:: wikimiki.org ::

Nederlanda Lingvo

Nederlanda lingvo

La nederlanda estas hindeŭropa kaj ĝermana lingvo. Ĝi estas la oficiala lingvo de Nederlando, Belgio (en Flandrio kaj Bruselo), Surinamo, Arubo kaj la Nederlandaj Antiloj, kaj krome estas parolata en Franca Flandrio. Entute ĝi estas parolata de ĉirkaŭ 24 milionoj da homoj. La oficiala lingvo oni nomas Standarda Nederlanda, aŭ Ĝenerala Nederlanda. La nederlanda oni ankaŭ indikas (ne ĉiam korekte) per la flandra (en Belgio), la holanda (speciale en ne-okcidentaj partoj de Nederlando) kaj la malaltgermana (de historiaj lingvistoj).

Historio

Oni supozas ke la nederlanda devenas el 700 de kelkaj ĝermanaj dialektoj parolataj en la regiono de la nuna Nederlando, ĉefe de Maltaltfranka origino. Standardiga procezo komenciĝis en Mezepoko, speciale sub influo de la burgonja duka kortego en Dijon, poste bazita en Bruselo. Malfrua nederlanda frazo estas: "Hebban olla vogala nestas hagunnan, hinase hic enda tu, wat unbidan we nu" ("Ĉu ĉiuj birdoj komencis nestojn, kion ni atendas nun" el ĉirkaŭ la jaro 1100, verkita de flandra monaĥo en monaĥejo en Rochester (Britio). Dum longa tempo oni konsideris ĉi-tiun frazon la plej malnova en la nederlanda, sed ekde ĝia malkovro oni trovis eĉ pli aĝajn fragmentojn, kiel "Visc flot aftar themo uuatare" ("Fiŝo naĝis en akvo") kaj "Gelobistu in got alamehtigan fadaer" ("Ĉu vi kredas je Dio la ĉiopova patro"). La lasta fragmento estis verkita ĉirkaŭ la jaro 900. Profesoro Luc De Grauwe de la Universitato de Gent pridubas la lingvon de ĉi-tiu teksteroj, kredante ilin Malnova Angla, do estas ankoraŭ iom da diskuto pri ili.

Specimeno

La nederlanda lingvo estas la ĉefa lingvo de Nederlando, kaj unu el la tri oficialaj lingvoj de Belgio. Ĝi estas parolata en la norda parto de tiu lando, kie ĝi estas ankaŭ konata kiel la flandra, kiu ne estas dialekto de la nederlanda, sed alia nomo. En Surinamo, la nederlanda estas la lingvo de registaro kaj lernejo. Kiel la platdiĉa lingvo, la nederlanda estis dialekto de malalta germana kaj ne fariĝis lingvo memstara ĝis 1600, kiam la Biblio estis tradukita en la nederlandan. La nederlanda estas proksima kuzo de la platdiĉa, frisa kaj la angla lingvoj. Multaj vortoj estas la samaj en la nederlanda kaj la angla. Ekzemple: hand (= mano), wind (= vento), water (= akvo) kaj warm (= varma) La nederlanda estas la patrino de la afrikansa lingvo de Sud-Afriko. en kelkaj lokoj estas ankoraŭ dialektoj de nederlandaj koloniistoj, ekzemple en Brazilo kie estas du dialektoj, la Munkeno plej malnova parolata en Espirito Santo de idoj de Kalvinistaj enmigrintoj kaj la moderna nederlanda parolata en urboj Holambra 1-a kaj Holambra 2-a en San-Paŭlo Ŝtato de tiamaj enmigrintoj. Sintakse, la nederlanda havas V2 vortordon.

Eksteraj ligiloj

- [http://www.101languages.net/dutch/ Dutch 101] Dutch for beginners and travelers (in English)
- http://en.wikibooks.org/wiki/Dutch Nederlanda for English speakers (de Wikibooks)
- [http://www.majstro.com/Web/Majstro/taleninfo/dut_eo.php Nederlanda-Esperanta-Nederlanda Vortaro]
- Vortaroj en la
- [http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/Nederlanda/ katalogo DMoz] Kategorio:Okcidentĝermana lingvaro ja:オランダ語

Nederlando

Geografio > Eŭropo > Nederlando ---- __TOC__ Oficiala nomo: Koninkrijk der Nederlanden (Reĝlando de la Malaltaj Landoj). Neformala nomo: Nederland (Nederlando). Ankaŭ nekorekte nomita Holland (Holando), nomo de la plej grava historia provinco.
Nederlando estas okcidenteŭropa lando, limigita de la Norda Maro (kun totala marbordo de 451 kilometroj) kaj Germanio kaj Belgio (landlimo de 1027 kilometroj). La ĉefurbo estas Amsterdam kaj la registara sidejo estas Den Haag (Hago). Aliaj gravaj urboj estas Rotterdam, la plej granda haveno de la mondo, Utrecht, la trafika nodo de la lando kaj Eindhoven. La Reĝlando Nederlando ankaŭ konsistas el transmaraj teritorioj Arubo kaj la Nederlandaj Antiloj, karibaj insuloj kiuj havas grandan internan aŭtonomion.

Ŝtatorganizo

Nederlando havas dek du provincojn (provincies) (ĉefurbo interkrampe):
- Groningen (Groningen)
- Friesland/Fryslân (Frisio) (Leeuwarden)
- Drenthe (Assen)
- Overijssel (Zwolle)
- Flevoland (Lelystad)
- Gelderland (Arnhem)
- Utrecht (Utrecht)
- Noord-Holland (Nord-Holando) (Haarlem)
- Zuid-Holland (Sud-Holando) (Hago)
- Zeeland (Zelando) (Middelburg)
- Noord-Brabant (Nord-Brabanto) ('s-Hertogenbosch)
- Limburg (Maastricht) Ĉi tiuj provincoj konsistas el komunumoj (gemeentes) entute 483, vidu Komunumoj en Nederlando kaj Urboj en Nederlando. Krome la lando estas dividita en 37 akvoadministracioj (waterschappen), kiuj ne konformas al provincaj aŭ komunumaj limoj.

Historio

Vidu ankaŭ ĉefartikolon Historio de Nederlando La teritorio de la nuna Nederlando estis dum longa tempo maldense enloĝita periferia areo. Dum mezepoko ĝi apartenis al Sankta Roma Imperio, sed en realeco malgrandaj feŭdlandoj havis la povon. La diversajn duklandojn kaj graflandojn heredis la familio Habsburg, tiam ankaŭ imperiestroj de la Sankta Roma Imperio. Ili grupigis la diversajn nederlandajn provincojn kiel apartan subdividon ene de la Imperio. Post la morto de Karlo la 5-a kaj la disdivido de lia heredo, la nederlandajn provincojn heredis Filipo la 2-a, reĝo de Hispanio. Post konflikto religia kaj politika, la nederlandaj provincoj deklaris sin sendependaj. Sekvis la Okdekjara Milito kun Hispanio, kiu finis en 1648, kiam la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj (la nordaj provincoj) agnoskiĝis internacie. La sudaj provincoj restis habsburgaj. La 17-a jarcento estas konata kiel la Ora Epoko en Nederlando, ĉar la Respubliko iĝis monda potenco politike, ekonomie kaj kulture. Gravan rolon en la politiko ludis dinastio Oranje-Nassau, la idoj de la gvidanto de la ribelo kontraŭ la hispanoj, princo princo Vilhelmo la 1-a. Post franca okupado kreiĝis la Reĝio Nederlando en 1815, reunuigante ĉiujn Malaltajn Landojn. Belgio tamen deklaris sian sendependecon en 1830. La tiama reĝo Vilhelmo I de la Nederlandoj rifuzis akcepti subskribi paciĝon kun la nova ŝtato Belgio ĝis 1839. Luksemburgio iĝis aparta lando sed kun Nederlanda reĝo kiel sia grandduko, situacio kiu finis en 1890 kiam reĝo Vilhelmo la 3-a postsekviĝis de sia filino Wilhelmina. Nederlando havis grandan kolonian imperion, kun kiel plej grava kolonio Nederlanda Hindio. Nederlando estis neŭtrala dum la 1-a Mondmilito, sed sia neŭtraleco rompiĝis de Nazia Germanio en majo 1940. Nederlando liberiĝis en 1945. Post la milito Nederlando forlasis sian neŭtralecon kaj iĝis probatalanto de eŭropa kaj internacia kunlaboro, kunfondante Benelukson, diversajn eŭropajn organizojn, NATO-n kaj UNO-n. Nederlando provis milite malhelpi sendependiĝon de Nederlanda Hindio kiel Indonezio, kio finfine okazis en 1949. Ekde tiam ĝi tamen relative sukcese demokratigis ĝian regadon de Okcidenthindaj teritorioj, kun interna aŭtonomio por tiuj landoj en 1954 kaj paca sendependiĝo de Surinamo en 1975.

Politiko

Ek de la 27a de majo 2003 regas koalicio de partioj politikaj de CDA (44), VVD (28) kaj D66 (6). La ĉefministro estas s-ro Balkenende. La aliaj elektitaj politikaj partioj en la parlamento (la opozicio) ek de 2003 estas: PVDA (42), SP (9), LPF (8), GroenLinks (8), ChristenUnie (3) kaj SGP (2). (inter krampoj la nombro da seĝoj en la parlamento, kiu havas totale 150 seĝojn) Marksista-Leninista Partio de Nederlando (1969-1982), fondita far sekreta servo

Kulturo

Ĥabrohaŭso

Nederlandaj Esperantistoj

- Nederlandaj esperantistoj
- Nederlando:Esperanto-movado

Mapo

http://en.wikipedia.org/upload/5/54/Netherlands_map_large.png [[got:

Flandrio

Geografio > Eŭropo > Belgio > Flandrio ----

275px
La flandra Regiono : 135px	La flandra Komunumo : 135px
La provincoj de Flandrio 275px
Oficiala lingvo	nederlanda
Ĉefurbo	Bruselo
Ministro-Prezidento	Yves LETERME
Areo	13,522 km²
Enloĝantoj	6.043.161 (2005)
Loĝdenso	442/km²
Regiona himno	De Vlaamse Leeuw

Flandrio estas la norda parto de Belgio, kies enloĝantaro plejparte parolas dialekton de la nederlanda, tie konatan kiel flandran lingvon. Ĝi konsistas el la Flandra Regiono kaj la Flandra Komunumo. La administra sidejo de la Flandra Parlamento, kiu okupiĝas pri la rajtigoj de la Regiono kaj la Komunumo, troviĝas en Bruselo. Tio en si estas iom rimarkinda, ĉar nuntempe en Bruselo plej multaj homoj parolas la francan kaj ĉar la ĉefurbo de Belgio estas aparta lingve neŭtrala regiono, la Brusela Ĉefurba Regiono. Oni ne konfuziĝu inter la nuntempa Flandrio kaj la historia graflando Flandrio. Tio konsistiĝis el la provincoj Orienta kaj Okcidenta Flandrio, Franca Flandrio kaj la nederlanda Zeeuws-Vlaanderen. En Francio la termino "Flandrio" estas ankaŭ uzata por la francaj departamentoj 'Nord' kaj 'Pas-de-Calais'.

Flandraj provincoj

Dosiero:VlaanderenProvincies.png

:1 Antverpenio :2 Limburgo :3 Orienta Flandrio :4 Flandra Brabanto :5 Okcidenta Flandrio

Grandaj urboj

- Antverpeno
- Bruĝo
- Gento
- Haselto
- Loveno
- Meĥleno

Registaro

Flandrio ekde la ŝtata reformo estas aparta ŝtata institucio kun propra registaro, propra parlamento, propra budĝeto kaj (limigitaj) propraj enspezoj. La Flandra Parlamento elektiĝas ĉiun kvinan jaron. Ĝi havas laŭleĝajn rajtigojn en la regiono Flandrio kaj por ĉiuj flandraj instancoj, kiel nederlandlingvaj lernejoj (inkluzive de tiuj en Bruselo), sed ankaŭ por la franclingvaj lernejoj en la flandraj komunumoj kun facilecoj por franclingvanoj. La Flandra Parlamento ankaŭ indikas la ministrojn de la flandra registaro. Daŭre la rajtigoj de la Belga federacia ŝtato kaj Flandrio evoluas. Flandrio insistas pri pli da aŭtonomio.

Historio

Mezepoko, Hanso, komunuma movado, drapo-farado

pri tiu epoko rilate la sociaj tavoloj, kaj la historio de ties luktoj kunekun la Grafo de Flandrio, la reĝo de Francio kaj Anglio, legu : Paul LAFARGUE "La klasbataloj en Flandrio"

Vidu ankaŭ

- Izeropilgrimado Kategorio:Belgio ja:フランドル

Bruselo

Geografio > Eŭropo > Belgio > Bruselo ---- Belgio Bruselo (france:Bruxelles, nederlanda:Brussel, Germane:Brüssel) estas la ĉefurbo de Belgio. La regiono de Bruselo estas dulingva kun plejmulto da francparolantoj.
Bruselo enhavas sidejon de NATO kaj de multaj institucioj de Eŭropa Unio.

Bruselo kiel belga kaj eŭropa centro

Bruselo apartenas al la Brusela Ĉefurba Regiono. Pro la internacieco de la multaj internaciaj institucioj kaj la granda nombro de eksterlandanoj, apenaŭ plu troveblas veraj bruselanoj. Tiuj ĉi eĉ ekhavis propran nomon, Ketje en la brusela lingvo. La origine parolata lingvo estas brabanta dialekto de la nederlanda lingvo. Ĝi lingve sin karakterizas i.a. je la multaj fremdvortoj de la franca lingvo. Ankaŭ ekzistas brusela varianto de la franca lingvo parolata en Bruselo. En ĝi troveblas pluraj fremdvortoj de la nederlanda lingvo kaj certa influo je la prononco.

Historio

La nomo Bruselo devenus de Broekzele. La urbo ekestis ĉirkaŭ kelta fortikaxjo (latine: "castrum") ĉe la rivero Seno en la 10a jarcento. La distrikto Brabanto konsistis el kvar graflandoj, de kiuj la graflando Bruselo situis plej oriente (probable limigita ĝis la regiono inter la riveroj Seno kaj Dejlo. Jam antaŭ la fino de la jaro 1000 la graflandon Bruselon ekapartenis al la grafo de Loveno. La grafoj de Loveno kaj Bruselo ĉirkaŭ 1085/1086 ankaŭ ekestis landgrafoj de Brabanto. En 1229 Bruselo ekhavis urbajn rajtojn de Henriko I de Brabanto. La urbo ekhavis aŭtonomion kaj la industrio kaj komerco de drapo iĝis gravaj. La urbo Bruselo sub la Aŭtria regado ankoraŭ pligraviĝis kaj povis plifortigi sian funkcion kiel ĉefurbo sub la franca kaj nederlanda regixmoj. Inter la jaroj 1357 kaj 1379 novaj remparoj estis konstruitaj ĉirkaŭ la urbo, ĉar la unuaj ekestis tro malgrandaj. tiu ĉi remparo koincidis kun tio kio nun nomiĝas la kvinangulon. En la 15a jarcento Bruselo floris sub regado de la dukoj de Burgonjo kaj la Habsburganoj. En 1695 Bruselo estis atakita de la franca reĝo Ludoviko la 14-a. Pli ol 400 domoj, inter kiuj ĉiuj konstruaĵoj de la Granda Placo krom la urbodomo, estis detruitaj. En la jaroj poste la konstruaĵoj ĉirkaŭ la Granda Placo estis rekonstruitaj. Hodiaŭ tiuj ĉi domoj estas admireblaj en la belega stilo de tiu periodo.

Belga ĉefurbo

En 1830 okazis la Belga Revolucio en Bruselo post la prezentado de la teatraĵo De Stomme van Portici en la Reĝa Teatro de la Mono. Je la 21a de julio Leopoldo I de Belgio ekregis kiel unua reĝo de la belgoj. Li forigis la urbajn remparojn kaj rekonstruigis multajn konstruaĵojn. La nova belga ŝtato konsiderinde plirapidigis la ellaboradon de Bruselo. En 1830 Bruselo estis Brabanta nederlandlingva urbo. Post la sendependeco estis grava enmigrado de francoj (revolucianoj kaj aliaj) kaj de valonaj oficistoj petitaj de la juna belga registaro por homfortigi la nacian administradon. Tiu registaro estis regata de la alta burĝaro kaj la nobelaro. Nur ili havis voĉdonrajto. Ili deziris ellabori la naciajn instituciojn nur en ilia propra lingvo. Tiel la nederlanda lingvo estis forpelita de ĉiuj urbaj instancoj kaj de la registaro. Tiu ĉi lingva diskriminacio koincidis do kun la socia kaj politika diskriminacio de la ordinara popolo (kaj de la malpli alta burĝaro). Unika fenomeno estas rilate al tio la ekesto de tipa brusela parollingvo, varianto de la flandra lingvo, sed kun forta influo de la franca. En la deknaua jarcento ankaŭ Bruselo konis fortan industrian evoluon. sub la regado de Leopoldo I pluraj prestiĝaj konstruaĵoj estis konstruitaj por la ĉefurbaj instancoj. Ankaŭ kelkaj hodiaŭaj parkoj, grfandaj avenuoj kaj tutaj kvartaloj estis konstruitaj. La rivero Seno estis tegmentita (ĉar la poluado alportis malsanojn) kaj la palaco de la justico estis konstruita. Pro la forta premo de la registaro kaj la enmigrado de franclingvanoj, ankaŭ la enloĝantoj de Bruselo pli kaj pli franciĝis. Malgraŭ ĉio tamen la franca lingvo nur ekde la mezo de la dudeka jarcento estas la nombre plej parolata lingvo. Kune kun tiu ĉi evoluo ankau la ĉefurba regiono kreskis. Ĉirkaŭ la 19a jarcento ĝi nur konsistis el ses komunumoj ĉirkaŭ la ĉefurbo. Proporcie al la urbigo kaj francigo, ankaŭ la ĉirkaŭataj komunumoj estis aligitaj. Tio ĉi oni faris okaze de la ĉiudekjara lingvonombrado. Se la nombro de franclingvanoj kaj dulingvanoj atingis certan limon, la koncernata komunumo estis aligita al la ĉerfurba regiono.

Turismaj vidindaĵoj

flandra lingvo
- la Granda Placo
- la Reĝa Teatrejo de la Mono
- la statuo de Manneken Pis
- la Atomium, konstruita okaze de la Internacia Ekspozicio de Bruselo en 1958.

Konataj bruselanoj

- Jacques BREL, kantisto
- Toots THIELEMANS
- Johan VERMINNEN, flandra kanzonisto
- Hergé, bidlstria desegnisto kiu kreis Tinĉjon
- Victor HUGO loĝis dum pluraj jaroj en Bruselo
- Charles BAUDELAIRE loĝis dum pluraj jaroj en Bruselo
- Karl MARX loĝis dum pluraj jaroj en Bruselo
- Constantin MAUNIER, skulptisto
- Eduard DOUWES DEKKER (Multatuli) tie verkis en la jaro 1859 la faman libron "Max Havelaar"
- Hendrik CONSCIENCE tie vivis de 1868 ĝis sia morto en 1883
- Pierre ALECHINSKY, artisto

Bruselo kaj Esperanto

Antaŭ la Dua Mondmilito estis tie Mondpalaco kun Esperanto Sekcio. Tie okazis la 4-a SAT-kongreso 14-18 aŭgusto de 1924; ĉirkaŭ 90 partoprenantoj el 14 landoj. En Bruselo naskiĝis Léon BERGIERS.

Eksteraj ligiloj

- [http://www.brussel.be/ Oficiala retpaĝo de la urbo Bruselo] (en lingvoj angla, franca, germana, hispana kaj nederlanda)
- [http://www.ilotsacre.be/images/virtualvisit/Grand_Place-Grote_Markt.htm Virtuala vizito] (dulingva nederlanda - franca) Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo Kategorio:Urboj de Belgio ja:ブリュッセル ms:Brussels simple:Brussels

Arubo

Geografio > Ameriko > Antiloj > Ĉebordaj Antiloj > Arubo < Nederlando ---- 100px Parto de Nederlanda Reĝlando, situas ĉe Kariba Maro.
- Landkodo: AW.
- Areo: 180 kv.km.
- Loĝantaro: 69.500.
- Adm. centro: Oranjestado.
- Oficiala lingvo: nederlanda.
- Parollingvoj: Papiamento, angla, hispana.
- Pokapa GNP: 22.000 $. Geografia pozicio:()

vidu ankaŭ

- Listo_de_urboj_laŭ_lando
- Landnomoj ja:アルバ ko:아루바 zh-min-nan:Aruba

Nederlandaj Antiloj

Geografio > Ameriko > Antiloj > Ĉebordaj Antiloj > Nederlandaj Antiloj < Nederlando ---- Dosiero:nederlandaj-antiloj.gif Nederlandse Antillen Parto de Nederlanda Reĝlando, situas en Kariba maro. Konsistas (deokcidente orienten) el insuloj Curaçao, Bonaire, Saba, Sint Maarten (la suda parto de Sent-Martino, la norda nomiĝas Saint Martin kaj apartenas al Franca Gvadelupo) kaj Sint Eustatius.
- Landkodo: AN.
- Nacia nomo: Nederlandse Antillen.
- Areo: 960 kv.km.
- Loĝantaro: 208.000.
- Adm. centro: Vilemstado.
- Oficiala lingvo: nederlanda.
- Parollingvoj: papiamento, hispana, angla.
- Pokapa GNP: 11.500 $. ---- Vd. ankaŭ je Arubo ja:オランダ領アンティル zh-min-nan:Kē-tē-kok Antilles

Mezepoko

La Mezepoko (ĉirkaŭ 500-1500, vidu malsupre) estis la meza periodo en skemisma divido de eŭropa historio en tri "epokojn": klasikan civilizon, la Mezepokon, kaj modernan civilizon. Oni ofte konsideras, ke ĝi daŭris de la fino de la Okcidenta Romia Imperio (476) ĝis la estiĝo de naciaj monarkioj kaj la komenco de demografia kaj ekonomia revigliĝo post la Nigra Pesto, eŭropa transmara esplorado kaj la kultura revigliĝo konata kiel la Renesanco ĉirkaŭ la 15-a jarcento kaj ankaŭ la Reformacio, kiu komencis en 1517. Dum la Romia Imperio ŝanĝis sian formon kaj disfalis, pluraj ĝermanaj kaj poste slavaj popoloj kaj la ankoraŭ potencaj regionaj nobelaj familioj de Romio konkuris por potenco en diversaj partoj de Eŭropo inter si kaj kun la postvivanta orienta parto de la Romia Imperio (kutime nomata la Bizanca Imperio de modernaj eŭropanoj). La frua parto de la epoko estis karakterizata en okcidenta Eŭropo de multe malpliiĝinta potenco de centralizita administrado kaj la sekva forigo de registara aŭtoritato kaj respondeco por milita organizado, impostado kaj juro kaj ordo je sinsekvaj niveloj al regionaj kaj lokaj estroj subtenataj rekte de la enspezo de parto de la teritorio super kiu ili havis militan, politikan kaj juran potencon. Dum la malfrua Mezepoko rekreskis centralizita potenco dum landoj ekkonsciis sian nacian identon kaj fortaj regantoj celis pligrandigi la teritorion organizitan de ili sub centra registaro. Unu bone konata versio de tia unuigo estas konata kiel la Albigensa Krucmilito. Ĉi tiu eskalo de reciprokaj devoj, konata kiel feŭdismo aŭ la feŭda sistemo, devigantaj ĉiun homon servi sian superulon kontraŭ ties protekto, faris konfuzon de teritoria suvereneco (ĉar aliancoj emis ŝanĝiĝi tra la tempo, kaj iafoje estis reciproke kontraŭdiraj), sed la rezulta kapablo de la lokaj aranĝoj funkcii en la manko de forta reĝa potenco provizis iom da elasteco en politika ordo karakterizata de sia manko de unueco. La disvastiĝo de Kristanismo de la mediteranea regiono kaj de Irlando kaj Skotlando tra Eŭropo, kaj la manko de ĉia forta alternativa ideologia bazo por potenco signifis, ke ekleziuloj profunde implikiĝis en registaron, kaj provizis la bazon de unua eŭropa "identeco" en la formo de religio komuna al la plejparto de la kontinento ekde almenaŭ la 9-a jarcento ĝis la disigo de la katolika kaj ortodoksa eklezioj (1054). Funkcianta ekzemplo de ĉi tiu identeco estas la periodo malstrikte konata kiel la Krucmilitoj, dum kiuj papoj, reĝoj, kaj imperiestroj provis utiligi kristanan identecon por militi kontraŭ Islamon, kiu disvastiĝadis laŭ la sudaj kaj orientaj limoj de Eŭropo. Politika unuanimeco en Eŭropo estis plejparte iluzia, kaj la milita subteno por la plejparto de la krucmilitoj venis el malvastaj regionoj en Eŭropo. Grandaj partoj de norda Eŭropo ankaŭ restis ekster la kristanaro ĝis la 12-a jarcento aŭ poste.

Periodigo

Estas ege malfacile decidi kiam la Mezepoko finiĝis, kaj fakte kleruloj donas malsamajn komencdatojn por la Renesanco en malsamaj partoj de Eŭropo. La plejparto de la kleruloj, kiuj studas italan historion de la 15-a jarcento, ekzemple, konsideras sin historiistoj de la Renesanco aŭ de la Frumoderna Epoko, dum iu, kiu studas Anglion dum la frua 15-a jarcento estas konsiderata mezepokisto. Aliaj elektas specifajn eventojn, kiel ekzemple la turkan kapton de Konstantinopolo aŭ la finon de la angla-franca Centjara Milito (ambaŭ en 1453), aŭ la falo de islama Iberio, aŭ la vojaĝo de Kolumbo al Ameriko (ambaŭ en 1492), aŭ la Reformacio komencanta en 1517 por signi la finon de la epoko. Similaj diferencoj nun estas malkovrataj pri la komenco de la epoko. Tradicie, oni diras, ke la Mezepoko komenciĝis kiam la Okcidenta Romia Imperio formale ĉesis ekzisti en 476. Tamen, tiu dato mem ne estas grava, ĉar la Okcidenta Romia Imperio estis tre malforta dum jam iom da tempo, dum Romia kulturo postvivis almenaŭ en Italio dum ankoraŭ kelkaj jardekoj. Hodiaŭ, iuj datas la komencon de la Mezepoko al la dividiĝo kaj kristaniĝo de la Romia Imperio (4-a jarcento), dum aliaj, kiel Henri PIRENNE rigardas la epokon ĝis la estiĝo de Islamo (7-a jarcento) kiel "malfrua klasika". En la Okcidento, oni ofte dividas la Mezepokon en fruan periodon (iafoje nomata la "Malluma Epoko", almenaŭ de la 5-a ĝis la 8-a jarcentoj) de ŝanĝiĝemaj regnoj, relative malalta nivelo de ekonomia agado kaj sukcesaj eniroj de nekristanaj popoloj (slavoj, araboj, skandinavoj, madjaroj); mezan periodon (la Alta Mezepoko) de disvolviĝintaj institucioj de sinjoreco kaj vasaleco, kastel-konstruado kaj ĉevalarajda militado, kaj revigliĝanta urba kaj komerca vivo; kaj malfruan periodon de kreskanta reĝa potenco, la estiĝo de komercaj interesoj kaj malfortiĝo de kutimaj ligoj de dependeco, speciale post la pesto de la 14-a jarcento. Vidu ankau: blazono, foiro, Gotiko, Katedralo, kavaliro, komunuma movado, mezepoka sieĝa armilaro, Mezepoka literaturo, mezepoka militado, mezepokaj fortikaĵoj, mezepoka Inkvizicio, mezepoka eŭropa muziko, monaĥo, Okcidenta Skismo, pilgrimado, Romaniko, Romanika Arkitekturo, Trobadoroj, Trouvères, vikingoj. Kategorio:Historio ja:中世 simple:Middle Ages

Dijon

Francio > Dijon ---- Dijon ([diĵÕ]) estas Franca urbo, ĉefurbo de la departemento Côte-d'Or kaj de la regiono Bourgogne. Ekzistas Esperanto-Grupo fondita en 1900. Kategorio:Urboj de Francio ja:ディジョン

Monaĥejo

Monaĥejo (aŭ monakejo) estas distrikto separita de la ekstera mondo, kiu estas destinita por vivo kaj kulto de monaĥoj. Ĉar monaĥoj parte vivas disigite laŭ seksoj, oni parolas pri virmonaĥejoj kaj monaĥinejoj. La vorto klostro estas foje uzata en simila signifo, sed origine signifas la internan promenejon ĉirkaŭ monaĥeja aŭ alia korto. Vidu ankaŭ Monaĥaj ordenoj

Britio

Tiu ĉi artikolo traktas la regnon entenantan Anglion, Skotlandon, Kimrion kaj Nord-Irlandon. Ankaŭ, en historio, aliaj ŝtatoj nomiĝis "Unuiĝinta Regno" (ekz. Unuiĝinta Regno de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo). Vidu ankaŭ Britio (apartigilo). ---- Geografio > Eŭropo > Unuiĝinta Reĝlando < Historio ---- La Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando (aŭ Unuiĝinta Reĝlando; oni kutime sed fakte malprecize mallongigas al Britio) estas lando en Okcidenta Eŭropo, sur la insuloj Granda Britio kaj Irlando (norda parto), kune kun kelkaj insuletoj. Ĝi prezentas politikan union de Anglio, Skotlando, Kimrio kaj Nord-Irlando. Ligitaj al la Unuiĝinta Reĝlando estas la Manikinsuloj kaj Manksinsulo. La Britaj Insuloj, nuntempe kelkfoje nomataj la Insuloj de la Nord-Atlantiko (IONA), konsistas el Britio, Irlando, Manksinsulo kaj multaj aliaj insuletoj ĉirkaŭaj. La Manikinsuloj apud Francio apartenas al la reĝoj de Anglio kiel dukoj de Normandio, sed ili ne estas partoj de la Unuiĝinta Regno. En la jaro 1921, la plejmulto de Irlando sendependiĝis kiel la Respubliko de Irlando, kaj nun nur ses provinceroj, aŭ graflandoj (The Six Counties) en la nordorienta parto de la insulo daŭre apartenas al la Unuiĝita Reĝlando. La insulo Britio mem (Great Britain aŭ Britain angle) havas areon da 229.893 km², kaj estas la oka plej granda insulo en la mondo. La loĝantaro de la Regno en 2001 estis 59.508.382, kaj ĝia areo estas 244.100 km². La ĉefurbo estas Londono, kaj la regnestrino estas la reĝino Elizabeth la 2-a . Pro ĝia mara potenco kaj ĝia industria produktado, la Unuiĝinta Reĝlando antaŭ 1945 havis koloniojn en ĉiuj kontinentoj. Antaŭe, preskaŭ kvarono de la mondloĝantaro loĝis en la vasta Brita Imperio. Hodiaŭ, la imperio preskaŭ ne ekzistas, sed multaj el la iamaj kolonioj restas membroj de la malplifortega internacia asocio, la Komunumo de Nacioj (Commonwealth of Nations angle, antaŭe British Commonwealth of Nations). ---- Vidu ankaŭ:
- Britio (terminaro)
- La insulo de Granda Britio
- Esperanto-movado
- Britaj ĉefministroj
- Listo de britaj reĝoj
- Listo de urboj de Britio
- Loka regado kaj administrado en Britio
- Loka regado kaj administrado en Kimrio
- Loka regado kaj administrado en Nord-Irlando
- Loka regado kaj administrado en Skotlando
- Domesday Book
- Sutton Hoo Kategorio:Britio als:Grossbritannien und Nordirland ja:イギリス ko:영국 ms:United Kingdom simple:United Kingdom th:สหราชอาณาจักร zh-min-nan:Liân-ha̍p Ông-kok

Nederlando

Ŝtatorganizo

Historio

Politiko

Kulturo

Ĥabrohaŭso

Nederlandaj Esperantistoj

- Nederlandaj esperantistoj
- Nederlando:Esperanto-movado

Mapo

http://en.wikipedia.org/upload/5/54/Netherlands_map_large.png [[got:

Surinamo

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Gvajanoj > Surinamo ---- Gvajanoj Suriname. Regno en Suda Ameriko.
- Landkodo: SR.
- E-nomo: Surinama Respubliko.
- Nacia nomo: Republiek Suriname.
- Areo: 169.820 kv.km.
- Politika sistemo: respubliko.
- Ŝtatestro: prezidento Ronald VENETIAAN (1996).
- Ĉefurbo: Paramaribo (290 mil).
- Adm. divido: 9 provincoj.
- Loĝantaro: 410 mil (1995).
- Ŝtatlingvo: nederlanda.
- Eksporto: baŭksito, aluminio, rizo, banano, lignaĵo.
- Pokapa GNP: 880 $.

Historio

Ĝi estis kolonio de Nederlando kun nomo Nederlanda Gvajano, post Traktato de Breda, kiu solvis la 2-an Anglan-Nederlandan Militon. Tamen jam estis nederlandaj komercistoj en la lando. Ekde 1954 Surinamo havis aŭtonomion, kaj en 1975 ĝi iĝis sendependa ŝtato. Fortaj ligoj kun Nederlando plu konserviĝas: i. a. multaj surinamanoj venas al Nederlando por labori kaj havi pli bonan vivon.

Lingvoj

Estas pluraj kreolaj lingvoj krom la oficiala nederlanda. La plej uzata interlingvo estas: Sranan tongo. Aliaj lingvoj:
- Sarnami Hindi
- Java
- Saramaka Kategorio:Surinamo ja:スリナム ko:수리남 ms:Suriname zh-min-nan:Suriname

Platdiĉa Lingvo

nomo: Platdüütsch
parolantoj: ĉ. 5 milionoj
landoj: Norda Germanio, Nederlando, Danio
origino: Hindeŭropa, pli precize ĝermana, parenca al la nederlanda, la germana kaj, pli fore, la frisa kaj dana lingvoj.
skribo: latina
specimeno: la Patro Nia :Unse Vader in' Himmel ! :Laat hilligt warrn dienen Namen. :Laat kamen dien Riek. :Laat warrn dienen Willen so as in'n Himmel, :so ok op de Eerd. :Uns' dääglich Brood giff uns vundaag. :Un vergiff uns unse Schuld, :as wi di vergeben hebbt, :de an uns schüllig sünd. :Un laat uns nich versöcht warrn. :Mak uns frie vun dat Böse. :Denn dien is dat Riek un de Kraft un de Herrlichkeit in Ewigkeit. :Amen. La platgermana lingvo estas ĝermana lingvo parolata de ĉirkaŭ 5 milionoj da homoj en Germanio, Nederlando kaj Danio. Oni foje ankaŭ nomas ĝin platdiĉa lingvo.

Historio

Iam la platgermana estis multe pli grava ol nuntempe: ĝi estis la oficiala lingvo de urboj de la Hansa Ligo, kaj estis komerca interlingvo de Londono ĝis Novgorodo kaj tra la Balta Maro. Pro tio, ĝi forte influis la danan, norvegan kaj svedan lingvojn, en kiuj granda parto de la vortaro ĝis hodiaŭ estas platgermandevena.

Gramatiko

La gramatiko similas al tiu de la nederlanda lingvo, kaj ankaŭ iom al tiu de la altgermana: La platgermana havas nur tri kazojn; personaj formoj de la verboj estas la samaj en singularo kaj pluralo. Genitivecon donas al substantivoj -s: De Fischer "La fiŝisto"; Fischers Huus "La domo de la fiŝisto". La verboj falas en du grupojn, fortajn kaj malfortajn. La malfortaj formas pasintecon per sufikso, dum la fortaj per vokalŝanĝo je la radiko aŭ per nura redono de la radiko.

Vort-provizo

La platgermana lingvo havas multajn vortojn de ĝermana origino, sed en la ĝia tipa forma. Ĝi enhavas multajn vortojn el la altgermana lingvo (Hochdeutsch) . Tamen la kernon konsistigas praĝermanaj vortoj parencaj al altgermanaj, nederlandaj ktp, sed kelkaj vortoj estas nur platgermanaj. Ĵustempe, la amasa influo de la germana lingvo forte minacis la koheron kaj platgermanecon de la platgermana vortprovizo.

Dialektoj

La platgermana lingvo havas multajn dialektojn kaj standardigita formo ankoraŭ preskaŭ ne ekzistas. Aŭtoroj ĝenerale verkis dialekte.

Popola kanzono platgermana

:Dat du myn Schätsken bist, :dat du wol weest! :(refoje) :Kum by de Nacht, Kum by de Nacht, :segg wi du heest. :(refoje) :Kum du üm Middernacht, :kum du Klok een! :(refoje) :Vader slöpt, Möder slöpt, :ik slaap alleen. :(refoje) :Klop an de Kamerdör, :faat an de Klink! :(refoje) :Vader meent, Moder meent, :dat deit de Wind. :(refoje)

Famaj aŭtoroj de la platgermana

Fritz REUTER - Klaus GROTH - Julius STRINDE - Gorch FOCK - Oswald ANDRAE Wolfgang SIEG

Eksteraj ligoj

- [http://nds.wikipedia.org/wiki.cgi?HomePage Vikipedio en la platgermana lingvo]
- [http://www.plattmaster.de/links.htm#spraak listego de ligoj] Kategorio:Okcidentĝermana lingvaro

1600

Historio > Jarcentoj > 16-a jarcento > 1600 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1600 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 17-a de februaro: Giordano BRUNO estas bruligita publike en Romo.
- 8-a de oktobro: San-Marino adoptis skribitan konstitucion.
- 21-a de oktobro: Batalo de Sekigahara en Japanio, en kiu TOKUGAWA Ieyasu venkis ISHIDA Mitsunari, kio ebligis la regadon de la Tokugawa-ŝogunoj.

Naskiĝoj

Mortoj

- Jean NICOT, franca diplomato, kiu donis sian nomon al nikotino.
- 17-a de februaro : Giordano BRUNO ---- 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 15-a jarcento - 16-a jarcento - 17-a jarcento ko:1600년 simple:1600

Biblio

La Biblio estas la Sankta Libro, la Vorto de Dio, de Judismo kaj Kristanismo. Ĝi estis verkita inter la jaroj -1500 ĝis 150 en la greka kaj la hebrea en la orienta Mediteraneo, precipe en Palestino. Al la juda biblio la kristanoj aldonis la Novan Testamenton, kiu priskribas la vivon kaj instruon de Jesuo Kristo kaj de la kristanoj de la unua jarcento. Kristanoj ankaŭ kredas al la juda biblio kaj nomas ĝin la Malnova Testamento (kiun la judoj nomas la Tanaĥo). Al la kristana biblio la mormonoj aldonis la Libron de Mormon inter aliaj libroj. La islamanoj anstataŭigis por la Biblio, laŭ islamo la difekta Vorto de Dio, la Koranon, laŭ islamo la sendifekta Vorto de Dio, donita de la anĝelo Gabrielo al Mohameto, la Fina Profeto. Mohameto

Ĉefaj partoj de la Biblio

La Hebrea Biblio

La juda biblio (Tanaĥo, aŭ Malnova Testamento) La termino "Tanaĥ'" (hebree תנ״ך ) estas siglo formita el la komencliteroj de la Leĝo [torah, תורה] + la Profetoj [neviim, נביאים] + la Skriboj [ketuvim, כתובים] . La kristana "Malnova Testamento" enhavas la samajn librojn, sed en iom malsama ordo.

La Leĝo:

- Genezo
- Eliro
- Levidoj
- Nombroj
- Readmono La kvin libroj de Moseo: la leĝo de Dio donita al la judoj per Moseo, kies kapo estas la Dekalogo. Priskribas la historion de la mondo de la kreo de la mondo de Dio al la epoko de Moseo. Adamo kaj Eva, Noa, Babelo, Abraham, Jakob, Jozef, moralo, koŝero, ritoj, ktp. La ceteraj libroj de la juda biblio estas helpo por interpreti la leĝon. La grekoj nomis la kvin librojn la Pentateŭĥos, kaj modernaj judoj nomis ilin la Torao (la instruo). (Notu, ke iafoje "Torao" signifas la entutan malkaŝon de Dio -- la Tanaĥo kaj la Talmudo).

La Profetoj:

- Josuo
- Juĝistoj
- Samuel (libro unua)
- Samuel (libro dua)
- Reĝoj (libro unua)
- Reĝoj (libro dua)
- Jesaja
- Jeremia
- Jeĥezkel :La Dekduopo: :
- Hoŝea :
- Joel :
- Amos :
- Obadja :
- Jona :
- Miĥa :
- Naĥum :
- Ĥabakuk :
- Cefanja :
- Ĥagaj :
- Zeĥarja :
- Malaĥi La skriboj de la profetoj, sanktaj homoj kiuj parolis kun Dio. Ĉi tiuj libroj enskribis tion, kion Dio diris al ili. La profetoj admonis kontraŭ la diboĉado de la judoj sub la reĝoj, profetinte la pereon de Izraelo per Asirio, la elvenon al Babilono, la revenon al Izraelo, kaj la alvenon de la Mesio, kiu regos la mondon en paco kaj justeco. La fruaj ses libroj (de Josuo al 2 Reĝoj) priskribas la historion de la judoj de -1100 al -600.

La Skriboj

- Psalmaro
- Sentencoj
- Ijob
- Alta Kanto
- Rut
- Plorkanto
- La Predikanto
- Ester
- Daniel
- Ezra
- Neĥemja
- 1 Kroniko
- 2 Kroniko Ĉi tiuj libroj estis skribitaj de profetoj per la gvido de Dio, sed ne estas rektaj profetaĵoj. Ili enhavas sanktajn proverbojn, kantojn, preĝojn, rakontojn, ktp; la psalmojn de Davido, la sentencojn de Salomono, la rakonton de Ijob, Daniel en la leonejo, ktp.

La Dua-kanonaj libroj (aŭ Apokrifo)

- Tobit
- Judit
- Aldonoj al Ester
- 1 Makabeoj
- 2 Makabeoj
- Saĝeco de Salomono
- Siraĥ
- Baruĥ :
- Letero de Jeremia
- Aldonoj al Daniel
- 1 Esdras
-
- 2 Esdras
-
- Preĝo de Manase
-
- 3 Makabeoj
- 4 Makabeoj
- Psalmaro de Salomono
- Psalmo 151
- Ĥanoĥ kaj multaj aliaj ... La dikliteraj estas en la Biblio de la Roma Katolika Eklezio, kaj en la nova eldono (2003) de la Sankta Biblio en Esperanto. La steletitaj libroj troviĝas en anglalingvaj protestantaj "apokrifoj", kaj oficiale presiĝas ankaŭ en apendico de la Romkatolika Biblio, kvankam ne rigardate de la Roma Eklezio kiel kanonaj. La ceterajn en la listo rekonas iuj orientaj ortodoksaj eklezioj (jen greka, jen slavaj, jen etiopia...) sed ne aliaj nek la okcidentaj eklezioj. Libroj de la antikva biblio, kiuj, elĵetite de rabenoj en la jaroj 90-92, jam ne estas en la juda biblio. La rabenoj elĵetis ilin, ĉar ili estis skribitaj ne en la hebrea, sed en la greka. Inter la kristanoj, la protestantoj rigardas la apokrifon edifa, sed ne sankta, dum la ortodoksuloj kaj katolikoj, aliflanke, ankoraŭ retenas la apokrifaĵojn en siaj biblioj.

Aldonaj Kristanaj libroj (Nova Testamento)

la Evangelioj:
- Mateo
- Marko
- Luko
- Johano Priskribas la instruon, vivon, krucumadon kaj releviĝon de Jesuo Kristo, kiu laŭ kristanoj, estas la atendita mesio de la profetoj de la juda biblio.
historio: Agoj Historio de la fruaj jaroj de la eklezio, kiam Kristanismo estis disvastigata al la orienta Mediteraneo.
leteroj de Paŭlo:
- Romanoj
- 1 Korintanoj
- 2 Korintanoj
- Galatoj
- Efesanoj
- Filipianoj
- Koloseanoj
- 1 Tesalonikanoj
- 2 Tesalonikanoj
- 1 Timoteo
- 2 Timoteo
- Tito
- Filemon
- Hebreoj
letero de Jakobo:
- Jakobo
leteroj de Petro:
- 1 Petro
- 2 Petro
leteroj de Johano:
- 1 Johano
- 2 Johano
- 3 Johano
letero de Judas:
- Judas Leteroj de la apostoloj Paŭlo, Jakobo, Petro, Johano kaj Judas al la fruaj kristanaj eklezioj.
la fintago:
- Apokalipso Priskribas la finon de ĉi tiu mondo, la Tagon de Juĝo kaj la fondon de la nova mondo.

Pri la Biblia Enhavo

La historioj kaj rakontoj en la Biblio ne estas akademiaj, sciencaj aŭ ĵurnalistaj, sed priskribas per ekzemplo la rilaton inter Dio kaj homo, la mondbildon kaj doktrinon de Judismo kaj Kristanismo.

Aliaj aldonoj kaj sintenoj pri Biblio

Talmudo

La Talmudo: laŭ Judismo parto de la leĝo de Moseo estis enskribita kiel liaj kvin libroj, sed alia parto estis transdonita per la buŝo, de instruisto al lernanto tra la epokoj. Ĉi tiu alia parto de la leĝo, la miŝno, kaj ĝia komentaro (la gemaro), finfine estis enskribita en la sesa jarcento. Ĉi tiu estas la Talmudo. Por Judismo ĝi estas praktike pli aŭtoritata ol la Tanaĥo (la leĝo + la profetoj + la skriboj). Kristanoj ne rekonas (aŭ eĉ multe konas) la Talmudon.

Korano

La Korano: Laŭ Islamo, la kulmino de la Biblio estas la Korano. Dum la Biblio estas la difektema Vorto de Dio, la Korano estas la sendifekta Vorto de Dio.

Aldonaj mormonaj libroj

- La Libro de Mormono
- Doktrino kaj Interligoj
- La Perlo de Granda Prezo aŭ, eble preferinde, "La Multevalora Perlo" (kp Mateo 13.46)

Tradukoj kaj Versioj

- Septuaginto
- Samariana Biblio
- Masora Biblio
- Heksapla
- Vulgato
- King James Version

Esperanto-Tradukoj

Zamenhof tradukis la tutan Malnovan Testamenton (la Masoran Biblion) en Esperanton. Komitato estis formita por traduki la Novan Testamenton, kiu eldoniĝis en 1910, kaj por pruvlegi la tradukon de la Zamenhof versio. La traduko de la Nova Testamento estas influita de la angla King James Version. En 1926, ambaŭ tradukoj eldoniĝis sub la nomo La Sankta Biblio. La Duakanonajn Librojn tradukis Gerrit BERVELING; la katolika parto de la Duakanonaj Libroj aldoniĝis je 2003 al La Sankta Biblio de 1926.

La Biblio en Esperanto (eksteraj ligoj)

- [ftp://ftp.stack.nl/pub/esperanto/esperanto-texts.dir/estulumo.zip Teksto, iksokonvencie, zipigita] (1339K)
- [http://www.geocities.com/kalblando/biblio Kalblanda, HTML, X-sistemo, versigita]

Biblio - el EdE

EdE-B Biblio. Ne nur de la religia vidpunkto, sed ankaŭ pro ĝia elstara literatura valoro, la Biblio estas rigardata de granda parto de la homaro ĉefa literaturaĵo de la mondo. Zamenhof mem konstatis tiun gravecon, kaj jam en La Revuo, en ĝia unua volumo, kontribuis tradukaĵojn de La Predikanto. En la U. K. en Cambridge en 1907 komitato formiĝis por akceli la tradukadon de la Biblio Komitato elektita dum la brita kongreso en Leeds en 1909, entreprenis la tradukadon de la Nova Testamento el greka teksto. La ĉefan laboron plenumis pastro John Cyprian RUST kaj Alfred Edward WACKRILL kaj la traduko aperis en 1912 ĉe la Brita kaj Alilanda Biblia Societo kaj Nacia Biblia Societo de Skotlando. La tasko pri la Malnova Testamento kuŝis en la plej kompetentaj manoj de Zamenhof mem, kiu kun admirinda persisto plenumis la laboron, tradukante el la hebrea originalo, kaj fine liveris la lastajn paĝojn nur kelkajn semajnojn antaŭ sia morto en 1917. Zamenhof konfidis la finpretigon al brita komitato, kies ĉefa laboranto estis J. M. WARDEN. Dum la U. K. en Edinburgh, 1-an de aŭg. 1926, en Diservo en la katedralo de S-ta Giles, la tuta E-a Biblio estis solene kaj publike dediĉita. La eldonon kaj la kliŝigon de la kompostaĵo ebligis malavara financa subteno de f-inoj Peckover. (v. ,E', Geneve, 1926, p: l37.) - Nombro de bibliopartoj venditaj en Esperanto ĝis 35 dec. 1931, estas: Biblioj kompletaj: 5444, Novaj Testamentoj kompletaj: 22,727, Evangelioj kal Psalmaro (aparte eldonitaj): 14,231. M. C. BUTLER. Kategorio:Abrahamaj religioj Kategorio:Sanktaj libroj ja:聖書 ko:성서 nb:Bibelen simple:Bible zh-min-nan:Sèng-keng

Frisa lingvo

Lingvo > Hindeŭropa lingvaro > Ĝermana lingvaro > Okcidentĝermana lingvaro > Frisa lingvo ---- :Nomo: Fryske taal :Parolantoj: proksimume 440.000 en la nederlanda provinco Frislando (en la norda parto de Nederlando) + proksimume 10.000 en la norda parto de Germanio (inter Nederlando kaj Danio). La frisa lingvo similas al la malnovangla lingvo (tamen ne tiom evidente al la moderna angla), al la nederlanda lingvo kaj la malalta germana.

Specimeno (la Patro Nia):

Ús heit,
dy't yn de himelen is,
Jins namme wurde hillige.,
Jins keninkryk komme.,
Jins wollen barre allyk yn 'e himel,,
sa ek op ierde.,
Jou ús hjoed ús deistich brea. ,
En ferjou ús ús skulden,,
allyk ek wy ferjouwe ús skuldners.,
En lied ús net yn fersiking,,
mar ferlos ús fan 'e kweade.,
Want fan Jo is it keninkryk en de krêft,
en de hearlikheid oant yn ivichheid.,
Kategorio:Angla-frisa lingvaro Kategorio:Okcidentĝermana lingvaro ja:フリジア語

Angla lingvo

La angla lingvo estas okcidentĝermana lingvo, origininta de Anglio, kun forta influo de la franca lingvo. En la historio de la angla lingvo, oni distingas tri fazojn:
- la anglosaksa lingvo (500-1000)
- la meza angla lingvo (1000-1500)
- la moderna angla lingvo (1500- ) La angla lingvo evoluis el la antikva ĝermana de Anglio kaj estis disvastigita tra la mondon ek de ĉ. 1500 per la milita, teknologia kaj kultura potenco de la Brita Imperio kaj ĝia ido Usono. Eble 25% de la mondo (1500 milionoj) regas la anglan kiel denaska (375 m), dua (375 m) aŭ fremda (750 m) lingvo. La lingvo ne nur floras en Britio kaj Usono kaj la landoj de iliaj eks-imperioj, sed estas studata tra la mondon, eĉ ekzemple en Indonezio kaj Etiopio, kiuj neniam estis sub la regado de anglalingvanoj. La angla estas oficiala lingvo de UNO kaj unu el la ĉefaj internaciaj lingvoj en Afriko. Kun la franca ĝi estas unu el la du vere mondaj lingvoj. La angla estis unu el la ĉefaj fontoj, el kiu Esperanto pruntis vortojn. Ekzemple: suno, birdo, ŝipo, lando, ofta ktp. Unuflanke, la angla estas facile lernebla, ĉar ĝi havas malmulte da gramatikaj finaĵoj, sed uzas vortordon por montri la rilatojn inter vortoj. Aliflanke, ĝi estas malfacile lernebla, ĉar la ortografio estas nefonetika kaj arĥaika (moderna ortografio reflektas la prononcon de la mezepoka angla, kiam la veno de la presilo konformigis la literumadon, ĉefe laŭ la tiama Londona dialekto) kaj la lingvo enhavas multe da idiotismoj. La angla ankaŭ havas sonojn ne ofte uzatajn en aliaj lingvoj. Neatendite, la ĉina havas similajn problemojn por alilingvanoj. Nur la ĉina kaj la hinda-urda havas pli da denaskaj parolantoj ol la angla, sed ili ne estas fortaj ekster siaj regionoj. La angla, aliflanke, estas lingvo vere tutmonda: kvar kontinentoj (Nordameriko, Eŭropo, Afriko, Azio) aparte havas pli ol 50 milionojn da parolantoj, en du aliaj kontinentoj (Aŭstralio kaj Nordameriko) la angla estas la ĉefa lingvo, kaj nur unu kontinento, Sudameriko, aparte de Gujano, restas sen unualingvaj parolantoj. La angla estas la internacia lingvo de scienco, komputiko, komerco, popmuziko kaj aviado, inter aliaj. Ĝi estas laborlingvo de UNO kaj ASEAN kaj, praktike, la ĉefa laborlingvo de EU: dum multaj dokumentoj de EU estas haveblaj en la franca kaj la germana kaj, iafoje, eĉ aliaj el la 20 oficialaj lingvoj, nur en la angla estas ĉiuj dokumentoj haveblaj. La angla ankaŭ estas la ĉefa laborlingvo de multaj transnaciaj entreprenoj. Laŭ Encyclopædia Britannica, almenaŭ 16 nacioj enhavis pli ol unu milionon da anglalingvanoj en 1990:

223,9 Usono
60,0 Niĝerio
53,3 Britio
32,0 Filipinoj
21,0 Barato¹
16,0 Kanado
14,8 Aŭstralio
5,5 Malajzio
3,7 Tanzanio
3,5 Sud-Afriko
3,3 Irlando
3,2 Nov-Zelando
2,7 Liberio
2,3 Jamajko
1,2 Trinidado kaj Tobago
1,0 Singapuro

¹ Laŭ la barata popolnombrado de 1991 ĉ. 90 milionoj (~ 11%) de la enloĝantoj diris, ke ili scipovas la anglan kiel la unuan, duan aŭ trian lingvon ( http://www.censusindia.net/cendat/language/table4_E.PDF ).

Notu bone, ke diversaj nacioj kalkulas siajn lingvanojn malsame kaj ne ekzistas nombroj pri la angla por ĉiu nacio. Ekzemple, Kenjo, Pakistano kaj Bangladeŝo, ĉiu probable havas 3 milionojn da parolantoj. Ankaŭ, malmulte de nacioj kalkulas dualingvanojn. Almenaŭ 30 milionoj angleparolantoj ne estas en la supraj nombroj.

Famaj aŭtoroj de la angla

- Chaucer
- Ŝekspiro
- Milton
- Blake
- Charles DICKENS
- Mark TWAIN
- Joyce
- Ernest HEMINGWAY
- Orwell
- Jack KEROUAC
- J. D. SALINGER
- Tolkien Vidu ankaŭ: Anglalingva Literaturo

Eksteraj ligiloj

Pluraj vortaroj en la [http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/Angla/ katalogo DMOZ] Kategorio:Okcidentĝermana lingvaro als:Englische Sprache ja:英語 ko:영어 ms:Bahasa Inggeris simple:English language th:ภาษาอังกฤษ zh-min-nan:Eng-gí

Sud-Afriko

Geografio > Afriko > Suda Afriko > Sud-Afriko ---- Dosiero:za.gif Sud-Afriko - South Africa (angle) - Suid-Afrika (afrikanse) Lando en la aŭstrala Afriko.

Landkodo: ZA.
E-nomo: Sud-Afrika Respubliko.
Nacia nomo: Republic of South Africa (en), Republiek van Suid-Afrika (af).
Areo: 1.221.037 kv.km.
Politika sistemo: respubliko.
Ŝtatestro: prezidento Thabo MBEKI.
Ĉefurbo: Pretorio (712 mil).
Urboj: Johanesburgo (2.600 mil), Kaburbo (1.567 mil), Durbano (714 mil).
Adm. divido: 9 provincoj: Ĥaŭtengo (ofte skribite Gaŭtengo, laŭ la oficiala sota "Gauteng", sed ĉiam oni devus elparoli tiu G kiel Ĥ, laŭ la Afrikansa k.t.p), Kvazulu-Natalo, Norda Kablando, Limpopo (ekde 1994, nomita "Norda Transvaalo", kaj baldaŭ oni renomis ĝin "Norda Provinco", kaj poste ĝi estis re-renomita), Nord-Okcidento, Liberŝtato (antaŭ 1994, nomita "Oranĵa Liberŝtato"), Okcidenta Kablando, Orienta Kablando, Mpumalanga.
Dependaj teritorioj: Marioninsuloj, Princ-Eduardaj Insuloj
Loĝantaro: 41.457 mil (1995), inter ili 20,1% zuluoj, 18,8% kosoj, 9,2% cvanoj, 8,6% afrikansoj, ?,?% angloj.
Ŝtatlingvoj: afrikansa, angla, conga, cvana, kosa, ndebela, norda sota, suda sota, svazia, vendaa, zulua.
GNP: totala - 130 mlrd $; pokapa - 3.160 $.
Eksporto: oro, metalo, diamanto, nutraĵoj.
Organizoj: UNO (1945).
Historio: de 50-aj jaroj registaro de blankula minoritato realigadis politikon de Apartejdo, kiu daŭris ĝis 1991. En 1994 Nelson MANDELA estis elektita unua nigrula prezidento. La nuna prezidento estas elektita en la dua demokrata balato (1999) kaj denove en 2004
Esperanto-movado

Vidu ankaŭ

- Laurens VAN DER POST
- Umkhonto we Sizwe ja:南アフリカ共和国 ko:남아프리카 공화국 zh-min-nan:Lâm-hui ms:Afrika Selatan simple:South Africa

V2 vortordo
V2 vortordo estas subtipo de la SVO tipologia vortordo. La plej famaj V2-lingvoj estas la germana kaj la nederlanda, en kiuj la konjugaciita verbo nepre situas en la dua loko en plena frazero (tial "V2" = "Verbo Due"). La aliaj verboj en la frazo, se ili ekzistas, situas ĉe la fino de la frazo en ordo inversa al normalaj SVO-lingvoj (helpoverboj situas fine). Germanlingva ekzemplo estas: Ich bin gestern nach Frankfurt gefahren. Ik ben gisteren naar Frankfurt gereisd ("Hieraŭ mi estas veturinta al Frankfurto."), en kiu bin estas la helpoverbo ("esti") konjugaciita laŭ la unua singulara persono ("mi"), kaj gefahren estas la pasinteca participo de fahren ("veturi"). Alia ekzemplo, sed kun pli ol du verboj: Gestern sind die Karten verteilt worden. ("Hieraŭ la kartoj estas disdonitaj."), en kiu sind estas la helpoverbo ("esti") konjugaciita laŭ la tria plurala persono ("ili"), verteilt estas la pasinteca participo de verteilen ("disdoni"), kaj worden estas speciala participo de werden ("fariĝi") uzata en pasintecaj frazeroj pasivaj. Notu la diferencon inter la Esperanta kaj la germana vortordoj. La Esperanta frazo havas du elementojn antaŭ la verbo, sed la germana ekzemplo havas nur unu.

Kategorio:Okcidentĝermana lingvaro
Kategorio:Ĝermana lingvaro
USS John S. McCain (DD-928)
USS John S. McCain (DL-3/DDG-36), originally designated DD-928 but reclassified in 1951, was launched by Bath Iron Works Corporation, Bath, Maine, 12 July 1952; sponsored by Mrs. John S. McCain, Jr., daughter-in-law of Admiral John McCain, Sr.; and commissioned 12 October 1953 at Boston Naval Shipyard, Commander E. R. King in command. John S. McCain spent the first year of her commissioned service undergoing sea trials and shakedown training in the Atlantic and Caribbean. One of the new Mitscher class of large and fast destroyer leaders, she carried the latest in armament and embodied new ideas in hull design and construction. The ship arrived Norfolk 19 May 1955 to begin service with the Operational Development Force in testing new equipment and tactics. She operated out of Norfolk until 5 November 1956, when she steamed from Hampton Roads bound for the Panama Canal and San Diego. After her arrival 4 December 1956 she spent 5 months on maneuvers in California waters. The frigate sailed for her first Far East cruise 11 April 1957, and after a visit to Australia joined the Formosa Patrol, helping to prevent a military clash between Nationalist and Communist Chinese forces. She returned from this important duty to San Diego 29 September 1957. John S. McCain steamed to a new homeport, Pearl Harbor, in early 1958, and took part in fleet maneuvers and antisubmarine training for the next 8 months. In early September the ship deployed to the Formosa-South China Sea area to help the 7th Fleet deter a possible Communist invasion of Quemoy and Matsu Islands. She remained in this critical region until returning to Pearl Harbor 1 March 1959. The veteran ship made her third deployment to the Far East in the fall of 1959, departing 8 September and moving directly to the coast of troubled Laos. During October she was off Calcutta, India, carrying antibiotics and donating food and money to flood victims. In January 1960 the versatile ship rescued the entire 41-man crew of Japanese freighter Shinwa Maru during a storm in the South China Sea. Returning to Pearl Harbor 25 February, she began a well-earned period of overhaul and shipboard training. John S. McCain departed 7 March 1961 for another deployment with 7th Fleet, spending 6 months off Laos and Vietnam. She resumed operations in Hawaiian waters after her return to Pearl Harbor 25 September With the resumption of atmospheric nuclear testing by Russia some months later, the United States went ahead with plans for her own series of Pacific tests, and John S. McCain steamed to Johnston Island 27 April 1962 to take part in the experiments. For the next 6 months she operated between Hawaii and Johnston Island, departing for her next cruise to the Far East 28 November 1962. There she returned to patrol duties in the South China Sea and Gulf of Tonkin, buttressing the South Vietnamese government in its fight against the Viet Cong. She also took part in Formosa Patrol in the Straits before returning to Pearl Harbor 16 June 1963. Antisubmarine warfare exercises followed, and the ship got underway again 23 March 1964 for operations with a hunter-killer group in Japanese and Philippine waters. During this cruise she took part in exercises with ships from other SEATO nations as well as units of the 7th Fleet. John S. McCain returned to Pearl Harbor 11 August. She operated in Hawaiian waters until the spring of 1965. She was reclassified DDG-36, 15 April and returned to the West Coast. In August the frigate returned to Pearl Harbor, and then sailed on a 6-month deployment in the western Pacific. In the fall, John S. McCain steamed off South Vietnam. On 24 November she shelled Viet Cong positions. Two days later she sailed to Hong Kong and ended the year in Japan. After further operations in the Orient early in 1966, John S. McCain returned to the East Coast. She was converted to a guided missile destroyer by the Philadelphia Naval Shipyard and designated DDG-36 on 15 March 1967. USS John S. McCain was decommissioned and stricken from the Naval Vessel Register on 29 April 1978, and sold for scrap in January 1980. See USS John S. McCain for other ships of this name.

jednor�ki bandyta zak�ady sportowe venice luxury hotels Black-Breath zycie

:: RELATED NEWS ::

Dogtown, California
:For other places named "Dogtown", see Dogtown. Dogtown Dogtown Dogtown is a defunct gold rush era town in Mono County, California. It is located at , adjacent to Virginia Creek. Established approximately 1857 as a placer mining