:: wikimiki.org ::
| Marto |
Marto
Marto (latine, Martius) estas la tria monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 31 tagojn. Ĝi nomiĝas por Marso, la romia dio de milito, samkiel la tago mardo. Antaŭ la aldono de januaro kaj februaro, marto estis la unua monato de la kalendaro.
Marto estas monato de la printempo en la Norda Hemisfero kaj de la aŭtuno en la Suda Hemisfero. Unu el la du ekvinoksoj okazas en marto. La signoj de la Zodiako en marso estas Fiŝoj kaj Ŝafo.
Marto venas post februaro kaj antaŭ aprilo.
Marto komenciĝas je la sama semajntago kiel novembro en ĉiuj jaroj, kaj kiel februaro krom en superjaro.
Vidu ankaŭ :
March, mars, marzo, marzo, mars, März, maart, marts, mars, mars, Março, март, marzec, Μαρτιος, Márta, martxo.
ja:3月
ko:3월
ms:Mac
simple:March
th:มีนาคม
Latina lingvoLingvo > Lingvaj familioj > Hindeŭropa lingvaro > Latinida lingvaro > Latino < Latina literaturo
----
Fonto de la vortoj: super, veni, iri, kvankam, hodiaŭ, estas, lakto, nokto, akvo, multa, plena, arbo, libro, kaj multe de la bazo de la lingvo.
Specimeno:
la Patro Nia:
Pater noster qui es in caelis
sanctificetur nomen tuum
adveniat regnum tuum
fiat voluntas tua
sicut in caelo et in terra
panem nostrum cotidianum da nobis hodie
et dimitte nobis debita nostra
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris
et ne nos inducas in temptationem
sed libera nos a malo
La etapoj de latino:
- klasika latino (-300 al 300)
- vulgara latino (-100 al 1000)
- latinidaj lingvoj (1000 - )
- mezepoka latino (300 - 1400)
- humanisma latino (1400 - 1800)
- novlatino (1650 - )
Latino, la antikva lingvo de Romo, estis la ĉefa
lingvo de la romia imperio kaj de la Katolika Eklezio, kaj
interlingvo de okcidenta civilizo ĝis 1750. Inter malkleruloj latino iompostiome simpliĝis kaj fariĝis nova lingvo, vulgara latino, kiu siavice pluevoluiĝis post la disfalo de la imperio, donante la latinidajn lingvojn (la franca, hispana, itala, portugala, rumana, ktp.). La klasika latino ĉesis esti denaske parolata lingvo post ĉirkaŭ la jaro 300. En la lernejoj en la Renesanco, latino fariĝis pli korekta kaj klasika laŭ la modelo de Cicerono. Latino ankaŭ estas la radiko, rekte aŭ nerekte, de 75% de la vortprovizo de la Angla lingvo.
Dum multe de la historio de Okcidenta civilizo, ĝi estis la lingvo de
registaroj, papoj, sciencistoj, sanktuloj, nobeloj, muzikistoj kaj eĉ poetoj.
Ĝi estas la lingvo de
Cezaro,
Vergilio,
Ovidio,
Aŭgusteno,
Abelardo,
Tomaso de Akvino,
Dante,
Koperniko,
Erasmo,
More,
Kalvino,
Galileo,
Bakono,
Kartezio,
Spinozo,
Neŭtono,
Linnaeus
... Pluraj gravaj urboj en la mondo havas propran latinan nomon.
Eĉ ĝis la frua 20-a jarcento, latino restis ordinara parto de
klerigado en Okcidento kaj de la katolika trenta meso. La leviĝo de
presarto kaj naciismo, kiu komenciĝis en la 16-a jarcento,
mortigis la latinan kiel interlingvon. Sed eĉ hodiaŭ ĝi estas fonto por
sciencistoj, kiam ili inventas novan vorton. Nur Vatikano kaj la Katolika Eklezio ankoraŭ uzas latinon oficiale, eĉ eldonante vortaron de novaj vortoj. Sed eĉ en la katolika eklezio, latino mortis kiel efektiva laborlingvo de la episkopoj kaj sacerdotoj post la 2-a Vatikana Koncilio. Ekzemple, la katekismo estis redaktita en la franca, kvankam la oficiala redakto estas en latino.
En la mezepoka kaj renesanca Okcidento, regado de latino estis necesa por alta klerigado, ĉar la alta scio de la Okcidenta civilizo estis disponebla plejparte per latinaj libroj kaj latinlingvaj universitatoj. (La angla ludas similan rolon hodiaŭ. Pro tio, la angla estas instruata eĉ ekster la eks-koloniaj landoj de la brita imperio).
Latino estis unu el la ĉefaj fontoj, el kiu Esperanto pruntis vortojn. Ekzemple: facila, sed, tamen, okulo, akvo. Ĉirkaŭ 75% el la vortoj de teksto Esperanta estas el lingvo latina aŭ latinida.
Skribo kaj elparolo
La latina lingvo uzas la nuntempe konatan latinan abocon, originale nur majuskle (maiuscula): ABCDEFGHIKLMNOPQRSTVX, al tiuj 21 literoj venis la Y kaj Z (pro la transprenitaj grekaj vortoj; kelkfoje ni renkontas eĉ K). Interese, la U kaj V estas unu sama litero: inter la majuskloj ekzistis nur V, kaj (pli poste) inter la minuskloj (minuscula) nur la litero u. Tiel la vorto venio („mi venas”) estis skribata kun majusklo kiel VENIO, sed minuskle kiel uenio. – Oni uzis por la sono [j] ĉiam I.
La ligngvohistoriaj kaj fonologiaj esploroj malkovris la verŝajnan sonsistemon, elparolon de la latina lingvo; tiun elparolon oni nomas restaŭrigita elparolo. La literoj V kaj u plej verŝajne aludis al duonvokalo /ŭ/ (kiel en aŭto, ŭa!).
En modernaj tekstoj oni foje uzas super la vokaloj horizontalajn strekojn aŭ arkojn (ā ē ī ō ū ; ă ě ĭ ŏ ŭ) por helpi la lingvolernadon. Tiuj strekoj ne ekzistis en la latina lingvo, nun montras por la lernantoj la longecon aŭ mallongecon de la vokalo (silablongo tre gravas en la latina).
Elparolo (restaŭrigita; per Esperantaj literoj):
- a mallonga /a/,
- i antaŭ vokalo estas elparolata kiel /j/
- v/u antaŭ vokalo kiel /ŭ/
- elparolo de qu, ngu kaj su estas /kŭ/, /ngŭ/ kaj /sŭ/,
- y estas elparolata kiel /i/ (sen lip-rondigo en klasika latino)
- elparolo de ph estas /f/, rh kiel /r/, ch kiel /k/, th kiel /t/.
- diftongoj ae kaj oe kiel /aj/, /oj/
- ti ĉiam estas /ti/.
Pro la evoluo de certaj sonoj en vulgara latino, oni dum jarcentoj instruis "nekorektan" prononcon de la klasika lingvo. Inter tiuj enradikiĝintaj prononcoj menciindas [e] por ae kaj [rondigita e] por oe.
Elparolo de C
La elparolo de c laŭ la restaŭrigita elparolo estas ĉiam /k/. Oni elparolis ĝin ekde la frua mezepoko antaŭ altaj vokaloj (ae, e, i, oe, y) kiel /c/ kaj oni elparolis nur antaŭ la malaltaj vokaloj kiel /k/; tiu elparolo radikiĝis eĉ en Hungario. En aliaj lingvoj tiu /c/ plusimpliĝis al /s/. (En Italio ekzistas tria elparola metodo, ĉar ili elaprolas ĝin antaŭ altaj vokaloj kiel /ĉ/; same antaŭ altaj vokaloj sonas la g kiel /ĝ/, kaj la gn sonrilato estas elparolata kiel [nj].)
Tiel oni elparolas la nomon de Cicero [CIcero:] (Hungario) aŭ [KIkero] (Okcident-Eŭropo) (en Italio kiel [ĈIĉero]). Oni povas ĉiun akcepti, sed oni devas esti konsekvenca.
En Francio, Britio kaj Nordio, interalie, la natura prononco de Cicero estas [SIsero] - sed kompreneble tio validas nur kiam oni tiun vorton uzas dum nacilingva parolado. Ŝanĝante al latino, oni samtempe devas ŝanĝi la prononcon.
Akcento
Noto: En multaj lernolibroj oni markas latinan akcenton per signo ´ (akuto); do "ímperat" estu [IMperat].
La akcento falas plej ofte kiel en Esperanto: je la dua silabo de la vortofino. Se tiu silabo estas mallonga, la akcento migras pli antaŭen (ekz. amīcus, sed fābula, ĉar u estas mallonga). – La longo aŭ mallongo de silaboj (kaj la vokaloj) ne estas antaŭdirebla, oni devas lerni ilin kun la vorto. La silaboj, finiĝantaj je konsonanto estas ĉiam longaj. Oni devas memori nur la sonrilaton t.n. muta cum liquida, kiam la sonanton sekvas p, b, t, d, g, c , kaj pli poste r aŭ l , ekz. librum: tie la du konsonantoj (br) komencas kune la duan silabon kaj la li- silabo restas mallonga.
Eksteraj ligiloj
- [http://www.yleradio1.fi/tiede/nuntii Nuntii Latini] - radiodissendo en latino.
- [http://la.wikipedia.com/ Latina Vikipedio]
- [http://dmoz.org/World/Lingua_Latina/ DMoz] - ligiloj al la latinaj retpaĝoj kolektitaj de DMoz.
als:Latein
ja:ラテン語
ko:라틴어
simple:Latin language
th:ภาษาละติน
zh-min-nan:Latin-gí
MonatoSe vi serĉas informojn pri la Esperanto-gazeto nomata "Monato", vi povas trovi ĝin ĉe Monato (gazeto).
----
Monato estas tempintervalo, laŭ kio oni dividas la jaron. La kvanto de monatoj egalas al 12 en ĉiuj kalendarsistemoj, kiu ŝajne devenas de antikvaj sumeroj kaj babilonianoj.
La monatnomoj laŭ Gregoria Kalendaro same sonas en diversaj lingvoj, tamen ĉi tiuj nomoj estis donitaj de antikvaj Romianoj.
- Januaro - 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Januarius. La vorto Januaro devenas de la nomo de dio de Romianoj - Januso. Li estis dio de la komenco kaj fino, de enirejo kaj elirejo, pordoj (Ianua latine signifas "pordo"). Li rigardis samtempe antaŭen kaj malantaŭen kaj povis vidi pasinton kaj futuron. Oni imagas lin duvizaĝa kun ŝlosilo kaj 365 fingroj. (January, janvier, enero, gennaio, Januar.)
- Februaro - kutime 28 tagoj, en superjaroj 29, en Romia Respublika Kalendaro Februarius. La vorto Februaro signifas "purigadon de pekoj per oferdono". Tiu estis monato de purigado (de vintro) kaj prepariĝo (por printempo). Laŭ alia versio ĝi estas ligita kun la nomo Februs - dio de subtera lando. (February, février, febrero, febbraio, Februar.)
- Marto - 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Martius. Marso estis dio de milito (antaŭ ol la helena influo, de terkulturo) en antikva Romo. Romianoj ĉi tiun monaton impresiĝis per ofta fulmotondro, kiu aspektis kiel ĉiela milito. En Italio marto estas monato de permanenta pluvo kaj vento kaj se aldoni fenomenojn, kaŭzitajn de kunpuŝiĝo de nebuloj, oni tre facile povas imagi detruon kaj militon. (March, mars, marzo, marzo, März.)
- Aprilo - 30 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Aprilis. Oni supozas, ke la nomo Aprilo devenas de latina vorto aperire. Ĝi signifas "malfermon", kiu verŝajne estas ligita al apero de florburĝonoj printempe. (April, avril, abril, aprile, April.)
- Majo - 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Maius. La nomo Majo devenas de Romia diino Maja (patrino de Merkuro), kiu estis diino de riĉeco kaj fekundeco. (May, mai, mayo, maggio, Mai.)
- Junio - 30 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Junius. La nomo Junio estis donita al ĉi monato honore de Romia diino Junona, kiu estis edzino de Jupitero. (June, juin, junio, giugno, Juni.)
- Julio kaj Aŭgusto po 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Julius kaj Augustus. La nomoj Julio kaj Aŭgusto estis donitaj honore de Romanaj imperiestroj - Julio Cezaro (estis naskita en ĉi monato) kaj Oktavio Aŭgusto (regis dum 63 a.K. - 14 p.K.), kiuj faris kalendarajn reformojn. Antaŭ la cezaroj, Julio estis Quintilis (antaŭ 44 a.K.) kaj Aŭgusto estis Sextilis (antaŭ 8 a.K.).(July, August, juillet, août, julio, agosto, luglio, agosto, Juli, August.)
- Septembro - 30 tagoj. La nomo Septembro devenas el la latina numeralo septem, t.e. "sep". Tian ordnumeron havis ĉi monato laŭ malnova Romia kalendaro. (September, septembre, setiembre, settembre, September.)
- Oktobro - 31 tagoj, Novembro 30 kaj Decembro 31. Oktobro devenas el la latina numeralo octem (oka), Novembro - novem (naŭa) kaj Decembro - decem (deka). Ordnumeroj venas de la antaŭjulia Romia kalendaro. (October, November, December, octobre, novembre, décembre, octubre, noviembre, diciembre, ottobre, novembre, dicembre, Oktober, November, Dezember.)
Originale, la romia kalendaro komencis je la 1-a de marto ĝis la fino de decembro. Post decembro estis tagoj senmonataj. Poste tiuj tagoj estis donitaj al du novaj monatoj, februaro kaj januaro.
Por aliaj monatsistemoj vidu: Juda kalendaro, Islama kalendaro, Franca respublika kalendaro, kaj ankaŭ astrologio.
Ortografio
Laŭ la Fundamento de Esperanto la komencon de la monatnomoj oni skribu majuskle: Januaro, Februaro, Marto ktp.
----
Vidu ankaŭ: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Tempintervalo > Monato
| |
januaro |
februaro |
marto |
aprilo |
majo |
junio |
julio |
aŭgusto |
septembro |
oktobro |
novembro |
decembro |
| afrikansa |
Januarie |
Februarie |
Maart |
April |
Mei |
Junie |
Julie |
Augustus |
September |
Oktober |
November |
Desember |
| albana |
janar |
shkurt |
mars |
prill |
maj |
qershor |
korrik |
gusht |
shtator |
tetor |
nëntor |
dhjetor |
| angla |
January |
February |
March |
April |
May |
June |
July |
August |
September |
October |
November |
December |
| araba |
يناير |
فبراير |
مارس |
أبريل |
مايو |
يونيو |
يوليو |
أغسطس |
سبتمبر |
أكتوبر |
نوفمبر |
ديسمبر |
| armena |
Յունուար
(hunvar) |
Փետրուար
(pedrvar) |
Մարտ
(mard) |
Ապրիլ
(abril) |
Մայիս
(majis) |
Յունիս
(hunis) |
&Յուլիս
(hulis) |
Օգոստոս
(okosdos) |
Սեպտեմբեր
(sebdemper) |
Հոկտեմբեր
(hokdemper) |
Նոյեմբեր
(nojemper) |
Դեկտեմբեր
(tegdemper) |
| belorusa |
Студзень
(Studzjen') |
Люты
(Ljuti) |
Сакавік
(Sakavik) |
Красавік
(Krasavik) |
Травень
(Travjen') |
Чэрвень
(Ĉervjen') |
Ліпень
(Lipjen') |
Жнівень
(Ĵnivjen') |
Верасень
(Vjerasjen') |
Кастрычнік
(Kastriĉnik) |
Лістапад
(Listapad) |
Сьнежань
(S'nieĵan') |
| bosna |
Januar |
Februar |
Mart |
April |
Maj |
Juni |
Juli |
August |
Septembar |
Oktobar |
Novembar |
Decembar |
| bretona |
Genver |
C'hwevrer |
Meurzh |
Ebrel |
Mae |
Mezheven |
Gouere |
Eost |
Gwengolo |
Here |
Miz Du |
Kerzu |
| bulgara |
януарски
(januari) |
февруари
(fevruari) |
март
(mart) |
април
(april) |
май
(maj) |
юни
(juni) |
юли
(juli) |
август
(avgust) |
септември
(septemvri) |
октомври
(oktomvri) |
ноември
(noemvri) |
декември
(dekemvri) |
| ĉeĥa |
leden |
únor |
březen |
duben |
květen |
červen |
červenec |
srpen |
záři |
říjen |
listopad |
prosinec |
| ĉina |
一月 |
二月 |
三月 |
四月 |
五月 |
六月 |
七月 |
八月 |
九月 |
十月 |
十一月 |
十二月 |
| dana |
Januar |
Februar |
Marts |
April |
Maj |
Juni |
Juli |
August |
September |
Oktober |
November |
December |
| estona |
jaanuar |
veebruar |
märts |
aprill |
mai |
juuni |
juuli |
august |
september |
oktoober |
november |
detsember |
| eŭska |
urtarrila |
otsaila |
martxoa |
apirila |
maiatza |
ekaina |
uztaila |
abuztua |
iraila |
urria |
azaroa |
abendua |
| finna |
tammikuu |
helmikuu |
maaliskuu |
huhtikuu |
toukokuu |
kesäkuu |
heinäkuu |
elokuu |
syyskuu |
lokakuu |
marraskuu |
joulukuu |
| franca |
janvier |
février |
mars |
avril |
mai |
juin |
juillet |
août |
septembre |
octobre |
novembre |
décembre |
| frisa |
Jannewaris |
Febrewaris |
Maart |
April |
Maaie |
Juny |
July |
Augustus |
Septimber |
Oktober |
Novimber |
Desimber |
| germana |
Januar |
Februar |
März |
April |
Mai |
Juni |
Juli |
August |
September |
Oktober |
November |
Dezember |
| greka |
Ιανουάριος |
Φεβρουάριος |
Μάρτιος |
Απρίλιος |
Μάιος |
Ιούνιος |
Ιούλιος |
Αύγουστος |
Σεπτέμβριος |
Οκτώβριος |
Νοέμβριος |
Δεκέμβριος |
| guĝarata |
જાન્યુઆરી |
ફેબ્રુઆરી |
માર્ચ |
એપ્રિલ |
મે |
જૂન |
જુલાઈ |
ઑગસ્ટ |
સપ્ટેમ્બર |
ઑક્ટ્બર |
નવેમ્બર |
ડિસેમ્બર |
| havaja |
Ianuali |
Pepeluali |
Malaki |
'Apelila |
Mei |
Iune |
Iulai |
'Aukake |
Kepakemapa |
'Okakopa |
Nowemapa |
Kēkēmapa |
| hebrea |
ינואר |
פברואר |
מרץ |
אפריל |
מאי |
יוני |
יולי |
אוגוסט |
ספטמבר |
אוקטובר |
נובמבר |
דצמבר |
| hinda |
जनवरी |
फरवरी |
मार्च |
अप्रैल |
मई |
जून |
जुलाई |
अगस्त |
सितम्बर |
अक्तूबर |
नवम्बर |
दिसम्बर |
| hispana |
enero |
febrero |
marzo |
abril |
mayo |
junio |
julio |
agosto |
septiembre |
octubre |
noviembre |
diciembre |
| hungara |
január |
február |
március |
április |
május |
június |
július |
augusztus |
szeptember |
október |
november |
december |
| indonezia |
Januari |
Februari |
Maret |
April |
Mei |
Juni |
Juli |
Agustus |
September |
Oktober |
November |
Desember |
| irlandgaela |
Enáir |
Feabhra |
An Márta |
An t-Aibreán |
An Bhealtaine |
An Meitheamh |
Iúil |
Lúnasa |
Meán Fómhair |
Deireadh Fómhair |
Samhain |
Nollaig |
| islanda |
janúar |
febrúar |
mars |
apríl |
maí |
júní |
júlí |
ágúst |
september |
október |
nóvember |
desember |
| itala |
gennaio |
febbraio |
marzo |
aprile |
maggio |
giugno |
luglio |
agosto |
settembre |
ottobre |
novembre |
dicembre |
| japana antikve |
むつき
mucuki |
きさらぎ
kisaragi |
やよい
jajoi |
うづき
uzuki |
さつき
sacuki |
みなづき
minazuki |
ふみづき
fumizuki |
はづき
hazuki |
ながつき
nagatsuki |
かんなづき
kannazuki |
しもつき
ŝimocuki |
しわす
ŝiŭasu |
| japana moderne |
一月
iĉi-gacu |
二月
ni-gacu |
三月
san-gacu |
四月
ŝi-gacu |
五月
go-gacu |
六月
roku-gacu |
七月
ŝiĉi-gacu |
八月
haĉi-gacu |
九月
ku-gacu |
十月
jū-gacu |
十一月
jūiĉi-gacu |
十二月
jūni-gacu |
| jida |
יאַנואַר
(januar) |
פֿעברואַר
(februar) |
מאַרץ
(marc) |
אַפּריל
(april) |
מײַ
(maj) |
יוני
(yuni) |
יולי
(yuli) |
אױגוסט
(ojgust) |
סעפּטעמבער
(september) |
אָקטאָבער
(oktober) |
נאָװעמבער
(november) |
דעצעמבער
(december) |
| kataluna |
Gener |
Febrer |
Març |
Abril |
Maig |
Juny |
Juliol |
Agost |
Setembre |
Octubre |
Novembre |
Desembre |
| kimra |
Ionawr |
Chwefror |
Mawrth |
Ebrill |
Mai |
Mehefin |
Gorffennaf |
Awst |
Medi |
Hydref |
Tachwedd |
Rhagfyr |
| kornvala |
Genver |
Hwevrer |
Meurth |
Ebryl |
Me |
Metheven |
Gortheren |
Est |
Gwynngala |
Hedra |
Du |
Kevardhu |
| kroata |
Siječanj |
Veljača |
Ožujak |
Travanj |
Svibnja |
Lipanj |
Srpanj |
Kolovoz |
Rujan |
Listopao |
Studeni |
Prosinac |
| korea |
1월 |
2월 |
3월 |
4월 |
5월 |
6월 |
7월 |
8월 |
9월 |
10월 |
11월 |
12월 |
| latina |
Ianuarius |
Februarius |
Martius |
Aprilis |
Maius |
Iunius |
Iulius |
Augustus |
Septembri |
Octobris |
Novembris |
Decembris |
| latva |
janvāris |
februāris |
marts |
aprīlis |
maijs |
jūnijs |
jūlijs |
augusts |
septembris |
oktobris |
novembris |
decembris |
| litova |
Sausio |
Vasario |
Kovo |
Balandžio |
Gegužės |
Birželio |
Liepos |
Rugpjūčio |
Rugsėjo |
Spalio |
Lapkričio |
Gruodžio |
| manksa |
Jerrey Gheuree |
Toshiaght Arree |
Mayrnt |
Averil |
Boaldyn |
Mean Souree |
Jerrey Souree |
Luanistyn |
Mean Fouyir |
Jerrey Fouyir |
Mee Houney |
Mee Ny Nollick |
| nederlanda |
januari |
februari |
maart |
april |
mei |
juni |
juli |
augustus |
september |
oktober |
november |
december |
| norvega |
Januar |
Februar |
Mars |
April |
Mai |
Juni |
Juli |
August |
September |
Oktober |
November |
Desember |
| pola |
styczeń |
luty |
marzec |
kwiecień |
maj |
czerwiec |
lipiec |
sierpień |
wrzesień |
październik |
listopad |
grudzień |
| portugala |
janeiro |
fevereiro |
março |
abril |
maio |
junho |
julho |
agosto |
setembro |
outubro |
novembro |
dezembro |
| rumana |
ianuarie |
februarie |
martie |
aprilie |
mai |
iunie |
iulie |
august |
septembrie |
octombrie |
noiembrie |
decembrie |
| romanĉa |
schaner |
favrer |
mars |
avrel |
matg |
zercladur |
fenadur |
uost |
settember |
october |
november |
december |
| rusa |
январь
(janvar') |
февраль
(fevral') |
март
(mart) |
апрель
(aprel') |
май
(mai) |
июнь
(ijun') |
июль
(ijul') |
август
(avgust) |
сентябрь
(sentjabr') |
октябрь
(oktjabr') |
ноябрь
(nojabr') |
декабрь
(dekabr') |
| serba |
Јануар |
Фебруар |
Март |
Април |
Мај |
Јуни |
Јули |
Август |
Септембар |
Октобар |
Новембар |
Децембар |
| skotgaela |
an Faoilteach |
an Gearran |
an Márt |
an Giblean |
an Ceitean |
an t-Òg-mhios |
an t-luchar |
an Lúnasdal |
an t-Sultain |
an Dàmhair |
an t-Samhain |
an Dúbhlachd |
| slovaka |
január |
február |
marec |
apríl |
máj |
jún |
júl |
august |
september |
október |
november |
december |
| slovena |
januar |
februar |
marec |
april |
maj |
junij |
julij |
avgust |
september |
oktober |
november |
december |
| sveda |
januari |
februari |
mars |
april |
maj |
juni |
juli |
augusti |
september |
oktober |
november |
december |
| tamila |
ஜனவரி |
பெப்ரவரி |
மார்ச் |
ஏப்ரல் |
மே |
ஜூன் |
ஜூலை |
ஆகஸ்ட் |
செப்டம்பர் |
அக்டோபர் |
நவம்பர் |
டிசம்பர் |
| taja |
มกราคม
Moggarakom |
กุมภาพันธ์
Gumpaphan |
มีนาคม
Minakom |
เมษายน
Maj-sa-jon |
พฤษภาคม
Prues-saphakom |
มิถุนายน
Mithunajon |
กรกฎาคม
Garagadakom |
สิงหาคม
Singhakom |
กันยายน
Gan-ja-jon |
ตุลาคม
Tulakom |
พฤศจิกายน
Prues-saĝigajon |
ธันวาคม
Tanŭakom |
| turka |
Ocak |
Şubat |
Mart |
Nisan |
Mayıs |
Haziran |
Temmuz |
Ağustos |
Eylül |
Ekim |
Kasım |
Aralık |
| ukraina |
січень
(siĉen') |
лютий
(ljutij) |
березень
(berezen') |
квітень
(kviten) |
травень
(traven') |
червень
(ĉerven') |
липень
(lipen') |
серпень
(serpen') |
вересень
(veresen') |
жовтень
(ĵovten') |
листопад
(listopad) |
грудень
(hruden') |
| vjetnama |
tháng một |
tháng hai |
tháng ba |
tháng tư |
tháng năm |
tháng sáu |
tháng bảy |
tháng tám |
tháng chín |
tháng mười |
tháng mười một |
tháng mười hai |
Kategorio:Tempo
ja:月 (暦)
simple:Month
Gregoria kalendaroGregoria kalendaro estas la ĉefa kalendaro de la Okcidento kaj tutmonda komerco. Ĝi estas reformo de la antikva julia kalendaro de Julio Cezaro.
La gregoria kalendaro estas suna kalendaro: ĝi precize sekvas la sunon (jarojn) sed ne la lunon. Kvankam la monatoj historie devenas de luna periodo, la monatoj komenciĝas kun la nova luno nur tute hazarde. Kontraste, la islama sekvas la lunon, ne la sunon, kaj la hebrea kalendaro la sunon kaj la lunon.
Monatoj: la kalendaro havas 12 monatojn:
- januaro - 31 tagoj
- februaro - 28 aŭ 29 tagoj
- marto - 31 tagoj
- aprilo - 30 tagoj
- majo - 31 tagoj
- junio - 30 tagoj
- julio - 31 tagoj
- aŭgusto - 31 tagoj
- septembro - 30 tagoj
- oktobro - 31 tagoj
- novembro - 30 tagoj
- decembro - 31 tagoj
La kalendaro sekvas la sunon, ne la lunon, tiel ke la komenco de printempo estas fiksita je la 21-a de marto.
Februaro kutime havas 28 tagojn, sed en la superjaro -- la kvara jaro kaj kvara jarcenta jaro -- februaro havas 29 tagojn. Do, en la jaroj 1992,
1996, 2000 kaj 1600, ĝi havis 29 tagojn, sed en la jaroj 1993,
1994, 1900 kaj 1700, ĝi havis 28 tagojn. En la julia kalendaro,
kontraste, februaro havis 29 tagojn en la jaroj 1900 kaj 1700.
Pro tio, la gregoria jaro havas 365,2425 suntagojn, dum la julia havas 365,2500. La suna jaro mem estas 365,24219878 suntagoj. La gregoria jaro estas 25,96 sekundoj tro longa (kio fariĝos unu tago post 3320 jaroj).
Semajno: aldone al la cikloj de monatoj kaj jaroj, estas la ciklo de la semajnoj. La semajno havas sep tagojn:
- dimanĉo
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato
La 1-a de januaro 2000 estis sabato. Dimanĉo kaj sabato estas la "semajnfino", kutime tagoj de ripozo en la Okcidento. Sabato estas la tradicia juda tago de ripozo kaj dimanĉo la tradicia kristana tago de ripozo.
Jaroj: la nombro de la jaro estas laŭ la kristana erao.
Pro kuniĝo de semajna kaj superjara cikloj en la kalendaro estadas 14 tipoj de jaroj:
- Normalaj jaroj komenciĝantaj je :
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato
- dimanĉo
- Supejaroj komenciĝantaj je :
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato
- dimanĉo
Tagoj: la tago komenciĝas je meznokto kaj havas 24 egalajn horojn. ...
Reformo: Aprobo de Julia kalendaro siatempe estis grava antaŭenpaŝo, sed ĝi ankaŭ havis malgrandan malprecizecon: suna jaro kompare al Julia jaro estis mallonga je 11 minutoj kaj 14 sekundoj. Dum jaroj tiu ĉi diferenco fariĝis tagoegala kaj kaŭzis malprecizecojn. En la fino de 14-a jarcento diferenco pligrandiĝis tiomgrade ke printempa tagegaleco anstataŭ 21 de marto trafis al 11 de marto. Do Pasko, ferio printempa, iafoje okazis en la vintro!
Papo Gregorio la 13-a decidis korekti la eraron. Li invitis specialan komisionon kaj tagokalkulo antaŭenigis je 10 tagoj. Por ke en estonto similaj eraroj ne okazu, ili decidis en ĉiuj kvarcentjaroj forĵeti tri tagojn, sekve kvanto de superjaroj fariĝis malpli je 3, ol en Julia kalendaro.
Tio estis la solvo de Aloysius LILIUS en 1580. La fakta bazo estis la kalkulo de Koperniko pri la longeco de la jaro. En 1530, Koperniko esploris la kalkuladon de Ptolemeo en 139 kaj al-Battani en 882 kaj kalkulis la jaron por si mem kaj eldonis la nombron 365,2425, kiu fariĝis la longeco de la jaro en la gregoria kalendaro.
Ĉi tiu nova kalendaro nomiĝis Gregoria aŭ jarkalkulo laŭ nova stilo kaj Julia kalendaro estis nomita jarkalkulo laŭ malnova stilo. En 1582 jaro, kiam Gregoria kalendaro estis enkondukita, diferenco inter du stiloj estis 10 tagoj, en 1900 ĝi atingis 13 tagojn. En venontaj jaroj ĝi pligrandiĝos plu.
Gregoria kalendaro estis aprobita en diversaj landoj en malsamaj tempoj:
- 1582 - Hispanio, Italio, Pollando, Portugalio, Francio, Luksemburgio, katolika Nederlando
- 1583 - Bavario, Tirolo
- 1583-1585 - Katolika Germanio kaj Svislando
- 1584 - Aŭstrio, Ĉeĥio
- 1587 - Hungario
- 1590 - Transilvanio
- 1610 - Prusio
- 1700 - Danio, Norvegio, kaj la protestantaj regionoj de Germanio, Nederlando kaj Svislando (escepte de Sankt Gallen)
- 1724 - la svisa kantono Sankt Gallen
- 1752 - Anglio kaj kolonioj (ekz, la nuna Usono)
- 1753 - Svedio, Finnlando, Japanio
- 1911 - Ĉinio
- 1912 - Albanio
- 1915 - Litovio
- 1916 - Bulgario
- 1918 - Rusio, Estonio
- 1919 - Rumanio, Serbio
- 1924 - Grekio
- 1926 - Turkio
- 1928 - Egipto
En 1582, laŭ la papo, la tago post la 4-a de oktobro (la fina tago de la julia kalendaro) estis la 15-a de oktobro (la unua tago de la nova gregoria kalendaro). Ĝenerale, katolikaj landoj plejparte aprobis la kalendaron dum 1582-90, protestantaj landoj dum 1700-53 kaj aliaj landoj dum 1911-28.
----
::Tridek tagoj en septembro,
::april', junio, kaj novembro;
::Ĉiuj kromaj de la kalendar'
::Tridek-unu havas, krom februar',
::Kun dudek-ok, tri jarojn el kvar,
::Sed dudek-naŭ en superjar'.
::: - Tradicia angla poemo; elangliĝis Mateo McLAUCHLIN
----
Vidu ankaŭ:
Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Kalendaro > Gregoria Kalendaro
kategorio:Kalendaro
als:Gregorianischer Kalender
ja:グレゴリオ暦
ko:그레고리력
ms:Kalendar Gregory
simple:Gregorian calendar
th:ปฏิทินเกรกอเรียน
Dio MarsoMarso estis la romia dio de la milito kaj de la agrikulturo. Li estis filo de Jupitero kaj Junona. Li similas la grekan dion Areson.
Kiel Mars Quinius, la dio savis la ĝemelojn Romulon kaj Remon, kiuj droniĝis en la rivero Tibero iam antaŭ 753 a.K.. Marso prizorgis la fondintojn de la urbo de Romo kun la helpo de lupino. Pro tio, la romanoj konsideris lin la patro de sia urbo.
Li estis tre grava dio por la romianoj, kiuj festis la Feriae Marti je la 1-a de marto. La romianoj donis lian nomon al planedo Marso, la monato Marto kaj la tago mardo.
Oni kutime imagas Marson portanta batalan kirason. Du ĉevaloj, Timor ("timo") kaj Fuga ("fuĝo") tiris lian ĉaron. Ankaŭ la planedon Marson akompanas duopo; la lunetoj, Fobo (Phobos greke) kaj Dejmo (Deimos greke) .
ja:マルス
simple:Mars (god)
RomioGeografio > Mediteraneo > Romio < Antikva Epoko < Historio
Romio estis la antikva regno, kies ĉefurbo estas Romo. Ĝia historio konsistas el tri grandaj epokoj:
- Romia Regno
- Romia Respubliko
- Romia Imperio
- Romia Imperio de Okcidento
- Romia Imperio de Oriento
La ĉefa, oficiala lingvo de la ŝtato estis la latina.
Laŭ Romia tradicio, la urbon Romo fondis en Latio du ĝemelfratoj Romulo kaj Remo sur la Monteto Palatino je 21-a de aprilo, -753. Ĉefaj kaj famaj romianoj estis i.a. Julio Cezaro, Aŭgusto Cezaro, Aleksandro Severo, Karakalo, Filipo la araba, Trajano
Dum la unuaj kvar jarcentoj post Kristo, Romio regis grandan imperion ĉirkaŭ la Mediteraneo, de Mezopotamio ĝis Hispanio, de Egipto ĝis Britio. Kvankam la imperio fine disfalis, Romio metis la fundamenton de la Okcidento, kies bazo estis tute romia: ties
skribo,
ciferoj,
interlingvo,
valuto,
leĝo,
religio,
kalendaro,
mezuro,
vort-provizo,
literaturo,
arkitekturo, ktp. estis esence romiaj. Eĉ en la 13-a jarcento, okcidentaj eŭropanoj nomis sin "latinoj" kaj la grekoj "romianoj".
La prestiĝo de Romio kauzis, ke Rusa imperio regita de "caro" (= cezaro) nomis sin "Tria Romo" kaj Germana imperio regita de "kajsero" (= cezaro) pledis heredon de mezepoka germana Sankta Romia Imperio.
Ankaŭ revolucianoj Usonaj kaj Francaj ligis sin al Romia Respubliko
Vidu ankaŭ:
- Senato
- Konsulo
- tribuno
- plebo
- patricio
- Kavaliroj (Romia socio)
- Liberigituloj (Romia socio)
- sklavoj
- Jaro de la Kvar Imperiestroj
ja:ローマ帝国
simple:Roman Empire
MilitoMilito estas konflikto, kiu implikas organizitan uzon de armiloj kaj fizikan perforton inter ŝtatoj aŭ aliaj grandskalaj armitaj grupoj por reteni aŭ atingi politikan regadon super iu teritorio. Alivorte, milito okazas por determini, Kiu(j) regos iun registaron? En internacia juro, milito kiel jura termino estas anstataŭita de "armita konflikto".
Carl von CLAUSEWITZ skribis en sia klasika teksto Pri Milito: "Der Krieg ist eine bloße Fortsetzung der Politik mit anderen Mitteln" ("Milito estas nur daŭrigo de politiko per aliaj rimedoj") kaj "Milito do estas ago de perforto por trudi al nia malamiko fari nian volon."
Oni militis por regi naturajn rimedojn, por religiaj aŭ kulturaj kialoj, pri politikaj potencekvilibroj, la laŭrajteco de certaj leĝoj, por aranĝi ekonomiajn kaj teritoriajn disputojn, kaj multaj aliaj aferoj. La radikoj de ĉiu milito estas tre kompleksaj — ĝenerale temas pri pli ol unu demando.
Tipoj de milito
Iafoje oni distingas inter konflikto kaj la formala deklaro de stato de milito. Tiuj kiuj faras tian distingon ofte limigas la terminon "milito" al tiuj konfliktoj, kie la landoj formale deklaris tian staton. Malpli grandajn armitajn konfliktojn oni ofte nomas tumultoj, ribeloj, ŝtatrenversoj, ktp. Grupo kiu ribelas kontraŭ establigita reĝimo faras gerilon.
Kiam unu lando sendas armeajn fortojn al alia laŭdire por restarigi ordon aŭ malebligi genocidon aŭ aliajn krimojn kontraŭ la homaro, aŭ por subteni laŭleĝe agnoskitan registaron kontraŭ ribelo, tiu lando iafoje aludas tion kiel polican agadon. Tamen, tiu uzado ne ĉiam estas agnoskita kiel valida, speciale de tiuj kiuj ne akceptas la implicaĵojn de la termino.
Milito, en kiu la fortoj partoprenantaj en la konflikto apartenas al la sama lando aŭ sama imperio aŭ sama (alitipa) politika estaĵo nomiĝas enlanda milito.
Milito kontrastas kun paco, kiun oni ĝenerale difinas kiel la manko de milito.
Milita juro
Pluraj traktatoj reguligas militadon, kune aludataj kiel la milita juro. La plej vasta el tiuj estas la ĝenevaj konvencioj, la plej frua el kiu efektiviĝis dum la meza 19-a jarcento.
Traktat-subskribo de post tiam fariĝis parto de internacia diplomatio, kaj tro da traktatoj por mencii en tiu malgranda artikolo estas subskribitaj. Kelkaj ekzemploj: Rezolucioj de la Ĝeneva Internacia Konferenco, Ĝenevo, 26-29 de oktobro 1863 kaj Ĝeneva Konvencio rilate al la Traktado de Militkaptitoj, 75 U.N.T.S. 135, efektiviĝis la 21-an de oktobro, 1950].
Vidu ankaŭ
- [[Listo de militoj]]
- [[Listo de bataloj
Armeo, strategio,taktiko,Militaj teknologio kaj ekipaĵoj, Milita historio, Milita strategio, Milita taktiko, Fronta linio, milita-industria komplekso, Armilo, Milita juro, Mezepoka militado, Mondmilito.
- Pola-bolŝevika milito,1919-1920
- Greka-turka milito (1919-1922)
Kategorio:Milito
-
ja:戦争
ms:Peperangan
simple:War
Januaro
Januaro (latine, Ianuarius) estas la unua monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 31 tagojn. Ĝi nomiĝas por Ianus, la romia dio de pordoj kaj enirejoj. Ĉi tiu kaj februaro estis la lastaj monatoj aldonataj al la kalendaro, ĉar la romianoj konsideris vintron senmonata periodo. Ĉar la konsuloj tradicie estis elektitaj en januaro, la monato fariĝis la unua de la jaro, anstataŭigante marton.
Januaro estas monato de la vintro en la Norda Hemisfero kaj de la somero en la Suda Hemisfero. La signoj de la Zodiako en januaro estas Kaprikorno kaj Verŝisto.
Januaro venas inter decembro kaj februaro.
Januaro komenciĝas je la sama tago kiel oktobro, krom en superjaro, kiam ĝi komenciĝas samtage kiel aprilo kaj julio.
Vidu ankaŭ :
January, janvier, enero, gennaio, genièr, Januar, januari, januar, januar, januari, Janeiro, январь, styczeń, Ιανουα´ριος, Eanair, urtarril.
ja:1月
ko:1월
ms:Januari
simple:January
th:มกราคม
KalendaroKalendaro estas sistemo de kalkulado de longedaŭra tempo per divido ĝin en malgrandaj tempintervaloj: tago, semajno, monato, jaro, jarcento. Por ordigo de socia vivo en diversaj landoj oni kreis proprajn sistemojn de jarkalkulo.
La vorto Kalendaro devenas de latina vorto calendarium – "ŝuldlibro"; en Antikva Romo ŝuldantoj pagis procentojn en la tago de "calendae", kio signifis la unuajn tagojn de la monato. En antikva Oriento oni kalkulis la tempon laŭ ŝanĝo de reĝoj kaj dinastioj, ekzemple, en Antikva Egiptio oni diradis: "Tio okazis en la sepa jaro de reĝado de Seniu Sert". Nova jarkalkulo komenciĝis de la ekreĝiĝo de nova Faraono aŭ dinastio. En Antikva Grekio ĉiu urbo havis sian kalkulsistemon depende de la ŝanĝoj de urbestroj. Greka historiisto Timaios tempokalkulon ligis al Olimpikaj Ludoj.
Specoj de kalendaroj
Kalendaroj baziĝas sur periodeco de tiaj naturaj fenomenoj, kiaj estas ŝanĝo de tago kaj nokto, fazoj de la luno, sezonoj.
De tiuj fenomenoj, la unua difinas mezurunuon de la tempo - diurnon, t.e. tago-nokton, la dua - lunan monaton (kies longeco estas 29,53 diurnoj) kaj la tria - tropikan jaron, kies averaĝa daŭo estas 365,24 diurnoj.
Diversaj popoloj ellaboris diversajn sistemojn de kalendaroj, sed ilin oni povas dividi laŭ 3 tipoj: lunaj, sunaj kaj luno-sunaj. La unua baziĝas sur luna monato, la dua - sur tropika jaro kal la tria - sur ambaŭ sistemoj.
Sunaj estas romia, julia kaj gregoria kalendaroj. La lastan kalendaron uzas preskaŭ la tuta mondo.
La patrio de luna kalendaro estas Babilonio. Musulmana luna kalendaro estas uzata en multaj arabaj landoj.
Kio koncernas al luno-suna kalendaro, ĝi estas uzata en Israelo preskaŭ en origina formo. Ĝi estas oficiala kalendaro de Israela Ŝtato.
Inter fruaj kalendaraj sistemoj menciindas:
- Maja Kalendaro
- Azteka Kalendaro
- Ĉina Kalendaro
- Julia Kalendaro
- Franca Respublika Kalendaro
- Pozitivista Kalendaro
Hodiaŭ estas en uzo sekvaj modernaj kalendaroj:
- Gregoria Kalendaro
- Hebrea Kalendaro
- Bahaa Kalendaro
- Hinda Kalendaro
- Islama Kalendaro
- Persa Kalendaro
Eternaj kalendaroj
Se vi ekdezirus scii en kiu tago de la semajno estos via naskiĝtago aŭ en kiu tago komenciĝos nova lernojaro, vi tuj foliumos vian mur- aŭ tablokalendaron kaj certe vi solvos la demandon. Sed kiam vi interesiĝas kia tago estis en la 1a de Januaro de 1a jaro p.K., certe tiuj kalendaroj neniel helpos al vi. Ĉi-tiun demandon ne ĉiuj scienculoj povos respondi. En similaj situacio via helpanto estos t.n. eternaj kalendaroj.
Eternaj kalendaroj estas diversaj iloj por difini la tagon de semajno laŭ datoj aŭ por aliaj variaj kronoligiaj problemoj. Ili havas multjarcentan historion.
Ĉi tiuj kalendaroj estas siaspecaj "maŝinoj de la tempo", kies teorio kuŝas ĉe la limoj de astronomio, nombroteorio kaj historio.
Ekzistas centoj da eternaj kalendaroj de diversaj sistemoj. Inter ili menciindas bulgara kalendaro "esperanto", kiu estis kreita en 1951. Daŭro de ĝia uzado estis 50 jaroj (1951-2000), sed oni povas ĝin plilongigi ĝis 2099 jaro.
----
Vidu ankaŭ:
[S]: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Kalendaro
[H]: Dato ~ Tempintervalo ~ Tempospeco ~ Tempomezurilo ~ Kronologio
Kategorio:Tempo
kategorio:Kalendaro
ja:暦
Printempo
Printempo estas ĝenerale modera sezono inter la vintro kaj la somero. Astronomie, ĝi komenciĝas ĉe la printempa ekvinokso (la 21-a de marto en la norda hemisfero kaj la 23-a de septembro en la suda hemisfero). Ĝi finiĝas ĉe la somera solstico (la 21-a de junio norde kaj la 21-a de decembro sude).
Ofte, precipe en poezio, oni asociigas printempon kun amo, renaskiĝo kaj nova komenco.
Vidu ankaŭ:
- Sezono (Aŭtuno, Somero, Vintro)
als:Frühling
ja:春
AŭtunoAŭtuno estas ĝenerale modera sezono inter la somero kaj la vintro. Astronomie, ĝi komencas dum la aŭtuna ekvinokso (la 23-a de septembro sur la norda hemisfero kaj la 21-a de marto sur la suda hemisfero). Ĝi finiĝas dum la vintra solstico (la 21-a de decembro sur la norda kaj la 21-a de junio en la suda).
Ofte, precipe en poezio, oni asociigas aŭtunon kun melankolio, maljuniĝo kaj morto, sed ankaŭ kun matureco.
Vidu ankaŭ:
- Sezono (Printempo, Somero, Vintro)
ja:秋
Suda hemisferoGeografio > Suda Hemisfero
----
Geografio
La suda hemisfero estas la duono de la surfaco de planedo (aŭ ĉiela sfero) kiu estas suda de la ekvatoro. En la Tero, la Suda Hemisfero enhavas malpli landojn kaj loĝantaron ol la nordo.
En la mezaj regionoj de la hemisfero, vintro daŭras de junio al aŭgusto, kaj somero de decembro al februaro. La perihelio de la tero (kiam la orbita movo de la tero estas plej rapida) okazas en januaro, tiel la sudhemisferaj vintroj emas esti plilongaj kaj malmildaj ol vintroj en la norda hemisfero ĉe egalavaloraj latitudoj.
Regionoj suda de la Antarkta cirklo vidas iujn tagojn dum la somero kiam la suno neniam malleviĝas, kaj tagojn dum la vintro kiam la suno neniam leviĝas.
Vidu ankaŭ
- Norda hemisfero
- Sezonoj
- Ekvinokso
Kategorio:Geografio
ja:南半球
ko:남반구
simple:Southern Hemisphere
ZodiakoAstronomio > Konstelacio > Zodiako < Astrologio
----
La zodiako estas la zono de konstelacioj, kiun la Suno trapasas, vidita el la Tero. La linio tra kiu la Suno sin movas estas nomata ekliptiko; la zodiako estas la zono, 8 gradojn norden kaj ok gradojn suden, en kiu ankaŭ la Luno kaj la planedoj sin movas (ĉiam viditaj el la Tero). Nur Plutono iafoje vagas eksteren.
Tradicie, laŭ astrologio, estas 12 konstelacioj de la zodiako (la datoj estas kiam la Suno estas en ĉiu konstelacio laŭ Okcidenta astrologio):
Laŭ astronomio, estas 13 konstelacioj de la zodiako (kun la datoj kiam la Suno estas en ĉiu konstelacio kaj la daŭro):
Kategorio:Astronomio
ja:十二宮
ŜafoZoologio > Mamuloj > Parhufuloj > Bovedoj > Ŝafo
-----
Ŝafo (Ovis ammon) estas mamulo el la familio bovedoj, el la ordo parhufuloj. Ĝi estas grava bredbesto por la homaro, ĉefa viandaĵo de la araboj.
La ŝafo estas lanokovrita besto, bredata pro lano, viando, paska ŝafido.
ja:ヒツジ
simple:Sheep
Kategorio:Bovedoj
Februaro
Februaro (latine, Februarius) estas la dua monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 28 tagojn, krom en superjaro kiam ĝi havas 29. Ĝi nomiĝas por Februus, la romia dio de purigo. Ĉi tiu kaj januaro estis la lastaj monatoj aldonataj al la kalendaro, ĉar la romianoj konsideris vintron senmonata periodo.
Februaro estas monato de la vintro en la Norda Hemisfero kaj de la somero en la Suda Hemisfero. La signoj de la Zodiako en februaro estas Verŝisto kaj Fiŝoj.
Februaro venas post januaro kaj antaŭ marto.
Februaro komenciĝas je la sama tago kiel marto kaj novembro, krom en superjaro, kiam ĝi komenciĝas samtage kiel aŭgusto.
Vidu ankaŭ :
February, février, febrero, febbraio, febrièr, Februar, februari, februar, februar, februari, Fevereiro, февраль, luty, Φεβρουα´ριος, Feabhra, febrer, otsail.
ja:2月
ko:2월
ms:Februari
simple:February
th:กุมภาพันธ์
SemajnoSemajno, en multaj kulturoj, tempoperiodo konsistante el pluraj tagoj, sed pli mallonga ol monato. La semajno ofte markis intervalon inter merkattagoj aŭ religiaj observoj kiel la ŝabato.
ŝabatoDiversaj kulturoj havis diversajn longecojn de semajno, inter kelkaj afrikaj kulturoj kies semajno estas kvar tagojn longa, ĝis la praromianoj, kiuj mezuris la nundinae, naŭ tagoj inkluzive (ok tagoj en la semajno) inter unu merkattago kaj la sekva, kaj la praegiptoj, kies semajno havis dek tagojn. Revolucia Francio dividis la monatojn de sia kalendaro en tri décades de dek tagoj. Antikva Ateno ankaŭ havis semajnon de dek tagoj.
La semajno en Okcident-Eŭrazio estas de sep tagoj, kiu verŝajne venas el la observo ke ĉiu fazo de la luno estas proksimume sep tagojn longa.
En la gregoria, islama kaj hebrea kalendaroj la semajno havas sep tagojn.
La tagoj de la semajno en la gregoria kalendaro estas: lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, kaj dimanĉo. Tiuj nomoj, kun kelkaj ŝanĝoj, venis el la antikvaj latinaj nomoj por la tagoj, nomitaj laŭ la sep astroj, kiuj oniakrede ĉirkaŭiris la Teron kiel diaĵoj: Luno, Marso, Merkuro, Jupitero, Venuso, Saturno, kaj Suno - ĉi du lastaj renomiĝis laŭ la juda kaj kristana ŝabatoj sed konservis siajn nomojn ekzemple en la angla kaj germana. En la portugala kaj en la greka semajntagoj ne havas nomojn, krom sabato kaj dimanĉo - ili estas simple la dua, tria, kvara, kvina kaj sesa semajntago.
La esperantaj nomoj de la semajntagoj venas rekte (kun la escepto de la supre menciita sabato) el la franca : lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi, samedi, dimanche.
Vidu: semajnfino, laborsemajno, kaj Gregoria kalendaro.
|
| |
lundo |
mardo |
merkredo |
ĵaŭdo |
vendredo |
sabato |
dimanĉo |
| afrikansa |
Maandag |
Dinsdag |
Woensdag |
Donderdag |
Vrydag |
Saterdag |
Sondag |
| albana |
e hënë |
e martë |
e mërkurë |
e enjte |
e premte |
e shtunë |
e diel |
| angla |
Monday |
Tuesday |
Wednesday |
Thursday |
Friday |
Saturday |
Sunday |
| araba |
الاثنين |
الثلاثاء |
الأربعاء |
الخميس |
الجمعة |
السبت |
الأحد |
| armena |
Երկուշաբթի
(jerguŝapti) |
Երկուշաբթի
(jerekŝapti) |
Երեքշաբթի
(ĉorekŝapti) |
Չորեքշաբթի
(hinkŝapti) |
Հինգշաբթի
(urpat) |
Ուրբաթ
(ŝapat) |
Շաբաթ
(giragi) |
| belorusa |
панядзелак
(panjadzjelak) |
аўторак
(aŭtorak) |
серада
(sjerada) |
чацьвер
(ĉats'vjer) |
пятніца
(pjatnica) |
сыбота
(subota) |
нядзеля
(njadzjelja) |
| bahá'í |
Kamál |
Fidál |
'Idál |
Istijál |
Istiqlál |
Jalál |
Jamál |
| bosna |
ponedeljak |
utorak |
srijeda |
ĉetvrtak |
petak |
subota |
nedjelja |
| bretona |
Dilun |
Dimeurzh |
Dimerc'her |
Diriaou |
Digwener |
Disadorn |
Disul |
| bulgara |
понеделник
(ponedelnik) |
вторник
(vtornik) |
сряда
(sriada) |
четвъртък
(ĉetvartak) |
петък
(petak) |
събота
(sabota) |
неделя
(nedelja) |
| ĉeĥa |
pondělí |
úterý |
středa |
čtvrtek |
pátek |
sobota |
neděle |
| ĉina |
星期一 |
星期二 |
星期三 |
星期四 |
星期五 |
星期六 |
星期日 |
| dana |
mandag |
tirsdag |
onsdag |
torsdag |
fredag |
lørdag |
søndag |
| estona |
esmaspäev |
teisipäev |
kolmapäev |
neljapäev |
reede |
laupäev |
pühapäev |
| eŭska |
astelehena |
asteartea |
asteazkena |
osteguna |
ostirala |
larunbata |
igandea |
| finna |
maanantai |
tiistai |
keskiviikko |
torstai |
perjantai |
lauantai |
sunnuntai |
| franca |
lundi |
mardi |
mercredi |
jeudi |
vendredi |
samedi |
dimanche |
| frisa |
Moandei |
Tiisdei |
Woansdei |
Tongersdei |
Freed |
Sneon |
Snein |
| germana |
Montag |
Dienstag |
Mittwoch |
Donnerstag |
Freitag |
Samstag |
Sonntag |
| greka |
Δευτέρα |
Τρίτη |
Τετάρτη |
Πέμπτη |
Παρασκευή |
Σάββατο |
Κυριακή |
| guĝarata |
સોમવાર |
મંગળવાર |
બુધવાર |
ગુરુવાર |
શુક્રવાર |
શનિવાર |
રવિવાર |
| hebrea |
יום שני
(jom ŝeni) |
יום שלישי
(jom ŝliŝi) |
יום רביעי
(jom r'vi'i) |
יום חמישי
(jom ĥamiŝi) |
יום שישי
(jom ŝiŝi) |
שבת
(jom ŝabat) |
יום ראשון
(jom riŝon) |
| hinda |
सोमवार |
मंगलवार |
बुधवार |
गुरुवार |
शुक्रवार |
शनिवार |
रविवार |
| hispana |
lunes |
martes |
miércoles |
jueves |
viernes |
sábado |
domingo |
| hungara |
hétfő |
kedd |
szerda |
csütörtök |
péntek |
szombat |
vasárnap |
| indonezia |
Senin |
Selasa |
Rabu |
Kamis |
Jumat |
Sabtu |
Minggu |
| irlandgaela |
Dé Luan |
Dé Mairt |
Dé Céadaoin |
Déardaoin |
Dé h-Aoine |
Dé Sathairn |
Dé Domhnaigh |
| islanda |
mánudagur |
þriðjudagur |
miðvikudagur |
fimmtudagur |
föstudagur |
laugardagur |
sunnudagur |
| itala |
lunedì |
martedì |
mercoledì |
giovedì |
venerdì |
sabato |
domenica |
| japana |
月曜日
(getsu-jōbi) |
火曜日
(ka-jōbi) |
水曜日
(sui-jōbi) |
木曜日
(moku-jōbi) |
金曜日
(kin-jōbi) |
土曜日
(do-jōbi) |
日曜日
(niĉi-jōbi)
|
| jida |
מאָנטיק
(montik) |
דינסטיק
(dinstik) |
מיטװאָך
(mitvoĥ) |
דאָנערשטיק
(donerŝtik) |
פֿרײַטיק
(frajtik) |
שבת
(ŝabes) |
זונטיק
(zuntik) |
| kataluna |
dilluns |
dimarts |
dimecres |
dijous |
divendres |
dissabte |
diumenge |
| kimra |
dydd Llun |
dydd Mawrth |
dydd Mercher |
dydd Iau |
dydd Gwener |
dydd Sadwrn |
dydd Sul |
| korea |
월요일 |
화요일 |
수요일 |
목요일 |
금요일 |
토요일 |
일요일 |
| kornvala |
De Lun |
De Merth |
De Mergher |
De Yow |
De Gwener |
De Sadorn |
De Sul |
| kroata |
ponedjeljak |
utorak |
srijeda |
ĉetvrtak |
petak |
subota |
nedjelja |
| latina |
Lunae dies |
Martis dies |
Mercurii dies |
Jovis dies |
Veneris dies |
Saturni dies |
Solis dies |
| latva |
pirmdiena |
otrdiena |
trešdiena |
ceturtdiena |
piektdiena |
sestdiena |
svētdiena |
| litova |
Pirmadienis |
Antradienis |
Trečiadienis |
Ketvirtadienis |
Penktadienis |
Šeštadienis |
Sekmadienis |
| manksa |
Jelhune |
Jemayrt |
Jecrean |
Jerdein |
Jeheiney |
Jesarn |
Jedoonee |
| nederlanda |
maandag |
dinsdag |
woensdag |
donderdag |
vrijdag |
zaterdag |
zondag |
| norvega |
mandag |
tirsdag |
onsdag |
torsdag |
fredag |
lørdag |
søndag |
| pola |
poniedziałek |
wtorek |
środa |
czwartek |
piątek |
sobota |
niedziela |
| portugala |
segunda-feira |
terça-feira |
quarta-feira |
quinta-feira |
sexta-feira |
sábado |
domingo |
| romanĉa |
gliendischdis |
mardis |
mesjamna |
gievgia |
venderdis |
sonda |
dumengia |
| rumana |
luni |
marţi |
miercuri |
joi |
vineri |
sîmbătă |
duminică |
| rusa |
понедельник
(ponedel'nik) |
вторник
(vtornik) |
среда
(sreda) |
четверг
(ĉetverg) |
пятница
(pjatnica) |
суббота
(subbota) |
воскресенье
(voskresen'je) |
| serba |
Понедељак |
Уторак |
Среда |
Четвртак |
Петак |
Субота |
Недеља |
| skotgaela |
Di-Luain |
Di-Mairt |
Di-Ciadain |
Di-Ardaoin |
Di h-Aoine |
Di-Sathurna |
Di-Domhnaich |
| slovaka |
pondelok |
utorok |
streda |
štvrtok |
piatok |
sobota |
nedeľa |
| slovena |
Ponedeljek |
Torek |
Sreda |
Četrtek |
Petek |
Sobota |
Nedelja |
| sveda |
måndag |
tisdag |
onsdag |
torsdag |
fredag |
lördag |
söndag |
| tagaloga |
Lunes |
Martes |
Miyerkules |
Huwebes |
Biyernes |
Sabado |
Linggó |
| taja |
วันจันทร์
ŭan ĉan |
วันอังคาร
ŭan angkaan |
วันพุธ
ŭan phut |
วันพฦหัสบดี
ŭan paruhat |
วันศุกร์
ŭan suk |
วันเสาร์
ŭan sao |
วันอาทิตย์
ŭan a-tit |
| tamila |
திங்கள் |
செவ்வாய் |
புதன் |
வியாழன |
வெள்ளி |
சனி |
ஞாயிறு |
| turka |
Pazartesi |
Salı |
Çarşamba |
Perşembe |
Cuma |
Cumartesi |
Pazar |
| ukraina |
понеділок
(ponedilok) |
вівторок
(vivtorok) |
среда
(sereda) |
четвер
(ĉetver) |
п'ятница
(p'jatnicja) |
субота
(subota) |
неділя
(nedilja) |
| vjetnama |
thứ hai |
thứ ba |
thứ tư |
thứ năm |
thứ sáu |
thứ bảy |
chủ nhật |
Kategorio:Tempo
ja:週
ko:주 (시간)
simple:Week
NovembroNovembro (latine, November) estas la dekunua monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 30 tagojn. Ĝia nomo devenas de la fakto ke ĝi estis la naŭa monato de la romia kalendaro dum marto estis la unua, antaŭ la aldono de januaro kaj februaro.
Novembro estas monato de la aŭtuno en la Norda Hemisfero kaj de la printempo en la Suda Hemisfero. La signoj de la Zodiako en novembro estas Skorpio kaj Sagitario (arkpafisto).
Novembro venas post oktobro kaj antaŭ decembro.
Novembro komenciĝas en la sama semajntago kiel marto en ĉiu jaro, kaj kiel februaro en superjaro.
Vidu ankaŭ :
- Saveno kaj Hallowe'en
November, novembre, noviembre, novembre, novembre, November, november, november, Novembro, ноябрь, listopad,
Νοεμβριος, Samhain, azaro.
als:November
ja:11月
ko:11월
ms:November
simple:November
th:พฤศจิกายน
Februaro
Februaro (latine, Februarius) estas la dua monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 28 tagojn, krom en superjaro kiam ĝi havas 29. Ĝi nomiĝas por Februus, la romia dio de purigo. Ĉi tiu kaj januaro estis la lastaj monatoj aldonataj al la kalendaro, ĉar la romianoj konsideris vintron senmonata periodo.
Febru | |
