:: wikimiki.org ::

Normĉina Lingvo

Normĉina lingvo

Lingvo > Lingvaj familioj > Ĉina-Tibeta lingvaro > Ĉina Specimeno: La Patro Nia: :我们在天上的父， :愿人都尊你的名为圣。 :愿你的国降临， :愿你的旨意行在地上， :如同行在天上。 :我们日用的饮食， :今日赐给我们。 :免我们的债， :如同我们免了人的债。 :不叫我们遇见试探； :救我们脱离凶恶。 :因为国度，权柄，荣耀， :全是你的，直到永远。 :阿们。 :Wǒ-mén zài tiān-shàng de fù :Yuàn rén dōu zūn nǐ-de míng wéi shèng :Yuàn nǐ-de guó jiàng-lín :Yuàn nǐ-de zhǐ-yì xíng-zài dì-shàng, :Rú-tóng xíng-zài tiān-shàng :Wǒ-mén rì-yòng de yìn-shí, :Jīn-rì cì-gei wǒ-mén :Miǎn wǒ-mén-de zhài, :Rú-tóng wǒ-mén miǎn-le rén-de zhài :Bú jiào wǒ-mén yù-jiàn shì-tan, :Jiù wǒ-mén tuō-lí xiōng èr. :Yīn-wei guó-dù, chuán-bǐng, róng-yào, :Chuán shì nǐ-de, zhí-dào yǒng-yuǎn, :ā-mén. La ĉindevenaj vortoj en Esperanto: Vejĉio (sinonimo por Goo), teo, uoko, juano (monero), Maoismo, Konfuceanismo, Tao, Jino kaj Jango, lio (mezurunuo) Eble, kiam la plejmulto da homoj pensas pri la ĉina lingvo, ili aludas la normlingvon (alinome "mandarena"). La normĉina nomiĝas pǔtōnghuà ("komuna parolo" ĉine.) Laŭ Ethnologue, en la jaro 1999 estis 867.000.000 parolantoj de la normĉina en Ĉinio, kaj 874.000.000, kiuj parolis la normĉinan kiel unuan lingvon en la tuta mondo. Kiam oni inkludas la homojn, kiuj parolas la lingvon kiel dua lingvo, estas 1053 milionoj da parolantoj de la normĉina en la mondo. Tial la normĉina estas la plej parolata lingvo en la terglobo. Sed la normĉina mem havas multajn dialektojn. La ĉina skribo havas ideogramojn, ne alfabeton. Oni uzas 1277 silabojn kun la kvar tonoj, aŭ 398 ĝis 418 bazajn silabojn sen la tonoj. Tamen, oni ne ĉiam povas legi la skribaĵojn de la aliaj ĉinaj lingvoj. Pro tio, oni instruas la skribon pǔtōnghuà en la lernejoj de la tuta Ĉinio kaj en Tajvano. Alia grava ĉina lingvo estas la kantona, (ĉine: yuè aŭ 廣東話 gwong dung wa), la lingvo de Honkongo, Makao, kaj la provinco de Guangdong. Estas 52.000.000 homoj en Ĉinio, kiuj ĝin parolas, kaj 71.000.000 en la tuta mondo. Homo de Kantono ne povas kompreni vorton de homo de Pekino (Běijīng). Oni aŭdas pli la kantonan ol la normĉinan en Nordameriko, pro tio ke la plimulto de ĉinaj enmigrintoj venis el pli riĉaj regionoj kiel Honkongo. Aliaj ĉinaj lingvoj estas la ŭua (regiono de Ŝanhajo) 85.000.000; Hunan (Xiāng, ĉine) 35.000.000; la hakaa, 33.000.000; Jinyu 45,000,000; kaj la mina 35.000.000. Vidu ankaŭ:
- Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj
- sistemoj uzataj por montri prononcon de la lingvo por alilandanoj, kaj ankaŭ landanoj:
- Pinyin, Wade-Giles, Bopomofo

ĉinaj dialektoj

HAN-LINGVO estas uzata ĉefe de han-etno, la plejparto de la ĉina nacio, kiu, el pli ol 1.1 miliardoj da homoj, vivas sur la vasta teritorio de Ĉinio, tial han-lingvo kutime nomiĝas ĉina lingvo. Pro historiaj kaŭzoj han-lingvo havas en diversaj lokoj multajn variojn, t.e. dialektojn. En malsamaj lokoj oni aŭdas malsamajn dialektojn, el kiuj iuj estas kompreneblaj kaj aliaj tute ne. Diversaj dialektoj malfaciligas interkomunikiĝon. Por reguligi han-lingvon kaj faciligi la interkomunikiĝon, en la 50-aj jaroj Cinio komencis popularigi putonghua (komuna parola lingvo de Ĉinio) kun la pekina sonsistemo kiel la normo de prononcado kaj la dialekto de norda Ĉinio kiel la baza kaj ellaboris la projekton por latinigi la han-lingvan fonetikan skribon. Nun la ĉinaj nacimalplimultoj daŭre uzas siajn etnajn parol- kaj skriblingvojn, kaj la hanoj plejparte parolas dialektojn en siaj regionoj, tamen tutlande ĉiuj popolanoj uzas putonghua. En Ĉinio oni ofte parolas putonghua kun malsamaj lokaj akcentoj, tamen komprenas unu alian. Kial putonghua prenas la nordan dialekton kiel sian bazon? La kaŭzo estas, ke la norda dialekto montras la tendencon de la disvolviĝo de han-lingvo kaj de longa tempo gi populariĝas tra la tuta lando. En la vasta regiono de Harbin en nordorienta Ĉinio ĝis Kunming en sudokcidenta Ĉinio, de Nankino en sudorienta Ĉinio ĝis Jiuquan (Ĝiŭĉjŭan) en nordokcidenta Ĉinio, vivas 3/4 de la hanoj, kiuj, parolante dialektojn, povas interkomunikiĝi sen granda malfacilo, sed sude de la meza kaj malsupra Yangzi-rivero oni parolas diversajn dialektojn multe diferencajn de putonghua. Ĝenerale la dialektoj de la moderna hanlingvo estas dividitaj en 7 partojn, t.e. la nordan, Jiangsu-Zhejiang-an, Hunan-an, Jianĝi-an, Fujian-an, Guangdong-an kaj kejia(keĝja)-an, kaj ĉiu el ili, escepte de la unua, estas uzata de 25 ĝis 100 milionoj da homoj. La 7 ĉefaj dialektoj povas dividi sin ankaŭ en multajn branĉojn. La divido estas farita surbaze de la lingvaj trajtoj kaj ankaŭ historiaj faktoroj. La Jiangsu-Zhejiang-a dialekto estas parolata ĉefe en la lokoj sude de Yangzi-rivero en Jiangsu-provinco, escepte de la provinca ĉefurbo Nankino, kaj plejparto de Zhejiang-provinco. Tiu dialekto populariĝas ankaŭ en la famaj urboj Ŝanhajo, Suzhou kaj Hangzhou. La aliaj dialektoj estas parolataj en siaj respektivaj provincoj kaj ankaŭ en iuj urboj kaj gubernioj de aliaj provincoj, sed en iuj lokoj de sia provinco oni parolas aliprovincan dialekton. En iuj lokoj uziĝas samtempe du dialektoj. Ekz. la Guangdong-a dialekto, kiun reprezentas la kantona dialekto, estas uzata ĉefe en Guangdong, sed ĝi estas parolata ankaŭ en Guanĝi, Hongkong kaj Aomen. La Fujian-a dialekto kun plej kompleksaj lingvaj fenomenoj estas populara ankaŭ en iuj lokoj de la provincoj Taiwan, Hunan, Guangdong, Zhejiang kaj Jianĝi. Kejia-dialekto estas tute alia. En la historio la kejia-anoj ĉiuj devenis de aliaj lokoj kaj nun ili loĝas ĉefe en Guangdong, Guanĝi, Fujian kaj Jianĝi. Ankaŭ en la provinco Taiwan vivas miliono da kejia-anoj. En Shenzhen, plej frue fondita speciala ekonomia regiono de Ĉinio, oni parolas ĉefe la Guangdong-an dialekton kaj ankaŭ kejia-an, sed nun ĉiuj ĝiaj novaj enmigrintoj parolas putonghua. Nun la eksterlandaj ĉinaj plejparte parolas Guangdong-, Fujian- kaj kejia-dialektojn kiel sian gepatran lingvon. En Ĉinio ĉiuj dialektoj havas siajn proprajn trajtojn. Ĝenerale, la Fujian-a kaj Guangdong-a dialektoj multe diferencas de putonghua, dum la diferenco inter la Jiangsu-Zhejiang-a dialekto kaj putonghua estas malpli granda kaj la diferenco inter la branĉoj de la norda dialekto kaj putonghua - plej malgranda. La frapanta diferenco inter diversaj dialektoj kaj putonghua troviĝas en prononco. Tio montriĝas en diferenco de konservado de primitivaj prononcoj de diversaj dialektoj, ekz. n kaj 1 estas konsonantoj tute malsamaj en prononcado en la antikveco, kaj iliaj malsamaj prononcoj estas konservataj eĉ hodiaŭ en la pekina kaj aliaj dialektoj, dum en iuj aliaj dialektoj ili kunfandiĝis, tiel ke aperis fenomeno: anstataŭ lan oni prononcas nan, aŭ inverse. Ĝenerale dirite, la prononca sistemo de putonghua estas multe simpligita, kompare kun tiu de Ia antikva han-lingvo, dum en multaj dialektoj de la suda parto de Ĉinio estas pli-maipli konservataj antikvaj prononcoj. Krome, dum sia evoluado iuj dialektoj estis influataj de eksterai faktoroj aŭ mem evoluis, tiel ke formiĝis en ili apartaj fonemoj. Alia grava diferenco inter la diversaj dialektoj kaj putonghua troviĝas en la vortoj, precipe en la ĉiutage uzataj vortoj kaj vortoj esprimantaj apartajn lokajn aferojn, ekz. personaj pronomoj kaj titoloj de parencoj. Tiurilate troviĝas diferencoj ne nur inter diversaj dialektoj, sed ankaŭ inter iliaj branĉoj. Ili montriĝas ĉefe en tio, ke unu vorto havas malsamajn signifojn. Ekz. la vorto faruno signifas nur vermiĉelojn en la dialektoj de suda Ĉinio, dum en tiu de norda Ĉinio ĝi signifas ne nur farunon mem, sed ankaŭ vermiĉelojn. En la Suzhou-a dialekto oni diras "manĝi cigaredon" (fumi) kaj "manĝi teon" (trinki teon). Ankaŭ unusignifa vorto ; povas havi plurajn esprimojn. Kiel ekzemple, oni nomas lampiron vagluma insekto, luminsekto aŭ noktofajra knabino. Videble, la diversaj dialektoj iagrade konservas vortojn de la antikva hanlingvo kaj iuj el ili eĉ enkondukis en sin alilingvajn vortojn. Ekzemple en mia naskiĝloko oni nomas cementon simentin. Gramatike Ia ĉinaj dialektoj havas inter si malpli da diferencoj, kiuj tamen estas diversaj. En han-lingvaj dialektoj ne mankas fenomenoj, ke oni esprimas gramatikan signifon pere de la ŝanĝiĝo de prononco, tio estas tre malofta en putonghua; kaj plie, en la dialektoj substantivo, adjektivo kaj verbo ofte uziĝas duoble por akcenti la sencon. Oni ankaŭ aldonas prefiksojn aŭ sufiksojn por montri ian gramatikan signifon. Koncerne la konstruon de frazo, ĝenerale, estas laŭvice subjekto predikato objekto, kompreneble, estas esceptoj. En Ia dialektoj de suda Ĉinio oni ofte metas antaŭen la objekton, kiu montras aferon, kaj malantaŭen tiun objekton, kiu montras homon. Estas malofte vidataj la abundeco kaj komplekseco de la hanlingvaj dialektoj. Kiel komunikilo en certaj lokoj, la dialektoj ludas gravan rolon en la socia vivo. En iuj literaturaj verkoj, televidaj programeroj kaj fiimoj oni aplikas koncernajn dialektojn cele pliigi la esprimivon. Por riĉigi sin ankaŭ putonghua asimilas utilajn esencajn partojn de iuj dialektoj. Ekz., la fama ĉina klasika romano "Ruĝdoma Sonĝo" estas verkita ĉefe en la norda dialekto. Dank' al popularigo de putonghua, jam en sia infanaĝo oni komencas lerni ĝin, sekve de tio interkomunikiĝo en Ĉinio fariĝas pli kaj pli facila. Kategorio:Lingvo ja:中国語 ko:중국어 minnan:Hàn-gí

Lingvo

Lingvo estas sistemo de gestoj, signoj, sonoj, simboloj kaj vortoj uzataj por reprezenti kaj komuniki ideojn kaj pensojn de homoj. Oni povas distingi inter lingvo ĝenerale (sen pluralo) kaj unuopaj lingvoj. Aldone, oni ankaŭ uzas la vorton lingvo por paroli pri faklingvoj (ekzemple jurlingvo), programlingvoj kaj bestaj lingvoj. Lingvo (en la unua signifo) signifas la komunikmanieron de la homoj. Konscia komuniko okazas per sonlingvo, signolingvo aŭ skriblingvo. La senkonscia komunikado okazas interalie per korpolingvo. Lingvoj (en la dua signifo) estas la diversaj malsamaj komuniksistemoj uzataj de diversaj homaj grupoj. Plej ofte, lingvo apartenas al iu etna grupo, sed tio ne veras por la planlingvoj. Ofte lingvo estas dividita en diversajn dialektojn, kaj ne estas klare, kie unu lingvo finiĝas kaj alia komencas. La scienco, kiu studas lingvon, nomiĝas lingvistiko. Unuflanke ekzistas la kompara lingvistiko, kiu studas la rilatojn inter unuopaj lingvoj kaj klasifikas ilin en lingvofamiliojn. Aliflanke ekzistas la ĝenerala lingvistiko, kiu studas la ecojn de lingvo ĝenerale, kaj uzas unuopajn lingvojn nur kiel ekzemploj por la ĝenerala teorio pri lingvo. __NOTOC__

Historio de lingvo

Vidu ankaŭ

- Filozofio de lingvo
- Lingva purismo
- Planlingvo
- Lingvaj langorompaĵoj

Eksteraj ligoj

[http://www.bertilow.com/lanlin/ Nomoj de lingvoj en Esperanto] [http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/ Vortaroj] en la katalogo DMoz [http://www.proel.org/mundo2.html Lingvoj de la mondo (hispane)] [http://www.georgetown.edu/faculty/ballc/animals/animals.html Bestaj sonoj en diversaj lingvoj (baza lingvo estas la angla)] [http://lingvo.info/forumo/?lingvo=eo Nova Prismo] - plurlingva retejo pri lingvoj ja:言語 ko:언어 ms:Bahasa simple:Language

Patro Nia

La Patro Nia (latine, Pater Noster) estas la preĝo, kiun Jesuo Kristo instruis je Mateo 6.9-13:

Patro nia, kiu estas en la ĉielo,
Via nomo estu sanktigita.
Venu Via regno,
plenumiĝu Via volo,
kiel en la ĉielo, tiel ankaŭ sur la tero.
Nian panon ĉiutagan donu al ni hodiaŭ.
Kaj pardonu al ni niajn ŝuldojn,
kiel ankaŭ ni pardonas al niaj ŝuldantoj.
Kaj ne konduku nin en tenton,
sed liberigu nin de la malbono.
Amen

En la latina lingvo:

Pater noster, qui es in caelis,
sanctificetur nomen tuum.
Adveniat regnum tuum.
Fiat voluntas tua,
sicut in caelo et in terra.
Panem nostrum quotidianum da nobis hodie,
et dimitte nobis debita nostra
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.
Et ne nos inducas in tentationem,
sed libera nos a malo.
Amen.

Kial "Patro nia" aperas en lingvaj specimenoj

"Patro nia" aperas en multaj el la vikipediaj paĝoj pri lingvoj laŭ tradicio el kompara lingvoscienco. "Patro nia" estis elektita de eŭropaj lingvosciencistoj por specimenoj ĉar:
- ili estis kristanoj kaj konis parkere la tekston
- en pluraj lingvoj, Biblio estis la ĉefa (eĉ la ununura) libro zorge eldonita kaj akirebla al ili. Tio okazis, ekzemple, pri la gota lingvo. La nuraj longaj tekstoj restantaj estas partoj el la biblia traduko de episkopo Ulfilas. La gota lingvo estas grava en lingvokomparo kaj studoj pri prahindeŭropa lingvo, ĉar ĝi estas la plej malnova specimeno detala el ĝermana lingvaro. Pluraj libroj titolitaj Mithridates inkluzivis versiojn de "Patro nia" en dekoj da lingvoj. Moderne, oni sugestis uzi alian tradukotaĵon anstataŭe:
- Artikolo 1 de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, pro sia universaleco kaj neŭtraleco.
- La biblia rakonto pri Babela turo estas pli rakonta, kaj donas pli bonan vidon de komuna uzo de lingvo.
- La legendo pri Norda Vento kaj Suno estas pli rakonta, kaj ne ligita al Kristanismo.

Ekstera ligo

[http://www.christusrex.org/www1/pater/ en mil lingvoj] [[got:

Teo

Kuirarto > Trinkaĵo > Infuzaĵo ---- Infuzaĵo Teo estas planto (Latina nomo Camellia sinensis [kamElia sinensis] = ĉina kamelio), kies foliaro estas uzata por prepari infuzaĵon. Sekigitajn foliojn oni metas en tre varman akvon. Post kelkaj minutoj, la teo pretas kaj trinkeblas. Ekzistas diversaj manieroj prepari la teon:
- Japana Teceremonio ankaŭ nomata Cha no Yu [Ĉa no ju] aŭ ĉanojo
- Ĉina Teceremonio ankaŭ nomata Gong Fu Cha [Gon fu ĉa]
- Nordafrika Tepreparado uzata por preparado de teo kun mento
- oni povas uzi zhong [ĉong] aŭ Gai Wan [kaj ŭan], kiu estas ia taso kun potkovrilo. Gravas, ke ne ekzistas organizaĵo por kontroli la tenomojn. Konsekvence, la nomoj ne estas tiom gravaj, kiom ili estas, ekzemple, por vinoj. Tamen, la tetipoj (vidu sube) estas universalaj. Teo enhavas teinon kaj kafeinon. Tial ĝi stimulas la korpon kaj malhelpas dormon. La uzo de la termino "teo" estas internacie normigita per la ISO-normo 3720.

Kultivado

Teon oni kultivas en diversaj landaj. La plej konataj estas:
- Ĉinio
- Sri-Lanko
- Japanio
- Barato
- ...

Tipoj

Ĉiaj malsamaj teoj estas fakte la sama planto, sed malsimile preparitaj. Oni tiel distingas la sekvantajn tipojn de teo:
- Blanka Teo
- Verda Teo
- Flava Teo
- Ŭulong-Teo (Oolong anglalingve aŭ Wulong franclingve)
- Ruĝa Teo
- Nigra Teo (fermentado de la folioj) La teoj ankaŭ povas sin prezenti laŭ diversaj formoj:
- libera: la preparitaj folioj estas prezentitaj liberaj, sen ion ajn fari.
- premita: la preparitaj folioj estas presitaj en brikformo, pli uzebla por transportado.
- pakita: la folioj, rompitaj, estas enmetitaj en etaj paketoj, kiujn oni poste metas en tason. Ankaŭ la teo povas esti miksita kun aliaĵoj kiel mento, floroj, spicoj, ktp. Diversaj receptoj ekzistas. Ofte oni aldonas al teo naturajn aŭ artefaritajn aromojn.

Socia signifo

aromo Teo estas ofta trinkaĵo ĉe manĝaĵo en Ĉinio kaj Japanio. Ĉinianoj preferis ĝin al simpla akvo, ĉar akvo en troloĝataj valoj ofte enhavis malsanigajn ĝermojn, kiujn la bolado mortigis. En Japanio, la teceremonio esta rito ligita al budaismo-skolo zeno. Dum Industria Revolucio la stimulo de teo ebligis al la britaj proletoj elteni la longajn laborhorarojn. En aliaj industriaj landoj kafo rolis kiel stimulilo. En Britio oni nomis "teo" (aŭ te-tempo) la manĝaĵon je la 5-a posttagmeze, eĉ se oni ne trinkas teon.

Legendoj

Jen kelkaj legendoj pri teo:
- Legendo pri CHENG Nung: Imperiestro CHENG Nung [ĉeng nung] estis obsedata de higieno: li ĉiam boligis akvon antaŭ trinki ĝin. Iun tagon, ripozante sub tearbo, folio falis en lia taso. Scivolema, la imperiestro gustumis la infuzaĵon kaj tre ŝatis ĝin: tiel la teo naskiĝis.
- Legendo pri Bodhi Darma: Bodhi Darma [bodi darma] iam votis neniam dormi dum la 7 jaroj, kiujn devis daŭri lia meditado. Sed iun tagon, li ekdormis kaj havis maldecajn sonĝojn. Ekde kiam li vekiĝis, li fordeŝiris siajn palpebrojn kaj enterigis ilin antaŭ si, por neniam plu dormi. Tuj post kiam li estis tion farinta, arbeto kreskis tie, kie li enterigis siajn palpebrojn. Scivola, li enmetis foliojn en bolantan akvon kaj malkovris, ke tio ebligas maldormi (pliklarigo de la spirito). Jen la teo naskiĝis.

Ĉinia, tibeta tetrinkado

KIEL hejmlando de teo, Ĉinio havas multspecajn teojn kaj teaĵojn. Kaj ĉinoj alte taksas tetrinkadon kaj ties morojn. Kiel ĉiutagaj trinkajoj, buterteo, oleteo kaj laktoteo estas vaste ŝatataj de nacimalplimultoj de Ĉinio kaj intime rilatas kun iliaj vivmanieroj. En Tibeto kaj Interna Mongolio oni trinkas ĉefe buterteon, precipe por la tibetanoj butero estas nemankigebla manĝaĵo. Antaŭe la tieaj paŝtistoj ekstraktis buteron el lakto de bovino aŭ ŝafino. Unue ili varmigis lakton, poste enverŝis ĝin en grandan sitelon kaj forte kirlis ĝin centojn da fojoj ĝis graso disigis de lakto. Fine ili ĉerpis helflavan grason kaj enverŝis la grason en ledsakon. Post malvarmigo butero es tis preta. Nun pli kaj pli multaj paŝtistoj faras tion per maŝino. La tibetanoj ŝatas trinki buterteon. Por prepari buterteon oni unue infuzas teon aŭ tebrikon kaj kuiras gin, ĝis ĝi fariĝos densa suko. Ĝin verŝinte en specialan tesitelon kaj aldoninte ai ĝi buteron kaj salon, oni forte tiras kaj retiras dekojn da fojoj korkon en la sitelo, ĝis butero kaj teo plene kunfandigos. Poste, oni enverŝas tiun likvajon en poton por gin varmigi. Jen la bongusta buterteo estas preta. Buterteo utilas al delikatigo de Ia haŭto, helpas rezisti kontraŭ frosto. Ĝi estas vaste ŝatata de tiuj, kiuj vivas sur altebenajo kun seka klimato. Kompare kun tibetanoj, mongoloj preparas buterteon pli simple: boligi akvon en kupra kuirilo, pulvorigi teon, ŝuti gin en bolantan akvon kaj aldoni al ĝi iom da salo, konvenan kvanton da freŝa lakto bovina aŭ ŝafina, gis ruga teo fariĝos lakto-blanka. Jen pretiĝas laktoteo. Poste, ili aldonas al ĝi iom da butero kaj bruna sukero. Jen estas preparita buterteo, ofte por solena ceremonio. Oleteo furoras en la regionoj de Ia nacimalplimultoj de Guanĝi, Guizhou kaj aliaj lokoj en suda Ĉinio. En tiuj lokoj la klimato estas kompare humida kaj en ties montregionoj iom malvarma. Oleteo estas utila al forigo de malsekeco en la korpo. Pro tio, la tieaj logantoj kutimas trinki oleteon ĉiutage. Donante grandan atenton al giaj ingrediencoj, oni rostas miksitajn teon kaj rizon, kuiras ilin en akvo, per speciala ĉerpilo elakvigas la rekrementon kaj aldonas al la likvaĵo rostitajn gluec-rizon, sojfabojn, arakidsemojn, malgrasan viandon, porkan hepaton, fiŝfrajon, fiŝetojn kaj salikoketojn. En la Ninĝia-a Huj-nacin Aŭtonoma Regiono, norda Ĉinio, oleteo kaj teo fakte preskaŭ havas nenion komunan, tamen oni tiel nomas oleteon, ĉar oni trinkas ĝin en maniero simila al tiu de tetrinkado. La procedo de preparado estas jene: unue distranĉi solidigitan ŝaf- grason kaj gin fandi en poto, aldoni al gi rostitan farunon kaj bolantan akvon, antaŭ ol kuiri ĝin ĝis supiĝo, poste aldoni al gi ankaŭ salon, vinagron, dishakitan ŝenoprazon k.a. Tiu nutroriĉa trinkaĵo utilas al la sano. Buterteo, oleteo kaj laktoteo estas nemankigeblaj por la ĉiutaga vivo de la supre menciitaj nacimalplimultoj ne nur pro bezono, sed ankaŭ pro guo. Ekz., mongoloj kutimas trinki laktoteon matene kaj vespere. Tiam ĉiuj familianoj sidas kune, multe ĝuante la trinkadon, kaj en la tendo regas ne nur bonodoro, sed ankaŭ gaja etoso.

vidu ankaŭ

- La te-planto
- Kombuĉo Kategorio:Trinkaĵoj ja:茶 ko:차 ms:Teh zh-min-nan:Tê

Uoko

Uoko ankaŭ nomata volbopato estas ronda pato (iomete simila al krespopato) kiu estas uzata en la orienta kuirejo. La uoko estas pli maldika kaj pli profunda ol krespopato kaj estas uzata ĉefe por kirlofriti. Per oleo plenigita la uoko estas uzata por friti. Kelkfoje kirlofriti ankaŭ nomiĝas uoki. Kategorio:Kuirarto ja:中華鍋

Tao

Tao, el la ĉina vorto dao (= "vojo"), la centra koncepto de taoismo, estas laŭ Laozio la plejalta, plejprofunda realo de la mondo. La Tao estas super la kapablo de vortoj, ekster tempo kaj spaco. "La Tao eldirebla ne estas la eterna Tao," diris Laozio. La Tao naskis la ĉielon kaj la teron kaj ĉiun kreaĵon, sed ne, kiel la kristana Dio, ne kiel ĉarpentisto faras tablon, sed kiel disvolviĝado de si mem. La Tao ne estas persono, kiel la kristana Dio, sed forto sen vizaĝo. Ĝiaj efiko kaj maniero estas videblaj en la agoj de la ĉielo kaj la tero, sed ne en la agoj de homoj. Homoj senĉese strebas – pri riĉo, honoro, famo, eĉ pri scio kaj sankteco. Sed tia strebado agas kontraŭ la Tao, kontraŭ la Vojo, la vojo videbla en la ĉielo kaj la tero. Tial tia strebado estas, en la fino, vana, estas la vojeto de homo, vojeto de larmoj kaj trompo. Ankaŭ vidu: Tokipono ---- Lingva rimarkigo: Dao aŭ tao? En Esperanto la vorto estas tao, ĉar la vorto eniris la lingvon, kiam la ĉina kutime estis skribita en romanaj literoj laŭ la sistemo de Wade-Giles. Nuntempe la kutima sistemo estas la pinjina sistemo, kiu skribis "tao" kiel "dao". ja:道 (哲学)

Normĉina lingvo

ĉinaj dialektoj

Ethnologue

La Ethnologue: Languages of the World (Etnologiisto: Lingvoj de la Mondo) estas libraro kiu enhavas statistikon por 6.809 lingvoj (eldono de 2000) kiu priskribis la nombron da parolantoj, lokon, dialektojn, lingvistemojn, haveblecon de la Biblio, ktp. La retversio estas havebla ĉe http://www.ethnologue.com/ (angle). Ethnologue estas posedata de la firmao SIL International, kristana organizo kiu pristudas malpli konatajn lingvojn por misii al iliaj parolantoj.

Alfabeto

Skribarto > Skriboj > Alfabetoj ---- Alfabeto - aro de literoj uzataj en iu certa lingvo. Alfabeto (ankaŭ aboco laŭ la tri unuaj literoj de la Esperanta alfabeto (a, b, c)) estas la fina paŝo de la evoluo de skriboj, kiu alstrebas redukti la skrib-bildon al eta aro da signoj: Po unu signo (nomata "litero") por ĉiu fonemo. Avantaĝo de alfabeto estas ke ĝi facilege lerneblas - malavantaĝo, ke vortoj iĝas pli longaj skribe ol pere de ideogramaroj aŭ silabaroj.

Egiptidaj alfabetoj

(kv = "kunvokala"; Mm = "distingo inter majuskloj kaj minuskloj")
- Hieroglifa alfabeto
- Fenica alfabeto
- Araba alfabeto
- Aramea skribo
- Hebrea alfabeto
- Greka alfabeto (kv) (Mm)
- Kopta alfabeto
- Cirila alfabeto (kv) (Mm)
- Etruska alfabeto (kv)
- Latina alfabeto (kv) (nur en idaj alfabetoj: Mm)
- Runaj alfabetoj (kv)
- Internacia fonetika alfabeto (kv)

Baratidaj alfabetoj

- Brahmi
- Devanagari
- Tamila alfabeto
- Tibeta alfabeto

Memstaraj alfabetoj

- Kartvela alfabeto (kv)
- Korea alfabeto (kv)
- N'Ko (kv)
- Ogama alfabeto (kv)
- Tengwar (kv)
- Ŝava alfabeto (kv)

Vidu ankaŭ

Fikciskriboj - Planskriboj - Morsa alfabeto Listo de lingvoj laŭ skribsistemo alfabeto

Eksteraj ligoj

[http://skrib01.free.fr/ La skriboj de la mondo] als:Alphabet ja:アルファベット ko:자모 문자 ms:Aksara simple:Alphabet th:อักษร

Silabo

Lingvistiko > Fonologio > Silabo Silabo (de la antikva greka συλλαβή) estas unuo de parolo, kiu konsistas el unu aŭ kelkaj fonoj (simplaj sonoj aŭ "fonetikaj segmentoj"). El silaboj konsistas vortoj.
- De la fiziologia vidpunkto: silabo estas sono aŭ kelkaj sinsekvaj sonoj, prononcataj per unu puŝo de elspirata aero.
- De la akustika vidpunkto: silabo estas parto de parolado, en kiu unu sono estas distingebla per pli klara sonado disde la najbaraj sonoj. Difino de silabo, kvankam ĝenerale "intuicie komprenebla", varias ĉe diversaj lingvistoj kaj lingvistikaj skoloj (ĝis plena neo de tiu nocio, kiel en la frazo de sovetia esploristo Zinder: "Silabo estas fikcio"). En Esperanto kaj aliaj lingvoj, nur vokaloj povas esti centro de silabo, sed estas lingvoj en kiu duonvokaloj (j, ŭ) aŭ eĉ duonkonsonantoj (s, ŝ, r, l, m aŭ n) povas esti centro de silabo, ĉar ili havas sufiĉon da aeron (pruvu prononci ssss, rrrrr). Vere, fonetike ne estas malsamo inter /i/ kaj /j/, /u/ kaj /ŭ/, ili havas la samajn formantojn en sama frekvenco, nur la daŭro estas malsama. Sekve la diferenco inter /i/ kaj /j/, /u/ kaj /ŭ/ estas fonemika, t. e., gramatika, ne fonetika, t. e., fizika. Ekzemple, en la portugala lingvo, nur oksitonaj vortoj povas fini per vokaloj, paroksitonaj kaj proparoksitonaj finas per konsonantoj aŭ duonvokaloj, kiu formas silabojn ĉar en tiu lingvo tio eblas (kiel en kelkaj slavaj kaj barataj lingvoj ankaŭ).

Eksteraj ligoj

Ken MINER: [http://www.sunflower.com/~miner/LIMIGOJ_package/limigoj.html Limigoj al esperanta elizio] (studo pri la strukturo de silaboj) ja:音節 ko:음절 simple:Syllable

Tajvano

Geografio > Azio > Tajvano ---- Dosiero:tw.gif Tajvano Insulo proksime de la kontinenta Ĉinio. Suverena ŝtato, sed ĝin ne agnoskas Ĉinio kaj aliaj landoj. Ĝi estas efektiva protektorato de Usono, kiu agnoskas la ŝtaton en agoj se ne en vortoj.
- Landkodo: TW.
- Nacia nomo: Respubliko de Ĉinio, [o] Chung-hua Min-kuo (laŭ Wade-Giles); Zhonghua Minguo (pinjine).
- Areo: 35.980 kv.km.
- Loĝantaro: 22,1 mln.
- Oficiala lingvo: Ĉina lingvo.
- Ĉefurbo: Tajpeo.
- GNP: totala - 283 mlrd $; pokapa - 16.500 $.
- Organizoj: UNO (1945-72). En 1972, UNO agnoskis la Popolrespublikon Ĉinio, kaj transdonis la UN-membrecon al ĝi, forprenante ĝin de Tajvano (kiu gajnis la membrecon en 1945).
- Eksporto: elektrovaroj, maŝinindustria produktaĵo, tekstilaĵoj. La Respubliko Ĉinio, fondita de SUN Yixian en 1911, unufoje (tre malforte) regis Ĉinion, sed post la venko de la komunistoj sub MAO Zedong en 1949, la respublikanoj forfuĝis al la ĉina insulo Tajvano malantaŭ la ŝirmo de la usona mararmeo. Laŭ la komunistoj, la respublikanoj estis koruptaj reprezentantoj de la kapitalista burĝaro de la urboj, ne de la popolo. Multaj kapitalistoj forfuĝis ne al Tajvano, sed al Honkongo, tiutempe kolonio de Britio. Dum la milito kontraŭ Japanio (1931-45), la respublikanoj batalis kontraŭ la japanoj kun la komunistoj kaj, post 1941 kun la helpo de Usono. Por la historio de kontinenta Ĉinio dum la jaroj 1911-1949, vidu la artikolon pri Ĉinio.

vidu ankaŭ

- [http://www.typo3.ms/ Typo3 Taiwan Group]
- Listo de urboj de Tajvano Ping Tung Tainan Kaohsiung
- Landnomoj ! Kategorio:Insuloj ja:台湾

Kantona lingvo

La kantona lingvo (ĉine: yue aŭ 廣東話 gwong dung wa) estas grava ĉina lingvo parolata en Honkongo, Makao kaj la provinco de Guangdong. Estas 52.000.000 homoj en Ĉinio, kiuj ĝin parolas, kaj 71.000.000 en la tuta mondo. Homo de Kantono ne povas kompreni vorton de homo de Pekino (Běijīng ). Oni aŭdas pli la kantonan ol la normĉinan en Nordameriko, pro tio ke la plimulto de ĉinaj enmigrintoj venis el pli riĉaj regionoj kiel Honkongo. La kantona havas 6 tonojn. Jen utila ligilo por lerni la kantonan (per la angla): [http://www.cantonese.ca] ja:広東語 ko:광둥어 ms:Bahasa Kantonis zh-min-nan:Kńg-tang-oē

Makao

Geografio > Azio > Ĉinio > Makao ---- Ĉinio La Aomen-a Speciala Administra Regiono de Ĉinio, antaŭe Makao, estas malgranda teritorio sur la suda marbordo de Ĉinio. Ĝi ĉ. 70 km sudokcidente de Hongkongo kaj 145 km de Kantono (angle: Guangzhou). Ĝi estis la plej malnova Eŭropa kolonio en Ĉinio, fondita en la 16-a jarcento. La portugala registaro transdonis suverenecon super Aomen-o al Ĉinio en 1999, kaj ĝi nun estas Speciala Administra Regiono de Ĉinio. Loĝantoj de Aomen-o plejparte parolas la kantonan lingvon indiĝene; mandarena ĉina, portugala kaj angla lingvoj estas ankoraŭ parolataj. Larĝe, Aomen-ano aludas al tuto da konstantaj loĝantoj de Aomen-o, sed mallarĝe, ĝi aludas al etna grupo en Aomen-o de portugala descendo, ĝenerale miksas kun ĉina sango. Krom la historiaj koloniaj antikvaĵoj, la plej grandaj allogaĵoj en Aomen-o estas la ludkazinoj. Kvankam multaj formoj de hazardludo estas leĝaj tie, la plej populara ludo estas Pai Gow, ludata per ĉinaj domenoj. Hazardludistoj el Hongkongo ofte prenas unu-tagan ekskurson al la urbo. Prama servado de akvoglisilo inter Hongkongo and Aomen-o estas havebla 24 horojn tage, ĉiutage.
- Landkodo: MO.
- Nacia nomo: Aomen (zh), Macau (pt).
- Areo: 21 km².
- Loĝantaro: 437.000, inter ili 95 % ĉinoj, 3 % portugaloj.
- Adm. centro: Makao (190 mil).
- Oficiala lingvo: ĉina, estas disvastigita ankaŭ la portugala.
- Pokapa MEP: 16.000 $. Kategorio:Ĉinio ja:マカオ ko:마카오 ms:Macau th:มาเก๊า zh-min-nan:Ò-mn̂g

Kantono

En Svislando kantono nomiĝas ĉiu membro de la Svisa Konfederacio.
En Francio kantono estas subarondismento.
Kantono estas ankaŭ urbo en Ĉinio.
En Usono multaj esperantistoj nomas "Kantono" aŭ "Konteo" la administran unuon (subŝtato) nomatan en la angla lingvo County. Aliaj uzas por tio "Graflando", kvankam Usono neniam havis grafojn, pro la brita modelo. (Kelkaj ŝtatoj ne havas kantonojn; en Luiziano la responda administra unuo nomiĝas Parish ("Paroĥo"). Kategorio:Apartigiloj

Pekino

right Geografio > Azio > Ĉinio > Pekino < Urboj ---- Urboj
- loko: 39,55° Norde, 116,25° Oriente
- horzono: GMT+8h (ne havas someran tempon)
- loĝantaro: 8.450 mil (en la aglomeraĵo en 2000) Pekino (ĉine: 北京 aŭ Peking laŭ Wade-Giles, aŭ Běijīng laŭ pinyin) estas la ĉefurbo de Ĉinio. Vi ankaŭ povas vidi la Gvidlibron pri Pekino.
- En Pekino okazis la 89-a Universala Kongreso de Esperanto en 2004. Kategorio:Ĉefurboj Kategorio:Urboj de Ĉinio ja:北京 ko:베이징 ms:Beijing simple:Beijing th:ปักกิ่ง

Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj

Lingvo > Lingvaj familioj > Ĉina-Tibeta lingvaro > Ĉina Multe da ĉinaj vortoj estas enkondukitaj el aliaj linvoj. Jen:

ĉina	esperanto	deveno
jípǔ	ĵipo	jeep (angla)
shāfā	sofo	sofa (angla)
jiákè	ĵaketo	jacket (angla)
bāshì	aŭtobuso	bus (angla)
zuò ài	seksumi	make love (angla) zuò=make(fari) ài=love(amo)
		(angla)

Wade-Giles

Wades-Giles estas la ĉefa sistemo uzata de la anglelingvanoj por transskribi la ĉinan lingvon per la latina alfabeto anstataŭ per la tradiciaj ĉinaj skribsignoj. La inventisto de la Wade-Giles metodo estas Thomas Wade je la 19-a jarcento, Herbert Giles faris la Ĉinia-angla vortaro je 1912. ĝi estis grava metodo je la 20-a jarcento. Francoj uzis alian sistemon. Nun la Ĉina registaro mem enkondukis alian plian sistemon , Pinyin, kaj pli kaj pli oni emas sekvi ties transkribado, kvankam tiu ofte konfuzigas la okcidentulojn! Tajvano uzas alian fonetikan sistemon, Bopomofo.

Dosiero:Wadepinyin-1.JPG

----

Dosiero:Wadepinyin-2.JPG

----

Dosiero:Wadepinyin-3.JPG

----

Dosiero:Wadepinyin-4.JPG

----

Dosiero:Wadepinyin-5.JPG

----

Dosiero:Wadepinyin-6.JPG

----

Dosiero:Wadepinyin-7.JPG

ms:Wade-Giles

Kategorio:Lingvo

Tiuj artikoloj rilatas al lingvo Kategorio:Kulturo nb:Kategori:Språk th:Category:ภาษา tokipona:Category:toki

Exkret

Fäkalien sind die Ausscheidungen von Menschen und Tieren, wie z. B. Kot und Urin. Die Bezeichnung Dung wird meist für Kot von Pflanzenfressern benutzt, vor allem für die der Huftiere. Man düngt damit Äcker. Von diesem Wort leitet sich auch die Bezeichnung Dünger ab. Siehe auch: Verdauung, Pferdeapfel Kategorie:Biomasse

hoteles en berlin dating ads site poker Granada accommodation Randki

:: RELATED NEWS ::

Pokémon Silver
Pokémon Gold and Pokémon Silver are two Game Boy Color video games. Released in 2000, these two games started the second-generation of the vastly popular Pokémon video game series. These games feature a new region called Johto, 100 more Pokémon, and numerous other additions. It is also compatible with the first-generation (Pokemon Red an

Read More...

Wildhaus
Wildhaus is a village and resort for summer and winter vacations in the Canton of St. Gallen, Switzerland. The village is located on a pass (1090 m) from Gams, in the Rhine valley, to Unterwasser in Game Boy Color video games. Released in 2000, these two games started the second-generation of the vastly popular Pokémon video game series. These games feature a new region called Johto, 100 more Pokémon, and numerous other additions. It is also compatible with the first-generation (Pokemon Red an

Read More...

Glossary of general topology
This is a glossary of some terms used in the branch of mathematics known as topology. Although there is no absolute distinction between different areas of topology, the focus here is on general topology. The following definitions are also fundamental to algebraic topology, differential topology and

ABAQUS
ABAQUS is a commercial software package for finite element analysis. It is used widely in academic institutions, probably because of rather inexpensive academic licensing. Its elastomer (rubberlike) material capabilities are supposed to be excellent. It has a good general purpose analysis component, ABAQUS/Standard, and a dynamics component, ABAQUS/Explicit. ABAQUS/CAE and ABAQUS/Viewer are the pre- and post-processors for the finite element models. ABAQUS/CAE and ABAQUS/Viewer use the <

Giovanni Villani
Giovanni Villani (ca 1275-1348), the Florentine writer of the famous chronicles (the Cronica) is the greatest Italian chronicler of his own times and the cornerstone of the early medieval history of Florence. His interest in economic details makes him the most modern of the late medieval chroniclers. Villani was born into the Florentine merchant middle class, the son of Villano di Stoldo, and during th

US cities with a majority Native American population
The following is a partial list of U.S. cities with Native American majority populations. It includes United States cities and towns in which a majority (over half) of the population is Native American or American Indian, according to data from the 2000 Census. This list does not include locations in which the 2000 Census shows a plurality of the residents a

Senegal Galago
The Senegal Bushbaby (Galago senegalensis), also known as the Senegal Galago, the Lesser Galago or the Lesser Bush Baby, is a small, nocturnal primate, a member of the galago family Galagidae (sometimes called Galagonidae). The name "bush baby" may come either from the animals' cries or from their appearance. They are agile leapers, and run swiftly along branches. They have large eyes, giving

Satygraha
:See Satyagraha (opera) for an account of the opera of that title by Philip Glass. For a detailed account of Mohandas Gandhi's philosophy, visit Gandhism. Satyagraha is the philosophy of nonviolent resistance most famously employed b

Oxyhemoglobin dissociation curve
An oxyhemoglobin dissociation curve is a sigmoid plot of percent oxyhemoglobin saturation against the partial pressure of O₂. The curve illustrates hemoglobin's affinity for oxygen. Under normal resting conditions in a healthy individual, the normal position of the curve is at a pH of 7.4. A shift in the position of the curve with a change in pH is called the Read More...