:: wikimiki.org ::
| Birdo |
BirdoBiologio > Animaloj > Vertebruloj > Birdo
----
Birdoj (Aves) estas klaso de vertebruloj kun ĉirkaŭ 9 mil specioj. La preciza nombro da specioj, kiuj apartenas al la klaso de birdoj, dependas de sistemo de nomenklaturo.
nomenklaturo
La birdo havas du piedojn, du flugilojn (aŭ almenaŭ restaĵojn de flugiloj), korpon kovritan per plumaro, bekon anstataŭ buŝo, kaj siajn idojn la birdo naskas per ovoj.
Plej multaj genroj flugas; nur la plej grandaj (ekzemple la struto) restas grunde kaj kuregas ĉevalrapide. Ekzistas birdoj de diversaj grandecoj -- eĉ tiel malgrandaj kiel insektoj (ekzemple la kolibro). Specoj de birdoj povas esti herbovoruloj, insektovoruloj, aŭ karnovoruloj. Ili evoluis el dinosaŭroj, kaj en pratempo ekzistis specioj pli grandaj ol la nuna elefanto.
Multaj birdoj estas bredataj pro ovoj, viando aŭ kiel ornamaĵoj kaj amikoj.
Birdkantoj
:Ĉefa artikolo: Birdkanto
Vidu ankaŭ:
- Imitado ĉe birdkanto
- Krioj de birdoj
Birdmigradoj
:Ĉefa artikolo: Birdomigrado egretardeo
Biologia Klasado
Jen la Ordoj kaj Familioj de la birdo:
makulita verdkrura tringo
- Strutoformaj birdoj (Struthioniformes)
- Strutedoj (Struthionidae) struto
- Kazuaredoj (Casuariidae) kazuaro
- Emuedoj (Dromaiidae) emuo
- Apterigedoj (Apterygidae) kivio
- Reaedoj (Rheidae) nanduo
- Tinamoformaj birdoj (Tinamiformes)
- Tinamedoj (Tinamidae) tinamo
- Sfeniskoformaj birdoj (Sphenisciformes)
- Sfeniskedoj (Spheniscidae) pingveno
- Anseroformaj birdoj (Anasa ordo) (Anseriformes)
- Anhimedoj(Anhimidae) kriuloj
- Anseranasedoj(Anseranatidae) piga ansero
- Anasedoj (Anatidae) anasoj, anseroj, cignoj
- Kokoformaj birdoj (Galliformes)
- Megapodidae
- Cracidae
- Tetraonedoj (Tetraonidae) lagopo, tetrao, urogalo
- Fazanedoj (Phasianidae) fazano
- Odontophoridae
- Numididae
- Meleagrididae
- Mesitornithidae
- Gavioformaj birdoj (Gaviiformes)
- Gaviedoj (Gaviidae) kolimboj
- Podicipoformaj birdoj (Podicipediformes)
- Podicipedoj (Podicipedidae) greboj
- Procelarioformaj birdoj (Procellariiformes) petreloj
- Diomedeedoj (Diomedeidae) albatrosoj
- Procelariedoj (Procellariidae)
- Pelekanoidedoj (Pelecanoididae)
- Hidrobatedoj (Hydrobatidae)
- Pelikanoformaj birdoj (Pelecaniformes)
- Pelikanedoj (Pelecanidae) pelikano
- Suledoj (Sulidae) suloj
- Falakrokorakedoj (Phalacrocoracidae) kormoranoj
- Fregatedoj (Fregatidae)
- Anhingedoj (Anhingidae)
- Faetontedoj (Phaethontidae)
- Cikonioformaj birdoj (Ciconiiformes)
- Ardeedoj (Ardeidae) ardeoj
- Koklearedoj (Cochlearidae)
- Balenocipitedoj (Balaenicipitidae) ŝubekulo
- Skopedoj(Scopidae) martelbirdo
- Cikoniedoj (Ciconiidae) cikonioj
- Treskiornitedoj (Threskiornithidae) ibisoj, kulerbekuloj
- Fenikopteroformaj birdoj (Phoenicopteriformes)
- Fenikopteredoj (Phoenicopteridae) flamengoj
- Akcipitroformaj birdoj (Accipitriformes)
- Katartedoj (Cathartidae)
- Pandionedoj (Pandionidae)
- Akcipitredoj (Accipitridae)
- Sagitariedoj (Sagittariidae)
- Falkoformaj birdoj (Falconiformes)
- Falkedoj (Falconidae)
- Turnicoformaj birdoj (Turniciformes)
- Turnicedoj (Turnicidae)
- Gruoformaj birdoj (Gruiformes)
- Gruedoj (Gruidae)
- Aramidae
- Psophiidae
- Raledoj (Rallidae)
- Heliornithidae
- Rhynochetidae
- Eurypigidae
- Cariamidae
- Otidedoj (Otididae) (grava specio: Granda otido)
- Ĥaradrioformaj birdoj (Charadriiformes)
- Jacanidae
- Rostratulidae
- Hematopedoj (Haematopodidae)
- Ĥaradriedoj (Charadriidae)
- Pluvianellidae
- Ibidorhynchidae
- Rekurbrostruledoj (Recurvirostridae)
- Skolopedoj (Scolopacidae)
- Dromadidae
- Burinedoj (Burhinidae)
- Glareoledoj (Glareolidae)
- Thinocoridae
- Chionididae
- Sterkorariedoj (Stercorariidae)
- Laredoj (Laridae)
- Ŝternedoj (Sternidae)
- Rhynchopidae
- Aŭkedoj (Alcidae)
- Pterokloforma birdoj (Pterocliformes)
- Pterokledoj (Pteroclidae)
- Kolomboformaj birdoj (Columbiformes)
- Raphidae
- Kolombedoj (Columbidae)
- Psitakoformaj birdoj (Psittaciformes)
- Kakatuedoj (Cacatuidae)
- Psitakedoj (Psittacidae)
- Kukoloformaj birdoj (Cuculiformes)
- Musophagidae
- Kukoledoj (Cuculidae)
- Opisthocomidae
- Strigoformaj birdoj (Strigiformes)
- Titonedoj (Tytonidae)
- Strigedoj (Strigidae)
- Kaprimulgoformaj birdoj (Caprimulgiformes)
- Steatornithidae
- Podargidae
- Nyctibiidae
- Aegothelidae
- Kaprimulgedoj (Caprimulgidae)
- Apusoformaj birdoj (Apodiformes)
- Apusedoj (Apodidae)
- Hemiprocnidae
- Trochiliformes
- Trochilidae
- Coliiformes
- Coliidae
- Trogonoformaj birdoj (Trogoniformes)
- Trogonidae
- Koracioformaj birdoj (Coraciiformes)
- Alcededoj (Alcedinidae)
- Halcyonidae
- Cerylidae
- Todidae
- Momotidae
- Meropedoj (Meropidae)
- Leptosomatidae
- Brachypteraciidae
- Koraciedoj (Coraciidae)
- Upupedoj (Upupidae)
- Phoeniculidae
- Buceredoj Bucerotidae
- brunkola bucero
- Blankgorĝa bruna bucero
- Pegoformaj birdoj (Piciformes)
- Galbulidae
- Bucconidae
- Capitonidae
- Indicatoridae
- Ramphastidae
- Pegedoj (Picidae)
- Paseroformaj birdoj (Passeriformes)
- Tyrannidae
- Acanthisittidae
- Pittidae
- Eurylaimidae
- Dendrocolaptidae
- Furnariidae
- Thamnophilidae
- Formicariidae
- Conopophagidae
- Rhinocryptidae
- Cotingidae
- Pipridae
- Philepittidae
- Atrikornedoj (Atrichornithidae)
- Menuridae
- Turnagridae
- Alaŭdedoj (Alaudidae)
- Hirundedoj (Hirundinidae)
- Motaciledoj (Motacillidae)
- Campephagidae
- Pycnonotidae
- Regulidae
- Chloropseidae
- Aegithinidae
- Ptilogonatidae
- Bombiciledoj (Bombycillidae)
- Hypocoliidae
- Dulidae
- Cinkledoj (Cinclidae)
- Trogloditedoj (Troglodytidae)
- Mimedoj (Mimidae)
- Proneledoj (Prunellidae)
- Turdedoj (Turdidae)
- Cisticolidae
- Silviedoj (Sylviidae)
- Polioptilidae
- Muŝkaptuledoj (Muscicapidae)
- Platysteiridae
- Petroicidae
- Pachycephalidae
- Picathartidae
- Timaliedoj (Timaliidae)
- Pomatostomidae
- Paradoxornithidae
- Orthonychidae
- Cinclosomatidae
- Egitaledoj (Aegithalidae)
- Maluridae
- Neosittidae
- Climacteridae
- Paruedoj (Paridae)
- Sitedoj (Sittidae)
- Tichodromidae
- Certiedoj (Certhiidae)
- Rhabdornithidae
- Remizedoj (Remizidae)
- Nectariniidae
- Melanocharitidae
- Paramythiidae
- Dicaeidae
- Pardalotidae
- Zosteropidae
- Promeropidae
- Meliphagidae
- Orioledoj (Oriolidae)
- Irenidae
- Laniedoj (Laniidae)
- Malaconotidae
- Prionopidae
- Vangidae
- Dikruredoj (Dicruridae)
- Callaeidae
- Corcoracidae
- Artamidae
- Pityriaseidae
- Paradisaeidae
- Ptilonorhynchidae
- Korvedoj (Corvidae)
- Sturnedoj (Sturnidae)
- Paseredoj (Passeridae)
- Ploceedoj (Ploceidae)
- Estrildidae
- Viduidae
- Vireedoj (Vireonidae)
- Fringedoj (Fringillidae)
- Drepanididae
- Peucedramidae
- Paruliedoj (Parulidae)
- Coerebidae
- Thraupidae
- Emberizedoj (Emberizidae)
- Cardinalidae
- Ikteredoj (Icteridae)
- avocetedoj
- himantopo
Eksteraj Ligoj
- [http://home.swipnet.se/~w-58871/birdies/esperanto.html Esperantaj Birdnomoj far Peter Henningsson DOMUM]
- [http://www.xs4all.nl/~pilger/wfp/birdeou8.htm Komunlingvaj nomoj de Eŭropaj birdoj]
- [http://www.biolib.cz/en/taxondictionary/?elang=EN&r2e=0 Zoologiaj kaj botanikaj nomenklaturoj en diversaj lingvoj inkluzive de Esperanto]
Kategorio:Birdoj
ja:鳥類
ko:새
ms:Burung
simple:Bird
th:นก
BiologioBiologio estas la scienco pri la fenomenoj de la vivo kaj de la diversaj vivaĵoj.
Ĝi studas la karakterojn kaj funkciadon de la vivuloj, ilian naskiĝon kaj devenon, la rilatojn inter la vivulojn kaj la rilatojn de la vivuloj al la ĉirkaŭa medio. Biologio ampleksas larĝan spektron de sciencaj kampoj, kiuj ofte konsistigas sendependajn disciplinojn. Ĉiuj el ili studas la vivon je diversaj organizniveloj.
La vivo estas studita je molekula nivelo fare de molekula Biologio, bioĥemio kaj molekula genetiko. Je la nivelo de la ĉelo, ĝin studas ĉelbiologio kaj je plurĉela nivelo, ĝin studas fiziologio, anatomio kaj histologio. Disvolviĝ-Biologio studas vivon je la nivelo de la disvolvo kaj konstruo de la individuaj estaĵoj.
Je pli vasta skalo, genetiko studas kiel heredo funkcias inter idoj kaj gepatroj.
Etologio studas la grupan konduton de la bestoj. Populacia genetiko laboras je la nivelo de kompleta populacio, kaj sistematiko zorgas pri la rilatoj inter la diversaj grupoj de vivuloj. Sendependaj populacioj kaj ilia vivmedio estas studataj de ekologio kaj de evoluismo. Nova studkampo estas spacbiologio, kiu esploras la eblajn vivoformojn ekster Tero.
Biologiaj principoj
Kvankam biologio malsimilas fizikon pro tio ke ĝi ne kutime priskribas biologiajn sistemojn kiel objektojn obeantajn neŝanĝeblajn leĝojn, ĝi tamen enhavas plurajn gravajn principojn kaj konceptojn kiuj inkludas: universaleco, evoluo, diverseco, daŭrigeco, konstanteco kaj interrilatoj.
Universaleco: Bioĥemio, ĉeloj kaj genetika kodo
skarabo
Ĉef-artikolo: Vivo
Ĉiuj vivuloj (krom ne virusoj) estas faritaj el ĉeloj, kiuj mem ĉiuj estas konstruitaj per komunaj karbon-bazitaj molekuloj. Ĉiuj vivuloj transdonas sian heredaĵon per la genaro, kiu baziĝas super nukleaj acidoj kiel DNA kaj uzas preskaŭ universalan genetikan kodon. Ia universaleco anlaŭ aperas dum la disvolviĝo: ĉe la plurĉelaj animaloj, ekzemple, la bazaj ŝtupoj de frua embria disvolviĝo estas priskribeblaj per la samaj morfologiaj etapoj, kaj utiligas similajn genojn.
Evoluo: la centra principo de biologio
Ĉefartikolo: Evoluismo
Unu el la centraj konceptoj en biologio estas, ke ĉiuj vivuloj devenas de komuna origino, tra la evolua fenomeno. Tio klarigas la frapan similecon de fundamentaj bioĥemiaj meĥanismoj, priskribita en la antaŭa paragrafo. Darvino (kun Alfred Russel WALLACE starigis la evoluan teorion priskribante unu el ĝiaj ĉefaj motoroj: la natura selektado. La genetika devojiĝo estis aldonita kiel kroma klariga meĥanismo en la t.n. "moderna sintezo" de la evoluteorio. La evolua historio, kiu priskibas la akiron de diversaj karakteroj kaj la genealogiajn rilatojn inter nunaj specioj estas nomata "filogenio". Multaj variaj metodoj ebligas akiri informojn pri filogenio. Ĉefe menciindas la komparo de DNA-sekvencoj, kadre de molekula biologio kaj studo de genaroj, kaj la komparo de fosilioj kadre de paleontologio.
Diverseco: La diverseco de la vivuloj
paleontologio. Arboj konstruitaj per aliaj genoj estas ĝenereale similaj, sed la ekzaktaj rilatoj inter la tri domanioj plu estas debatitaj.]]
Malgraŭ la jam substrektita unueco, vivo montras mirigan diversecon. La biologia klasado celas ordigi la vivulojn laŭ ilia evolua historio pere de kladogenezaj arboj.
"Tradicie", en la 1970-aj jaroj, la vivuloj estis dividitaj en kvin domanioj:
:Moneroj -- Protisto -- Fungoj -- Plantoj -- Animaloj
Sed tiu ĉi kvin-domania sistemo nun estas konsiderata kiel kaduka. Modernaj klasifikoj ĝenerale agnoskas la jenan tri-domanian ĉefdividon:
:Arkioj (originale Archaebacteria, t.e. "prabakterioj") -- Bakterioj (originale Eubacteria, t.e. "veraj bakterioj") -- Nukleuloj
Aldone al tiuj tri domanioj menciindas internĉelaj parazitoj, kiuj ne kapablas memstare reproduktiĝi, ne posedas propran metabolon, kaj multobliĝas per la parazita uzado de la metabolo de gastĉeloj.
:virusoj -- Prionoj
Daŭreco: La komuna origino de la vivo
Ĉefartikolo: Komuna origino
Grupo de vivuloj havas komunan originon se ili havas komunan praulon. Ĉiuj ekzistantaj vivuloj sur Tero devenas el komuna gena stoko.
La universaleco de la genetika kodo estas unu el la plej fortaj argumentoj, kiuj apogas ĉi tiun teorion.Oni hipotezas, ke la "lasta komuna praulo", t.e. la plej proksima praulo de ĉiuj nunaj vivuloj, aperis antaŭ 3,5 miliardoj da jaroj.
La nocio pri komuna origino de la vivuloj estas relative nova. Ĝis la 19a jarcento oni kredis, ke vivo povas spontane aperi sub iuj kondiĉoj.
Konstanteco: adapto al la ŝanĝo
Interrilatoj: grupoj kaj medioj
organ el la genro Amphiprion, kiu vivas inter la tentakloj de tropika maranemono. La teritoriema fiŝo protektas la maranemonon kontraŭ anemon-voraj fiŝoj, kaj inverse la urtikecaj tentakloj de la anemono protektas la fiŝon kontraŭ aliaj rabobestoj.]]
Ĉiuj vivuloj rilatas kun aliuloj kaj kun sia natura medio. Unu el la kialoj, kiuj malafaciligas la studon de biologiaj sistemoj estas, ke ekzistas multegas interrilatoj inter vivuloj kaj ilia medio. Inter iuj specioj foje ekzistas apartaj rilatoj, kiel kunlaborado, agresemo, paraziteco aŭ simbiozo. La afero iĝas eĉ pli komplika kiam pluraj specioj kunvivas kaj interrilatas kadre de ekosistemo. Tio ĉi konsistigas la studkampon de ekologio.
Panoramo de biologio
Strukturo de la vivo
DNA sequence
Vidu ankaŭ: Molekula Biologio, Ĉelbiologio, Genetiko, Disvolviĝ-Biologio
Molekula biologio studas la biologiajn fenomenojn je molekula nivelo. Tiu ĉi studkampo parte koncernas ankaŭ bioĥemion kaj genetikon. Molekula biologio ĉefe koncentriĝas je la provo kompreni la interagojn inter la diversaj komponaĵoj de ĉelo, ekzemple la rilatojn inter DNA, RNA, kaj proteina sintezo, kaj ties reguligo.
Ĉelbiologio studas la fiziologiajn kvalitojn de ĉeloj, ilian funkciadon, interrilatojn kaj ĉirkaŭan medion. Tio estas farita je mikroskopa aŭ molekula nivelo. Ĉelbiologio koncernas same unuĉelajn vivulojn, kiel bakteriojn, kaj la specialigitaj ĉeloj de plurĉelaj vivuloj kiel homoj.
La kompreno de la konsisto de la ĉeloj kaj de ilia funkciado estas fundamenta por ĉiuj aliaj biologiaj fakoj. La komparo de similaĵoj kaj diferencoj inter diversaj ĉeltipoj estas aparte grava por ĉela kaj molekula biologio. La fundamentaj similaĵoj kaj diferencoj ebligas ian ĝeneraligon de certaj observoj al aliaj ĉeltipoj.
Fiziologio de la vivuloj
Diverseco kaj evoluo de la vivuloj
Biologia klasado
Rilatoj inter vivuloj
Historio de la vorto "biologio"
Historio
- Famaj Biologoj
Listo de biologiaj fakoj
- Anatomio
- Astrobiologio
- Biofiziko
- Biokemio/Bioĥemio
- Biokomputiko
- Biospeleologio
- Bioteknologio/Bioteĥnologio
- Ĉelbiologio
- Disvolviĝ-Biologio
- Ekologio
- Etologio
- Evoluismo
- Farmakologio
- Fenologio
- Filozofio de Biologio
- Fiziologio
- Genetiko
- Histologio
- Imunologio
- Marbiologio
- Matematika biologio
- Molekula Biologio
- Mikologio
- Mikrobiologio
- Model-Organismoj por Biologio
- Nervscienco
- Paleontologio
- Parazitologio
- Psikobiologio
- Radiobiologio
- Struktura Biologio
- Taksonomio
Faklibroj en Esperanto
- NEERGAAARD, Paul, Scienco kaj pseŭdoscienco, pri heredo kaj rasoj, SAT, 1937
- ROSTAND, Jean, La nuna stato de l'evoluismo, (trad.) SAT, 1953
- ESPERANTLINGVA KRESTOMATIO pri biologiaj sciencoj (Kompilis kaj redaktis dr. MÉSZÁROS Béla, Debrecen, 1989, Scienca Universitato Kossuth Lajos)
- D-ro Zoltán Varga: Gvidlibro pri bestoj (Suplemento en Esperanto al la hungarlingva bildlibro Állatismeret) (elsdonis HEA Budapest 1988) (La bestonomojn esperantigis D-ro Béla Mészáros;la tekston tradukis Tibor PAPP; la tradukon fake reviziis D-ro Carl STØP-BOWITZ) esperanta traduko 1985
Ekstera Ligo en Esperanto:
- http://www.esperanto.org.nz/anzed/la_m.html
als:Biologie
ja:生物学
ko:생물학
ms:Biologi
simple:Biology
th:ชีววิทยา
Animaloj
Animaloj (teknike metazooj) estas organismoj kiuj konsistas el pli ol unu ĉelo (multĉelulo), kies ĉeloj estas eŭkariotaj (kun vera nukleo), kiuj malkiel plantoj ne posedas celulozajn ĉelmurojn nek la eblon fari fotosintezon (ne havas kloroplastojn), ktp.
Zoologio estas la scienco pri animaloj.
Oni povas dividi la animalojn je la sekvantaj grupoj (notu ke en preskaŭ ĉiu zoologia libro estas iom diferenca disdivido de la animala regno):
:duflankuloj (scienc-latine Bilateria) - preskaŭ ĉiuj "kutimaj" animaloj, inkluzive ĥorduloj;
:kniduloj (Cnidaria) - hidrozooj, maranemonoj, koraluloj, meduzoj;
:ktenoforoj (Ctenophora);
:miksozooj (Myxozoa, ankaŭ konsiderata kiel protistoj);
:plakozooj (Placozoa);
:sponguloj (Porifera) - spongoj.
Vidu ankaŭ
- Listo de taksonoj de animaloj
Kategorio:Animaloj
Kategorio:Zoologio
ja:動物
Klaso (biologio)La biologia klasado (aŭ biologia klasifikado) signifas la ordigon de plantoj, animaloj kaj aliaj vivuloj en grupojn laŭ ilia reciproka parenceco.
La sciencon de la biologia klasado oni nomas taksonomion.
La hierarkio
:Regno estas iu el la plej ĝeneralaj grupoj en la biologia klasifiko, ekz. animaloj (vidu Regno animala), fungoj, plantoj.
:Filumo estas nomo por unu el la klasoj de zoologio (divizio, por botaniko), la plej fundamenta en la speco.
:Klaso estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (classis).
:Ordo estas ŝtupo en la botanika kaj zoologia klasifikoj (ordo). La ordonomoj de la zoologia klasifiko estas plej ofte formitaj per tipa kvalito kaj la sufikso -ul: parhufuloj, skvamuloj; aŭ per tipa genro kaj la elemento -formaj: paseroformaj, strigoformaj. La internacia nomado tendencas al la dua formo.
:Familio estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (familia). La nomo de familio estas derivata de unu el siaj genroj per la sufikso -ac (botaniko), -ed (zoologio).
:Genro estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (genus). La scienca nomo de specio konsistas el la majuskla nomo de la genro kaj la minuskla kromnomo por la specio.
:Specio estas ...
| Plantoj | Algoj | Fungoj | Animaloj |
|---|
| Divizio/Filumo | -phyta | -phyta | -mycota | |
|---|
| Subdivizio/Subfilumo | -phytina | -phytina | -mycotina | |
|---|
| Klaso | -opsida | -phyceae | -mycetes | |
|---|
| Subklaso | -idae | -phycidae | -mycetidae | |
|---|
| Ordo | -ales | -ales | -ales | -formes (birdoj, fiŝoj) |
|---|
| Subordo | -ineae | -ineae | -ineae | (pluralo de la genro, ekz-e Lari) |
|---|
| Superfamilio | -acea | | | -oidea |
|---|
| Familio | -aceae | -aceae | -aceae | -idae |
|---|
| Subfamilio | -oideae | -oideae | -oideae | -inae |
|---|
| Tribo | -eae | -eae | -eae | -ini |
|---|
| Subtribo | -inae | -inae | -inae | -ina |
|---|
Kategorio:Taksonomio
ja:生物の分類
Vertebruloj
Vertebruloj (latine Vertebrata) estas subfilumo de animaloj kies spino konsistas el vertebroj (endoskeletaj elementoj laŭlonge de la notokordo kaj flanke al la "spina kordo"), kaj kelkajn aliajn ecojn. Ili estas la plej junaj (ekde ordovicio), sed plej evoluintaj animaloj kun simetria korpo, bonegaj organoj de sensoj kaj plej perfekta nerva sistemo.
- [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3920183.stm 24-a de julio, 2004, BBC News: la plej malgranda fiŝo de la mondo] Citaĵo: "...La plej malgranda, malpeza vertebrulo estis priskribita far usonaj sciencistoj. La nomo de tiu minifiŝo estas tena bebofiŝo [Schindleria brevipinguis] kaj grandas nur ĉ. 7mm..."
Ĉi-dekstre estas montrata la tradicia klasifiko de vertebruloj.
Kategorio:Vertebruloj
ja:脊椎動物
ko:척추동물
ms:Vertebrata
simple:Vertebrate
th:สัตว์มีกระดูกสันหลัง
Nomenklaturonomaro aŭ nomenklaturo estas sistemo de nomoj por iuspecaj objektoj. ĝi estas uzata en iu scienco aŭ industrio. pli simple ol terminaro, ĝi kutime enhavas nur nomojn kaj ne enhavas difinojn. eventuale ĝi indikas la rilatojn inter terminoj: ke iu estas specifa nocio de alia kaj tiel plu.
konataj ekzemploj estas grandaj internaciaj nomaroj, kies eroj ofte estas konstruataj per grekaj kaj latinaj radikoj:
- astronomia nomenklaturo
- botanika nomenklaturo
- ĥemia nomenklaturo
- medicina nomenklaturo
- zoologia nomenklaturo
industriaj nomaroj povas havi malpli grandajn ampleksojn: nomoj de ĉiuj meĥanikaj pecoj uzataj en konstruo de iuj maŝinoj, nomoj de ĉiuj metioj en iu branĉo...
Kategorio:Terminologio
Piedo
Anatomio
----
Piedo -
# Malsupra parto de gambo kun fingroj kaj kalkano, ebliganta stari aŭ teni ekvilibron dum paŝado.
# Analoga parto de bestoj, mebloj kaj aliaj objektoj.
# Malsupra parto de io: "ĉe la piedo de la monto".
# La plej malgranda metrika unuo uzita en la klasika poezio.
#piedo (mezurunuo)
Piedo, kruro kaj femuro formas kune gambon.
Pieda dikfingro nomiĝas ankaŭ halukso.
BekoBeko (rhampotheca) estas karakteriza organo de la birdoj (kaj kelkaj mamuloj --> ornitorinko aŭ anasbeka mamulo). Ĝi estas karneca matrialo kaj kovras la makzelojn. La epidermo ofte restas mola ĉe la beka bazo, tiu estas la t.n. vaksomembrano aŭ ceromo (lat. ceroma). La beko estiĝas el pluraj partoj, kio malofte videblas: albatroso havas kvarpartan; kivio, pelikano, ŝovelila ardeo tripartan supran bekon. La forfrotiĝinta tavolo daŭre renoviĝas.
La beko povas esti alenformaj, hokformaj, ŝovelil-formaj, kuirkuler-formaj, ktp. La signifo de la bekoj estas tre granda. De tio dependas la alproprigo de la de la nutraĵo de la birdoj. Ne nur la formoj de la bekoj estas diversaj, sed ĝenerale ilia forteco, grandeco kaj movkapableco ankaŭ difinas la uzeblecon de la bekoj. Ĝi servas por idoflegado, atako, defendo, nutrokaptado, nutrokolekto, nestokonstruo ktp.
La beko de la anasbeka mamulo estas sekundara estiĝo, ĝi havas ĉe la junaj bestoj ankoraŭ dentojn, kiuj poste anstataŭiĝas per kornecaj lamenoj. La beko de la besto ne korniĝis tiel forte ol tiu de la birdoj.
nb:Nebb
Genro (biologio)La biologia klasado (aŭ biologia klasifikado) signifas la ordigon de plantoj, animaloj kaj aliaj vivuloj en grupojn laŭ ilia reciproka parenceco.
La sciencon de la biologia klasado oni nomas taksonomion.
La hierarkio
:Regno estas iu el la plej ĝeneralaj grupoj en la biologia klasifiko, ekz. animaloj (vidu Regno animala), fungoj, plantoj.
:Filumo estas nomo por unu el la klasoj de zoologio (divizio, por botaniko), la plej fundamenta en la speco.
:Klaso estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (classis).
:Ordo estas ŝtupo en la botanika kaj zoologia klasifikoj (ordo). La ordonomoj de la zoologia klasifiko estas plej ofte formitaj per tipa kvalito kaj la sufikso -ul: parhufuloj, skvamuloj; aŭ per tipa genro kaj la elemento -formaj: paseroformaj, strigoformaj. La internacia nomado tendencas al la dua formo.
:Familio estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (familia). La nomo de familio estas derivata de unu el siaj genroj per la sufikso -ac (botaniko), -ed (zoologio).
:Genro estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (genus). La scienca nomo de specio konsistas el la majuskla nomo de la genro kaj la minuskla kromnomo por la specio.
:Specio estas ...
| Plantoj | Algoj | Fungoj | Animaloj |
|---|
| Divizio/Filumo | -phyta | -phyta | -mycota | |
|---|
| Subdivizio/Subfilumo | -phytina | -phytina | -mycotina | |
|---|
| Klaso | -opsida | -phyceae | -mycetes | |
|---|
| Subklaso | -idae | -phycidae | -mycetidae | |
|---|
| Ordo | -ales | -ales | -ales | -formes (birdoj, fiŝoj) |
|---|
| Subordo | -ineae | -ineae | -ineae | (pluralo de la genro, ekz-e Lari) |
|---|
| Superfamilio | -acea | | | -oidea |
|---|
| Familio | -aceae | -aceae | -aceae | -idae |
|---|
| Subfamilio | -oideae | -oideae | -oideae | -inae |
|---|
| Tribo | -eae | -eae | -eae | -ini |
|---|
| Subtribo | -inae | -inae | -inae | -ina |
|---|
Kategorio:Taksonomio
ja:生物の分類
Kolibro
Kolibroj estas tre malgrandaj birdoj kiuj povas ŝvebi en la aero per rapida movado de la flugiloj. Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon.
Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la nektaron de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. La plejmulto da specoj da kolibroj ankaŭ manĝas insektojn.
Kolibroj ofte posedas brilajn, lumajn plumojn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj.
Kategorio:Birdoj
ja:ハチドリ
ElefantoElefanto estas komuna nomo por specioj de familio elefantedoj. Ili estas la nun plej grandaj surteraj mamuloj, vivantaj en Afriko (Loxodonta) kaj Azio (Elephas). Ili havas longan fortan rostron kaj modifiĝintan incizivon, nomatan dentego (vidu eburo).
La blanka elefanto estas sankta besto en Tajlando.
Tajlando
Kategorio:Rostruloj
ja:ゾウ
ko:코끼리
ms:Gajah
simple:Elephant
ŜovoHidraŭliko > Hidraŭla meĥanismo
----
Ŝovo estas cikle ripetebla, formita relativa movo, destinita por fari parton de donita teknologia procedo.
Birdkanto
ankaŭ:
- Imitado ĉe birdkanto
- Krioj de birdoj
Krioj de birdojmalsame je la kanto, kiu normale kaj preskaŭ ĉiam estas eligita nur de la virbirdo, la krioj estas eligitaj de ambaŭ seksoj.
Ili rolas je kelkaj kutimaj utiloj:
- Kontaktkrio (birdo) (socia ligilo)
- Alarmkrio (birdo)
- krioj dum nutrado :
ktp
BirdomigradoLa birdoj estas unu el la plei moviĝemaj kaj diversmaniere moviĝantaj estaĵoj de la animalaro. Ili okupas la tutan Teron, ili troviĝas sur la grundo, en arbetoj, sur la arboj, leviĝas ĝis 10 kilometra alto, vivas en lagoj, riveroj kaj maroj ekde la polusoj ĝis la ekvatoro, en la tundroj kaj en la sekaj dezertoj. Nur la homoj de la erao, helpe de moderna tekniko, povas atingi la lokojn, kie antaŭe nur la birdoj estis sinjoroj.
Ĉiuj organoj de birdoj montras perfektan adaptiĝon al iliaj vivmanieroj. El ĉiuj organoj de birdoj la plej gravan rolon en la adaptiĝo ludas la sensorganoj. La birdoj ricevas ĉiujn informojn pri la ilin ĉirkaŭanta medio helpe de sensorganoj. La hirdoj devas kongrui al siaj viv-cirkonstancoj. Tute aliaj organoj funkcias ĉe la tage aktivaj birdoj ol ĉe la noktaj aŭ de la akvobirdoj kaj stepaj birdoj. La vivmaniero kaj evoluinteco de sensorganoj reciproke dependas unu de la alia.
La birdojn karakterizas la granda movkapablo, aktiva serĉado de la nutraĵo. Krom la grajnovoraj birdoj estas ĉasuloj aŭ kaptobirdoj, insektovoraj, nektarvoraj eĉ kadavrovoraj. La maniero, laŭ kiu la birdo atingas, kaptas, ricevas la nutraĵon, difinas la movmanieron de la birdoj. La ĉasuloj estas rapidaj, la grajnomanĝuloj malplie, ili ne bezonas rapidecon. Sed kia ne estus la nutriĝformo de la birdoj, ili devas havi la konvena)n sensorganojn. Por la kokedoj sufiĉas nur bona vid- kaj aŭdkapablo. La agloj devas vidi siajn estontajn nutraĵojn el kelkcent metroj, kaj la strigoj povas kapti la musojn en la nokta mallumo. La sentkapableco de la birdoj difinas ilian orientiĝokapablon.
Inter la vertebruloj la birdoj havas la plej perfektajn okulojn. Ili estas tute ne globformaj ol tiuj de la mamuloj. La formo de la birda okulo estas kalikoforma interne kaj la ekstera surfaco ĝia forte elstaras. Ili konstruiĝas same el tri tavolo], sed la plej granda parto de la okuloj troviĝas en la okulkavoj de la kru.io. Tial la antaŭa parto, la ekstera tavolo de la okuloj, la korneo kovras nur la malgrandan surfacon de ili. La pli malantaŭa parto de la ekstera tavolo de la okuloj estas pli fonta kaj signifa ol ĉe la mamuloj. La meza tavolo de la birda okulo ankaŭ estas la koroido, kiel ĉe aliaj vertebruloj. Ĝi estas simila al dini de la vertebruloj. La plejmalsimilaj el tri tacoluj inter la birdoj kaj allal vertebruloj estaS la retino. Unue, gi hasas pli grandan aktivan surfacon uL aliaj vertebruloj, due el gi elstaras la tielnumata pekteno „kombilo kiu havas grandegan signifon en la rimarko de la moviĝantaj objektoj. Sen ili la ĉasbirdoj ne povus ekvidi la estontan kaptaĵon. La pekteno amplifikas la diferencojn de IH lunu falanta sur la flavan makulon (flava makulo estas la sentema parto de la retino) kaj tio helpas senti la moviĝantajn objektojn. La loko de la akra vidsento en la retino kaj la makulo estas la centra foveo (fovea centralis), rnalprufunda foseto en ĝi. La mamuloj havas nur unu foveon simile al la kokedoj, anasedo) kaj kantbirdoj kies vidkapablo ne troe diferencas de la mamuloj La ĉasbirdoj (rabobirdoj), la velantaj hirdoj kaj papagoj havas du foveojn, la hirundoj kaj ŝternoj havas tri. Sendube la lastaj birdoj vidas fa plej bone el ta birdoj. Kiuj ne admiras la lertan ĉasadon de hirunduj en la aeru? La lunw, akceptata en la centra foveo per bastonetaj ĉelaj de fa retino, transfvrmiĝas al kemia procedo, kaj ĝi en la cerho formiĝas kiel biido_ La diverseco de andlongoj de la lumo. la koloro, perceptiĝas per konusetaj ĉeloj de la retino. La denseco de la bildo (do dependas de la nombro de punktoj el la difinita areo de la respegulita objekto) ĉe la birdoj estas multfoje pii granda ol ĉe la mamuloj (Bildo 7s). La birdoj vidas pli multe da detaloj el la objekto ol la homo. La bildo, aliformiĝinta en la birda cerbo, estas pii perfekta, pii bone respegulita ol ĉe la mamuloj, pri kio oni povas konvinkiĝi per fa apuda bildo. Tiu ĉi perfekteco eblas riur rezulte de sentaj Moj en la retino de la birdaj okuloj. La birda okulo -- ekzemple (a okula de rabobirdv_i - havas óirkaü 1,5 miliunojn da sentaj ĉeigj, kompare al la horno, kies retino enhavas nur 200 mil da sentaj ĉetoj. Tiat ta birdoj, ĝenerale vidas pii akre oi la homoj. Multaj birdoj vidas tre bone maLpruksimen, La migra falko ekzemple vidas la korvon kai turkan turdon el 1600 metroj. Krome, la birda okulo perceptas ĉirkaŭ 150 bildojn en sekundo, dum la homo nur 20 hildojn. Tial fa birdoj vidas !a movon alie ol ni. Por Ia birdoj oni devas doni minimume cent bildojn dum sekundo, por ke iLi vidu ĝin moviĝanta.
La okuloj de la birdoj ĝenerale troviĝas ambaŭflanke de la vizaĝo. Sed troviĝas birdoj, ekzemple la strigoj, kies okuloj estas antaŭ la vizaĝo. La plimulto de la birdoj vidadas plejparte munokule (t. e, ĉiu okulo vidas apartan parton de sia ĉirkaüaĵo) sed nur malgrandan parton ili vidas binokule (ambaüokule). Tion montras la bildo 8. Eĉ ekzistas birdoj, kiuj vidas La plenan panoramon ĉirkaŭantan ilin, tia estas ekzemple Ia skolopo. El la mamuloj similan potencon, kapablon havas ekzemple la leporo per siaj fianke sidantaj okuloj.
La vidkapablo de la birdoj ege varias, sed ĝenerale ili vidas pli larĝan amplekson de La spektro ol la homoj kaj ĝenerale la mamuloj. La kolomboj sentas la polarizitan kaj ultraviolajn tumain, la strigoj eĉ sentas la infraruĝajn radiojn de la lumondoj. La kokedoj ne distingas le bluajn objektojn, sed bonege diferencigas la ruĝajn, flavajn kaj verdajn. La kolomboj malbone sentas ankaü Ia bluan koloron. La garolo distingas ĉiujn kolorojn. La strigoj estas kolorblindaj. La dua kaj grava organo en ia orientiĝo de birdoj estas la organo de aŭdado. Tiu signife malsimiias al la organo] de la aŭdado de mamuloj. La birdoj ne havas eksterajn orelajn aŭriktojn, iliaj oreloj komenciĝas per la ekstera.j orelaj aperturoj. Ege diferencas la internaj partoj de oreloj de tiuj de la mamuloj. (Bildo 9.) Proksime sub la aperturoj oni povas trovi la membranon de la timpano, fermantan la timpanon. En la timpano troviĝas nur unu osteto el la tri similaj de la mamuloj, tiu estas la stapedo (stapes). Ĝi estas kotonforma. Post la orela timpano sekvas la interna orelo, kiu estas konstruita de multaj eletnentoj. La birdoj difinas sian situacion en Ia spaco (en aero, en akvo) per la senticirklaj kanaloj en la t. n. labirinto. Sub la labirinto troviĝas la t. n. ampuloj, kiuj ligiĝas kun la kokleo en kiu troviĝas Ia organo de Korti (Corti), kiu perceptas la sonojn. Oreloj de la birdoj ebligas senti pii larĝan diapazonon de sonoj ot la mamuloj. fuj birdoj sentas la sonondojn sub la 10 hercoj (cikloj), aliaj
ĉirkaŭ cent hercoj, ceteraj birdoj eĉ inter 12 000 kaj 30 000 hercoj. Estas interese, ke la homo perceptas la sonondojn inter 20 kaj 16 000 hercuj. Tial Ia birdoj aŭdas la tre altajn sonojn, la t. n. ultrasonojn. Sed ili perceptas ankaŭ la infrasonojn-sonojn havantajn malpli ol 20 ondojn en sekun(lo. La plimulto de birdoj sentas la diferencojn inter la son,ti 1(xx) kaj 1003 hercoj! La signifo de la sonintenso estas grava por la birdoj. La nivelo de incito de Ia sonoj estas malpli alta ol ĉe la homo. Tial ili aüdas pli malfortajn sonojn ol ni. Estas indikoj, ke kelke da birdospecioj sentas la sonojn el nekredebla distanco. Por la birdoj, simile al ni, la aŭdado per du oreloj (duorela, aŭ stereo) havas grandan signifon en la orientiĝo. Per la stereoaŭdado la birdo povas precize difini la distancon el kie la sonoj venas. La scienco jam malkovris Ia potencon de la birdoj ekkoni la malgrandajn diferencojn de la aerpremo. La scienco ankoraŭ ne scias precize, per kio la birdoj sentas la anion de la aerpremo, kvankam oni longe observis la nervozecon de birdoj antaŭ pluvoj kaj tempestoj. Kelkaj birdoj uzas la ehoorientiĝon, ekzemple la kolokalioj (Collocalia sp.) salanganoj (Collocalia breviostris) guaharoj (Steatornis capripensis) kaj aliaj. Ĝenerale, la lango ne rolas en la orientiĝo de la birdoj. Sed la sento de la varmo kaj malvarmo jam havas tion. La vivo de multe da birdoj tre dependas de Ia temperaturo de Ia medio. Estas birdoj, kiuj tute ne povas ekzisti vintre, ĉar ili neniam adaptiĝis al la vintra vivo. Ili mortas ne pro ta manko de sia nutrajo, sed pro la frosto. Male, la arktaj kaj antarktaj birdoj perfekte adaptiĝis al la frosto. La birdoj de Ia modera klimato dependas de la ŝanĝado de la sezonoj kaj temperaturo. Tial ili sentas Ia temperaturajn diferencojn por ĝustatempe defendi sin. Varmon kaj malvarmon ili sentas per sia haŭto, speciale per la senplumaj partoj de la korpo. La varmiĝo kaj malvarmiĝo rolas en la komenco de la migrado. La unuaj malvarrnaj aŭgustaj frumatenoj revekas la instinktojn de Ia elmigrado kaj male, la vintrofina varmiĝo okazigas la fruatempan remigradon de la birdoj. La fruatempa elmigrado ne estas danĝera por la birdo, sed la antaŭtempa remigrado ofte kostas la vivon de la birdo. Kelkaj birdoj, ekzemple la cikonioj, agloj, ardeoj ktp. bonege sentas la temperaturajn diferencojn de la diversaj tavoloj de aero, kaj ili sukcese uzas ilin por leviĝi en la alton sen perdo de sia energio, ili velas. La restantaj (ne migraj) birdoj adap
tiĝis al la sezonaj temperaturaj sanĝadoj, ili ŝinĝas sian plumaron laŭsezone.
La flarado kaj gustumado de la birdoj ĝnerale ne rolas en la orientiĝo. Nur malmulte da birdspeciuj sentas la odorom.
En la birdoj unuarangan rulun havas la sento de la geomagnetismo. Mi mem observis, ke la Griza turdo (Turdus pilaris) fruaprintempe kiel klupodis ellasi sian keston, kie dum la tuta vintro ĝi estis flegata pro la rompita flugilu. La vintre trankvila birdo, printempe perdis sian trankvilecon kaj dum kelkaj tagoj seninterrompe batis .sin al la norda flanko de sia kesto, al kiu dirckto ĝi estis pelata de sia instinkto. Eĉ en la plene mallumigita ĉambro kaj kesto ĝi elektris la ĝustan nordan direkton. Eksperimentoj de Wiltschko kaj aliaj montras, ke la ruĝgorĝuloj, vivantaj en mallibero, klopodas forlasi siajn kestojn printempe norden kaj aŭtune suden.
Konklude, ni povas deklari, ke nenio krom Ia sensorganoj rolas en Ia orientiĝo de Ia birdoj. Kiel la birdoj orientigas?
La orientiĝo estas formo de sinteno, reago al la influo de la medio, en kia Ia birdo vivas. Tial la sinteno dependas de la aĝo de la birdo, de Ia matureco de sensaj organoj. Estas idoj, kiuj ne vidas tuj post la eloviĝo, aliaj malbone aŭdas. La birdetu, simile al la homido, lernas uzi siajn sensorganojn kaj per tiuj ĝi ekkonas konience sian proksiman medion, kaj poste laŭgrade Ia malpliproksiman kaj fine la foran mediojn. La birdeto ellernas, kiel kaŝi sin, kiel forkuri kaj forfiugi de la malamikoj. En tio al ĝi helpas la gepatroj, la gefratoj kaj ofte la samspeciuloj. Ĝi ellernas distingi Ia signalojn de aliaj birdoj, signalojn de iliaj statoj kaj fartoj ktp. Sed Ia birdoj povas percepti nur tiujn signalojn por kiuj ili havas sensorganojn.
Krom Ia lernado la birdoj, simile al aliaj bestoj, havas instinktojn, denaskajn proprecojn helpantajn en la orientiĝo. La unua kaj plej grava instinkto estas Ia kaŝiĝo, kiam okazas io nekutima neatendita en la medio. Ofta instinkto estas la forlaso de la nesto kun la idoj en la tempo de danĝero. Grava instinkto ĉe la anasedoj kaj aliaj estas Ia denaska naĝkapablo. Multaj birdoj sen lernado ekkonas la flugantajn rabobirdojn, aü iiiajn konturojn. luj birdoj tinias la nigrajn objektojn, aliaj la grandajn kaj moviĝantajn. Sed la instinkto de la timo estas forviŝebla. Sur tio ĉi baziĝas la dresado de la bestoj. Do, la orientiĝo de birdoj en siaj habitatoj (habitato estas Ia loko kiun la besto ukupas por sia vivo) estas lernita kaj instinkta. En tio ĉi ili distingas la objektojn vivantajn kaj nevivantajn. Ili distingas la lokojn de tiuj objektoj en la spaco. Ĝenerale la birdo tuj rimarkas ŝanĝiĝojn en sia habitato. De tio ĝi fariĝas nervoza, gardema kaj nur post tio, se ĝi alkutimiĝis al la nova situacio, ĝi rekvietiĝas.
En la orientiĝo de la birdoj, krom ĝia habitato, grandan rolon ludas la geogra6aj diferencoj de la vivloko. Ili observas la montojn kaj valojn, riverojn, lagojn, kampojn ktp. La loko kaj rilato de tiuj ĉi diferencoj de la pejzaĝo estas la fiksitaj punktoj por Ia orientigo. Antaŭ la migrado la birdoj flugas pli kaj pli alten kaj de tie ili observas la ĉirkaŭaĵon. Sed ne nur la objektoj de la habitato, sed la ĉielo havas grandan signifon en la orientiĝo de la birdoj. Ili distingas la Sunon, Lunon, la direktojn de la éielo ne nur tagmeze, sed dum la tuta tago. Birdoj, nokte migrantaj, konas la
10
stelojn kaj stelgrupojn, konstelaciojn. Estas birdoj, kiuj bone sentas la ultraviolajn radiojn tra Ia dikaj tavoloj de nubaro. Tiuj ĉi birdoj migras tage. La nokte migrantaj orientiĝas helpe de la stelaro. Eksperimentoj per artefarita ĉielo certigis, ke la birdoj konas la stelaron de la ĉielo. Ili senerare distingas la sezonajn diferencojn de Ia ĉielo. Kiel la birdoj navigadas dum la migrado'? La respondo al tiu ĉi demando estas tre komplika. Kio okazigas la migradon? Ĉu fakte ekzistas misteroj de la migrado'? Jes, ankoraŭ la scienco ne ĉion malkovris. Sed la scienco nionttas, ke la misteroj ĉiujare malmultiĝas. Dum la funkcioj de la internaj sekreciaj glandoj ne estis malkovritaj, Ia misteroj estis pli multaj ol hodiaŭ. La grava puŝaparatu de la migrado estas la hipofizo, glando troviĝanta sub la meza parto de la birda cerebro. Informojn el la medio ĝi ricevas per okuloj. La informo estas Ia kvanto de ultraviolaj radioj. Se la tagoj estas longaj la hipofizo produktas nur malmulte da hormonoj, se Ia tagoj mallongiĝas la kvanto de la radioj malmultiĝas kaj la hipofizo produktas pli multe da hormonoj. La organismoj de birdoj adaptiĝis al la difinita nivelo, kvanto de la ultraviolaj radioj, se tio ĉi ŝanĝiĝas, Ia hipofizo ekfunkcias kaj Ia birdo pretiĝas al la migrado. Ĉe kelke da birdoj, krom la ultraviofaj radioj, en Ia puŝo de la migriĝo rolas la temperaturo de Ia medio, la manko de la nutrajo, eĉ la graseco de la birdo. Se la fiziologia stato de Ia birdo estas preta al la ekmigro, tiu nepre okazas. Se iuj el la birduj ne ekmigras pro ia kaŭzo, ili danĝerigas sian vivon. Birdoj, kiuj ne sekvis la komandon de Ia naturo selektiĝis kaj ne partoprenis plu en la vivo de Ia specio. Nur tiuj, kiuj adaptiĝis al la aliformiĝintaj cirkonstancoj, daürigas la vivon de la specio. Tial estiĝis la instinktoj kaj tiel ni komprenas ilin. La kaŭzoj de la migrado estas determinaj en la historio de la evoluo de la konkreta birdspecio. Ili havas multdek-milionjarajn radikojn. Dum tiu tempodaŭro la klimato de la Tero multfoje ŝanĝiĝis. Multmiloj da specioj de birdoj formortis, sed la nunaj estas produktoj de multmilionjara evoluo kaj selektiĝo. Tion la scienco jam precize konas kaj talkovris ĝiajn kaŭzojn. Kiel ni jani povis legi en La Mevo (n-ro 44, p. 7, 1980) sovetiaj ornitologoj malkovris la t. n. genetikan kompason de la birdoj en Ia migrado. Kio ĝi estas? ĈJi estas pura instinkto. La birdoj ĝenerale sekvas la migrovojojn de siaj prauloj. Kiel ni jani skribis pri tio, la instinktoj estas tre konservativaj kaj ne ĉiam utilaj. La migrovojoj tial pli precize niontras la antaŭajn liniojn de la kontinentoj ol la neprajn malplilongajn vojojn al la vintrumado kaj reen. La vorto kompaso tiusence signifas instinkto, de kiu Ia birdoj estas direktataj. Kiel pluraj instinktoj, la instinktoj de la direktosento iomete dependas de la cirkonstancoj de la konkreta birdo. En Sovetunio estas disig-linio de la direktoj, el kiu la birdoj migras aŭ okcidenten, aŭ orienten. Por multaj birdoj tiun linion signifas (a montaro Uralo. Estas indikoj, laŭ kiuj Ia birdoj naskiĝintaj en unu nesto, migris kontraüdirekten. Se la ido miksiĝis kun la migrantoj pasantaj al oriento, ĝi ĉiam migras orienten, aliaj idoj okcidenten. Tio signifas, ke estas specioj vivantaj proksime al la disig-linioj, kiuj havas nur instinkton al la migrado, sed la orientiĝo dum la migrado determinigas nur duni la unua elmigrado. Por la migraj birdoj ĝenerale estas karakteriza la fiksita migradodirekto.
Kiel la birdoj migras? Ilin oni povas disigi al diversaj grupoj, ekzemple: estas grupe migrantaj, sola migranta, tage aŭ
nokte migrantaj, fluge migrantaj, perpiede irantaj birdoj ktp La respondo al Ia demando, kiel la birdoj orientiĝas, estas tre simpla en la unua grupo, en kiuj la maljunaj birdoj niontras la ĝustan vojon al la junaj. Oni povas observi, kiel la anseroj kvazaŭ babilas dum Ia fiugado. Sed aliaj ankaü komunikiĝas unu kun aliaj. La sola migranta ĝenerale migradas longtempe kun longaj paŭzoj, kiam ili apenaŭ gastas en la novaj lokoj, ĉiutage pasas nur kelke da kilometroj. Tian migradon oni prave nomas nur kiel oftan ŝanĝadon de la areo. La birdoj migrantaj tage orientiĝas helpe de la Suno, la noktaj laü la ĉielo kaj steloj. La plej komplika estas la orientiĝo de Ia piedirantaj birdoj. Kiel la birdoj ektrovas sian naskiĝlokon? La maljunaj birdoj dumvoje ekkonas Ia lokojn, kie ili jam estis. Ili flugas ĝenerale laŭ fiksitaj vojoj. Kiam ili atingas Ia plej konatajn lokojn, ili serĉas sian arcon kaj okupas ĝin. Laŭ indikoj de Ia ringumado la idoj tre malofte revenas al la naskiĝloko. Ekzemple, el 400 ringumitaj en Hungario idoj de Blanka cikonio eĉ unu ne revenis dum tri jaroj al sia naskiĝloko. La resenditaj ringoj alvenis el Turkio (1) kaj el Izrealo (1). Rékási J. d-ro. 1981. Ekzistas similaj indikoj pri hirundoj. Tiu ĉi fenomeno estas tute komprenebla, ĉar Ia idoj devas okupi novajn arealojn kaj tiamaniere konduki al la disvastigo de la specio. Fine de Ia artikolo ni povas konkludi la sekvajn: 1. La birdoj, kiel aliaj bestoj orientiĝas helpe de siajsensorganoj,
2. La sensorganoj de Ia birdoj havas specialajn proprecojn karakterizajn nur pri ili, 3. En la migrado de la birdoj unuarangan signifon havas la instinktoj, 4. La puŝmekanismoj de la instinktoj estas tre diversaj (lumdaŭro, varmo, manko de la nutrajo ktp.), 5. La migrovojoj de Ia birdoj estas fiksitaj en siaj genetikaj aparatoj, tial iii estas tre konse-s vativaj, 6. La kaŭzoj de la heredintaj mekanismuj baziĝar sur la multmilionjara evoluo de la birdoj.
Gravaj literaturaj fontoj
- BECKER H. 1968: Weitere Versuche über Richtungstendenzen von Lachmöven (Larus ridibundus L.) und Tauben nach Verfrachtung. Zeitschrift f. wiss. Zool., 178.,
- BOSSONG R. 1980: Birdmigrado kaj ĝiaj misteroj. La Mevo, nr. 44.;
- CARTHY J. D. 1963; Animal Navigation. Univ. Broks, London.;
- EMLAN S. T. 1975: The Stellar-Orientation System of Migratory Birds. Scientific American, 233, pp. 102-112.
- GRIFFIN D. R. 1966: Pereljoti ptic (ruse, Migrado de Ia birdoj), Moskva, eldono: MIR.;
- ILJIĈOV V. D. 1976: Kolcevanie v izuĉenii migracij ptic fauni SSSR. eld. NAUKA.;
- KLEINENBERG S. E. (red), 1966: Mehanizmi poljota i orientacii ptic. Moskva eld. NAUKA.;
- MARTIN H. LINDAUER M. 1973: Orientierung im Erdmagnetfeld. Fortschr. d. Zoologie, 21, 2/3, pp. 210-228.
- PORTMANN A. 1961: Sensory organs: skin, taste and Olfaction, Eri: Biology and Comparative Physiology of Birds. London.
- Dr. RÉKÁSI J. 1981: Adatok a gólya (Ciconia ciconia) vonulásához gyűrűzési megfigyelésekkel (Indikoj al la niigrado de la blanka cikonio per ringumaj observadoj)
ja:渡り鳥
ko:철새
Ordo (biologio)La biologia klasado (aŭ biologia klasifikado) signifas la ordigon de plantoj, animaloj kaj aliaj vivuloj en grupojn laŭ ilia reciproka parenceco.
La sciencon de la biologia klasado oni nomas taksonomion.
La hierarkio
:Regno estas iu el la plej ĝeneralaj grupoj en la biologia klasifiko, ekz. animaloj (vidu Regno animala), fungoj, plantoj.
:Filumo estas nomo por unu el la klasoj de zoologio (divizio, por botaniko), la plej fundamenta en la speco.
:Klaso estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (classis).
:Ordo estas ŝtupo en la botanika kaj zoologia klasifikoj (ordo). La ordonomoj de la zoologia klasifiko estas plej ofte formitaj per tipa kvalito kaj la sufikso -ul: parhufuloj, skvamuloj; aŭ per tipa genro kaj la elemento -formaj: paseroformaj, strigoformaj. La internacia nomado tendencas al la dua formo.
:Familio estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (familia). La nomo de familio estas derivata de unu el siaj genroj per la sufikso -ac (botaniko), -ed (zoologio).
:Genro estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (genus). La scienca nomo de specio konsistas el la majuskla nomo de la genro kaj la minuskla kromnomo por la specio.
:Specio estas ...
| Plantoj | Algoj | Fungoj | Animaloj |
|---|
| Divizio/Filumo | -phyta | -phyta | -mycota | |
|---|
| Subdivizio/Subfilumo | -phytina | -phytina | -mycotina | |
|---|
| Klaso | -opsida | -phyceae | -mycetes | |
|---|
| Subklaso | -idae | -phycidae | -mycetidae | |
|---|
| Ordo | -ales | -ales | -ales | -formes (birdoj, fiŝoj) |
|---|
| Subordo | -ineae | -ineae | -ineae | (pluralo de la genro, ekz-e Lari) |
|---|
| Superfamilio | -acea | | | -oidea |
|---|
| Familio | -aceae | -aceae | -aceae | -idae |
|---|
| Subfamilio | -oideae | -oideae | -oideae | -inae |
|---|
| Tribo | -eae | -eae | -eae | -ini |
|---|
| Subtribo | -inae | -inae | -inae | -ina |
|---|
Kategorio:Taksonomio
ja:生物の分類
Makulita verdkrura tringoMakulita verdkrura tringo (Tringa guttifer) el la ordo de ĥaradrioformaj birdoj kaj familio de skolopedoj estas rara vaga birdo. Gi vidiĝas en Sanhajo, Fuĝjan, Tajvano, la marbordo de Gŭangdong kaj Hajnan-insulo en Ĉinio, kaj loĝas ankaŭ en orienta kaj sudorienta Azio. Ĝia supra korpo estas griza kun nigraj strioj, ĝiaj malsupraj korpo, dorso kaj talio blankaj, ĝiaj brusto kaj supra parto de la korpoflankoj havas sur si nigrajn makuletojn kaj beko kaj kruroj estas verdaj. Ĝi, tre malgranda, havas voston nur ĉ. 17 cm. longan. Membrano ligas la internan kaj eksteran piedfingrojn ĉe ilia bazo kun la meza piedfingro, kaj du centraj vostoplumoj estas grizblankaj.
La birdoj ordinare unuope aŭ familie vivas en maiprofundajoj, marĉejoj, lagetoj kaj deltoj. Ili lertas en kurado kaj flugado. Kiam ili flugas, ili ne tre rapide, sed forte svingas siajn flugilojn. Ili ofte staras sur marhorda roko, atendante malfluson. Post malfluso ĝi serĉas nutraĵon per la beko en la marfundajo. Ili ofte saltas por pli profunden enigi sian bekon en ŝlimon, helpe de sia korpopezo. La birdoj krias sonore, kaj la kriado ne ĉetas dum la flugado. Iliaj nutraĵoj konsistas el insektoj, moluskoj, krustuloj, anelidoj kaj aliaj. Ili fekundiĝas en orienta Siberio kaj konstruas neston el herbaj tigoj kaj folioj en seka loko inter herboj ĉe marĉoj kaj riveroj. La birdino demetas 3-5 makulhavajn ovojn, kiujn kovas la gebirdoj alterne, sed ĉefe la birdino. Ĉe la alveno de homoj aŭ bestegoj ili tuj sin levas en la aeron kaj ronde flugas super la nesto, senĉese eligante kriojn. La kovado daŭras 23-25 tagojn. Vintre ili translokiĝas al la suda parto de la Hindoĉina Duoninsulo.
La verdkrura tringo estas rara kaj utila birdo, kiun oni devas protekti.
Strutoformaj birdoj
Strutoformaj birdoj (Struthioniformes)
Strutedoj (Struthionidae)
Kazuaredoj (Casuariidae)
Emuedoj (Dromaiidae)
Apterigedoj (Apterygidae)
Reaedoj (Rheidae)
----
Temas pri ampleksa ordo de grandaj birdoj, kiuj ne flugas. Klarigo estas, ke ili ne havas sternumon, aŭ pli bone dirite, ili havas ĝin ebena, tio estas, senkila. Kvankam ili povus havi fortikajn flugilojn, sen forta akso tiuj ne utilus por flugi. Por defendi sin, ili lernis rapide kuri kaj, ĉar ili ne devas flugi, estas pli pezaj kaj grandaj ol aliaj birdoj, do ili povas kontraŭataki eblajn mortiguntojn ĉu per beko ĉu per kruroj.
Ili vivas en ĉiu mondoparto kiu devenas el prakontinento Gondvano, krom Antarkto kompreneble kaj Hindio. Post ties disiĝo la evoluo daŭriĝis aparte kaj la specoj malsimiliĝis. Ĉiu prosperis ĉe si sen naturaj atakantoj ĝis kiam homoj translokiĝis tien kaj ekmalaperigis ilin ĉu per rekta ĉasado ĉu per ovorabado. Nur la plej fortaj aŭ lertaj specoj pretervivis.
En Novzelando vivis almenaŭ 10 malsimilaj specoj de familio moaa antaŭ la homa alveno ĉirkaŭ la 14a jarcento. Ĝis tiam, kiel kazuaroj kaj malkiel la aliaj strutoformaj birdoj, la moaoj vivis senprobleme en arbaro. Poste malaperis en kelkaj jarcentoj. Oni supozas, ke malgrandaj aroj da ili pretervivis ĝis nelonge kaŝitaj en apartaj regionoj.
En Madagaskaro vivis la plej granda konata birdo, Aepyornis aŭ elefanta birdo, kiu estis ne tiom alta kiom la plej altaj inter la moaoj, sed ja la plej granda kaj peza inter ĉiuj birdoj (ĝis 450 kg!). Estis du specoj antaŭ la homa alveno ĉirkaŭ la 1a jarcento. La malgranda malaperis unue; la granda pretervivis ĝis ĉirkaŭ jaro 1600.
En Afriko vivas la nuna plej granda birdo, la struto, kiu povas esti ĝis 3 metre alta kaj 135 kgm peza.
En Aŭstralio vivas la emuo, dua laŭ grando, ĝis 2 metra kaj 60 kgm peza. Kiel strutoj, estas birdoj de ebenaĵoj. Male ankaŭ en Aŭstralio vivas tri specoj da kazuaroj en tropikaj arbaroj (eĉ ĝangaloj) de nordaj regionoj kaj insuloj. Malpli grandaj ol aliaj strutoformaj birdoj, sed pli danĝeraj kontraŭ homoj, se oni ĝenas ilin.
En Novzelando vivas 6 specoj de kivioj, la plej malgrandaj de la ordo sed kiuj naskiĝas de la plej grandaj ovoj kompare kun siaj korpoj.
En Sudameriko vivas 2 specoj de reao aŭ nanduo, en ebenaĵoj nomitaj pampoj. La plej grandaj estas 1'5 altaj kaj 20 ĝis 25 kgm pezaj.
ja:ダチョウ目
StrutoZoologio > Vertebruloj > Birda klaso > Strutedoj > Struto
----
Strutedoj
Struto (Struthio camelus) estas la plej granda kaj la plej peza birdo aktuale vivanta, la struta masklo povas atingi 275 cm kaj 155 kg.
Kompreneble tia birdo ne povas flugi, sed ĝi rapidkuras daŭranta 50 km/h preskaŭ unu horon, kun pintoj ĝis 70 km/h kaj paŝoj longaj je 3,5 m. Tiam la struto uzas siajn flugilojn kiel ekvilibrilojn.
La struto manĝas ĉiajn nutraĵojn kiuj estas troveblaj laŭ loko, laŭ sezono, prefere herbojn, semojn, fruktojn, sed ankaŭ insektojn, lacertojn, eĉ testudojn.
La maskla struto estas unu el la malmultaj birdoj havantaj penison. La inoj demetas tri ĝis dek ovojn en komuna nesto, kiu povas enhavi tridek ovojn.
Nun, sovaĝa struto vivas nur en Afriko. Iam ĝi vivis ankaŭ en Arabio kaj Sirio, kie la lasta sovaĝa struto estis vidata en 1964. Krome, oni bredas strutojn ĉie pro ilia viando. En Brazilo, oni bredis struton ekde lasta dekjaro de 20-a jarcento.
Kvar subspecoj estas rekonataj:
:S.c. camelus Suda Saharo
:S.c. molybdophanes Somalio, Kenjo
:S.c. massaicus Tanzanio
:S.c. australis Sudafriko
Nu, fine, neniu iam vidis struton enŝovi sian kapon en la sablon. Ĝi ne bezonas fari tion, kiam ĝi endanĝeriĝas: per bekbato en kranion ĝi jam mortigis leonojn.
En Brazila folkloro, Struto estas ligita al unua sério de nombroj, tiu estas, al nombroj 01-02-03-04. Vidu Besta Loto
Besta Loto
ja:ダチョウ
ms:Burung Unta
Kazuaro
Kazuaro
----
Bestoj
Vertebruloj
Klaso Birdoj
Ordo Strutoformaj
Familio Kazuaredoj
Genro Kazuaro
Specoj
Casuarius casuarius
Casuarius unappendiculatus
Casuarius bennetti
----
La kazuaro estas tri specoj da neflugaj birdoj kiuj loĝas en tropikaj arbaroj de insulo Novgvineo kaj norda Aŭstralio (nur C. casuarius). Ili manĝas ĉion: ĉefe fruktojn, sed ankaŭ fungojn, helikojn, insektojn, ranojn, serpentojn kaj ĉiajn bestetojn. Ili vivis ĝis 40- 50 jaroj.
La tri specoj estas
- Suda kazuaro Casuarius casuarius
- Norda kazuaro Casuarius unappendiculatus
- Nana kazuaro Casuarius bennetti
Ĉiuj estas ne tre konataj birdoj, ĉar ili preferas kaŝi sin ene de malatingebla kaj malhela arbaro for de la homa ĉeesto. Eĉ la sud kazuaro kiu loĝas ankaŭ en Aŭstralio ne estas tre konata. Ĝi estas la dua plej granda birdo en la lando kaj la tria en la mondo (post struto kaj emuo). Plenkreskuloj estas 1'5 ĝis 1'8 mj kaj pezas ĉirkaŭ 60 kgj. Estas nigra birdo kiu havas longan brilbluan kolon kun ruĝaj subaj partoj. Inoj estas -malkiel plej parto de birdoj- pli grandaj kaj brilaj. Ili havas ostan kaskon surkape uzebla por serĉado inter arbustoj kaj herbo, do la ununura armita birdo. Krome ili havas longajn kaj danĝerajn krifojn (ĝis 12 cm.). Ili rapidkuras (ĝis 50 km/h.) kaj saltas ĝis 1'5 mj. Ili ankaŭ estas bonaj naĝantoj.
En Novgvineo la loĝantaro ofte bredas kazuaridojn naskitajn el rabitaj ovoj, kvankam el tio povas rezulti vera danĝero. La kazuaroj povas ataki en tiu nenatura medio (ĉefe vunditaj aŭ minacataj ĉu de homoj ĉu de hundoj) kaj grave vundegi aŭ eĉ mortigi homojn.
Inoj demetas el 3 ĝis 8 ovojn, nur tion faras inoj. Malinoj kovas la ovojn dum du monatoj kaj zorgas la kazuaridojn dum naŭ monatoj.
Sudaj kaj nordaj kazuaroj estas endanĝerigitaj specoj pro manko da loĝloko. Por tio ili konkurencas kun homoj kaj plie endanĝeriĝas kiam manĝas fruktojn de ĝardenoj.
ja:ヒクイドリ
EmuoZoologio > Vertebruloj > Birda klaso > Dromaiedoj> Emuo
----
Emuo (Dromaius novaehollandiae) estas senflugila birdo de Aŭstralio.
Kvankam mal pligranda ol la afrika struto, la emuo atingas 1,90 m kaj 55 kg.
Ĝi vivas nur en Aŭstralio, en mezsekaj ebenaĵoj kaj maldensaj arbaroj. Ĉar emuoj iafoje serĉas profiti el la homa aktiveco, t.e. agrikulturo, ili estis persekutataj. Sed nunepoke la homoj defendas sin pli per bariloj ol per militartileria atako kiel en 1932.
Emuoj estas sociaj birdoj, vivantaj sole sed movantaj grupe. Ili manĝas ĉiun taŭgan nutraĵon: semojn, herbojn, radikojn, insektojn, ktp.
La emuino demetas kvin ĝis dek-kvin ovojn kiuj estos kovataj de la masklo, kiu ankaŭ vartos la idojn. Tiel la emuino povas serĉi alian masklon. La kovado daŭras 56 tagojn, la emuidoj povas marŝi post kelkaj horoj kaj restos kun sia patro dum kvin monatoj.
Estis unu subspeco en la Tasmania insulo, D.n. diemenensis, kiu malaperis en 1865.
KivioZoologio > Vertebruloj > Birda klaso > Apterigedoj
-----
Apterigoj, aŭ kivioj, estas Novzelandaj senflugivaj noktaj birdoj, simboloj de Novzelando kaj Novzelandanoj.
Ili nestas en tuneloj , la inoj demetantaj unu aŭ du ovojn, kiuj havas mirindan dikecon, atinganta kvarono de la ina pezo.
Oni distingas tri specojn
- Bruna kivio Apteryx australis
- Makulita kivio Apteryx owenii
- Granda makulita kivio Apteryx haastii
Ekstera ligo
- [http://fieldguide.tripod.com/struthio.html Strutiniformoj] en "Field Guide to the Birds on the Web"
Kategorio:Apterigedoj
ja:キーウィ (鳥)
ko:키위
Nanduo Nanduo
estas la popola esprimmaniero por reaoj, amerikaj birdoj de la familio de Reaedoj.
TinamedojLa familio de Tinamedoj estas la ununura familio de ordo Tinamoformaj, birdoj kiuj kune kun la ordo de Strutoformaj iĝas la grupo nomita de Paleoagnathae au Malnovaj Makzeloj, pli malnovaj en la evolua procezo ol la aliaj birdoj, nome Neognathae au Novaj Makzeloj.
Kiel la Strutoformaj, la Tinamedoj devenas el prakontinento Gondvano, sed post la disiĝo inter Afriko kaj Sudameriko la evoluo permesis la ekzistadon de tiuj birdoj nur en Sudameriko kaj ne en aliaj partoj de tiu prakontinento aŭ de la mondo. Eĉ tiele, temas pri birdoj tre malsimilaj de la Strutoformaj. Ankaŭ iome similas al aliaj surplankaj birdoj kiel koturnoj kaj lagopoj, sed ankaŭ malsimilas de ili kaj devas resti ĉe sia unusola familio.
Kvankam oni ne multajn fosiliojn oni trovis en Sudameriko, tamen kelkaj estas dekmilionaj oldaj.
Kvankam temas pri 9 genroj kaj 47 specoj, sube cenzitaj, oni povas paroli pri tinamo ĝenerale, ĉar estas vorto sufiĉe konata internacie.
Taksonomio
La 9 genroj estas:
- Tinamus - Tinamo
- Nothocercus - Noturao
- Crypturellus
- Rhynchotus
- Nothoprocta
- Nothura
- Taoniscus
- Eudromia
- Tinamotis
La 47 specioj estas:
- Blankagorĝa tinamo, Tinamus guttatus
- Griza tinamo, Tinamus tao
- Soleca tinamo, Tinamus solitarius
- Nigra tinamo, Tinamus osgoodi
- Granda tinamo, Tinamus major
- Montara tinamo, Nothocercus bonapartei
- Makulbrusta tinamo, Nothocercus julius
- Ĉapelita tinamo, Nothocercus nigrocapillus
- Berlepsĉa tinamo, Crypturellus berlepschi
- Eta tinamo, Crypturellus soui
- Cindra tinamo, Crypturellus cinereus
- Tepuia tinamo, Crypturellus ptaritepui
- Bruna Tinamo, Crypturellus obsoletus
- Krispa tinamo, Crypturellus undulatus
- Brovpala tinamo, Crypturellus transfasciatus
- Brazila tinamo, Crypturellus strigulosus
- Krurgriza tinamo, Crypturellus duidae
- Krurruĝa tinamo, Crypturellus erythropus
- Magdalena tinamo, Crypturellus erythropus saltuarius
- Krurflava tinamo, Crypturellus noctivagus
- Nigrakapa tinamo, Crypturellus atrocapillus
- Cinamoma tinamo, Crypturellus cinnamomeus
- Ardezobrusta tinamo, Crypturellus boucardi
- Ĉaka tinamo, Crypturellus kerriae
- Jaspita tinamo, Crypturellus variegatus
- Rusta tinamo, Crypturellus brevirostris
- Bartletta tinamo, Crypturellus bartletti
- Beketa tinamo, Crypturellus parvirostris
- Stria tinamo, Crypturellus casiquiare
- Tataupa tinamo, Crypturellus tataupa
- Flugilruĝa tinamo, Rhynchotus rufescens
- Taczanovskia tinamo, Nothoprocta taczanowskii
- Kalinovskia tinamo, Nothoprocta kalinowskii
- Ornumita tinamo, Nothoprocta ornata
- Ĉilia tinamo, Nothoprocta perdicaria
- Makisa tinamo, Nothoprocta cinerascens
- Anda tinamo, Nothoprocta pentlandii
- Bekkurva tinamo, Nothoprocta curvirostris
- Blankoventra noturao, Nothura boraquira
- Eta noturao, Nothura minor
- Darvina noturao, Nothura darwinii
- Makulita noturao, Nothura maculosa
- Ĉaka noturao, Nothura chacoensis
- Nana tinamo, Taoniscus nanus
- Eleganta tinamo, Eudromia elegans
- Kresta tinamo, Eudromia formosa
- Puna tinamo, Tinamotis pentlandii
- Patagona tinamo, Tinamotis ingoufi
TinamoTinamo estas popola vorto por multaj malsimilaj specoj de birdoj de la familio Tinamedoj. Ili loĝas en tuta Sudameriko ekde Patagonio ĝis Meksikio. Temas pri 47 specoj, do inter ili estas multaj diferencoj. La plej granda parto da ili estas apartiĝemaj birdoj kiuj kaŝiĝas ene de fermaj kaj malhelaj arbaroj, do, ili ne estas tre konataj. Aliaj loĝas en ne tiom kaŝaj regionoj kiel en meksikio, do ili estas pli konataj; sed eĉ tiuj estas singardemaj.
Ĉar temas pri tiom malsimilaj specoj, ili manĝas ĉion: ekde insektoj ĝis beroj.
Tinaminoj demetas belajn brilajn multkolorajn ovojn. La idoj estas lertegaj frufrue; ekzemple ili povas kuri de kiam ili eloviĝas.
Kategorio:Birdoj
ja:シギダチョウ目
Mócheno languageMócheno is an Upper German dialect spoken in three towns of the Fersina Valley (German: Fersental, Italian: Valle del Fersina), in Trentino-South Tyrol, northeastern Italy.
Mócheno is related to Austro-Bavarian and is variously classified either as a Southern Bavarian dialect or a separate language of its own. Mócheno speakers reportedly partially understand Bavarian, Cimbrian, or Standard German, which argues for classifying it as a dialect. However, many essential differences in grammar, vocabulary and pronunciation, render it practically unintelligible for speakers of German or Austro-Bavarian, so it may be more justified to consider it a separate language.
As of 1992 Mócheno was spoken by 1,900 speakers, including 400 in Fierozzo (Florutz), 1,000 in Palù (Palai), and 460 in Frassilongo (Gereut).
External links
- [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=QMO Ethnologue report for Mócheno]
Category:High Germanic languages
Category:Languages of Italy
samsung true tone katpar yciorys Parkiet spalacze tuszczu |
|
|
|
