:: wikimiki.org ::

Semajno

Semajno

Semajno, en multaj kulturoj, tempoperiodo konsistante el pluraj tagoj, sed pli mallonga ol monato. La semajno ofte markis intervalon inter merkattagoj aŭ religiaj observoj kiel la ŝabato. ŝabatoDiversaj kulturoj havis diversajn longecojn de semajno, inter kelkaj afrikaj kulturoj kies semajno estas kvar tagojn longa, ĝis la praromianoj, kiuj mezuris la nundinae, naŭ tagoj inkluzive (ok tagoj en la semajno) inter unu merkattago kaj la sekva, kaj la praegiptoj, kies semajno havis dek tagojn. Revolucia Francio dividis la monatojn de sia kalendaro en tri décades de dek tagoj. Antikva Ateno ankaŭ havis semajnon de dek tagoj. La semajno en Okcident-Eŭrazio estas de sep tagoj, kiu verŝajne venas el la observo ke ĉiu fazo de la luno estas proksimume sep tagojn longa. En la gregoria, islama kaj hebrea kalendaroj la semajno havas sep tagojn. La tagoj de la semajno en la gregoria kalendaro estas: lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, kaj dimanĉo. Tiuj nomoj, kun kelkaj ŝanĝoj, venis el la antikvaj latinaj nomoj por la tagoj, nomitaj laŭ la sep astroj, kiuj oniakrede ĉirkaŭiris la Teron kiel diaĵoj: Luno, Marso, Merkuro, Jupitero, Venuso, Saturno, kaj Suno - ĉi du lastaj renomiĝis laŭ la juda kaj kristana ŝabatoj sed konservis siajn nomojn ekzemple en la angla kaj germana. En la portugala kaj en la greka semajntagoj ne havas nomojn, krom sabato kaj dimanĉo - ili estas simple la dua, tria, kvara, kvina kaj sesa semajntago. La esperantaj nomoj de la semajntagoj venas rekte (kun la escepto de la supre menciita sabato) el la franca : lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi, samedi, dimanche.

nomo latina nomo astro/dio

dimanĉo dies solis, dies dominicana Suno

lundo dies lunae Luno

mardo dies martis Marso

merkredo dies mercurii Merkuro

ĵaŭdo dies jovis Jupitero

vendredo dies veneris Venuso

sabato dies saturni, sabbatus Saturno

Vidu: semajnfino, laborsemajno, kaj Gregoria kalendaro.

Kategorio:Tempo ja:週 ko:주 (시간)simple:Week

Tago

Tago estas unu el multaj unuoj de tempo. Ĝi ankaŭ povas signifi la tempon inter leviĝo kaj subiro de la suno, aŭ kompletan (24-horan) ciklon de lumo kaj mallumo . Laŭ Sistemo Internacia de Unuoj, unu tago egalas al 86400 sekundoj, aŭ 86401 se supersekundo estas necesa (pro la malrapidado nia planedo). La hodiaŭa tago estas la -a de . Indikon de konkreta tago oni nomas dato. Estas sep tagoj en semajno, iliaj nomoj devenas plejparte de la latina lingvo (trans la franca) krom "sabato", kiu devenas de la hebrea lingvo.
- Lundo (fr: lunedi, la: dies lunis), tago de la Luno
- Mardo (fr: mardi, la: dies Martis), tago de dio Marso
- Merkredo (fr: mercredi, la: dies Mercurii), tago de Merkuro
- Ĵaŭdo (fr: jeudi, la: dies Iovis), tago de Jupitero
- Vendredo (fr: vendredi), tago de diino Venera
- Sabato (it: sabato, he: ŝa'bat), tago por ripozo kaj adoro de dio (ŝabato)
- Dimanĉo (fr: Dimanche, la: dies dominicalis)), tago de la sinjoro (dominus) ---- :(Por listo de ĉiuj kalendaraj tagoj en jaro, vidu ankaŭ Tagoj.) ---- [http://www.fourmilab.ch/cgi-bin/uncgi/Earth/action?opt=-p&img=learth.evif Retpaĝo vidi kie taglumo estas momente.] Kategorio:Tempo ja:日 simple:Day

Monato

Se vi serĉas informojn pri la Esperanto-gazeto nomata "Monato", vi povas trovi ĝin ĉe Monato (gazeto). ---- Monato estas tempintervalo, laŭ kio oni dividas la jaron. La kvanto de monatoj egalas al 12 en ĉiuj kalendarsistemoj, kiu ŝajne devenas de antikvaj sumeroj kaj babilonianoj. La monatnomoj laŭ Gregoria Kalendaro same sonas en diversaj lingvoj, tamen ĉi tiuj nomoj estis donitaj de antikvaj Romianoj.
- Januaro - 31 tagoj, en Romia Respublika KalendaroJanuarius. La vorto Januaro devenas de la nomo de dio de Romianoj - Januso. Li estis dio de la komenco kaj fino, de enirejo kaj elirejo, pordoj (Ianua latine signifas "pordo"). Li rigardis samtempe antaŭen kaj malantaŭen kaj povis vidi pasinton kaj futuron. Oni imagas lin duvizaĝa kun ŝlosilo kaj 365 fingroj. (January, janvier, enero, gennaio, Januar.)
- Februaro - kutime 28 tagoj, en superjaroj 29, en Romia Respublika Kalendaro Februarius. La vorto Februaro signifas "purigadon de pekoj per oferdono". Tiu estis monato de purigado (de vintro) kaj prepariĝo (por printempo). Laŭ alia versio ĝi estas ligita kun la nomo Februs - dio de subtera lando. (February, février, febrero, febbraio, Februar.)
- Marto - 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Martius. Marso estis dio de milito (antaŭ ol la helena influo, de terkulturo) en antikva Romo. Romianoj ĉi tiun monaton impresiĝis per ofta fulmotondro, kiu aspektis kiel ĉiela milito. En Italio marto estas monato de permanenta pluvo kaj vento kaj se aldoni fenomenojn, kaŭzitajn de kunpuŝiĝo de nebuloj, oni tre facile povas imagi detruon kaj militon. (March, mars, marzo, marzo, März.)
- Aprilo - 30 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Aprilis. Oni supozas, ke la nomo Aprilo devenas de latina vorto aperire. Ĝi signifas "malfermon", kiu verŝajne estas ligita al apero de florburĝonoj printempe. (April, avril, abril, aprile, April.)
- Majo - 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Maius. La nomo Majo devenas de Romia diino Maja (patrino de Merkuro), kiu estis diino de riĉeco kaj fekundeco. (May, mai, mayo, maggio, Mai.)
- Junio - 30 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Junius. La nomo Junio estis donita al ĉi monato honore de Romia diino Junona, kiu estis edzino de Jupitero. (June, juin, junio, giugno, Juni.)
- Julio kaj Aŭgusto po 31 tagoj, en Romia Respublika Kalendaro Julius kaj Augustus. La nomoj Julio kaj Aŭgusto estis donitaj honore de Romanaj imperiestroj - Julio Cezaro (estis naskita en ĉi monato) kaj Oktavio Aŭgusto (regis dum 63 a.K. - 14 p.K.), kiuj faris kalendarajn reformojn. Antaŭ la cezaroj, Julio estis Quintilis (antaŭ 44 a.K.) kaj Aŭgusto estis Sextilis (antaŭ 8 a.K.).(July, August, juillet, août, julio, agosto, luglio, agosto, Juli, August.)
- Septembro - 30 tagoj. La nomo Septembro devenas el la latina numeralo septem, t.e. "sep". Tian ordnumeron havis ĉi monato laŭ malnova Romia kalendaro. (September, septembre, setiembre, settembre, September.)
- Oktobro - 31 tagoj, Novembro 30 kaj Decembro 31. Oktobro devenas el la latina numeralo octem (oka), Novembro - novem (naŭa) kaj Decembro - decem (deka). Ordnumeroj venas de la antaŭjulia Romia kalendaro. (October, November, December, octobre, novembre, décembre, octubre, noviembre, diciembre, ottobre, novembre, dicembre, Oktober, November, Dezember.) Originale, la romia kalendaro komencis je la 1-a de marto ĝis la fino de decembro. Post decembro estis tagoj senmonataj. Poste tiuj tagoj estis donitaj al du novaj monatoj, februaro kaj januaro. Por aliaj monatsistemoj vidu: Juda kalendaro, Islama kalendaro, Franca respublika kalendaro, kaj ankaŭ astrologio.

Ortografio

Laŭ la Fundamento de Esperanto la komencon de la monatnomoj oni skribu majuskle: Januaro, Februaro, Marto ktp. ---- Vidu ankaŭ: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Tempintervalo > Monato

	lundo	mardo	merkredo	ĵaŭdo	vendredo	sabato	dimanĉo
afrikansa	Maandag	Dinsdag	Woensdag	Donderdag	Vrydag	Saterdag	Sondag
albana	e hënë	e martë	e mërkurë	e enjte	e premte	e shtunë	e diel
angla	Monday	Tuesday	Wednesday	Thursday	Friday	Saturday	Sunday
araba	الاثنين	الثلاثاء	الأربعاء	الخميس	الجمعة	السبت	الأحد
armena	Երկուշաբթի (jerguŝapti)	Երկուշաբթի (jerekŝapti)	Երեքշաբթի (ĉorekŝapti)	Չորեքշաբթի (hinkŝapti)	Հինգշաբթի (urpat)	Ուրբաթ (ŝapat)	Շաբաթ (giragi)
belorusa	панядзелак (panjadzjelak)	аўторак (aŭtorak)	серада (sjerada)	чацьвер (ĉats'vjer)	пятніца (pjatnica)	сыбота (subota)	нядзеля (njadzjelja)
bahá'í	Kamál	Fidál	'Idál	Istijál	Istiqlál	Jalál	Jamál
bosna	ponedeljak	utorak	srijeda	ĉetvrtak	petak	subota	nedjelja
bretona	Dilun	Dimeurzh	Dimerc'her	Diriaou	Digwener	Disadorn	Disul
bulgara	понеделник (ponedelnik)	вторник (vtornik)	сряда (sriada)	четвъртък (ĉetvartak)	петък (petak)	събота (sabota)	неделя (nedelja)
ĉeĥa	pondělí	úterý	středa	čtvrtek	pátek	sobota	neděle
ĉina	星期一	星期二	星期三	星期四	星期五	星期六	星期日
dana	mandag	tirsdag	onsdag	torsdag	fredag	lørdag	søndag
estona	esmaspäev	teisipäev	kolmapäev	neljapäev	reede	laupäev	pühapäev
eŭska	astelehena	asteartea	asteazkena	osteguna	ostirala	larunbata	igandea
finna	maanantai	tiistai	keskiviikko	torstai	perjantai	lauantai	sunnuntai
franca	lundi	mardi	mercredi	jeudi	vendredi	samedi	dimanche
frisa	Moandei	Tiisdei	Woansdei	Tongersdei	Freed	Sneon	Snein
germana	Montag	Dienstag	Mittwoch	Donnerstag	Freitag	Samstag	Sonntag
greka	Δευτέρα	Τρίτη	Τετάρτη	Πέμπτη	Παρασκευή	Σάββατο	Κυριακή
guĝarata	સોમવાર	મંગળવાર	બુધવાર	ગુરુવાર	શુક્રવાર	શનિવાર	રવિવાર
hebrea	יום שני (jom ŝeni)	יום שלישי (jom ŝliŝi)	יום רביעי (jom r'vi'i)	יום חמישי (jom ĥamiŝi)	יום שישי (jom ŝiŝi)	שבת (jom ŝabat)	יום ראשון (jom riŝon)
hinda	सोमवार	मंगलवार	बुधवार	गुरुवार	शुक्रवार	शनिवार	रविवार
hispana	lunes	martes	miércoles	jueves	viernes	sábado	domingo
hungara	hétfő	kedd	szerda	csütörtök	péntek	szombat	vasárnap
indonezia	Senin	Selasa	Rabu	Kamis	Jumat	Sabtu	Minggu
irlandgaela	Dé Luan	Dé Mairt	Dé Céadaoin	Déardaoin	Dé h-Aoine	Dé Sathairn	Dé Domhnaigh
islanda	mánudagur	þriðjudagur	miðvikudagur	fimmtudagur	föstudagur	laugardagur	sunnudagur
itala	lunedì	martedì	mercoledì	giovedì	venerdì	sabato	domenica
japana	月曜日 (getsu-jōbi)	火曜日 (ka-jōbi)	水曜日 (sui-jōbi)	木曜日 (moku-jōbi)	金曜日 (kin-jōbi)	土曜日 (do-jōbi)	日曜日 (niĉi-jōbi)
jida	מאָנטיק (montik)	דינסטיק (dinstik)	מיטװאָך (mitvoĥ)	דאָנערשטיק (donerŝtik)	פֿרײַטיק (frajtik)	שבת (ŝabes)	זונטיק (zuntik)
kataluna	dilluns	dimarts	dimecres	dijous	divendres	dissabte	diumenge
kimra	dydd Llun	dydd Mawrth	dydd Mercher	dydd Iau	dydd Gwener	dydd Sadwrn	dydd Sul
korea	월요일	화요일	수요일	목요일	금요일	토요일	일요일
kornvala	De Lun	De Merth	De Mergher	De Yow	De Gwener	De Sadorn	De Sul
kroata	ponedjeljak	utorak	srijeda	ĉetvrtak	petak	subota	nedjelja
latina	Lunae dies	Martis dies	Mercurii dies	Jovis dies	Veneris dies	Saturni dies	Solis dies
latva	pirmdiena	otrdiena	trešdiena	ceturtdiena	piektdiena	sestdiena	svētdiena
litova	Pirmadienis	Antradienis	Trečiadienis	Ketvirtadienis	Penktadienis	Šeštadienis	Sekmadienis
manksa	Jelhune	Jemayrt	Jecrean	Jerdein	Jeheiney	Jesarn	Jedoonee
nederlanda	maandag	dinsdag	woensdag	donderdag	vrijdag	zaterdag	zondag
norvega	mandag	tirsdag	onsdag	torsdag	fredag	lørdag	søndag
pola	poniedziałek	wtorek	środa	czwartek	piątek	sobota	niedziela
portugala	segunda-feira	terça-feira	quarta-feira	quinta-feira	sexta-feira	sábado	domingo
romanĉa	gliendischdis	mardis	mesjamna	gievgia	venderdis	sonda	dumengia
rumana	luni	marţi	miercuri	joi	vineri	sîmbătă	duminică
rusa	понедельник (ponedel'nik)	вторник (vtornik)	среда (sreda)	четверг (ĉetverg)	пятница (pjatnica)	суббота (subbota)	воскресенье (voskresen'je)
serba	Понедељак	Уторак	Среда	Четвртак	Петак	Субота	Недеља
skotgaela	Di-Luain	Di-Mairt	Di-Ciadain	Di-Ardaoin	Di h-Aoine	Di-Sathurna	Di-Domhnaich
slovaka	pondelok	utorok	streda	štvrtok	piatok	sobota	nedeľa
slovena	Ponedeljek	Torek	Sreda	Četrtek	Petek	Sobota	Nedelja
sveda	måndag	tisdag	onsdag	torsdag	fredag	lördag	söndag
tagaloga	Lunes	Martes	Miyerkules	Huwebes	Biyernes	Sabado	Linggó
taja	วันจันทร์ ŭan ĉan	วันอังคาร ŭan angkaan	วันพุธ ŭan phut	วันพฦหัสบดี ŭan paruhat	วันศุกร์ ŭan suk	วันเสาร์ ŭan sao	วันอาทิตย์ ŭan a-tit
tamila	திங்கள்	செவ்வாய்	புதன்	வியாழன	வெள்ளி	சனி	ஞாயிறு
turka	Pazartesi	Salı	Çarşamba	Perşembe	Cuma	Cumartesi	Pazar
ukraina	понеділок (ponedilok)	вівторок (vivtorok)	среда (sereda)	четвер (ĉetver)	п'ятница (p'jatnicja)	субота (subota)	неділя (nedilja)
vjetnama	thứ hai	thứ ba	thứ tư	thứ năm	thứ sáu	thứ bảy	chủ nhật

	januaro	februaro	marto	aprilo	majo	junio	julio	aŭgusto	septembro	oktobro	novembro	decembro
afrikansa	Januarie	Februarie	Maart	April	Mei	Junie	Julie	Augustus	September	Oktober	November	Desember
albana	janar	shkurt	mars	prill	maj	qershor	korrik	gusht	shtator	tetor	nëntor	dhjetor
angla	January	February	March	April	May	June	July	August	September	October	November	December
araba	يناير	فبراير	مارس	أبريل	مايو	يونيو	يوليو	أغسطس	سبتمبر	أكتوبر	نوفمبر	ديسمبر
armena	Յունուար (hunvar)	Փետրուար (pedrvar)	Մարտ (mard)	Ապրիլ (abril)	Մայիս (majis)	Յունիս (hunis)	&Յուլիս (hulis)	Օգոստոս (okosdos)	Սեպտեմբեր (sebdemper)	Հոկտեմբեր (hokdemper)	Նոյեմբեր (nojemper)	Դեկտեմբեր (tegdemper)
belorusa	Студзень (Studzjen')	Люты (Ljuti)	Сакавік (Sakavik)	Красавік (Krasavik)	Травень (Travjen')	Чэрвень (Ĉervjen')	Ліпень (Lipjen')	Жнівень (Ĵnivjen')	Верасень (Vjerasjen')	Кастрычнік (Kastriĉnik)	Лістапад (Listapad)	Сьнежань (S'nieĵan')
bosna	Januar	Februar	Mart	April	Maj	Juni	Juli	August	Septembar	Oktobar	Novembar	Decembar
bretona	Genver	C'hwevrer	Meurzh	Ebrel	Mae	Mezheven	Gouere	Eost	Gwengolo	Here	Miz Du	Kerzu
bulgara	януарски (januari)	февруари (fevruari)	март (mart)	април (april)	май (maj)	юни (juni)	юли (juli)	август (avgust)	септември (septemvri)	октомври (oktomvri)	ноември (noemvri)	декември (dekemvri)
ĉeĥa	leden	únor	březen	duben	květen	červen	červenec	srpen	záři	říjen	listopad	prosinec
ĉina	一月	二月	三月	四月	五月	六月	七月	八月	九月	十月	十一月	十二月
dana	Januar	Februar	Marts	April	Maj	Juni	Juli	August	September	Oktober	November	December
estona	jaanuar	veebruar	märts	aprill	mai	juuni	juuli	august	september	oktoober	november	detsember
eŭska	urtarrila	otsaila	martxoa	apirila	maiatza	ekaina	uztaila	abuztua	iraila	urria	azaroa	abendua
finna	tammikuu	helmikuu	maaliskuu	huhtikuu	toukokuu	kesäkuu	heinäkuu	elokuu	syyskuu	lokakuu	marraskuu	joulukuu
franca	janvier	février	mars	avril	mai	juin	juillet	août	septembre	octobre	novembre	décembre
frisa	Jannewaris	Febrewaris	Maart	April	Maaie	Juny	July	Augustus	Septimber	Oktober	Novimber	Desimber
germana	Januar	Februar	März	April	Mai	Juni	Juli	August	September	Oktober	November	Dezember
greka	Ιανουάριος	Φεβρουάριος	Μάρτιος	Απρίλιος	Μάιος	Ιούνιος	Ιούλιος	Αύγουστος	Σεπτέμβριος	Οκτώβριος	Νοέμβριος	Δεκέμβριος
guĝarata	જાન્યુઆરી	ફેબ્રુઆરી	માર્ચ	એપ્રિલ	મે	જૂન	જુલાઈ	ઑગસ્ટ	સપ્ટેમ્બર	ઑક્ટ્બર	નવેમ્બર	ડિસેમ્બર
havaja	Ianuali	Pepeluali	Malaki	'Apelila	Mei	Iune	Iulai	'Aukake	Kepakemapa	'Okakopa	Nowemapa	Kēkēmapa
hebrea	ינואר	פברואר	מרץ	אפריל	מאי	יוני	יולי	אוגוסט	ספטמבר	אוקטובר	נובמבר	דצמבר
hinda	जनवरी	फरवरी	मार्च	अप्रैल	मई	जून	जुलाई	अगस्त	सितम्बर	अक्तूबर	नवम्बर	दिसम्बर
hispana	enero	febrero	marzo	abril	mayo	junio	julio	agosto	septiembre	octubre	noviembre	diciembre
hungara	január	február	március	április	május	június	július	augusztus	szeptember	október	november	december
indonezia	Januari	Februari	Maret	April	Mei	Juni	Juli	Agustus	September	Oktober	November	Desember
irlandgaela	Enáir	Feabhra	An Márta	An t-Aibreán	An Bhealtaine	An Meitheamh	Iúil	Lúnasa	Meán Fómhair	Deireadh Fómhair	Samhain	Nollaig
islanda	janúar	febrúar	mars	apríl	maí	júní	júlí	ágúst	september	október	nóvember	desember
itala	gennaio	febbraio	marzo	aprile	maggio	giugno	luglio	agosto	settembre	ottobre	novembre	dicembre
japana antikve	むつき mucuki	きさらぎ kisaragi	やよい jajoi	うづき uzuki	さつき sacuki	みなづき minazuki	ふみづき fumizuki	はづき hazuki	ながつき nagatsuki	かんなづき kannazuki	しもつき ŝimocuki	しわす ŝiŭasu
japana moderne	一月 iĉi-gacu	二月 ni-gacu	三月 san-gacu	四月 ŝi-gacu	五月 go-gacu	六月 roku-gacu	七月 ŝiĉi-gacu	八月 haĉi-gacu	九月 ku-gacu	十月 jū-gacu	十一月 jūiĉi-gacu	十二月 jūni-gacu
jida	יאַנואַר (januar)	פֿעברואַר (februar)	מאַרץ (marc)	אַפּריל (april)	מײַ (maj)	יוני (yuni)	יולי (yuli)	אױגוסט (ojgust)	סעפּטעמבער (september)	אָקטאָבער (oktober)	נאָװעמבער (november)	דעצעמבער (december)
kataluna	Gener	Febrer	Març	Abril	Maig	Juny	Juliol	Agost	Setembre	Octubre	Novembre	Desembre
kimra	Ionawr	Chwefror	Mawrth	Ebrill	Mai	Mehefin	Gorffennaf	Awst	Medi	Hydref	Tachwedd	Rhagfyr
kornvala	Genver	Hwevrer	Meurth	Ebryl	Me	Metheven	Gortheren	Est	Gwynngala	Hedra	Du	Kevardhu
kroata	Siječanj	Veljača	Ožujak	Travanj	Svibnja	Lipanj	Srpanj	Kolovoz	Rujan	Listopao	Studeni	Prosinac
korea	1월	2월	3월	4월	5월	6월	7월	8월	9월	10월	11월	12월
latina	Ianuarius	Februarius	Martius	Aprilis	Maius	Iunius	Iulius	Augustus	Septembri	Octobris	Novembris	Decembris
latva	janvāris	februāris	marts	aprīlis	maijs	jūnijs	jūlijs	augusts	septembris	oktobris	novembris	decembris
litova	Sausio	Vasario	Kovo	Balandžio	Gegužės	Birželio	Liepos	Rugpjūčio	Rugsėjo	Spalio	Lapkričio	Gruodžio
manksa	Jerrey Gheuree	Toshiaght Arree	Mayrnt	Averil	Boaldyn	Mean Souree	Jerrey Souree	Luanistyn	Mean Fouyir	Jerrey Fouyir	Mee Houney	Mee Ny Nollick
nederlanda	januari	februari	maart	april	mei	juni	juli	augustus	september	oktober	november	december
norvega	Januar	Februar	Mars	April	Mai	Juni	Juli	August	September	Oktober	November	Desember
pola	styczeń	luty	marzec	kwiecień	maj	czerwiec	lipiec	sierpień	wrzesień	październik	listopad	grudzień
portugala	janeiro	fevereiro	março	abril	maio	junho	julho	agosto	setembro	outubro	novembro	dezembro
rumana	ianuarie	februarie	martie	aprilie	mai	iunie	iulie	august	septembrie	octombrie	noiembrie	decembrie
romanĉa	schaner	favrer	mars	avrel	matg	zercladur	fenadur	uost	settember	october	november	december
rusa	январь (janvar')	февраль (fevral')	март (mart)	апрель (aprel')	май (mai)	июнь (ijun')	июль (ijul')	август (avgust)	сентябрь (sentjabr')	октябрь (oktjabr')	ноябрь (nojabr')	декабрь (dekabr')
serba	Јануар	Фебруар	Март	Април	Мај	Јуни	Јули	Август	Септембар	Октобар	Новембар	Децембар
skotgaela	an Faoilteach	an Gearran	an Márt	an Giblean	an Ceitean	an t-Òg-mhios	an t-luchar	an Lúnasdal	an t-Sultain	an Dàmhair	an t-Samhain	an Dúbhlachd
slovaka	január	február	marec	apríl	máj	jún	júl	august	september	október	november	december
slovena	januar	februar	marec	april	maj	junij	julij	avgust	september	oktober	november	december
sveda	januari	februari	mars	april	maj	juni	juli	augusti	september	oktober	november	december
tamila	ஜனவரி	பெப்ரவரி	மார்ச்	ஏப்ரல்	மே	ஜூன்	ஜூலை	ஆகஸ்ட்	செப்டம்பர்	அக்டோபர்	நவம்பர்	டிசம்பர்
taja	มกราคม Moggarakom	กุมภาพันธ์ Gumpaphan	มีนาคม Minakom	เมษายน Maj-sa-jon	พฤษภาคม Prues-saphakom	มิถุนายน Mithunajon	กรกฎาคม Garagadakom	สิงหาคม Singhakom	กันยายน Gan-ja-jon	ตุลาคม Tulakom	พฤศจิกายน Prues-saĝigajon	ธันวาคม Tanŭakom
turka	Ocak	Şubat	Mart	Nisan	Mayıs	Haziran	Temmuz	Ağustos	Eylül	Ekim	Kasım	Aralık
ukraina	січень (siĉen')	лютий (ljutij)	березень (berezen')	квітень (kviten)	травень (traven')	червень (ĉerven')	липень (lipen')	серпень (serpen')	вересень (veresen')	жовтень (ĵovten')	листопад (listopad)	грудень (hruden')
vjetnama	tháng một	tháng hai	tháng ba	tháng tư	tháng năm	tháng sáu	tháng bảy	tháng tám	tháng chín	tháng mười	tháng mười một	tháng mười hai

Kategorio:Tempo ja:月 (暦) simple:Month

Religio

Religio estas sistemo de ideoj kaj praktikoj, kiu estas bazita sur la kredo, ke ekzistas ekstermonda(j) potenco(j), kiu(j) influas la mondon kaj la vivon de la homoj.

Etimologio

En la latina lingvo la vorto religio havis multajn diversajn signifojn: apud "diotimo", "(di)respekto", "pieco", "kredo", "kulto", "sanktaĵo", "sankteco" ankaŭ "sankta promeso", "ĵuro", konsidero", "zorgemo", "precizemo", "skrupulo", "konscienceco", "konsciencriproĉo", "superstiĉo", "peko" kaj "kondamno". La plej fruaj skribaj atestoj de la ekzisto de tiu ĉi vorto troviĝas en la komedioj de Plaŭto (n. ĉ.-250, m. -184) kaj en la politikaj paroladoj de Cato (n. -234, m. -149). Cicerono asertas, ke la vorto religio devenas de relegere, kio signifas laŭvorte "denove volvi" kaj en figura senco "pripensi", "atenti". Li rilatigis tion al la templa kulto, kiu postulas zorgeman priatenton. Lactantius (Divinae Institutiones 4, 28) vidas la originon de la vorto en religare (alligi,retroligi). Laŭ li origina signifo do povas esti "pia pripenso" aŭ "retroligo" al (dia) origino de la universo. Laŭ la franca lingvisto Benveniste religio devenis de la sama radiko kiel legere (rikolti). Sekve li supozas ke religio signifis "rerikolto", ĉar la romiaj pastroj "rerikoltis" la rikoltaĵojn, kiujn oni metis en la templajn sanktejojn kiel oferojn al la dioj.

Religioj

:Abrahamismo - Agnostikismo - Ateismo - Bahaa Kredo - Brahmanismo - Budhismo - Diismo - Hinduismo - Islamo - Ĝajnismo - Judismo - Kristanismo - Katolikismo - Modernismo - Mormonismo - Novaj religioj de Japanio - Nova Erao - Novpaganismo - Oomoto - Rastafarianismo - Sankta Dajmo - Scientologio - Sikhismo - Spiritismo - Ŝamanismo - Taoismo - Unitarismo - Ŭonbulismo - Urantio - Viĉo - Kulto - Listo de Religioj

Ĉefaj mondaj religioj

Ĝenerale oni asertas, ke en la mondo ekzistas 12 ĉefaj mondaj religioj (la nomon sekvas nombro de kredantoj): # katolikismo: 1,071 miliardoj # protestantismo: 775 milionoj # orienta ortodoksio 240 milionoj (kristanismo entute: 2,1 miliardoj; t. e. katolikoj + protestantoj + ortodoksuloj) # islamo: 1,1 miliardoj # hinduismo: 1,05 miliardoj # konfucianismo: 400 milionoj # budhismo: 350 milionoj # taoismo: 50 milionoj # ŝintoismo: 30 milionoj # judismo: 12 milionoj # sikhismo: 9 milionoj # jainismo: 6 milionoj

Sanktaj libroj

:Avesto - Biblio - Daŭdeĝingo - Korano - Tripitako - Vedoj - Bhagavad Gitao - Libro de Mormon :Aliaj spiritualaj libroj:

:Kurso pri mirakloj

Sep saĝuloj

:Moseo - Laozio - Budho - Sokrato - Konfuceo - Jesuo - Mohameto

Dioj / Mitologio

:Afrodita - Alaho - Apolonio - Areso - Artemisa - Atena - Demiurgo - Devia - Diana - Dionizo - Eternulo - Ganeŝo - Hadeso - Hefesto - Hera - Hermeso - Hestia - Iziso - Jehovo - Jesuo Kristo - Kecalkoatlo/Kukulkano - Oziriso - Persefona - Pozidono - Sankta Triunuo - Satano - Ŝivo - Viŝnuo - Zeŭso ... > Listo de dioj

Sanktaj lokoj kaj pilgrimejoj

:Ciono - Kaaba - Templo de Artemisa - Templo de Jerusalemo

Sanktaj agoj

:Komunio - Meditado

Sanktaj lingvoj

Latina lingvo Greka lingvo Sanskrito Hebrea lingvo Aramea lingvo Araba lingvo Ioruba Lingvo

Postmorta ekzisto

:Infero - Metempsiĥozo - Neniigeco - Nirvano - Purgatorio - Paradizo - Reenkarnigo ----

La plej grandaj religioj, sektoj kaj kredoj (milionoj da kredantoj):

# 1943 Kristanismo (32,8% de homaro) # 1165 Islamo (19,6%) # 1050 Sunaismo (islama) # 1027 Katolikismo (kristana) # 762 Hinduismo (12,8%) # 760 nereligia (12,8%) # 359 ĉinaj popolaj religioj (6,1%) # 354 Budhismo (6,0%) # 322 aliaj kristanoj # 316 Protestantismo (kristana) # 249 etnaj religioj (4,2%) # 214 Ortodoksismo (kristana) # 115 Ŝijaismo (islama) # 100 nova religio (1,7%) # 64 Anglikanismo (kristana) # 22 Sikhismo # 20 Taoismo # 14 Judismo # 12 Spiritismo # 12 Mormonismo (kristana) # 7 Bahaa Kredo # 6 Konfuceismo # 4 Ĝajnismo # 3 Ŝintoismo # 0,3 Zoroastrianismo Kategorio:Religio ja:宗教 ko:종교 ms:Agama simple:Religion th:ศาสนา

Ŝabato

Ŝabato (hebrea ŝabbat, jida ŝabbes), en la abrahamaj religioj, sepa tago de la semajno speciale intencita por ripozo kaj adoro de Dio. La unua ŝabato estis la izraelida (juda), observata laŭ la Leĝo de Moseo, aparte laŭ La Dekalogo: :Memoru pri la tago ŝabata, ke vi tenu ĝin sankta. Dum ses tagoj laboru kaj faru ĉiujn viajn aferojn; sed la sepa tago estas ŝabato de la Eternulo, via Dio; faru nenian laboron, nek vi, nek via filo, nek via filino, nek via sklavo, nek via sklavino, nek via bruto, nek via fremdulo, kiu estas inter viaj pordegoj; ĉar dum ses tagoj la Eternulo kreis la ĉielon kaj la teron, la maron, kaj ĉion, kio estas en ili, sed en la sepa tago Li ripozis. Tial la Eternulo benis la tagon ŝabatan kaj sanktigis ĝin. (Eliro 20:8) Izraelidoj (Judoj) observas sian ŝabaton je sabato, de kie venas ties nomo. [esperanta ŝabato, sabato, angla Sabbath, Saturday (= Saturn's day, la tago de Saturno), franca sabbat, samedi (moderna franca samedi < vulgara latina sambati dies < latina sabbati dies = jour du sabbat), itala sabato, hispana/portugala, sábado, rusa subbota, ukraina subota, pola sobota, germana Sabbat (Schabbat), Samstag (nova alta germana Samstag < meza alta germana samb(e)ztac, malnova alta germana sambaztac = Sabbatstag/Sabbattag aŭ ŝabata tago/tago de la ŝabato), latina sabbatum, greka sabbaton < hebrea ŝabbat] La majoritata kristana kult- kaj ripoztago estas en dimanĉo (la unua tago de la semajno), kion vidu. Tamen, kelkaj minoritataj kristanaj eklezioj ("sektoj") kiel la Adventistoj de la Sepa Tago, la Baptistoj de la Sepa Tago, la Eklezio de Dio (de la Sepa Tago), la Universala Eklezio de Dio (the Worldwide Church of God/l'Église Universelle de Dieu) observas ŝabaton en sabato. La judaj kristanoj de la primitiva eklezio de la 1-a jarcento (ankaŭ Ebionitoj) festis ŝabaton en sabato. La ŝabatistoj (aŭ sabatistoj sabato-observantoj) festas ŝabaton en sabato kaj la dimanĉistoj observas sian ripoztagon en dimanĉo. Hodiaŭ estas la dimanĉistoj (dimanĉo-observantoj) la kristanisma majoritato kaj la ŝabatistoj (ŝabato-observantoj) estas la kristanisma minoritato. (Ŝabatismo/sabatismo estas ŝabato-observado/sabato-observado; dimanĉismo estas dimanĉo-observado.) La islama kult- kaj ripoztago estas en vendredo. (Islamanoj estas vendredistoj. Vendredismo estas vendredo-observado kaj vendredistoj estas vendredo-observantoj.) ----------- En novpaganaj religioj, ekzemple viĉo, ŝabato estas unu el ok gravaj festoj en la jaro. Ŝabatoj ankaŭ nomiĝas "sunaj festoj" ĉar ili iras laŭ la movado de la suno kaj la ciklo de la sezonoj, okazante en la solsticoj, la ekvinoksoj, kaj la tagoj mezaj inter tiuj. La ok ŝabatoj nomiĝas:
- saveno, 31a de oktobro aŭ 1a de novembro.
- julo, 20-23a de decembro;
- kandelfesto, 1a de februaro;
- eostro, 20-23a de aprilo;
- belteno aŭ majtago, 1a de majo;
- somermezo, 20-23a de junio;
- lamaso, 1a de aŭgusto;
- mabono, 20-23a de septembro; kaj Vidu ankaŭ esbato, viĉaj ritoj. Kategorio:Judismo Kategorio:Novpaganismo ja:安息日 simple:Shabat

Romio

Geografio > Mediteraneo > Romio < Antikva Epoko < Historio Romio estis la antikva regno, kies ĉefurbo estas Romo. Ĝia historio konsistas el tri grandaj epokoj:
- Romia Regno
- Romia Respubliko
- Romia Imperio
- Romia Imperio de Okcidento
- Romia Imperio de Oriento La ĉefa, oficiala lingvo de la ŝtato estis la latina. Laŭ Romia tradicio, la urbon Romo fondis en Latio du ĝemelfratoj Romulo kaj Remo sur la Monteto Palatino je 21-a de aprilo, -753. Ĉefaj kaj famaj romianoj estis i.a. Julio Cezaro, Aŭgusto Cezaro, Aleksandro Severo, Karakalo, Filipo la araba, Trajano Dum la unuaj kvar jarcentoj post Kristo, Romio regis grandan imperion ĉirkaŭ la Mediteraneo, de Mezopotamio ĝis Hispanio, de Egipto ĝis Britio. Kvankam la imperio fine disfalis, Romio metis la fundamenton de la Okcidento, kies bazo estis tute romia: ties skribo, ciferoj, interlingvo, valuto, leĝo, religio, kalendaro, mezuro, vort-provizo, literaturo, arkitekturo, ktp. estis esence romiaj. Eĉ en la 13-a jarcento, okcidentaj eŭropanoj nomis sin "latinoj" kaj la grekoj "romianoj". La prestiĝo de Romio kauzis, ke Rusa imperio regita de "caro" (= cezaro) nomis sin "Tria Romo" kaj Germana imperio regita de "kajsero" (= cezaro) pledis heredon de mezepoka germana Sankta Romia Imperio. Ankaŭ revolucianoj Usonaj kaj Francaj ligis sin al Romia Respubliko

Vidu ankaŭ:

- Senato
- Konsulo
- tribuno
- plebo
- patricio
- Kavaliroj (Romia socio)
- Liberigituloj (Romia socio)
- sklavoj
- Jaro de la Kvar Imperiestroj ja:ローマ帝国 simple:Roman Empire

Egiptio

Geografio > Afriko > Egiptio ---- Afriko Egiptio, arabe: مصر Misr Araba Respubliko Egiptio, arabe: جمهوريّة مصر العربيّة Ĝumhuriyat Misr al-Arabiyah, egipte araba: Gumhuriyet Masr el-Arabiye (1)la nomo devenas el la greka Aigyptos, kiu mem devenas de ties egiptlingva antikva nomo : Hat-ka-ptah = la kastelo de la spirito de Ptah

Loko: 27 No, 30 Or (nordorienta Afriko) Areo: 995.450 km²
semotaŭga: 2% Loĝantaro: 68.359.979 (2000, takso), % urbana: 45% (2000)
homoj po kv. km: 68,7 (2000)
homoj po kv. km da semotaŭga tero: 3433,6 (2000)
kreskanta procento: 1,72% (2000, takso)
naskoj: 25,38 po 1000 homoj po jaro (2000, takso)
mortoj: 7,83 po 1000 homoj po jaro (2000, takso)
migrantoj: -0,35 po 1000 homoj (2000, takso)
mortokvanto de beboj: 62,32 mortoj po 1000 naskoj (2000, takso)
infanoj po virino: 3,15 infanoj naskita po virino (2000, takso)
meza vivo longeco: 63,33 jaroj (61,29 viroj, 65,47 virinoj) (2000, takso) Ĉefurbo: Kairo القاهرة
La plej grandaj urboj: milionoj en 2000 (takso):

14,35	Kairo (#11 tutmonde)
4,75	Aleksandrio

Religio: 94% islamo, 6% kopta kristanismo kaj aliaj
Lingvo: la araba (oficiala). La klerularo regas la anglan kaj la francan
alfabeta: 51,4% (63,6% viroj, 38,8% virinoj) (1995 takso)
sendependeco: la 28an de februaro 1922 de Britio
organizoj: UNO (1945), Araba Ligo
konstitucio: la 11-an de septembro 1971
korupteco: 3,1 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000) Ekonomio: 62 Gd (1998, takso)
po kapo: 0,91 kd (1998, takso)
kreskada procento: 5% (1999, takso)
inflacio: 3,7 % (1999)
senokupa: 11,8 % (1999, takso)
registara buĝeto: 8,2 Gd (1998/99) Valuto: 1 egipta pundo (EGP)

Vidu ankaŭ

Pri antikva Egiptio

Vidu la artikolojn
- Egipta civilizo
- Faraono (kun plena listo de tiuj)
- hieroglifoj
- Howard CARTER
- Kleopatra
- Moseo
- Nefertito
- Rozeta ŝtono

pri postaj epokoj

Aleksandrio, Biblioteko de Aleksandrio, , Ptolemeo, Origeno, Plotino, Sankta Antonio, Nag-Hamado, Napoleono la 1-a de Francio, Nasser, Qutb, Sueza Kanalo, Nilo, Brita regado en Egiptio Egiptia Reĝlando ------- Historio de E-o en Egiptio: (laŭ EdE-E 1933) La unuaj pioniroj estis: A. Piotet en Ismailia, Robert Laussac kaj René Japiot en Alexandria en 1901. La lasta en 1903 presis artikolojn en "La Correspondance Egyptienne illustrée." En 1908 Fadie en Chartum gvidis E kursojn. En 1922 aperis prop. gazeto Egipta E-isto. Laŭ la Dietterle-statistiko en 1928 E-istoj estis en 6 urboj. Pri la progresado en la lastaj jaroj informas nin la ICK-raportoj. "La movado pli kaj pli atingas palpeblan formon, kiel i. a. pruvas la regule aperantaj prop. artikoloj en la enlanda gazetaro, precipe araba" (1929). "La grupo de Port Said, konsilita de C. M. Cather, faris bonegan laboron. Pli kaj pli montriĝas la fruktoj de koresponda kurso en araba lingvo" (1930). "Valoran instigon ricevis la laboro per la vizito de Scherer kaj kelkaj paroladoj. La apero de araba lernolibro de Amin El-Mofti en Aleksandrio faciligis la instruadon" (1932). "La ekzisto de araba lernolibro, de arabaj ŝlosiloj kaj flugfolioj faciligis senteble la laboron. Specialan meriton pro sia senlaca laboro akiris Tadros Migalli en Fayoum, kiu fariĝis la efektiva gvidanto nuntempa. Ĉiama helpemo de Nassif Marus. Lastatempe la grupo de Kairo tre vigliĝis dank' al la kunlaboro de L. N. Newell, kiu organizis kurson laŭ Cseh-metodo" (1933). UEA-del. en 1933 en Alexandria (ankaŭ EG), Fayoum, Ismailia kaj Kafr Ghannam.

vidu ankaŭ

- Listo de urboj de Egiptio
- Landnomoj ! als:Ägypten ja:エジプト ko:이집트 ms:Mesir simple:Egypt th:ประเทศอียิปต์ zh-min-nan:Ai-ki̍p

Franca Respublika Kalendaro

Tempo > Kalendaro ---- En la fino de la 18-a jarcento en Francio okazis la Franca Revolucio de 1789, kiu aboliciis monarkion kaj feŭdan reĝimon. En fluo de sciencemaj kaj kontraŭreligiaj pensoj, la revolucia registaro decidis anstataŭ Kristana Erao enkonduki novan kalendaran eraon, kaj komenci jarkalkulon de la tago de deklaro de la Franca Respubliko (22-a de septembro de 1792 laŭ Gregoria kalendaro). Ĉi tiu tago kongruis al la aŭtuna tagelaco (ekvinokso). Tiel, oni nomas tiun kreitan kalendaron Franca Respublika Kalendaro aŭ ankaŭ Franca Revolucia Kalendaro. Ekzemple, la 1-a de januaro de 2000 laŭ la gregoria kalendaro estis la tago primidi de la 2-a dekado de Nivozo de CCVII (=207) laŭ la franca respublika kalendaro. Tiu kalendaro nombras en la jaro 12 monatojn, kiujn konsistigas po 30 tagoj. Semajnon anstataŭas dekado (decade), entenanta 10 tagojn. Unu monato do konsistas el 3 dekadoj. La sistemo estas verko de Gilbert ROMME kun helpo de Lalande, Delambre kaj Laplace. La nomoj de la monatoj kaj la tagoj estis proponitaj de Fabre D'Eglantine, membro de Konvencio, naskita en la sudfranca urbo Carcassonne, laŭ devenoj tre pliparte latina:
- Tiuj de la tagoj laŭ latinlingvaj nombroj: primidi, duodi, tridi k.c.
- Tiuj de la monatoj laŭ la sezonoj, la agrikultura ciklo en eŭropa Francio. La jaroj estis skribitaj per romiaj ciferoj.

Nomo	Ordnumero	Daŭro laŭ Gregoria Kalendaro	Signifo de la nomo
Vendemiero	la 1-a monato	22/23 sep - 21/22 okt	fr. vendémiaire, de lat. Vindemia -- "rikolto de vinberoj"
Brumero	la 2-a monato	22/23 okt - 20/21 nov	fr. brumaire, de brume -- "nebula"
Frimero	la 3-a monato	21/23 nov - 20/22 dec	fr. frimaire, de lat. frimas -- "frostoj"
Nivozo	la 4-a monato	21/23 dec - 19/21 jan	fr. nivôse, de lat. nivosus -- "neĝa"
Pluviozo	la 5-a monato	20/21 jan - 18/19 feb	fr. pluviôse, de lat. pluviosus -- "pluva"
Ventozo	la 6-a monato	19/20 feb - 20/21 mar	fr. ventôse, de lat. ventosus -- "venta"
Ĝerminalo	la 7-a monato	21/22 mar - 19/20 apr	fr. germinal, de lat. germen -- "ĝermo"
Florealo	la 8-a monato	20/21 apr - 19/20 maj	fr. florial, de lat. floreus -- "florplena"
Prerialo	la 9-a monato	20/21 maj - 19/20 jun	fr. prairial, de lat. pratus -- "herbejo"
Mesidoro	la 10-a monato	19/20 jun - 18/19 jul	fr. messidor, de lat. messis -- "grenrikolto" kaj gr. doron -- "doni"
Termidoro	la 11-a monato	19/20 jul - 17/18 aŭg	fr. thermidor, de gr. therme -- "varmo" kaj doron -- "doni"
Fruktidoro	la 12-a monato	18/19 aŭg - 16/17 sep	fr. fructidor, de lat. fructus -- "frukto" kaj gr. doron -- "doni"

Notu kiel samsezonaj (laŭ sezonoj en Francio) monatoj havas komunan sufikson. La 12 monatoj do konsistis 360 tagojn. Kvin pliaj tagoj (ses kun supertago) estis naciaj festotagoj je la fino de la jaro. Komence, ili estis nomataj sans-culottides (laŭ sans-culottes, "senkulotuloj" aŭ malriĉaj revolucianoj). Post 1795, ili estis nomitaj "komplementaj tagoj".
- La Fête de la Vertu, "Festo de virto" je la 17-a aŭ 18-a de septembro
- La Fête du Génie, "Festo de genio" je la 18-a aŭ 19-a de septembro
- La Fête du Travail, "Festo de laboro" je la 19-a aŭ 20-a de septembro
- La Fête de l'Opinion, "Festo de la opinio" je la 20-a aŭ 21-a de septembro
- La Fête des Récompenses, "Festo de rekompenco" je la 21-a aŭ 22-a de septembro
- La Fête de la Révolution, "Festo de revolucio", supertago je la 22-a aŭ 23-a de septembro Inter tiuj, kiuj volis etendi la kalendaron post ĝia oficialado, estas malklare kiel kalkuli superjarojn post la jaro XIV. La Revolucia Kalendaro ĝisvivis nelonge. Je la 9-a de septembro de 1805 Imperiestro Napoleono la 1-a dekretis forlason de la Revolucia Kalendaro profite al reuzo de la Gregoria kalendaro, kiu en Francio reefektiviĝis la 1-an de januaro de 1806. Tamen ekde la 6-a al la 23-a de majo de 1871, ĝi revalidis en la pariza ribelado Commune de Paris.

Riproĉoj

Ĝi estas tro franci-centrita: la nomoj de la monatoj kongruis al sezonaj kaj agrikulturaj cikloj de eŭropa Francio. Ekzemple al la tiamaj francaj kolonioj, ĝi ja tute ne taŭgis... Aliaj mezurunuoj kreitaj de Franca Respubliko kiel metro kaj litro estis difinitaj laŭ tutmondaj kriterioj. La festotago estas décadi anstataŭ dimanĉo: unu el dek tagoj anstataŭ unu el sep, do tio estas ne nur kontraŭreligia (intence kaj malkaŝe), sed ankaŭ maloftigas la ripoztagojn! Sendube ne hazarde, ĉar multaj el la antaŭaj "Philosophes" (filozofoj) el burĝaj aŭ nobelaj klasoj, ekzemple Voltaire, ofte plendis, ke la kampuloj ne laboris sufiĉe kaj pasis tro da tempo, pro la dimanĉoj kaj aliaj religiaj festoj, "drinkante en la kabaredoj".

Influo de la kalendaro

Vortoj el la kalendaro aperas plurloke:
- Karl MARX verkis La 18-a de brumero de Louis Napoléon en 1852 pri Napoleono la 3-a.
- Emile ZOLA verkis romanon Germinal
- Termidora palinuro estas maniero kuiri palinuron.
- Termidora reago estas la nomo de la reago de burĝanoj kontraŭ jakobenojn kiu finis la periodon Teroro en Francio.
- Nomoj el la kalendaro estis uzitaj de revolucianoj kaj anarkiismanoj anstataŭ tiuj el religia tradicio. Ekzemple: Floréal MARTORELL.
- Ankaŭ en Sovetio estis projektoj por reformi la kalendaron.

Eksteraj ligoj

- [http://prairial.free.fr/calendrier/sommaire.html Klarigoj pri la Respublika Kalendaro] (diverslingve : fr es en eo pt de nl) [http://prairial.free.fr/calendrier/sommaire.html#esperanto (en esperanto)]
- [http://www.windhorst.org/calendar/ Kalendara kalkulilo] por konverti ĉiujn datojn de la gregoria kalendaro al la revolucia kalendaro. ---- Vd. ankaŭ: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Kalendaro > Kalendaro de Franca Revolucio Kategorio:Franca Revolucio kategorio:Kalendaro ja:フランス革命暦

Ateno

Eŭropo > Grekio > Atiko > Ateno < Urbo ---- Ateno (greke Αθηναι [athinaj]), aŭ grekece Atenoj, estas la ĉefurbo de Grekio. La civito Ateno estis unu el la unuaj demokratioj. Ĝia antikva haveno Pireo estas nun parto de la urbo. Ĝi estis tre grava centro de helena civilizo. Loko: 37.95 Norde 23.70 Oriente. Nuntempe, estas proksimume 4 milionoj da loĝantoj. Ĝia flughaveno estas nomata laŭ Eleftherios VENIZELOS. Estas metroo.

Vizitindaĵoj

- Akropolo
- Partenono
- Haveno Pireo
- Placo Agora
- Plaka
- Monumento pri Philopappos
- Pnyx
- Monumento pri Lysikrates
- Arko de Hadriano
- Olympeion
- Kerameikon
- Monto Likabitos Ĝi estis ejo de la 1-aj modernaj 1-aj modernaj Olimpikoj en 1896, la interaj Olimpikoj de 1906 kaj ejos la Olimpikoj en 2004.

Historio

La diino de Ateno estis Atena. Sankta Paŭlo predikis al atenanoj pri "nekonata dio". Vidu ankaŭ Atena demokratio, Atena imperio

Esperanto kaj Ateno

En ateno okazis 61-a UK en 1976.

Eksteraj ligoj

- [http://dmoz.org/Regional/Europe/Greece/Prefectures/Attica/Athens/ Kategorio en anglalingva DMoz]
- [http://dmoz.org/World/Greek/%d4%ef%f0%e9%ea%dc/%c5%f5%f1%fe%f0%e7/%c5%eb%eb%dc%e4%e1/%cd%ef%ec%ef%df/%c1%f4%f4%e9%ea%de/%c1%e8%de%ed%e1/ Kategorio en greklingva DMoz] Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo ja:アテネ ko:아테네 simple:Athens th:เอเธนส์ zh-min-nan:Athína

Gregoria kalendaro

Gregoria kalendaro estas la ĉefa kalendaro de la Okcidento kaj tutmonda komerco. Ĝi estas reformo de la antikva julia kalendaro de Julio Cezaro. La gregoria kalendaro estas suna kalendaro: ĝi precize sekvas la sunon (jarojn) sed ne la lunon. Kvankam la monatoj historie devenas de luna periodo, la monatoj komenciĝas kun la nova luno nur tute hazarde. Kontraste, la islama sekvas la lunon, ne la sunon, kaj la hebrea kalendaro la sunon kaj la lunon. Monatoj: la kalendaro havas 12 monatojn:
- januaro - 31 tagoj
- februaro - 28 aŭ 29 tagoj
- marto - 31 tagoj
- aprilo - 30 tagoj
- majo - 31 tagoj
- junio - 30 tagoj
- julio - 31 tagoj
- aŭgusto - 31 tagoj
- septembro - 30 tagoj
- oktobro - 31 tagoj
- novembro - 30 tagoj
- decembro - 31 tagoj La kalendaro sekvas la sunon, ne la lunon, tiel ke la komenco de printempo estas fiksita je la 21-a de marto. Februaro kutime havas 28 tagojn, sed en la superjaro -- la kvara jaro kaj kvara jarcenta jaro -- februaro havas 29 tagojn. Do, en la jaroj 1992, 1996, 2000 kaj 1600, ĝi havis 29 tagojn, sed en la jaroj 1993, 1994, 1900 kaj 1700, ĝi havis 28 tagojn. En la julia kalendaro, kontraste, februaro havis 29 tagojn en la jaroj 1900 kaj 1700. Pro tio, la gregoria jaro havas 365,2425 suntagojn, dum la julia havas 365,2500. La suna jaro mem estas 365,24219878 suntagoj. La gregoria jaro estas 25,96 sekundoj tro longa (kio fariĝos unu tago post 3320 jaroj). Semajno: aldone al la cikloj de monatoj kaj jaroj, estas la ciklo de la semajnoj. La semajno havas sep tagojn:
- dimanĉo
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato La 1-a de januaro 2000 estis sabato. Dimanĉo kaj sabato estas la "semajnfino", kutime tagoj de ripozo en la Okcidento. Sabato estas la tradicia juda tago de ripozo kaj dimanĉo la tradicia kristana tago de ripozo. Jaroj: la nombro de la jaro estas laŭ la kristana erao. Pro kuniĝo de semajna kaj superjara cikloj en la kalendaro estadas 14 tipoj de jaroj:
- Normalaj jaroj komenciĝantaj je :
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato
- dimanĉo
- Supejaroj komenciĝantaj je :
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato
- dimanĉo Tagoj: la tago komenciĝas je meznokto kaj havas 24 egalajn horojn. ... Reformo: Aprobo de Julia kalendaro siatempe estis grava antaŭenpaŝo, sed ĝi ankaŭ havis malgrandan malprecizecon: suna jaro kompare al Julia jaro estis mallonga je 11 minutoj kaj 14 sekundoj. Dum jaroj tiu ĉi diferenco fariĝis tagoegala kaj kaŭzis malprecizecojn. En la fino de 14-a jarcento diferenco pligrandiĝis tiomgrade ke printempa tagegaleco anstataŭ 21 de marto trafis al 11 de marto. Do Pasko, ferio printempa, iafoje okazis en la vintro! Papo Gregorio la 13-a decidis korekti la eraron. Li invitis specialan komisionon kaj tagokalkulo antaŭenigis je 10 tagoj. Por ke en estonto similaj eraroj ne okazu, ili decidis en ĉiuj kvarcentjaroj forĵeti tri tagojn, sekve kvanto de superjaroj fariĝis malpli je 3, ol en Julia kalendaro. Tio estis la solvo de Aloysius LILIUS en 1580. La fakta bazo estis la kalkulo de Koperniko pri la longeco de la jaro. En 1530, Koperniko esploris la kalkuladon de Ptolemeo en 139 kaj al-Battani en 882 kaj kalkulis la jaron por si mem kaj eldonis la nombron 365,2425, kiu fariĝis la longeco de la jaro en la gregoria kalendaro. Ĉi tiu nova kalendaro nomiĝis Gregoria aŭ jarkalkulo laŭ nova stilo kaj Julia kalendaro estis nomita jarkalkulo laŭ malnova stilo. En 1582 jaro, kiam Gregoria kalendaro estis enkondukita, diferenco inter du stiloj estis 10 tagoj, en 1900 ĝi atingis 13 tagojn. En venontaj jaroj ĝi pligrandiĝos plu. Gregoria kalendaro estis aprobita en diversaj landoj en malsamaj tempoj:
- 1582 - Hispanio, Italio, Pollando, Portugalio, Francio, Luksemburgio, katolika Nederlando
- 1583 - Bavario, Tirolo
- 1583-1585 - Katolika Germanio kaj Svislando
- 1584 - Aŭstrio, Ĉeĥio
- 1587 - Hungario
- 1590 - Transilvanio
- 1610 - Prusio
- 1700 - Danio, Norvegio, kaj la protestantaj regionoj de Germanio, Nederlando kaj Svislando (escepte de Sankt Gallen)
- 1724 - la svisa kantono Sankt Gallen
- 1752 - Anglio kaj kolonioj (ekz, la nuna Usono)
- 1753 - Svedio, Finnlando, Japanio
- 1911 - Ĉinio
- 1912 - Albanio
- 1915 - Litovio
- 1916 - Bulgario
- 1918 - Rusio, Estonio
- 1919 - Rumanio, Serbio
- 1924 - Grekio
- 1926 - Turkio
- 1928 - Egipto En 1582, laŭ la papo, la tago post la 4-a de oktobro (la fina tago de la julia kalendaro) estis la 15-a de oktobro (la unua tago de la nova gregoria kalendaro). Ĝenerale, katolikaj landoj plejparte aprobis la kalendaron dum 1582-90, protestantaj landoj dum 1700-53 kaj aliaj landoj dum 1911-28. ---- ::Tridek tagoj en septembro, ::april', junio, kaj novembro; ::Ĉiuj kromaj de la kalendar' ::Tridek-unu havas, krom februar', ::Kun dudek-ok, tri jarojn el kvar, ::Sed dudek-naŭ en superjar'. ::: - Tradicia angla poemo; elangliĝis Mateo McLAUCHLIN ---- Vidu ankaŭ: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Kalendaro > Gregoria Kalendaro kategorio:Kalendaro als:Gregorianischer Kalender ja:グレゴリオ暦 ko:그레고리력 ms:Kalendar Gregory simple:Gregorian calendar th:ปฏิทินเกรกอเรียน

Hebrea kalendaro

La hebrea aŭ juda kalendaro estas la tradicia kalendaro de la judoj. Ĝi celas sekvi la lunon precize, la sunaj jaroj ĝenerale. La nuna formo de la kalendaro estis starigita je 359. Hodiaŭ ĝi funkcias plejparte kiel religia ne komerca kalendaro: kalendaro por determini la tagojn de festoj, ktp. La 1-a de januaro 2000 laŭ la gregoria kalendaro estis la 23-a de teveto 5760 laŭ la hebrea. Monatoj: estas 13 monatoj: # tiŝrio - 30 tagoj # ĥeŝvano aŭ marĥeŝvano - 29 aŭ 30 tagoj # kislevo - 30 aŭ 29 tagoj # teveto - 29 tagoj # ŝevato - 30 tagoj # adaro 1 - 30 tagoj - nur en superjaroj # adaro 2 - 29 tagoj # nisano - 30 tagoj # ijaro - 29 tagoj # sivano - 30 tagoj # tamuzo - 29 tagoj # abo - 30 tagoj # elulo - 29 tagoj Kaj tiŝrio kaj nisano estas konsiderataj kiel la unua monato de la jaro. Tiŝrio estas konsiderata kiel la monato, en kiu la mondo estis kreita, kaj la jarnumero ŝanĝiĝas je la 1-a de tiŝrio (je la juda festo Roŝ Haŝana). Nisano estas la monato, dum kiu la izraelidoj eliris el Egipto (Pesaĥo okazas je la 15-a de nisano.) Kiam la Biblio parolas pri certa monato laŭ numero, tio aludas la monaton ekde nisano. La nomoj devenas de la 6-a jarcento a.K. en la tempo de la babilonia ekzilo. La monato adaro I estas supermonato kaj nur okazas en la superjaro. En la aliaj jaroj, adaro II estas nomata simple adaro. Tiŝrio komencas ĉe unua nova luno de la aŭtuno. Ĉiu monato komencas ĉirkaŭ la tempo de la nova luno. Jaro estas superjaro se la resto post divido de 19 (jaro modulo 19) estas 0, 3, 6, 8, 11, 14 aŭ 17. Ĥeŝvano kaj kislevo: ... Jaroj: la nombro de la jaro estas laŭ la hebrea erao. Semajno: estas sep tagoj en la semajno. La sepa tago de la semajno, sabato, estas tago de ripozo ŝabato laŭ judismo. Vendredo estas la "tago de preparado" (por la ŝabato). Nur la ŝabato havas propran nomon -- la aliaj tagoj nur estas nomita la unua tago, dua tago, ktp. Tagoj: la tago komencas ĉe sunsubiro, kiam la steloj aperas. La nokto havas 12 egalajn horojn kaj la tago havas 12 egalajn horojn. Do la taga horo estas pli longa ol la nokta horo en la somero kaj pli mallonga en la vintro. Kiam la Biblio diras "la tria horo", ktp, tiu estas la tria horo post tagiĝo (aŭ, laŭ kunteksto, post sunsubiro, ekzemple, "tria horo nokte"). ---- Vidu ankaŭ jenon: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Kalendaro > Hebrea Kalendaro Judaj festoj, judismo kategorio:Kalendaro ja:ユダヤ暦