:: wikimiki.org ::

Komputilo

Komputilo

Komputiko > Komputilo Komputilo – (angla “computer”, de latina “computo” – mi kalkulas) estas aparato, kiu aŭtomate per programoj prilaboras datenojn laŭ instrukcioj. Plej vaste konataj estas persona komputilo ( PK ), tamen pej multekostaj kaj gravaj por progreso estas komputilegoj. Ekzistas ankaŭ multaj specoj de specialaj komputiloj, ekz ludkonzolo, bankaŭtomato. La historio de la komputilo startis per kalkulmaŝinoj. 1822 Charles BABBAGE ellaboris Difference Engine kaj Analytical Engine en la jaro 1833, sed pro financaj kaŭzoj ne povis konstrui ilin.
La komputilo en la nuna formo komencis sian evoluon ekde 1941. Nun oni distingas komputilojn en plej vasta senco je analoga komputilo kaj cifereca komputilo. Tradicie oni opinias, ke la plej grava parto de komputilo estas la aparataro ( procesoro, printilo , komputilkorpo ), tamen tiu vidpunkto estas tro unuflanka kaj ĝenerale erara. Komputilo sen programo (aŭ programaro) estas senviva amaso de blatoj, icoj kaj aliaj elektraĵoj.
Eĉ pli, hodiaŭ eblas diri, ke ĝuste la evoluo de la programaro estas lokomotivo movanta komputikon laŭ vojo de progreso. La plej brila ekzemplo estas la komputila ludo. Ĝuste por la plej modernaj komputilaj ludoj estas projektataj kaj fabrikataj la plej modernaj hejmaj komputiloj (hejma komputilo) kaj ludkomputiloj. Plia gravega parto de komputilo estas flankaparataro. Eĉ eblas diri, ke nur danke al flankaparataro estas realigata plenvalora kunlaboro de homo kaj komputilo. Hodiaŭ ne eblas imagi komputilon sen ekrano, klavaro , muso aŭ stirstango. Ĝuste danke al vasta flankaparataro kaj pripensita programaro sukcesis senrea invado de komputiloj en ordinaran vivon. Ne eblas supertaksi la rolon de komputiloj en diversaj formoj (ekz MP3 -muzikiloj aŭ modernaj poŝtelefonoj) . En la scienco aktive kreskas komputiko, kiu penetris en ordinarajn sciencojn ne nur aparate, sed ankaŭ per ideoj kaj filozofio. Artoj, danke al komputilaj teknologioj (ekz elektronika muziko, komputila grafiko) kreskas kvazaŭ eksplode. La nuna ekonomiko plene dependas de komputilaj teknologioj (ekz e-komerco, komputila analizo de vendado k.s.). Eĉ inter la plej potencaj firmaoj gravan parton okupas firmaoj ligitaj kun komputiloj (ekz Mikrosofto, Sun k.a.). Tamen la nuntempa komputilo ankoraŭ ne estas la fino de la komputila evoluo kaj hodiaŭ oni parolas pri biokomputilo, kvanta komputilo kaj aliaj fantaziecaj aŭ baldaŭ realaj fenomenoj. ----- Ankaŭ vidu:
- [http://www.cilea.it/~bottoni/doc/eo-note/komputila-vortaro.htm Komputila Vortaro]
- [http://home.btclick.com/ukc802510745/eo/vortlist/kompvort.htm Komputada Vortlisto]
- [http://joostje.komputilo.org/KompLeks/html/DEFAULT.html Komputada Leksikono]
- [http://www.esperanto.mv.ru/ESP/kframe.html Komputada Leksikono] Kategorio:Aparataro ja:コンピュータ ko:컴퓨터 ms:Komputer simple:Computer

Komputiko

Komputiko estas la studado de konstruado, aplikado kaj ecoj de komputiloj (ank komputoro). Komputiko estas relative nova fako kun radikoj en elektra inĝenierarto, matematiko kaj lingvistiko. Nur dum la lasta triono de la 20-a jarcento ĝi ekestis konsiderata kiel aparta fako kaj disvolvigis siajn proprajn metodojn kaj terminaron. Komputada leksikono en Esperanto legeblas en la TTT ĉe http://www.esperanto.mv.ru/KompLeks/KOVRILO.html.

Maŝinoj

Komputiloj

:$100 Laptop - Amiga - Apple - Atari Portfolio - Basic PC - BeBox - Commodore SX-64 - Compaq Portable - DynaBook - Mac mini - Makintoŝo - NC - Osborne 1 - Palm - Pegasos - PC - PK - PDP-11 - Retilo - Tekokomputilo - Turingilo - VAX - WebPad

Aparatoj, flankaparatoj

:Disko - Koncentrilo - Muso - Modemo - Printilo - procesoro - Skanilo

Programoj

Programaroj

Aplikaĵoj en esperanto

Metio

Aplikata komputiko

:Artefarita inteligenteco - Bio-komputiko - Datumbazo - Interreto - Komputila grafiko - Lingvokomputiko - Matematika komputiko - Parolsintezo

Temoj kaj laborprocedoj

:Komputika Sekureco - Libera Programaro

Formalaj metodoj

:Merise - RUP - UML

Homoj, institucioj

Organizoj

:CELF - DCMI - IEEE - IrDA - W3C

Konkursoj, premioj

Premio Turing

Firmaoj pri komputila programaro

Entreprenistoj

:Andreas BECHTOLSHEIM - Bill GATES - Steve JOBS

Komputikistoj

: Marc ANDREESSEN - Charles BABBAGE - Tim BERNERS-LEE - Alonzo CHURCH - Edsgar DIJKSTRA - Federico FAGGIN - Kurt GÖDEL - Bill JOY - Alan KAY - Stephen KLEENE - Donald KNUTH - Lenna - John McCARTHY - Jay MINER - Marvin MINSKY - Blaise PASCAL - Larry PAGE - Emil POST - Eric RAYMOND - Claude SHANNON - Richard STALLMAN - Ken THOMPSON - Linus TORVALDS - Alan TURING - Niklaus WIRTH - John VON NEUMANN - Phil ZIMMERMAN Pripensiga kaj instrudona citaĵo: :"Mi opinias, ke estos mondmerkato por eble kvin komputiloj." :Thomas WATSON, Prezidanto de firmao IBM en 1943. Kategorio:Komputiko ja:計算機科学

Persona komputilo

: PC

Ludkonzolo

Ludkonzolo estas elektronika aparato originale pensata por hejme uzi komputilludoj. Ili povas esti normalaj, fabrikitaj por ĝin konekti televide kaj porteblaj (kiam havas sian propran ekranon). La unuaj ludkonzoloj estis facile distingeblaj el komputiloj. Hodiaŭ la distingo ne tiom facilas ĉar tiuj aktualaj plurfoje havas eĉ siajn proprajn operaciumojn kaj diskojn. Ekzemploj de Ludkonzoloj estas PlayStation 2 kaj Nintendo Kubo. Kategorio:Komputilludoj Kategorio:Komputiko ja:ゲーム機

1822

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1822 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1822 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 7-a de septembro : Brazilo sendependiĝas de Portugalio.
- Eŭropo : La Eklezio repermesas la libron kaj teoriojn de Koperniko.
- Liberio : Monrovia estas fondita de eks-sklavoj el Usono.
- Lingvistiko : la Leĝo de Grimm

Naskiĝoj

- 27-a de aprilo : Ulysses S. GRANT
- 4-a de oktobro : Rutherford B. HAYES
- Usono: Pensilvanio : Franklin (Konteo) : Henry Lee FISHER

Mortoj

- 20-a de februaro : Joanna Angélica de Jesus
- 25-a de junio : E. T. A. HOFFMANN
- 8-a de julio : Percy Bysshe SHELLEY
- Anglio : William HERSCHEL. ---- 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento ko:1822년 simple:1822

1833

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1833 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1833 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- Brita Imperio: Sklaveco leĝe malpermesata en ĉiuj teritorioj.

Naskiĝoj

- 20-a de aŭgusto : Benjamin HARRISON
- 21-a de oktobro : Svedio : Alfred NOBEL

Mortoj

- 29-a de julio : Britio : William WILBERFORCE
- 17-a de decembro : Germanio : Kaspar HAUSER ---- 1828 | 1829 | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 | 1837 | 1838 18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento ko:1833년 simple:1833

Procesoro

Procezilo estas subsistemo de daten-prilabora sistemo, centra unuo de la komputilo. Ĝi dekodigas al enirajn signojn, prilaboras ilin kaj la rezulton kondukas al la eliraj unuoj, kiuj rekodigas tiujn datenojn al informoj. Ĝi povas esti realigita aparate aŭ programe. En la komputila modelo de VON NEUMANN la procezilo estas tiu parto, kiu prilaboras la datenojn inter enigo kaj eligo. programe La du ĉefaj tipoj de ciferecaj proceziloj estas
- CPU (Centra Procezo Unuo)
- DSP (Cifereca signalo-Procezilo). Alia grupigo estas
- CISC (CPU de kompleksa instrukciaro) (Complex Instruction Set Computer)
- RISC (CPU de simpla instrukciaro). (Reduced Instruction Set Computer)
- VLIW (Very Long Instruction Word), ankaŭ nomata EPIC (Explicitly Parallel Instruction Computing) Ankaŭ ekzistas analogaj proceziloj. Tiaj estas ekzemple proceziloj de sono, uzataj je studioj kaj stacioj de radio.
Listo de procesoroj

- Alchemy
- Alpha
- ARMx20T
- ARM Thumb
- C7
- Cell
- Cyrix
- Itanium
- MIPS
- MIPS39xx
- MIPS41xx
- MIPS4300
- MIPS16
- Pentium M
- Power4
- PowerPC 970
- PPC403G4
- PPC8xx
- SH3
- SH4
- SPARC
- UltraSPARC IV+
- VAX
- XScale PXA 270
Listo de projektantoj kaj produktantoj de procesoroj

- AMD
- ARM
- Centaur Technology
- Chips and Technologies
- Compaq
- Cyrix
- DEC
- Hitachi
- IBM
- IDT
- Intel
- MIPS
- Motorola
- National Semiconductor
- NEC
- NexGen
- Rise Technologies
- Samsung
- SGS-Thomson
- SiS
- SKT
- Sony
- Sun
- Texas Instruments
- Toshiba
- Transmeta
- UMC
- VIA Kategorio:Aparataro

Programaro

La programaro (aŭ softvaro) estas la aro de programoj de komputilo, kontraste al ĝia aparataro.

Specoj de programaro

- bildumilo
- bindilo
- datumbazo
- dokumentoredaktilo
- interpretilo
- kompilumilo
- kontraŭvirusilo
- operaciumo
- retpoŝtilo
- sterntabelo
- tekstredaktilo
- ttt-legilo
- viruso

Content Management System (CMS)

- [http://www.typo3.tk TYPO3]
- [http://www.cms.ms/ CMS]
- [http://www.wolfenstein-design.de/ Wolfenstein Software Company]

Ankaŭ vidu

- Esperantolingvaj programoj Kategorio:komputiko ja:ソフトウェア ko:소프트웨어 simple:Software th:ซอฟต์แวร์ zh-cn:计算机软件 zh-tw:電腦軟體

Blato

Insektoj > blatoformoj ( ordo Blattodea) > (blatedoj) (blateledoj) dosiero:blato.jpg Madagaskara blato La blatoj estas plataj, ovalkorpaj insektoj, kiuj rapide kuras. Iliaj kruroj estas forte dornaj, la du paroj da flugiloj kuŝas strikte al la korpo, ili havas abdomenaj alpendaĵojn. La masklaj blatoj portas la ovulojn fine de la abdomeno ĝis la apero de la larvoj. Ili ŝatas la varman, vaporan kaj malluman lokon, multaj specioj vivas en homaj loĝlokoj. Plej konata estas la kutima (orienta) blato (Blatta orientalis), kiu estas 2-2,5 cm longa brunnigra insekto, kies maskloj estas senflugilaj. La germana blato (Blattella germanica) estas pli malgranda, ĝia koloro estas helbruna, ĝi havas fortajn flugilojn. Ili disvastigas multajn malsanigaĵojn ---- Komputiko ---- Blato : Integra cirkvito farita el kristalo provizita je tegaĵo kaj malgrandaj konektiloj por muntado: Intel unue ekmetis la staplomemoron en la saman blaton kun la procesoro. Por bone distingi inter insekto kaj integra cirkvito, eblas diri bitblato. (Vidu cifereca). Angle: chip France: puce vidu: [http://www.iis.nsk.su/persons/pok/Eo/KompLeks/html/B.html#BLATO Komputada leksikono] vidu ankaŭ mikro-blato ja:ゴキブリ th:แมลงสาบ

Programaro

La programaro (aŭ softvaro) estas la aro de programoj de komputilo, kontraste al ĝia aparataro.

Specoj de programaro

- bildumilo
- bindilo
- datumbazo
- dokumentoredaktilo
- interpretilo
- kompilumilo
- kontraŭvirusilo
- operaciumo
- retpoŝtilo
- sterntabelo
- tekstredaktilo
- ttt-legilo
- viruso

Content Management System (CMS)

- [http://www.typo3.tk TYPO3]
- [http://www.cms.ms/ CMS]
- [http://www.wolfenstein-design.de/ Wolfenstein Software Company]

Ankaŭ vidu

- Esperantolingvaj programoj Kategorio:komputiko ja:ソフトウェア ko:소프트웨어 simple:Software th:ซอฟต์แวร์ zh-cn:计算机软件 zh-tw:電腦軟體

Klavaro

Klavaro' estas grupo da ordigitaj klavoj, premendaj per la fingroj, kiuj troviĝas ĉe kelkaj specoj de artefarita maŝino, muzikilo k.s.

Vidu ankaŭ

- Komputila klavaro
- Muzikila klavaro
- Dvoraka klavaro ja:キーボード ko:컴퓨터 자판 th:คีย์บอร์ด (คอมพิวเตอร์)

Muso

1 - Zoologio > Mamulo > Placentulo > Ronĝuloj > Musedoj > Muso
Muso estas genro el familio musedoj (Mus, speciale Mus musculus), tre malgranda rodulo vivanta kutime en domoj. ---- 2 - Komputiko > Komputila muso 3 - Musoj en kartunoj - Muso Miĉjo - Jerry (el "Tom and Jerry") muskaptilo Kategorio:Ronĝuloj

MP3

MP3, aŭ pli precize MPEG-1 Layer 3, estas son-kompaktiga algoritmo, kiu povas grandege redukti la kvanton de datumoj, kiuj estas bezonataj por reprodukti sonon, samtempe prezentante originale fidelan sonkvaliton al la aŭskultanto. MP3-dosiero aŭ MP3-arkivo estas komputila dosiera sonregistraĵo farita per la MP3-algoritmo. La MP3-a formato estas ofte uzata en la Interreto por muziko kaj retradio.