Geno estas ero el genetikaj informoj transdonita de individuo al sia idaro per seksa aŭ senseksa reproduktiĝo. La plej simpla geno konsistas el acidnuklea fragmento kodanta nuran proteinon aŭ RNA (ekster alternativa splisado). Tuta genaro de individuo estas genomo. Pli ĝenerale, la termino estas uzata rilate transdonadon kaj heredon de identigeblaj apartaj karakteroj.
Geno do estas genetika informero kiu ebligas sintezon de polipeptido. Geno karakteriziĝas laŭ sia nukleotida sinsekvo kaj estas DNA-regiono kiu kodas sinmoveblan produktaĵon (bv-u vidi ankaŭ la paĝon pri Genetika Kodo). Ĉi-produktaĵo estas ekz. proteino (kiel okazas por plejmultaj el la genoj) aŭ RNA (ekz. la genoj kiuj kodas por rRNA kaj tRNA). La ĉefa karakterizo de geno ĉiukaze estas ke la produkto moviĝas de la sintez-loko kaj agas aŭ restas aliloke.
La genoj divideblas inter:
- Strukturaj genoj;
- Reguligaj genoj.
Reguligaj genoj respondecas pri la formado de produktaĵoj kiuj estas liberaj trairi alialoken en la ĉelo - la produktaĵoj nomiĝas trans-agaj faktoroj (malkiel cis-agaj elementoj). Ekzemplo de trans- agaj faktoroj estas la transskrib-faktoroj (kiuj gravas por transskribado de DNA al RNA - TAFoj, RNA polimerazo, kaj aliaj), subpremaj proteinoj, ktp.
Vidu ankaŭ: Genetike modifitaj organismoj.
- Kontraste al la duopa helico de DNA, molekuloj de RNA estas en la
formo de unuopaj filamentoj, kaj anstataŭ havi timinon, ĝi havas uracilon kiel unu el la kvar nukleotidoj. Sed iom da intramolekula (interna) pariĝado eblas en sekcioj kie la molekulo refaldiĝas sur sin. Tiel, partoj de la RNA-molekuloj povas ekzisti en la formo de duopa helico.
ROLO DE RNA EN LA SINTEZO DE PROTEINO
DNA ne ĉeestas en la centro de proteina sintezo, ĉar la plejparto de tiaj
sintezoj okazas ekster la ĉela nukleo en regionoj de la ĉelo kiuj ne
enhavas DNA-n. Tial la informo en DNA devas esti transdonita selektive al
RNA, kiu portas la instrukciojn el la nukleo al la centroj de la proteina
sintezo.
Tri tipoj de RNA estas konataj: ribosoma RNA (rRNA), mesaĝa RNA (mRNA),
kaj transiga RNA (tRNA). La nomoj aligitaj al la tri tipoj de RNA indikas
la probablajn funkciojn en protein-sintezo. Ĉiuj tipoj de RNA estas
sintezitaj el ribonukleotidoj per la formiĝo de komplementaj filamentoj
laŭ DNA-ŝablono.
Ribosoma RNA
ribosomo; ribosoma RNA (rRNA)
Ribosomoj, nukleoproteinaj eretoj en la citoplasmo de ĉeloj,
servas kiel centroj sur kiuj okazas la sintezo de proteinoj. Ribosoma RNA
kaj proteino estas la ĉefaj komponantoj de ribosomoj.
La ribosoma RNA en ĉi tiuj eretoj reprezentas preskaŭ 60 procentojn de la
tuta RNA enhavata en ĉeloj. rRNA ne direktas aktive la sintezon
de proteino, sed ŝajne stabiligas kelkajn el la molekuloj en la procezo.
Mesaĝa RNA
mesaĝa RNA (mRNA)
Molekuloj de mRNA portas la kodon, aŭ instrukciojn, por proteina sintezo
el la DNA en ĉela nukleo eksteren al la ribosomoj.
Ĉi tiuj molekuloj de mRNA estiĝas en la nukleo kiam DNA-molekulo parte
malvolviĝas kaj elmetas ĉenan segmenton kun bazo-unuoj kiuj signifas la
specialan mesaĝon, aŭ kodon transdonotan. En ĉeesto de la enzimo
RNA-polimerazo nukleotidoj el la nukleotida rezervujo formas komplementan
ĉenon de mRNA per la parigo de taŭgaj bazaj unuoj kun tiuj de DNA. La mRNA
tiam foriras el la DNA kaj difuziĝas for de la nukleo, por alligiĝi al unu
aŭ pli da ribosomoj en preparo por la sekvanta paŝo en la sintezo
de proteino.
En eŭkariotoj la DNA povas esti ŝablono por la sintezo de hnRNA, kiu post speciala procesiĝo (tiel nomita "splisado") iĝas mRNA.
poliribosomo (polisomo)
Enirante la ĉelan citoplasmon, molekulo de mRNA povas kroĉiĝi al pluraj de
ribosomoj, tiel estigante kompleksaĵon nomatan poliribosomo, aŭ polisomo.
Ĉiu ligita ribosomo moviĝas laŭlonge de la mRNA-filamento unudirekte dum
proteina sintezo. Oni opinias ke molekulo de mRNA uziĝas nur kelkfoje,
antaŭ ol ĝi hidroliziĝas ree en nukleotidojn. Tia konduto eble ŝajnas
malŝpara, sed ĝi permesas al ĉeloj produkti diversspecajn proteinojn post
tre mallonga prepartempo.
Transiga RNA
Transiga RNA produktiĝas per la formiĝo de komplementaj filamentoj laŭ
DNA-ŝablono. Transigaj RNAoj entenas 75-90 nukleotidajn unuojn kaj havas
molekulajn masojn de 23.000-30.000 amu. Tio estas multe malpli ol la
molekulaj masoj de aliaj RNAoj.
transiga RNA (tRNA)
La ĉefa funkcio de transiga RNA estas liveri unuopajn aminoacidojn el
rezervujo de aminoacidoj al la centro de protein-sintezo.
La aminoacidoj devas esti liverataj laŭ la sinsekvo postulata de la kodo
de la mRNA. Ĉiu el la 20 aminoacidoj konataj en proteinoj havas unu aŭ
pli da respondaj RNAoj. En 1965 oni deduktis la tutan bazosinsekvon de
gist-alanina tRNA. Poste, oni determinis la bazosinsekvon de pluraj
aliaj tRNA-molekuloj.
Du unikaj trajtoj de tRNA estas (1) karakteriza figuro kiu rezultas de
bazopariĝo kaj (2) la ĉeesto de multaj neĉefaj bazoj, aldone al la normalaj
adenino, uracilo, guanino, kaj citozino. La neĉefaj bazoj lokiĝas primare
en la maŝoj kaj faldoj de la molekulo kaj ne partoprenas ajnan bazopariĝon.
Ĉiuj tRNA-molekuloj havas CCA-bazosinsekvon ĉe la centro de aminoacida
alkroĉiĝo.
antikodono
La antikodono de tRNA estas specifa sinsekvo de nukleotidoj entenanta tri
bazojn. Ili kapablas formi hidrogenajn ligojn kun komplementa sinsekvo
de bazoj (kodono) sur mRNA-molekulo.
Antaŭ ol aminoacido povas esti transportata, ĝi devas formi ligon kun la
tRNA. La alkroĉiĝo okazas ĉe la CCA-finaĵo de tRNA, kie estera ligo
formiĝas inter la karboksilo de la aminoacido kaj hidroksilo de la finloka
nukleotido de la tRNA.
Aliaj interesaj paĝoj:
- la genetika kodo;
- proteina sintezo.
ja:リボ核酸ko:RNA
Genomo
Genomo aŭ Genaro en biologio estas la kompleta aro de la genoj de iu organismo. La vorto genomo ankaŭ povas referi la tutan sinsekvon de kromosomaj informoj de la organismo.
Ĉiu ĉelo enhavas en sia genomo (DNA) ĉiun bezonatan instrukcion por kresko kaj por multflanka vivproceso. Preskaŭ ĉiuj organismoj pli kompleksaj ol virusoj portas genomojn ekster kromosomoj; ekzemple, bakterioj portas plasmidojn kaj eŭkariotoj havas genojn en siaj mitokondrioj (kaj kloroplastoj en plantoj).
Virusoj povas havi liniajn unu-komponaĵ-genomojn (Parvoviridae),
cirklajn unu-komponaĵ-genomojn (Microviridae, Inoviridae, Circoviridae, kelkaj Geminiviridae),
cirklajn du-komponaĵ-genomojn (kelkaj Geminiviridae),
cirklajn plur-komponaĵ- (>3) genomojn (Nanovirusoj), unu-komponaĵ-genomojn kun pluraj ORF-oj (ORF= malfermitaj leg-kadroj) (Filo-, Paramyxo-, Rhabdoviridae)
du-komponaĵ ambaŭsencaj genomojn (Arenavirusoj),
tri-komponaĵ, foje ambaŭsencaj genomojn (Bunyaviridae, Tenuiviruso (4)),
ses- ĝis ok- komponaĵ-genomojn (Orthomyxoviridae), inter aliajn.
En 1988, James WATSON iĝis estro de la "Human Genome Project" (Homa Genoma Projekto) ĉe National Institutes of Health (Nacia Saninstituto, Usono).
[http://eo.mondediplo.com/article7.html reta artikolo en Eo]
DNA
DNA estas la DesoksiriboNuklea Acido - ĝi estas duopa-helica molekulo konsistanta el paroj da nukleotidoj, la eroj de nukleaj acidoj, kiuj konsistas el nitrogenaj bazoj - Adenino, Timino, Guanino, kaj Citozino (A, T, C, kaj G). Tiuj ĉi bazoj estas kiuj ligas la du helicojn unu la alian, kaj ilia ordo tra la DNA-molekulo gravas ĉar ĝi influas la elekton de aminoacidoj en proteinoj.
Laŭ la propono de Watson kaj Crick, DNA ekzistas en la formo de du polinukleotidaj ĉenoj volvitaj ĉirkaŭ si en duopa helica strukturo. La unika trajto de ilia proponita strukturo estas la maniero per kiu la ĉenoj estas kuntenataj en la duopa helico. Watson kaj Crick teoriumis ke la DNA-strukturo stabiliĝas per hidrogenaj ligoj inter la bazoj etendiĝantaj internen el suker-fosfataj ĉefĉenoj. La strukturoj de la bazoj estas tiaj, ke la adenino ĉiam ligiĝas al timino per du hidrogen-ligoj, kaj guanino ĉiam ligiĝas al citozino per tri hidrogen-ligoj. La du polinukleotidaj DNA-filamentoj, kuntenataj per ĉi tiuj komplementaj bazoparoj (adenino ligita al timino, kaj guanino ligita al citozino), havas tiel nomatajn komplementajn
sinsekvojn. La proponita pariĝo de la bazoj estas subtenita de DNA-analizoj, kiuj montras ke adenino kaj timino ĉiam troviĝas laŭ proporcio 1:1, kiel ankaŭ citozino kaj guanino.
Proteino aro estas nemalhaveblaj komponantoj de ĉiuj vivantaĵoj, inkluzive de la plej simplaj formoj de vivo, kiel bakterioj, algoj, kaj aliaj mikroorganismoj. Ili devas ĉeesti en la dietoj de ĉiuj animaloj (bestoj kaj homoj) por sintezi histojn, enzimojn, iujn hormonojn, kaj kelkajn
sango-komponantojn. Aldone al tio, ili uziĝas en la subtenado kaj riparo
de ekzistantaj histoj kaj kiel fonto de energio por la korpo.
La funkcio de proteinoj estas, inter aliaj: transporta, struktura, protekta, kataliza, stoka, hormona.
La elementoj karbono, oksigeno, nitrogeno, hidrogeno, kaj sulfuro troviĝas
en ĉiuj proteinoj. Aliaj elementoj, kiel fosforo, iodo, fero, zinko kaj magnezio estas esencaj konsistigantoj de iuj specialigitaj proteinoj. Kazeino, la ĉefa
proteino de lakto, entenas fosforon, kiu estas gravega elemento en la dieto de beboj kaj infanoj. Hemoglobino, la proteino en la sango kiu transportas oksigenon, entenas feron.
Proteinoj estas ege grandaj molekuloj kun molekulaj masoj inter ĉirkaŭ 6000 kaj kelkmilionoj da amu. Ilia mamuta grando (laŭ la molekula senco)vidiĝas en komparo de glukozo kun hemoglobino, relative malgranda proteino. Glukozo havas molekulan mason de 180 amu, dum la molekula maso de hemoglobino estas 65.000 amu.
Proteinoj estas polimeroj kunmetitaj, en diversaj kombinoj, per kunligiĝo de nombro da similaj, sed ne samaj, etaj molekuloj nomataj aminoacidoj.
Laŭ molekula skalo, proteinoj estas grandegaj. Tio estas eco kiu permesas al ili alpreni formojn multe pli kompleksajn ol pli malgrandaj molekuloj. La terminoj primara-strukturo, sekundara-strukturo, terciara-strukturo, kaj kvaternara-strukturo esprimas ĉi tiun strukturan kompleksecon. Ĉi tiuj terminoj aludas la tipojn de koncernaj ligoj aŭ la formon (figuron) de la proteino.
Kategorio:Biokemioja:蛋白質ko:단백질simple:Proteinth:โปรตีนzh-min-nan:Nn̄g-pe̍h-chit
Ĉelo
Ĉelo povas esti:
Ĉelo estas malgranda ejo aŭ ĉambreto ĉiuflanke fermita.
Ekzemple,
- biologia ĉelo - ero de la organika teksaĵo, kiu konsistigas vegetaĵojn kaj bestojn (praĉelo)
- ĉelo de monaĥo - prizona ĉelo - vaksa ĉelo de abeloj - terorĉelo
Alie
- fotoĉelo - solarĉelo
Ĉelo ankaŭ uzatas en:
- ĉelecaj aŭtomatoj - matematika sistemo konsistanta el aro da ĉeloj kiuj interagas sisteme kun nur la najbaraj ĉeloj
- sterntabulo - ĉeloj estas la tabelanoj kiuj entenas nombrojn, signoĉenojn, aŭ formulon
Laŭ ReVo, ĉelo povas esti ankaŭ la nomo de la unua ŝtupo en kelkaj partiorganizoj.
DNA
DNA estas la DesoksiriboNuklea Acido - ĝi estas duopa-helica molekulo konsistanta el paroj da nukleotidoj, la eroj de nukleaj acidoj, kiuj konsistas el nitrogenaj bazoj - Adenino, Timino, Guanino, kaj Citozino (A, T, C, kaj G). Tiuj ĉi bazoj estas kiuj ligas la du helicojn unu la alian, kaj ilia ordo tra la DNA-molekulo gravas ĉar ĝi influas la elekton de aminoacidoj en proteinoj.
Laŭ la propono de Watson kaj Crick, DNA ekzistas en la formo de du polinukleotidaj ĉenoj volvitaj ĉirkaŭ si en duopa helica strukturo. La unika trajto de ilia proponita strukturo estas la maniero per kiu la ĉenoj estas kuntenataj en la duopa helico. Watson kaj Crick teoriumis ke la DNA-strukturo stabiliĝas per hidrogenaj ligoj inter la bazoj etendiĝantaj internen el suker-fosfataj ĉefĉenoj. La strukturoj de la bazoj estas tiaj, ke la adenino ĉiam ligiĝas al timino per du hidrogen-ligoj, kaj guanino ĉiam ligiĝas al citozino per tri hidrogen-ligoj. La du polinukleotidaj DNA-filamentoj, kuntenataj per ĉi tiuj komplementaj bazoparoj (adenino ligita al timino, kaj guanino ligita al citozino), havas tiel nomatajn komplementajn
sinsekvojn. La proponita pariĝo de la bazoj estas subtenita de DNA-analizoj, kiuj montras ke adenino kaj timino ĉiam troviĝas laŭ proporcio 1:1, kiel ankaŭ citozino kaj guanino.
- Kontraste al la duopa helico de DNA, molekuloj de RNA estas en la
formo de unuopaj filamentoj, kaj anstataŭ havi timinon, ĝi havas uracilon kiel unu el la kvar nukleotidoj. Sed iom da intramolekula (interna) pariĝado eblas en sekcioj kie la molekulo refaldiĝas sur sin. Tiel, partoj de la RNA-molekuloj povas ekzisti en la formo de duopa helico.
ROLO DE RNA EN LA SINTEZO DE PROTEINO
DNA ne ĉeestas en la centro de proteina sintezo, ĉar la plejparto de tiaj
sintezoj okazas ekster la ĉela nukleo en regionoj de la ĉelo kiuj ne
enhavas DNA-n. Tial la informo en DNA devas esti transdonita selektive al
RNA, kiu portas la instrukciojn el la nukleo al la centroj de la proteina
sintezo.
Tri tipoj de RNA estas konataj: ribosoma RNA (rRNA), mesaĝa RNA (mRNA),
kaj transiga RNA (tRNA). La nomoj aligitaj al la tri tipoj de RNA indikas
la probablajn funkciojn en protein-sintezo. Ĉiuj tipoj de RNA estas
sintezitaj el ribonukleotidoj per la formiĝo de komplementaj filamentoj
laŭ DNA-ŝablono.
Ribosoma RNA
ribosomo; ribosoma RNA (rRNA)
Ribosomoj, nukleoproteinaj eretoj en la citoplasmo de ĉeloj,
servas kiel centroj sur kiuj okazas la sintezo de proteinoj. Ribosoma RNA
kaj proteino estas la ĉefaj komponantoj de ribosomoj.
La ribosoma RNA en ĉi tiuj eretoj reprezentas preskaŭ 60 procentojn de la
tuta RNA enhavata en ĉeloj. rRNA ne direktas aktive la sintezon
de proteino, sed ŝajne stabiligas kelkajn el la molekuloj en la procezo.
Mesaĝa RNA
mesaĝa RNA (mRNA)
Molekuloj de mRNA portas la kodon, aŭ instrukciojn, por proteina sintezo
el la DNA en ĉela nukleo eksteren al la ribosomoj.
Ĉi tiuj molekuloj de mRNA estiĝas en la nukleo kiam DNA-molekulo parte
malvolviĝas kaj elmetas ĉenan segmenton kun bazo-unuoj kiuj signifas la
specialan mesaĝon, aŭ kodon transdonotan. En ĉeesto de la enzimo
RNA-polimerazo nukleotidoj el la nukleotida rezervujo formas komplementan
ĉenon de mRNA per la parigo de taŭgaj bazaj unuoj kun tiuj de DNA. La mRNA
tiam foriras el la DNA kaj difuziĝas for de la nukleo, por alligiĝi al unu
aŭ pli da ribosomoj en preparo por la sekvanta paŝo en la sintezo
de proteino.
En eŭkariotoj la DNA povas esti ŝablono por la sintezo de hnRNA, kiu post speciala procesiĝo (tiel nomita "splisado") iĝas mRNA.
poliribosomo (polisomo)
Enirante la ĉelan citoplasmon, molekulo de mRNA povas kroĉiĝi al pluraj de
ribosomoj, tiel estigante kompleksaĵon nomatan poliribosomo, aŭ polisomo.
Ĉiu ligita ribosomo moviĝas laŭlonge de la mRNA-filamento unudirekte dum
proteina sintezo. Oni opinias ke molekulo de mRNA uziĝas nur kelkfoje,
antaŭ ol ĝi hidroliziĝas ree en nukleotidojn. Tia konduto eble ŝajnas
malŝpara, sed ĝi permesas al ĉeloj produkti diversspecajn proteinojn post
tre mallonga prepartempo.
Transiga RNA
Transiga RNA produktiĝas per la formiĝo de komplementaj filamentoj laŭ
DNA-ŝablono. Transigaj RNAoj entenas 75-90 nukleotidajn unuojn kaj havas
molekulajn masojn de 23.000-30.000 amu. Tio estas multe malpli ol la
molekulaj masoj de aliaj RNAoj.
transiga RNA (tRNA)
La ĉefa funkcio de transiga RNA estas liveri unuopajn aminoacidojn el
rezervujo de aminoacidoj al la centro de protein-sintezo.
La aminoacidoj devas esti liverataj laŭ la sinsekvo postulata de la kodo
de la mRNA. Ĉiu el la 20 aminoacidoj konataj en proteinoj havas unu aŭ
pli da respondaj RNAoj. En 1965 oni deduktis la tutan bazosinsekvon de
gist-alanina tRNA. Poste, oni determinis la bazosinsekvon de pluraj
aliaj tRNA-molekuloj.
Du unikaj trajtoj de tRNA estas (1) karakteriza figuro kiu rezultas de
bazopariĝo kaj (2) la ĉeesto de multaj neĉefaj bazoj, aldone al la normalaj
adenino, uracilo, guanino, kaj citozino. La neĉefaj bazoj lokiĝas primare
en la maŝoj kaj faldoj de la molekulo kaj ne partoprenas ajnan bazopariĝon.
Ĉiuj tRNA-molekuloj havas CCA-bazosinsekvon ĉe la centro de aminoacida
alkroĉiĝo.
antikodono
La antikodono de tRNA estas specifa sinsekvo de nukleotidoj entenanta tri
bazojn. Ili kapablas formi hidrogenajn ligojn kun komplementa sinsekvo
de bazoj (kodono) sur mRNA-molekulo.
Antaŭ ol aminoacido povas esti transportata, ĝi devas formi ligon kun la
tRNA. La alkroĉiĝo okazas ĉe la CCA-finaĵo de tRNA, kie estera ligo
formiĝas inter la karboksilo de la aminoacido kaj hidroksilo de la finloka
nukleotido de la tRNA.
Aliaj interesaj paĝoj:
- la genetika kodo;
- proteina sintezo.
ja:リボ核酸ko:RNA
Organismo
Organismoj aŭ vivestaĵoj konsistas el ĉelo.
Biologio okupiĝas science pri ĉiu konata organismo, ties derivaĵoj kaj prouloj.
Liaj karakterizaĵoj estas materialŝanĝo, kresko, ekscitiĝemo kaj generado. Post seksa proceso aperinta samdevena organisma grupo nomiĝas populacio Tiuj populacioj formas asociojn, ekosistemoj, kiuj enloĝas la biosistemon..
La sistematiko provas trovi konvenan grupigon de ĉiu organismo. La plej supra ŝtupo
estas la t.n. domeno. Oni distingas laŭ kriterioj de molekulara biologio la verajn bakteriojn (Bacteria), la arĥeobakteriojn (Archaea) kaj la eŭkariotojn (Eucaryota), animaloj, plantoj kaj fungoj.
Se oni taksas la ĉelon baza karakterizaĵo de organismoj, la virusoj ne apartenas al la organismoj, ĉar ili konsistas en el ĉeloj. Ili ne havas propran materialŝangon kaj degeneras sin mal-mem. Ili pliiĝo okzasas per mastroĉeloj.
Strukturo de ĉelaj organismoj
Ĉiu konata organismo estas konstruita el unu aŭ pli ĉeloj. Ĉiu ĉelo enhavas en sia genomo (DNA) ĉiun bezonatan instukcion por kresko kaj por multflanka vivproceso.
Gravaj (bioĥemie) substancoj (organikaj molekuloj), kiujn organismoj bezonas por vivo
- Proteino,
- Sukero (Karbonhidrato) kaj
- Graso.
Krom tiuj, la ĉelo de ĉiu organismo estas provizita grandparte kun akvo kaj en tiu solvitaj mineraloj (saloj) gefüllt.
La plej grava kemia elemento por la konstruo de organikaj materialoj estas karbono (C). Krom tio gravas grandparte la elementoj de akvo kiel oksigeno (O) kaj hidrogeno (H). Plie menciindas – amase gravas - nitrogeno (N), fosforo (P), sulfuro (S), kalio (K), kalcio (Ca) kaj natrio (Na) , dum kloro (Cl), jodo (I), fero (Fe), kupro (Cu), seleno (Se) kaj kelkaj aliaj materialoj estas nur ŝpurelementoj (sed ili povas estis esenciaj).
Multaj kemiaj elementoj povas esti damaĝaj en diversaj dozoj por la organismoj.
ja:生物ko:생물th:สิ่งมีชีวิตzh-min-nan:Seng-bu̍t
Planto
Planto estas vivaĵo plurĉela, produktanta nutraĵon per fotosintezo(ĝenerale).
Ĝenerale dividiĝas inter ne-verdaj plantoj (brunaj, oraj, ruĝaj algoj, ktp) kaj verdaj plantoj (verdaj algoj kaj ter-plantoj). Kelkaj plantoj vivas en medio malriĉa je nitrogeno kaj ili havigas por si mem la necesan nitrogenon per la kaptado, digestado de insektoj. Tial oni nomas ilin insektovoraj plantoj aŭ karnovoraj plantoj.
La verdaj "globetoj" interne de la ĉelo nomiĝas kloroplastoj.
Laŭ formo ili povas varii inter:
- polihedraj - fuziformaj - cilindraj - stelformaj - ktp.
Por pliaj informoj kaj priserĉoj vidu Botaniko.
[http://www.geocities.com/wfpilger/pplp-l3.htm W.F. Pilger:
Provizora Privata Listo de Komunlingvaj Nomoj de Plantoj de Nord-Okcidenta Eŭropo]
C3-plantojC4-plantojKategorio:Plantojms:Tumbuhanzh-min-nan:Si̍t-bu̍tko:식물ja:植物simple:Plant
Homo
Biologio > Animalo > Mamulo > Primato > Hominedo > Homo < Socio
----
right
Homo estas konscia, pensema, parolkomunikema animalo, subjekto de socio-historia agado kaj kulturo. Ĝi estas genro el la familiohomedoj. El la genro homo nun vivas nur la specioHomo sapiens, karakterizata per vertikala teniĝo, racia inteligento kaj parolkapablo. Distinga karakterizo de la homo estas lia uzo de altnivela lingvo, lia kulturo kaj lia kapablo fari kompleksajn laborilojn kaj uzi ilin por influi la ĉirkaŭan medion (cetere aliaj animaloj, kiel la ĉimpanzo kapablas uzi simplajn ilojn).
La homo aperis rezulte de komplikaj kaj longdaŭraj historio-evoluaj procesoj (Vidu: Prahomo). La homo de moderna speco (Homo sapiens - "Homo racia") aperis antaŭ ĉirkaŭ 150 000 - 200 000 jaroj, laŭ iuj donitaĵoj eĉ pli frue.
La ĉefkonceptojn, rilatajn al homo, oni povas distingi je tri niveloj:
Biologio > Fungo
----
Fungoj estas vivuloj kiuj havas ne-sinmovajn korpojn (taloj), kompozitaj el kresk-kapablaj filamentoj (hifoj).
La fungoj vivas per malkonstruo de vivaj kaj nevivaj plantoj, en kunlaboro de plantoj (mikorizo) aŭ kiel parazitoj.
:Ĉirkaŭ 70 000 specioj da ili estis priskribitaj, sed oni taksas ke 1,5 milionoj povas ekzisti ankoraŭ ne konataj.
La viv-ciklo inkluzivas kaj seksan kaj ne-seksan reprodukton, ĝenerale el
komuna talo; haplojdaj/haploidaj taloj rezultas el zigota meiozo/meioso, kaj heterotrofa sinnutrado. La ŝpinilaj polusaj korpoj, ne la centrioloj, ĝenerale asociiĝas kun la nuklea tegaĵo dum ĉel-dividiĝo. La karakterizaj mur-konsistaĵoj estas kitino (beta-1,4-interligaj homopolimeroj de N-acetilglukozamino je la mikrokristal-stato) kaj glukanoj ĉefe alpha-glukanoj (alfa-1,3- kaj alfa-1,6- interligoj).
Esceptoj por ĉi-priskribo pri fungoj inkluzivas la jenajn: plejparto de la specioj de Kitridiomicetoj havas ĉelojn kun sola, mola, post-flanke insertita flagelo je iu stadio en la viv-ciklo, kaj la centrioloj asociiĝas kun la nuklea dividiĝo. La viv-cikloj de plejparto de la Kitridiomicetoj estas malamplekse studitaj, sed kelkaj (Blastocladiales) konatiĝas pro zigota meiozo (do, alternado inter haplojda kaj diplojda generacioj). Al specifaj membroj de Zigomiketoj, Askomiketoj, kaj Bazidiomiketoj povas manki hifa
kresko dum parto aŭ entuto de ties viv-ciklo, kaj, anstataŭe, produkante ĝermemaj "gistofungo"-ĉeloj. La plejparto de fungaj specioj kies membroj prezentas gistofungosimilan kreskon enhavas nur malgrandajn kvantojn da kitino en la gistofungo-ĉel-muroj. Kelkaj specioj de Askomicetoj (Ophiostomataceae) havas celulozon en ties muroj, kaj al kelkaj membroj de Kitridiomiketoj (Coelomomycetales) mankas muroj.
seksa reproduktado
Nek bestoj, nek vegetaloj, fungoj estas parto de la "tria regno",
La seksa reproduktado de tiuj ĉi originalaj estajoj estas ege mistera afero. Fakte oni malkovris, ke nur streso instigus ilin al sekso. En idealaj kondiĉoj ili kontentiĝas je subtera vivo kaj etendas sian korpon (micelio) ĉiudirekte. Sed kiam ili estas ŝokataj, eĉ brutale traktataj per subita ŝanĝo de temperaturo aŭ procenta enteno de akvo, ili vekíĝas kaj pariĝas kondiĉe ke iii amasigis sufiĉe da nutrajo. Kiam iii estas tutsataj, ili ekmontras sian seksorganon (karboforo), kiun iii fabrikis tiucele, supersatigante kelkajn filamentojn.Tial aperas ĉapelo aŭ ombrelo, en kiu ili abundege produktas sian semon. Ekzemple la agariko (" ĉampinjono de Parizo") produktas 40 milionojn da sporoj hore, Le. 10 miliardojn en kelkaj tagoj.
La elĵetitaj sporoj tuj ĝermas en la tero. luj naskas virfilamenton, aliaj in-filamenton. Post la sekskuniĝo de du filamentoj de kontraŭaj seksoj, naskiĝas nova filamento. Tiu ĉi generas micelion, t.e. novan fungon, kapabian reproduktiĝi siavice.
Sed malantaŭ tiu idilia ciklo foje sin kaŝas kruela realaĵo. Se la sporoj estas grandakvante produktitaj, maimuite da ili ĝermos, se ili ne falas sur riĉan grundon. Tial kelkaj specioj uzas inĝeniajn artifikojn por maigrandigi la perdojn. Ekzemple pilobolus vivas sur bovidfekajoj. Por malebligi al siaj sporoj fali sur sekan fekaĵon, sur kiu ili malfacile ĝermus, ĝi elĵetas sian ĉapelon je du metroj for; ĝia ceio: demeti la valoran kargon sur herbo
trunketojn por ke tiu estu certe manĝita anstataŭ eble disperdita en fekalo de bovino.
La boleto uzas sian moskodoron por altiri la insektojn, kiuj demetas ovojn en ĝian ĉapelon kaj sur ĝian piedon. Tial la larvoj forlasos sian nestaĉon kun sporoj gluitaj al la dorso.
Aliaj fungoj uzas alian taktikon por redukti la seksan malŝparadon. Ili "dormigas" siajn sporojn (ĝis 25 jarojn la "kario de tritiko"). Tial la sporoj povas trankvile atendi bonajn kondiĉojn por ĝermi.
La pulvofungo estas vera "seksa bombo". Kiam ĝi atingas sian pienkreskecon, sub la premo de akvogutoj, ĝi eksplodas kaj liberigas milionojn da sporoj. La rekordulo estas giganta pulvofungo, kiu elĵetis 2000 miliardojn da ili!
Kontakto 1997/2
__________ Kitridiomicetoj (akvo-ŝimoj, Allomyces, ktp)
/
/
/____________ Zigomicetoj (pan-ŝimoj, Rhizopus, Mucor, ktp)
/
__/
\
\ ____ Bazidiomicetoj (klabfungoj, lamenfungoj, muŝfungoj, ĉampinjonoj, planto-rustoj)
\ /
\_____/
\
\____ Askofungoj (sakfungoj, gistofungoj, Penicillium, ktp)
- [http://www.geocities.com/retoklubo/fungojl.html kelkaj fungoj]
- [http://www.uni-leipzig.de/esperanto/voko/revo/art/fung.html#fung.klab0oj ReVo]
el Monato (gazeto) (2004/11, p. 13)
Kategorio:Vivaĵojja:菌類
Bakterio
Biologio > Prokariotoj > Bakterio < Mikrobo < Bacilo < Viruso
----
Viruso
Bakterio -- ano de unu de la du prokariotaj
grupoj. Kiel ĉiuj prokariotoj, ili estas unuĉelaj mikroboj kaj ne havas ĉelkernojn.
La inventinto de la mikroskopo, Antoni VAN LEEUWENHOEK eltrovis la
bakteriojn en la 17-a jarcento, tamen ili estis plejparte ignorataj
ĝis la malfrua 19-a jarcento, kiam sciencistoj kiel Louis PASTEUR eltrovis, ke bakterioj estas la kaŭzo de multaj malsanoj.
Bakterioj tamen ne nur kaŭzas malsanojn. Ili ankaŭ kaŭzas multajn
bonajn aferojn. Ekzemple, ni ne povus digesti nian manĝaĵon sen la
helpo de bakterioj.
Antau la jaro 1977, sciencistoj kredis, ke ĉiuj prokariotoj estas
bakterioj. Tamen oni nun scias ke ekzistas du grupoj -- la bakterioj
kaj la arkioj.
Kategorio:Vivaĵojja:真正細菌ko:세균th:แบคทีเรีย
Priono
Priono estas petrelo (genro Pachyptila) trovebla en Antartkto kaj proksimaj insuloj. Ili estas 20 ĝis 27 cmj longaj kaj havas blugrizajn plumarojn kaj blankajn subajn partojn. La platebenaj bekoj havas filtrilajn randojn. Danke al tio ili manĝas planktonajn bestetojn. La nomo “priono” devenas el greka vorto kiu signifas segilon rilate al menciita filtrilo.
Specoj:
- P. turtur, feturta priono,
- P. belcheri, maldikbeka priono,
- P. crassirostris, fulmara priono,
- P. vittata, larĝbeka priono,
- P. v. desolata, antarkta priono,
- P. v. salvin, salvina priono.
Kategorio:Birdoj
right Na Hong Kong was het een jaar later al weer de beurt aan Athene om op te treden als gastheer van de vijfde editie van de wereldkampioenschappen zwemmen kortebaan (25 meter). Het toernooi in de Griekse hoofdstad had plaats van donderdag 16 maart tot en met zondag 19 maart2000, en werd gehouden in het overdekte 25-meterbassin van het Olympisch complex. Aan het pre-olympische toernooi deden 563 zwemmers en zwemsters mee, afkomstig uit 78 landen. Het evenement resulteerde in vijftien wereldrecords, waarvan er zes op naam kwamen van de Verenigde Staten en evenzovele op naam van Zweden. Omdat elk wereldrecord werd beloond met 15.000 dollar, moesten de FINA en haar sponsors in totaal een half miljoen gulden uitkeren. Namens Nederland deden Stefan Aartsen en Chantal Groot mee; de rest van de KNZB-ploeg gaf de voorkeur aan de voorbereiding(en) op de olympische langebaan (50 meter).
Uitslagen
DONDERDAG 16 MAART
FINALE 200 METER VLINDERSLAG VROUWEN
1. Mette Jacobsen (Denemarken) 2.08,10
2. Katrin Jaeke (Duitsland) 2.09,42
3. Otylia Jędrzejczak (Polen) 2.09,61
4. Sophia Skou (Denemarken) 2.09,86
5. Maria Pelaez (Spanje) 2.09,99
6. Anna Uryniuk (Polen) 2.10,46
7. Katie Yevak (Verenigde Staten) 2.11,19
8. Ekaterina Vinogradova (Rusland) 2.11,26
FINALE 200 METER VRIJE SLAG MANNEN
1. Bela Szabados (Hongarije) 1.45,27
2. Massimiliano Rosolino (Italië) 1.45,63
3. Chad Carvin (Verenigde Staten) 1.45,79
4. Andrei Kapralov (Rusland) 1.45,89
5. James Salter (Groot-Brittannië) 1.46,29
6. Stefan Herbst (Duitsland) 1.46,74
7. Dmitri Chernychev (Rusland) 1.47,58
8. Igor Koleda (Wit-Rusland) 1.49,79
FINALE 400 METER WISSELSLAG MANNEN
1. Jani Sievinen (Finland) 4.09,54
2. Terence Parkin (Zuid-Afrika) 4.10,56
3. Mickey Halika (Israël) 4.10,90
4. Ron Karnaugh (Verenigde Staten) 4.14,58
5. Xie Xufeng (China) 4.15,50
6. Alexei Kovrigiun (Rusland) 4.15,69
7. Yves Platel (Zwitserland) 4.17,89
8. Ioannis Kokkodis (Griekenland) 4.19,12
FINALE 400 METER WISSELSLAG VROUWEN
1. Yana Klochkova (Oekraïne) 4.32,45
2. Nicole Hetzer (Duitsland) 4.37,92
3. Katie Jo Yevak (Verenigde Staten) 4.38,80
4. Hana Cerna (Tsjechië) 4.40,98
5. Federica Biscia (Italië) 4.42,43
6. Artemis Dafni (Griekenland) 4.42,49
7. Liu Yin (China) 4.43,50
8. Tami Marie Ransom (Verenigde Staten) 4.48,46
FINALE 50 METER SCHOOLSLAG VROUWEN
1. Sarah Poewe (Zuid-Afrika) 30,66
2. Hao Ping (China) 31,22
3. Tara Kirk (Verenigde Staten) 31,47
4. Li Wei (China) 31,58
5. Rebecca Brown (Australië) 31,66
6. Brooke Hanson (Australië) 31,68
7. Elena Bogomazova (Rusland) 31,73
8. Zoe Baker (Groot-Brittannië) 32,06
FINALE 50 METER SCHOOLSLAG MANNEN
1. Mark Warnecke (Duitsland) 27,22
2. Brendon Dedekind (Zuid-Afrika) 27,27
3. Oleg Lisogor (Oekraïne) 27,30
4. Zhu Yi (China) 27,59
5= Zeng Qiliang (China) 27,61
5= Daniel Malek (Tsjechië) 27,61
7. Domenico Fioravanti (Italië) 27,80
8. Morgan Knabe (Canada) 28,00
FINALE 4x100 METER VRIJE SLAG MANNEN
1. ZWEDEN 3.09,57 (Wereldrecord)
Johan Nyström 49,04
Lars Frölander 45,69
Mattias Ohlin 47,87
Stefan Nystrand 46,97
2. VERENIGDE STATEN 3.10,98
Scott Tucker 48,02
Josh Davis 47,54
Muhammad Sabir 48,15
Neil Walker 47,27
3. DUITSLAND 3.13,69
Mitja Zastrow 49,54
Stefan Herbst 48,24
Christian Tröger 47,90
Stephan Kunzelmann 48,01
4. RUSLAND 3.13,72
Denis Pimankov 48,46
Leonid Khokhlov 48,38
Sergey Ashikhmin 48,56
Andrei Kapralov 48,32
5. AUSTRALIË 3.15,38
Darren Lange 49,91
Brett Hawke 48,64
Leo Biggs 48,73
Ashley Callus 48,10
6. GROOT-BRITTANNIË 3.15,54
Paul Belk 49,76
Gavin Meadows 48,91
Matthew Kidd 48,39
Sion Brinn 48,48
7. ITALIË 3.16,37
Mauro Gallo 49,27
Klaus Lanzarini 48,81
Simone Cercato 48,77
Massimiliano Rosolino 49,52
8. WIT-RUSLAND 3.18,12
Pavel Lagoun 49,83
Smitri Kalinovski 49,08
Igor Koleda 49,14
Oleg Roukhlevitch 50,07
FINALE 4x200 METER VRIJE SLAG VROUWEN
1. GROOT-BRITTANNIË 7.49,11 (Wereldrecord)
Claire Huddart 1.58,19
Nicola Jackson 1.56,20
Karen Legg 1.57,51
Karen Pickering 1.57,21
2. VERENIGDE STATEN 7.50,59
Lindsay Benko 1.56,46
Brooke Bennett 1.59,30
Tammie Spatz Stone 1.59,09
Jenny Thompson 1.55,74
3. CHINA 7.52,70
Sun Dan 1.58,95
Yang Lina 1.58,38
Li Jin 1.58,85
Yang Yu 1.56,52
4. ZWEDEN 7.59,44
Josefin Lillhage 1.59,63
Johanna Sjöberg 1.59,58
Malin Svahnström 2.00,03
Sandra Steffenson 2.00,20
5. AUSTRALIË 8.02,03
Kirsten Thomson 2.00,89
Elka Graham 1.59,12
Jordana Webb 2.00,39
Joy Symons 2.01,63
6. ITALIË 8.04,63
Luisa Striani 2.01,43
Elena Carcarino 2.00,92
Sara Goffi 2.01,68
Simona Ricciardi 2.00,60
7. GRIEKENLAND 8.07,31
Artemis Dafni 2.03,01
Antonia Machera 2.00,79
Eleonora Markou 2.00,88
Zabia Melachrinou 2.02,63
8. ZWITSERLAND 8.08,29
Nicole Zahnd 2.01,62
Sandrine Paquier 2.01,50
Chantal Strasser 2.02,57
Angela Zumstein 2.02,60
VRIJDAG 17 MAART
FINALE 100 METER VLINDERSLAG MANNEN
1. Lars Frölander (Zweden) 50,44 (Wereldrecord)
2. James Hickman (Groot-Brittannië) 51,53
3. Denis Sylantiev (Oekraïne) 51,84
4. Przemyslav Pietucha (Canada) 51,94
5. Thomas Rupprath (Duitsland) 52,05
6. Burl Reid (Australië) 52,49
7. Anatoli Poliakov (Rusland) 52,60
8. Ioan Gherghel (Roemenië) 53,16
FINALE 200 METER SCHOOLSLAG VROUWEN
1. Rebecca Brown (Australië) 2.23,41
2. Alicja Peczak (Polen) 2.24,24
3. Brooke Hanson (Australië) 2.25,30
4. Kirie Suzuki (Japan) 2.26,32
5. Sarah Poewe (Zuid-Afrika) 2.26,83
6. Hao Ping (China) 2.27,50
7. Anita Nall (Verenigde Staten) 2.28,21
8. Jaime King (Groot-Brittannië) 2.29,61
FINALE 400 METER VRIJE SLAG MANNEN
1. Chad Carvin (Verenigde Staten) 3.41,13
2. Paul Palmer (Groot-Brittannië) 3.42,70
3. Massimiliano Rosolino (Italië) 3.43,68
4. James Salter (Groot-Brittannië) 3.45,02
5. Jacob Carstensen (Denemarken) 3.45,21
6. Jörg Hoffmann (Duitsland) 3.46,17
7. Alexei Filipets (Rusland) 3.46,50
8. Bela Szabados (Hongarije) 3.47,09
FINALE 100 METER VRIJE SLAG VROUWEN
1. Therese Alshammar (Zweden) 52,17 (Wereldrecord)
2. Jenny Thompson (Verenigde Staten) 53,14
3. Martina Moravcova (Slowakije) 53,88
4. Tammie Spatz Stone (Verenigde Staten) 54,54
5. Karen Pickering (Groot-Brittannië) 54,60
6. Katrin Meissner (Duitsland) 54,93
7. Elka Graham (Australië) 55,50
8. Marianne Limpert (Canada) 55,77
FINALE 200 METER RUGSLAG MANNEN
1. Gordan Kožulj (Kroatië) 1.53,31
2. Brad Bridgewater (Verenigde Staten) 1.53,87
3. Volodymyr Nikolaychuk (Oekraïne) 1.55,33
4. Marko Strahija (Kroatië) 1.55,78
5. Jorge Sanchez (Spanje) 1.55,90
6. Serguei Ostaptchouk (Rusland) 1.55,99
7. Adrian Radley (Australië) 1.56,01
8. Razvan Florea (Roemenië) 1.56,62
FINALE 100 METER RUGSLAG VROUWEN
1. Sandra Völker (Duitsland) 58,66
2. Mary Lyn Chaing (Canada) 59,33
3. Antje Buschschulte (Duitsland) 59,37
4. Stoney Clementine (Australië) 1.00,09
5. Charlene Wittstock (Zuid-Afrika) 1.00,28
6. Jamie Leigh Reid (Verenigde Staten) 1.00,44
7. Linda Marie Riker (Verenigde Staten) 1.00,84
8. Amanda Cammel (Canada) 1.01,41
FINALE 50 METER VRIJE SLAG MANNEN
1. Mark Foster (Groot-Brittannië) 21,58
2. Brendon Dedekind (Zuid-Afrika) 21,62
3. Stefan Nystrand (Zweden) 21,80
4. Brett Hawke (Australië) 21,82
5. Ricardo Busquets (Puerto Rico) 21,96
6. Muhammad Sabir (Verenigde Staten) 22,21
7. Darren Lange (Australië) 22,27
8. Bill Pilczuk (Verenigde Staten) 22,33
FINALE 50 METER VLINDERSLAG VROUWEN
1. Jenny Thompson (Verenigde Staten) 26,13
2. Anna-Karin Kammerling (Zweden) 26,16
3. Nicola Jackson (Groot-Brittannië) 26,85
4. Johanna Sjöberg (Zweden) 26,87
5. Campbell Karen (Verenigde Staten) 26,90
6. Elena Poptchanko (Wit-Rusland) 27,15
7. Caroline Foot (Groot-Brittannië) 27,34
8. Vered Borochovski (Israël) 27,54
FINALE 800 METER VRIJE SLAG VROUWEN
1. Chen Hua (China) 8.17,03
2. Brooke Bennett (Verenigde Staten) 8.19,66
3. Flavia Rigamonti (Zwitserland) 8.21,57
4. Chantal Strasser (Zwitserland) 8.24,16
5. Rebecca Cooke (Groot-Brittannië) 8.29,87
6. Tatiana Mikhailova (Rusland) 8.38,33
7. Elena Carcarino (Italië) 8.41,50
8. Jana Pechanova (Tsjechië) 8.41,53
FINALE 4x200 METER VRIJE SLAG MANNEN
1. VERENIGDE STATEN 7.01,33 (Wereldrecord)
Josh Davis 1.44,10
Neil Walker 1.45,24
Scott Tucker 1.45,97
Chad Carvin 1.46,02
2. GROOT-BRITTANNIË 7.03,06
Edward Sinclair 1.45,81
Marc Spackman 1.46,71
Paul Palmer 1.44,66
James Salter 1.45,88
3. RUSLAND 7.05,24
Denis Pimankov 1.46,99
Anatoli Poliakov 1.46,52
Dmitri Chernychev 1.46,51
Andrei Kapralov 1.45,22
4. DUITSLAND 7.06,84
Stefan Herbst 1.46,12
Mitja Zastrow 1.47,57
Christian Tröger 1.46,21
Lars Conrad 1.46,94
5. ITALIË 7.10,24
Moreno Gallina 1.48,74
Simone Cercato 1.47,66
Klaus Lanzarini 1.48,03
Massimiliano Rosolino 1.45,81
6. DENEMARKEN 7.11,72
Henrik Andersen 1.48,40
Jacob Carstensen 1.46,16
Kristian Voldsgaard 1.47,79
Jeppe Nielsen 1.49,37
7. CHINA 7.19,06
Wang Chuan 1.50,56
Wang Wei 1.50,61
Chen Zuo 1.49,49
Xie Xufeng 1.48,40
8. BRAZILIË 7.26,50
Edvaldo Silva Filho 1.51,77
Fernando Saez 1.50,04
Bruno Bonfim 1.51,98
Cassiano Leal 1.52,71
Cardiolite
Cardiolite® is the brand name of sestamibi, a radiopharmaceutical used in nuclear medicine imaging. It is also known as methoxyisobutylisonitrile or MIBI. The radioisotope attached to the sestamibi molecule is technetium-99m, forming 99Tcm-sestamibi (or Tc99m MIBI).
Its main use is for imaging the myocardium (hear
J. peterman
Jacobo Peterman is perhaps best known as the eccentric owner of the J. Peterman catalog sales company and Elaine's boss on the television show, Seinfeld. However, J. (John) Peterman and the J. Peterman catalog are real—although the real-life J. Peterman Company is based not in New York City, but in Lexingto
Organ (biology)
In biology, an organ (Latin: organum, "instrument, tool") is a group of tissues, which perform a specific function or group of functions. Common animal organs include the heart, lungs, brain, eye,
Onshore Wind
Wind is the quasi-horizontal movement of air (as opposed to an air current) caused by uneven heating of the Earth's surface. It occurs at all scales, from local breezes generated by heating of land surfaces and lasting tens of minutes to global winds resulting from solar heating of the Earth. The two major influences on the atmospheric circulation are the diffe
Flame of Hope
1. The Flame of hope is a flame that was lit in 1989 as a tribute to Dr. Fredrick Banting, who in 1922 discovered insulin, and all the people that have lost their lives to diabetes. The flame will remain lit until there is a cure for diabetes.
The flame is located at Sir Fredrick Banting Square in London Ontario, Canada.
Source: Canada: A Nation Unfolding
2. The Flame of Hope is a symbol of Special Olympics. Used much in the same spirit as the
