Literaturo > Anglalingva Literaturo > William FAULKNER < Angla Lingvo
----
Angla Lingvo
William FAULKNER [uiljem fokner] (naskiĝis la 25-an de septembro1897 en New Albany, Misisipio, mortis la 6-an de julio1962 en Oxford, Misisipo) estis usona verkisto.
Liaj unuaj poeziaj kaj prozaj verkoj ne rikoltis grandan atenton, sed tio ŝanĝiĝis, kiam en 1929 aperis lia romano Sartoris, kiu – same kiel liaj sekvaj verkoj – temis pri la socia vivo de familioj en la Usona sudo. Krom verki romanojn, rakontojn kaj poemojn Faulkner ankaŭ elprovis sin kiel scenaristo en Hollywood. En la jaro 1949 William Faulkner estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo. Dufoje li gajnis la Premion Pulitzer: en 1955 kaj 1963.
Listo de verkoj:
- Soldiers Pay (1926)
- Sartoris (1929)
- The Sound and the Fury (1929)
- As I Lay Dying (1930)
- Sanctuary (1931)
- Light in August (1932)
- Absalom, Absalom! (1936)
- The Unvanquished (1938)
- The Hamlet (1940)
- Intruder in the Dust (1948)
- Requiem for a Nun (1951)
- The Town (1957)
- The Mansion (1959)
- The Reivers (1962)
FAULKNER WILLIAMja:ウィリアム・フォークナー
Literaturo
Literaturo estas la tuto de skribaĵoj, prozaj kaj versaj, kiuj havas socikulturan aŭ estetikan valoron. La vorto literaturo povas aŭ signifi la tutan mondan literaturon, aŭ nur la literaturon de unu specifa kulturo.
Literaturo ne nur enhavas la verkaron de la arta literaturo (la beletron), sed ankaŭ la tuton de la intelektaj verkoj, kiuj koncernas la vivon kaj kulturon de iu nacio aŭ epoko. Literaturaj verkoj povas esti historiaj, biografiaj, filozofiaj, sciencaj, politikaj, kaj aliaj.
Evoluo
En antikvaj tempoj popoloj havis nur parolan tradicion, poste rakontoj kaj versaĵoj estis surskribitaj. La unuaj verkaĵoj havis mitologian aŭ religian enhavon.
Kiam oni komencis presadon, literaturo akiris pli privatan karakteron kaj fariĝis rimedo por esploro kaj esprimo de emocioj kaj homaj rilatoj.
Por legi pri evoluo de literaturo, vidu apartajn artikolojn:
:Artikoloj pri literaturo de diversaj regionoj
:Artikoloj pri literaturo de diversaj lingvoj
Specoj poezio kaj prozo
Oni distingas du specojn de literatura arto: poezio kaj prozo. Poezio estas arto komuniki emociojn per versoj, do per la muziko de la parolo, obeante iajn metrikajn kaj priformajn regulojn. Prozo estas ordinara parolo ne aranĝita laŭ versmezuro. La prozo pli konformas al ĉiutaga parolo ol la poezio. Antikvaj verkoj estis skribita versforme, la prozo estas pli nova etapo. Nur en 18-a ĝis 19-a jarcentoj ili egaliĝis laŭ valoro.
Por pli da specoj, vidu:
:Artikoloj pri diversaj literaturaj specoj
Literaturo kiel socia procezo
Lastatempe, ankaŭ estas akceptite ke la koncepto pri Literaturo estas socia procezo, en kiu partoprenas diversaj institucioj kaj perantoj (nome, universitatoj, lernejoj, instruistoj, eldonejoj, politikistoj, literaturaj konkursoj, librovendejoj, kritikistoj, revuoj, ĵurnaloj, ktp). Interveno de tiuj perantoj legitimas verkojn, klasifikante ilin en la kategorion literaturo. Sekve, la studo de la tiel nomataj literaturaj (ĉef)verkoj, estas ankaŭ la studo de la politikaj, sociologiaj, filozofiaj kondiĉoj, kiuj unuflanke kreis ilin; kaj aliflanke legas kaj rekomendas ilin.
La esplorado de signifo de la literaturaj verkoj estas des pli kompleksa, ĉar la interpretado de unu sama verko varias historie kaj socie. Tio parte klarigas la maleblon doni ĝustan difinon al la vorto literaturo. Estante produkto de longa kaj kompleksa socia procezo, literaturo estas rezulto de reciproka influo de interesoj de sociaj sektoroj (aŭ tavoloj, grupoj) per legitimantaj institucioj, kiuj reprezentas ilin.
Pro tio ĉi, en avangardaj literatursciencaj sektoroj, oni preferas la adjektivan uzon de la vorto literaturo anstataŭ ĝia substantivo. Sekve oni aludas al literatura teorio, ne al teorio de la literaturo. Tio montras la rekonon ke literaturo ne estas reala objekto, sed tre dinamika, aktiva procezo, al kiu oni aludas per la adjektivo literatura. En tiu ĉi skemo, ankaŭ la literaturaj genroj estas rezulto de la samaj procezoj, kiuj kreas literaturajn objektojn.
La angla lingvo estas okcidentĝermanalingvo, origininta de Anglio, kun forta influo de la franca lingvo.
En la historio de la angla lingvo, oni distingas tri fazojn:
- la anglosaksa lingvo (500-1000)
- la meza angla lingvo (1000-1500)
- la moderna angla lingvo (1500- )
La angla lingvo evoluis el la antikva ĝermana de Anglio kaj estis disvastigita tra la mondon ek de ĉ. 1500 per la milita, teknologia kaj kultura potenco de la Brita Imperio kaj ĝia ido Usono.
Eble 25% de la mondo (1500 milionoj) regas la anglan kiel denaska (375 m), dua (375 m) aŭ fremda (750 m) lingvo. La lingvo ne nur floras en Britio kaj Usono kaj la landoj de iliaj eks-imperioj, sed estas studata tra la mondon, eĉ ekzemple en Indonezio kaj Etiopio, kiuj neniam estis sub la regado de anglalingvanoj.
La angla estas oficiala lingvo de UNO kaj unu el la ĉefaj internaciaj lingvoj en Afriko. Kun la franca ĝi estas unu el la du vere mondaj lingvoj.
La angla estis unu el la ĉefaj fontoj, el kiu Esperanto pruntis vortojn. Ekzemple: suno, birdo, ŝipo, lando, ofta ktp.
Unuflanke, la angla estas facile lernebla, ĉar ĝi havas malmulte da gramatikaj finaĵoj, sed uzas vortordon por montri la rilatojn inter vortoj. Aliflanke, ĝi estas malfacile lernebla, ĉar la ortografio estas nefonetika kaj arĥaika (moderna ortografio reflektas la prononcon de la mezepoka angla, kiam la veno de la presilo konformigis la literumadon, ĉefe laŭ la tiama Londona dialekto) kaj la lingvo enhavas multe da idiotismoj. La angla ankaŭ havas sonojn ne ofte uzatajn en aliaj lingvoj. Neatendite, la ĉina havas similajn problemojn por alilingvanoj.
Nur la ĉina kaj la hinda-urda havas pli da denaskaj parolantoj ol la angla, sed ili ne estas fortaj ekster siaj regionoj. La angla, aliflanke, estas lingvo vere tutmonda: kvar kontinentoj (Nordameriko, Eŭropo, Afriko, Azio) aparte havas pli ol 50 milionojn da parolantoj, en du aliaj kontinentoj (Aŭstralio kaj Nordameriko) la angla estas la ĉefa lingvo, kaj nur unu kontinento, Sudameriko, aparte de Gujano, restas sen unualingvaj parolantoj.
La angla estas la internacia lingvo de scienco, komputiko, komerco, popmuziko kaj aviado, inter aliaj. Ĝi estas laborlingvo de UNO kaj ASEAN kaj, praktike, la ĉefa laborlingvo de EU: dum multaj dokumentoj de EU estas haveblaj en la franca kaj la germana kaj, iafoje, eĉ aliaj el la 20 oficialaj lingvoj, nur en la angla estas ĉiuj dokumentoj haveblaj. La angla ankaŭ estas la ĉefa laborlingvo de multaj transnaciaj entreprenoj.
Laŭ Encyclopædia Britannica, almenaŭ 16 nacioj enhavis pli ol unu milionon da anglalingvanoj en 1990:
1 Laŭ la barata popolnombrado de 1991 ĉ. 90 milionoj (~ 11%) de la enloĝantoj diris, ke ili scipovas la anglan kiel la unuan, duan aŭ trian lingvon ( http://www.censusindia.net/cendat/language/table4_E.PDF ).
Notu bone, ke diversaj nacioj kalkulas siajn lingvanojn malsame kaj ne ekzistas nombroj pri la angla por ĉiu nacio. Ekzemple, Kenjo, Pakistano kaj Bangladeŝo, ĉiu probable havas 3 milionojn da parolantoj. Ankaŭ, malmulte de nacioj kalkulas dualingvanojn. Almenaŭ 30 milionoj angleparolantoj ne estas en la supraj nombroj.
----
Historio > Tagoj > la 25-a de septembro
----
La 25-a de septembro estas la 268-a tago de la jaro (la 269-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 97 tagoj restas.
Je la 25-a de septembro okazis, interalie:
----
Historio > Tagoj > la 6-a de julio
----
La 6-a de julio estas la 187-a tago de la jaro (la 188-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 178 tagoj restas.
Je la 6-a de julio okazis, interalie:
- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono - Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando
Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon.
La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.
La plej grandaj urboj
La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj.
Usono konsistas el 50 ŝtatoj:
Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj.
Kun 500-100 mil parolantoj: la
portugala (430),
japana (428),
greka (388),
araba (355),
hindia kaj
urduo (331),
rusa (242),
jida (213),
taja (206),
persa (201),
haitia (189),
armena (150),
navaha (149),
hungara (148),
hebrea (144),
nederlanda (143),
kmera (127),
guĝarata (102). 2,04 milionoj
parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj.
legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso)
[http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratiafederaciarespubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio1776 de Britio - organizoj: UNO (1945), NATO - konstitucio: la 4-an marto 1789 - korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)
Premio Nobel > Premio Nobel de literaturo < Literaturpremioj < Literaturo
----
La testamento de Alfred Nobel enhavas postulon pri la literatura premio, kiu kaŭzis multan konfuzon: ĝi estu donata al verkisto kiu agis "en ideala direkto" (svede i idealisk rigtning). Dum multaj jaroj, la akademio interpretis la vorton "ideala" kiel misskribo de "idealisma", kaj tial rifuzis doni la premion al ne-idealismaj verkistoj kiel Henrik IBSEN, August STRINDBERG kaj Lev TOLSTOJ. Poste, ĝi reviziis tiun interpreton, rigardis ĝin kiel tutsimple nekomprenebla kaj donis ĝin ankaŭ al verkistoj kiel Dario FO kaj José SARAMAGO.
Nun, kiam oni povas finfine legi la solan beletraĵon de Nobel mem - la teatraĵo Nemesis/Nemeza - oni povas konstati, ke ĝuste Fo kaj Saramago eble estis la unuaj premiitoj tute laŭ la gusto de la doninto, ke "ideala" por li signifis lukti por siaj idealoj kontraŭ dio, eklezio, ŝtato kaj aliaj aŭtoritatoj.
La Premion Nobel de Literaturo estas donita laŭ decido de la Sveda Akademio.
Jenaj aŭtoroj ricevis la Premion Nobel de Literaturo:
Kabalevski, een zoon van een wiskundige bij een verzekeringsmaatschappij, had als kind al artistieke begaafdheid bijzonder voor de schilderijkunst en als dichter. Vanaf 1912 kreeg hij pianoles bij Selyanov aan het Skrjabin Muziekinstituut. In 1918 ging de hele familie naar Moskou. Op wens van de vader was hij eerst nog bezig met wiskunde en economie, maar vanaf 1921 speelde hij als stomfilmpianist in bioscopen en kon daarvan leven. In 1925 ging hij naar het conservatorium in Moskou, waar hij tot 1930compositie bij Nikolaj Jakovlevitsj Mjaskovski en piano studeerde.
Nadat hij zich als componist intussen een naam gemaakt had, werd hij in 1932 zelf leraar voor compositie aan het conservatorium van Moskou.
Ook in de in 1932 gestichte componistenfederatie was hij zijn leven lang in verschillende functies bezig. In 1939 werd hij tot professor voor compositie beroepen en bleef in deze functie tot 1980. Hij was eveneens ook chef van de redactie van de tijdschrift "Sovjetskaja Musyka" en bleef in deze positie tot 1946. In 1940 werd hij ook lid van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie. In het besluit van de partij van 1948, die het Formalisme in de werken van sommige componisten zoals Sergej Sergejevitsj Prokofjev en Dmitri Dmitrijevitsj Sjostakovitsj aanvechte, werd Kabalevski, ook als hij eerst in de kritiek stond, uiteindelijk niet als formalist verklaart. Hij was als partijlid in vele posities en functies, o.a. in 1956 was hij lid van het ministerie van cultuur van de Sovjet-Unie. Hij zet zich vooral voor pedagogische ontwikkeling in, wat in de stichting van een tijdschrift voor dit thema uitmunt. Hij werd vele malen onderscheiden, o.a. in de jaren 1946, 1949, 1951 en 1980 met de prijs van de overheid en in 1974 werd hem de titel Held van de socialistische arbeid toegekend.
Stijl
Aanvankelijk stond hij onder de invloed van zijn leraar Nikolaj Jakovlevitsj Mjaskovski, maar later oriënteerde hij zich meer en meer aan Sergej Sergejevitsj Prokofjev. Zonder meer hebben zijn werken een eigenstandig tonspraak. Basis voor zijn arbeid zijn de voorwaarden van de socialistische realismus. Zijn muziek is vast in de traditie en hij beweegt zich uitsluitend in de raam van de tonaliteit. Een characteristische bijzonderheid is het changeren tussen grote en kleine terz. Zijn thematiek is meestal ingangig, als orchestrator was hij briljant en hij kon het orkest effectvol inzetten. Zijn composities zijn door vitaliteit en frisheid gekenmerkt. Maar hij had ook een gevoel voor dramatiek en pathos.
Werk
Werken voor orkest
- 19321e Symfonie cis-kl.t. opus 18
- 19342e Symfonie c-kl.t. opus 19
- 19333e Symfonie si b-kl.t. - "Requiem ter nagedachtenis aan Vladimir Iljits Lenin" opus 22, met koor
- 1938Suite uit de opera "Colas Breugnon" voor orkest, opus 24a
- 1938-1940De comedianten suite voor klein orkest, opus 26
- 1939-1940Suite uit het ballet "Golden Ears" voor orkest, opus 28a
- 19564e Symfonie c-kl.t. opus 54
- 1956Romeo and Julia musical sketches voor groot orkest, opus 56
- 1960Pathetische Ouverture h-kl.t. opus 64
- 1960Voorjaar symfonisch gedicht voor orkest, opus 65
- 1965To the Memory of the Heroes of Gorlovka symfonische schilderij in es-kl.t., opus 78
- 1968The Eternal Flame in Bryansk symfonisch gedicht, opus 85
Werken voor harmonie-orkest
- 1940Suite voor jazz orkest - 1974The Heroes of the Revolution of 1905 for wind orchestra, opus 95
Solo-concerten met orkest
- 19281e concert voor piano en orkest a-kl.t., opus 9
- 1935 rev.19732e concert voor piano en orkest g-kl.t., opus 23
- 19523e concert voor piano en orkest D-gr.t., opus 50
- 19794e concert voor piano en orkest C-gr.t. "Praags concert", opus 99
- 1948Concert voor viool en orkest C-gr.t., opus 48
- 1948-19491e concert voor cello en orkest g-kl.t., opus 49
- 19642e concert voor cello en orkest c-kl.t., opus 77
Toneelwerken
- 1937 rev.1968Colas Breugnon opera, 3 acte, opus 24 / opus 90 - libretto: W. Bragin naar de gelijknaamige roman van Romain Rolland - 1939-1940Gouden oren, ballet, 3 acte
- 1942In het Vuur opera, 4 acte, opus 37
- 1947-1950 "De familie Taras" opera, 4 acte, opus 47
- 1954-1955Nikita Vershinin opera, 4 acte, opus 53
- 1957Song of Spring operette, 3 acte
- 1968-1969The Sisters opera, 3 acte, opus 83
Vocaalmuziek met orkest
- 1931Poem des Kampfes voor koor en orkest, opus 12
- 1941Parade voor de jeugd voor kinderkoor en orkest
- 1942Revenger of the People suite op een tekst van Y. Dolmatovski voor gemengd koor en orkest
- 1962Requiem voor solisten, gemengd koor, kinderkoor en orkest, opus 72
Cantates
- 1941-1942Groot vaderland cantate voor mezzo-sopraan, bass, koor, en orkest, opus 35
- 1957-1958Sang van morgen, voorjaar en vreede cantate voor kinderkoor en orkest, opus 57
- 1958-1959The Leninists cantate naar Y. Dolmatovski voor drie koren en groot orkest, opus 63
- 1965Over het vaderland cantate naar Z. Solodar voor kinderkoor en orkest, opus 82
- 1927Twee stukken voor cello en piano, opus 2
- 19281e strijkkwartet a-kl.t. opus 8
- 19452e strijkkwartet g-kl.t. opus 44
- 1961Vijf etudes in gr. en kl.t. voor cello solo, opus 68
- 1962Sonate voor cello bes-gr.t. opus 71
Werken voor piano
- 19271e Sonate voor piano d-kl.t. opus 6
- 193830 Kinderstukjes opus 27
- 194424 Preludes opus 38
- 194424 Lichte stukjes opus 39
- 19452e Sonate voor piano eb-kl.t. opus 45
- 19463e Sonate voor piano F-gr.t. opus 46
- 1972Lyrische Weisen" opus 93
- vele kleinere Stukjes
Aquest article sobre religió és un esborrany i possiblement li calgui una [http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:Com_s%27edita_una_p%C3%A0gina expansió substancial] o una [http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:Llibre_d%27estil bona reestructuració del seu contingut]. Per
Aquest article sobre mitologia és un esborrany i possiblement li calgui una [http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:Com_s%27edita_una_p%C3%A0gina expansió substancial] o una [http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:Llibre_d%27estil bona reestructuració del seu contingut]. Per
Aquest article sobre Catalunya és un esborrany i possiblement li calgui una [http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:Com_s%27edita_una_p%C3%A0gina expansió substancial] o una [http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:Llibre_d%27estil bona reestructuració del seu conti
