:: wikimiki.org ::

Spaca Navedo

Spaca navedo

Kosmopramo, aŭ alivorte: Kosma navedo, kosma pramo, kosma omnibuso aŭ kosma flugmaŝino, estas kosma veturilo plurfoje uzebla. Ĝi kapablas transporti sep homojn kaj ŝarĝon de 25 tunoj (lanĉe) kaj 15 tunoj revene. Kosmpramo estas lanĉata de raketo, sed alteriĝas simile al aviadilo. Ĝiaj nomoj distingas ĝin de kosmoŝipoj, kiuj ordinare uzeblas nur unufoje. Tio havas du kialojn:
- kosmoŝipo konsistigas nur etan parton de la raketa instalaĵo lanĉita; preskaŭ ne valoras reuzi ĝin;
- kosmoŝipo ordinare ĉe sia refalo al tero aŭ akvo difektiĝas tiom, ke ne eblas reuzi ĝin. Nun ekzistas nur unu serio de kosmopramoj, konstruita de NASA. ESA havas planojn pri propra kosmopramo Hermes, kiu flugos ankaŭ senhome. Sovetio en la 1980-aj jaroj konstruis kosmopramon kun la nomo Buran', kiu en 1988 faris unu solan senhoman flugon. En 1993 la programo estis ĉesigita. 1993

La konstruitaj kosmopramoj de NASA

NASA entute konstruigis 7 diversajn kosmopramojn. Temas pri:
- Pathfinder
- Challenger (STA 99 / OV 99)
- Enterprise (OV 101)
- Columbia (OV 102)
- Discovery (OV 103)
- Atlantis (OV 104)
- Endeavour (OV 105)
Challenger pereis 73 sekundojn post ekflugo la 28-an de januaro 1986. Columbia – pereis dum alteriĝa manovro eniĝante la atmosferon la 1-an de februaro 2003. Post la dua katastrofo la agentejo NASA provizore ĉesigis flugojn per kosmopramoj. La sekva flugo, nomata STS-114, estis planita por la 15-a de majo 2005, sed okazis nur je la 26-a de julio. Ĉar la akcidenton de Columbia probable kaŭzis difekta kahelo en la kontraŭvarma ŝirmo, NASA ordonis de-eksteran inspekton (en orbito) antaŭ ĉiu reveno. Ĉar tia inspekto estas taŭge farebla nur dum restado ĉe la Internacia Kosmostacio (ISS), ĉiuj estontaj flugoj almenaŭ tuŝos la stacion. Ĉar ankaŭ dum la lanĉo en julio 2005 plasta peco derompiĝis de la lanĉaj raketoj kaj trafis la navedon, NASA anoncis denovan ĉesigon de ĉiuj flugoj ĝis esploro de la kaŭzo. La kosmopramoj faris en la kosmo multe da utila laboro. Estis lanĉitaj multaj satelitoj, centoj da kosmonaŭtoj flugis tien kaj reen, ili vizitadis la kosmajn enorbitajn staciojn MIR kaj ISS, ili flugis entute 1 032 tagojn, t. e. 24 770 flug-horojn.

La nomo(j)

La kutima usona vorto por ĝia ĉefa kosmo-aviadilo, shuttle (navedo), aludas ĝian kapablon plurfoje iri eksterteren kaj reveni. La originala koncepto por la navedo estas ke ĝi flugus inter tero kaj kosmo ĉiuduasemajne, tamen en praktiko pasas kelkaj monatoj inter flugoj. Aliaj lingvoj parte prenis tiun vorton sentraduke, aliaj tradukis ĝin, aliaj parolas pri "spaca pramo" aŭ eĉ "spaca omnibuso"; la ĉeĥa lingvo uzas la vorton raketoplán, en kiu la vortparto "-plan-" devenas de la franca verbo planer (gliti, ŝvebi). En la portugala lingvo oni nomas ĝin vaivem espacial, laŭlitere kosma iras-revenas. Laŭ la tradicia uzado de Esperanto la vorto kosmo pli indas ol la ambigua vorto spaca (kiu povus signifi kun granda areo, volumeno, aŭ io simila), kaj la reta fakvortaro de la Astronomia Esperanto-klubo (AEKo) rekomendas la termo kosmopramo.

Eksteraj ligiloj

ja:スペースシャトル th:กระสวยอวกาศ Kategorio:Aeronaŭtiko KOSMOPRAMO

Tuno

Tuno estas unu el pluraj mezurunuoj de maso:
- Metra tuno estas la plej ofte uzata internacie. Ĝi estas SI-unuo kaj egalas al mil kilogramoj. Ĝia oficiala simbolo estas t, sed mT kaj T estas kelkfoje uzataj. Unu tuno egalas al 10 kvintaloj.
- Mallonga tuno aŭ kurta tuno estas la tuno ĝenerale uzata en Usono. Ĝi egalas al 2000 internaciaj funtoj, do 907,18474 kg.
- Longa tuno aŭ angla tuno iam estis ĝenerale uzata en Britio kaj estas ankoraŭ uzata en diversaj landoj por mezuri petrolon kaj ŝipojn. Ĝi egalas al 2240 internaciaj funtoj, do 1016,0469088 kg. La vorto tuno havas la saman originon kiel la vorto tonelo: ambaŭ devenas tra modernaj eŭropaj lingvoj el la latina vorto tunna, kiu signifis barelon. En iuj lingvoj oni uzas la saman vorton por la unuo de maso kiel por la unuo de volumeno, sed en Esperanto estas apartaj vortoj.

Ekstera ligo

En la angla:
- [http://www.ex.ac.uk/trol/scol/ccmass.htm Conversion Calculator for Units of Mass and Weight] Kategorio:Mezurunuoj ja:トン zh-cn:吨

Raketo

Raketo estas artefarita fajraĵo, kiun oni pafas vertikale en aeron kaj kiu eksplodas elĵetante multajn brilajn fajrerojn. ---- Raketo estas flugaparato aŭ kuglego, moviĝanta per reakcio, aperanta pro ĵetado malantaŭen de parto de propra pezo. ---- Plata pilkoĵetilo el interplektitaj ŝnuroj (rakedo).

Historio

Pri naskiĝloko de la raketoj estis diversaj opinioj dum longa tempo. luj diris, ke raketoj naskiĝis en Hindio, kaj aliaj asertis, ke ili naskiĝis en la Okcidento. Kun ĉiam pli profunda esplorado pri la historiaj materialoj diverslandaj fakuloj venis al la konkludo, ke Ĉinio estas ilia naskiĝloko. Jam en la antikveco Ĉinaj prapatroj estis multe interesataj de la mistera kosmo. Ili teksis sennombrajn belajn mitojn. En la mitoj la herooj, kiel la dio de la ĉielo, rajdas sur nubo kaj nebulo, veturas per fajraj radoj aŭ siaj propraj flugiloj por postkuri venton, flugi al la suno kaj luno kaj veturi en la spaco. Tiuj revoj elvolvis la sagon de la homoj de generacio al generacio. Ili pripensis diversajn rimedojn kaj kreis malsamajn instrumentojn por realigi sian revon. Antaŭ 2 000 jaroj en ĉinaj libroj estis noto pri raketo, t.e. sago por estigi fajron uzatan en milito. Ĝi estis farita tre simple: Oni gluis grason, sulfuron aŭ aliajn facile bruligeblajn substancojn al stangeto de sago kun la celo ataki malamikojn per fajro. Tia fajra sago lanĉita per pafarko estas diferenca de la moderna raketo, kiu lanĉiĝas per reakcia forto. Antikvaj ĉinoj inventis alĥemion por gangi metalojn en eliksiron. Anstataŭ trovi eliksiron por senfine daŭrigi la vivon, ili trovis metodon fari pulvon. Ĉia forto estas multe pli granda ol tiu de graso kaj sulfuro en la atako, tial en la jaro 904 oni komencis uzi ĝin en milito. lom post iom oni rimarkis, ke dum sia brulado la pulvo estigas reakcion, kiu povas puŝi objektojn. Surbaze de tiu teorio oni faris fajraĵojn, kiuj povas flugi, kuni kaj rotacii. Tiaj fajraĵoj, kiuj povas ŝprucigi diverskolorajn fajrerojn, ne nur estas amuzaĵoj de la popolanoj, sed ankaŭ ŝatataj de la kortego. Foje imperiestro de la Suda Song-dinastio Zhao Yun (Ĝaŭ Jun) (1225-1264 sur trono) faris bankedon por sia patrino. Por gin amuzi oni bruligis fajrajon "tera muso". Post ekbrulo gi kuris senorde en la palaco kaj ruligis sub la tronon de la imperiestra patrino. Kaj ŝi paliĝis de teruro kaj foriris kun kolero... Fakte, antaŭ tio, en la lastaj jaroj de la Norda Song-dinastio (960-1127) la "tondra obuso", inventita de la tiamaj teknikistoj, jam estis pafita pere de la reakcio de la raketo. Tiu armilo kun fera ŝelo estis ekstreme forta en la eksplodo. Foje en batalo de la armeo de Song-dinastio kontraŭ nordaj invadantoj, la soldatoj de la armeo pafis "tondrajn obusojn", kiuj falis de la ĉielo en la akvon kaj ŝipojn. Ĉiu eksplodo estigis incendion. Pro tio la malamikoj tute kolapsiĝis kaj forkuris panike. Fiaskinte, la malamikoj reordigis siajn trupojn kaj direktis sian lanĉopinton al la armeo de Song-dinastio, sed ĉi-foje ili atakis surmare. La armeo de Songdinastio, bone preparita, denove lanĉis raketojn, kies fajreroj plagis la arĉon de centoj da kilometroj kaj cindrigis centojn da malamikaj ŝipoj. Laŭ priskribo de la supre diritaj historiaj materialoj ĉinaj kaj alilandaj fakuloj opiniis, ke la armiloj "tondra obuso" kaj raketo kun antipuŝa ekipaĵo, uzitaj en la du bataloj, estas unuafoje enskribitaj en la historion kaj rigardataj kiel la plej fruaj raketoj en la mondo. Estas menciinde, ke tiujn batalojn propraokule vidis arabaj maristoj. Ili estis forte mirigitaj, ĉar en iliaj landoj oni neniam vidis tian armilon kaj oni batalis daŭre per glavoj, lanĉoj kaj pafarkoj. Dank' al invento de pulvo oni forlasis tradiciajn lanĉilojn - pafarkojn. Kvankam la tiamaj raketoj estis tre simplaj, tamen ilia forto estis alte taksata de la militaj strategiistoj. Poste iuj landoj ekhavis raketan trupon kaj raketajn fakulojn kaj sekve de tio multe riCiĝis la formoj kaj specoj de raketoj. Aperis ne nur solŝtupaj, sed ankaŭ kunligitaj kaj plurŝtupaj raketoj, kiuj povis flugi tien kaj reen kaj esti uzataj ripetfoje. En la 14-a jc oni inventis novan raketon uzatan kaj tere kaj akve. Ĝi estas farita el 4 kunligitaj bambuaj tuboj, ĉiu 1.6 m longa. En la tuboj estis kaŝitaj pluraj malgrandaj raketoj. Kiam la 4 bambuaj tuboj estis bruligitaj, ili leviĝis supren de akvo. Kiam la tuboj forbrulis, la kaŝitaj malgrandaj raketoj elsaltis kaj pafiĝis foren je pli ol unu kilometro. Tiamaniere oni multe pliigis la pafdistancon. Tia stafeta raketo tre similas al la nuna du-ŝtupa raketo en la teorio. Ĉinaj raketoj ekpopularigis en la mondo en la 13-a jc. Tiam la mongolaj militistoj akiris ĉinajn pulvon, pulvofarejon kaj metíistojn en suden-ekspedício kaj post nelonge ili enkondukis tiun teknikon en Hindion dum sia okcidenten-militiro. En 1248 anglo akiris ĉinan petardon. En 1377 ĉino Li Yuanying instruis teknikon pri raket-farado en Koreio. En 1399 en germana eldonajo vidiĝis bildo de ĉina raketo "Dia fajro kun fluga korvo". En 1621 aperis en Japanio ĉina plena verko de raketo-farado "Wu Bei Zhi"... Krom tio oni trovis ankaŭ, ke parolante pri pulvo kaj municio, la okcidentanoj ĉiam asociis ilin kun ĉinio, ekz. ili nomis salpetron, materialon por fari pulvon, "ĉina neĝo", petardon "ĉina floro" kaj raketon "ĉina sago". La ĉina tekniko pri raketofarado farigis komuna riĉaĵo de la tuta homaro. Ĝi disvolviĝis plue en la Okcidento. Poste ĝi senĉese disvolviĝis de hinda raketo al Congreve-a raketo de Britio, de raketo papera al fera, de mallongdistanca al longdistanca... Dank' al apliko de alispecaj, pli avangardaj teknikoj, oni faris raketojn pli kaj pli perfektaj. Oni uzas ílin ne nur en milito, sed ankaü en kosmonaŭtiko. Jen raketo suriris sian modernan vojon. Nun raketoj estas diversaj, Ciu kun sia propra funkcio, ekz. raketoj "Oriento", "Energio", "Ariane", "Titan" kaj "Changzheng". ja:ロケット ms:Roket

NASA

La Nacia Aeronaŭtika kaj Spaca Administracio (NASA) (fondita 1958) estas la oficiala usona agentejo de aerospaca esplorado kaj studo. Ĝi estas nemilita organizo, tamen ĝi faras militajn kaj nemilitajn misiojn.

Vizio kaj Misio

La vizio de NASA estas "plibonigi vivon tie ĉi, etendi vivon tien, kaj trovi vivon preteren" Ĝia misio estas "kompreni kaj protekti nian hejman planedon, esplori la Universon, serĉi por vivo, kaj inspiri la sekvantan generacion de esploristoj".

Historio

Kosma Konkurso

Post la monde unua lanĉo de homfarita satelito, Sputnik-1, je la 4-a de oktobro, 1957, la atento de Usono turniĝis al siaj propraj novmaturaj kosmaj penoj. La Usona Kongreso, alarmita de la perceptita minaco al usona sekureco kaj teknologia estreco, urĝigis tujan kaj rapidan agadon; Prezidento Dwight D. EISENHOWER kaj liaj konsilantoj konsilis pli intencajn rimedojn. Kelkaj monatoj de debato produktis konsenton ke nova federala agentejo bezoniĝas por fari ĉiujn ne-militajn agadojn en la kosmo. Je la 29-a de julio, 1958, Prezidento Eisenhower subskribis la 1958-an Akton pri la Nacia Aeronaŭtika kaj Spaca Administracio (NASA). Kiam ĝi efektiviĝis je la 1-a de oktobro, 1958, NASA konsistis ĉefe el kvar laboratorioj kaj proksimume 8 000 oficistoj de la 46 jaraĝa esplora agentejo por aeronaŭtiko, la Usona National Advisory Committee for Aeronautics (Nacia Konsila Komitato por Aeronaŭtiko). Fruaj programoj de NASA estis esplorado pri homa kosmoflugado (la Kosma Konkurso) kaj estis faritaj sub la premo de konkuro inter Usono kaj Sovetio kiu ekzistis dum la Malvarma Milito. La Mercury (merkura) programo, komencita dum 1958, ekkondukis NASA-on laŭ la pado de homa kosma esplorado kun misioj konstrukciitaj por simple malkovri ĉu homoj povas daŭrvivi en la kosmo. Je la 5-a de majo, 1961, kosmonaŭto Alan B. SHEPARD Jr. fariĝis la unua usonano en la kosmo kiam li pilotis Freedom 7 (Liberecon 7) dum 15 minuta suborbita flugo. John GLENN fariĝis la unua usonano por orbiti la teron je la 20-a de februaro, 1962 dum 5-hora flugo en Friendship 7 (Amikeco 7). Post kaim la projekto Merkuro pruvis ke homa kosmoflugo estas ebla, projekto Gemini (Ĝemeloj) lanĉiĝis por fari eksperimentojn kaj ellabori aferojn rilatajn al la luna misio. La unua ĝemela flugo kun enveturilaj kosmonaŭtoj, Gemini III (Ĝemeloj III) estis flugita de Virgil "Gus" GRISSOM kaj John W. YOUNG je la 23-a de marto, 1965. Naŭ aliaj misioj sekvis, montrante ke daŭraj homaj kosmoflugoj eblas, pruvante ke rendevuo kaj kupliĝo enkosma eblas, kaj kolektante medicinajn datumojn pri la efikoj de senpezeco al homoj.

Projekto Apollo

Post la sukceso de la programoj Mercury kaj Gemini, la Projekto Apollo komenciĝis por provi fari interesaĵojn en la kosmo kaj eble sendi homojn ĉirkaŭ (sed ne sur) la Lunon. La celo de la projekto Apollo radike ŝanĝiĝis post la anonco de la tiama prezidento John F. KENNEDY la 25-an de majo, 1961, ke Usono devis celi "allunigi homon kaj revenigi lin sekure al la Tero" antaŭ la jaro 1970. Tiel Apollo iĝis programo por meti homojn sur la Lunon. La projekto Gemini komenciĝis nelonge post tio kun la celo de provizi kosmoŝipon por provi teĥnikojn necesajn pro la novaj misionoj de la programo, nun multe pli malsimplaj. projekto Gemini]] Post ok jaroj de teĥnikoprovaj misionoj, inkluzivante la unuan perdon de astronaŭtoj dum la historio de NASA (la lanĉeja fajro de Apollo 1), la programo Apollo sukcesis je ĝiaj celoj kiam la misiono Apollo 11 allunigis du astronaŭtojn, Neil ARMSTRONG kaj Buzz ALDRIN, la 20-an de julio, 1969 kaj sekure revenigis ilin al la Tero la 24-an de julio. La unuaj vortoj de ARMSTRONG post kiam li eliris la kosmoŝipon Eagle kaptis la historiecon de la okazo: "That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind." (Tio estas unu eta paŝo por homo, unu grandega salto por la homaro.) Dek du homoj piediris sur la Luno antaŭ la fino de la programo Apollo en decembro de 1972. NASA estis gajninta la lunan konkurson, kaj en ia senco tio ĉi lasis ĝin sen direkto, aŭ minimume sen la publika atento kiu necesis por garantii grandajn budĝetojn de la Usona Kongreso. Post kiam Lyndon B. JOHNSON forlasis sian oficon, NASA perdis sian ĉefan politikan subtenanton; kaj Werner von Braun estis movigita al ofico pripropagandi en Vaŝingtono. Planoj por ambiciaj sekvaj projektoj konstrui kosmostacion, estigi lunan bazon, kaj lanĉi homan mision al Marso antaŭ 1990 proponiĝis sed kun la fino de aĉetado de ekipaĵoj por Saturn kaj Apollo, ne estis kapablo subteni tiujn ĉi planojn. La kvazaŭ-katastrofo de Apollo 13, kie oksigenujo eksplodis kaj preskaŭ kondamnis ĉiujn tri kosmonaŭtojn, helpis rekapti atenton kaj zorgon. Kvankam misioj ĝis Apollo 20 estis planitaj, Apollo 17 estis la lasta flugi sub la flago de Apollo. La programo finiĝis pro budĝetaj malpliiĝoj (parte pro la Vjetnama Milito) kaj deziro disvolvigi reuzeblan veturilon.

Aliaj Fruaj Misioj

Kvankam la vasta plimulto da la budĝeto de NASA elspeziĝis por homa kosmoflugo, jam estas multaj robotaj misioj instigitaj de la kosma agentejo. En 1962, la misio de Mariner 2 lanĉiĝis kaj fariĝis la unua kosmoveturilo fari preterflugon de alia planedo -- ĉi kaze Venuso. La Ranger (Vagkontrolist), Surveyor (Termezuristo), kaj Lunar Orbiter (Luna Orbitanto)- misioj estis esencaj por taksi lunajn kondiĉojn antaŭ penado de Apolonaj surluniĝoj kun homoj surveturilaj. Poste la dua Viking probes (vikingaj sondiloj) surplanediĝis sur la surfaco de Marso kaj sendis kolorajn bildojn reen al Tero; sed eble pli imponaj estis la misioj de Pioneer (Pioniro) kaj aparte Voyager (Vojaĝistoj) kiuj vizitis Jupiteron, Saturnon, Uranon, Neptunon alsendante sciencajn informojn kaj kolorajn bildojn. Malgajninte la kosman konkurson, Sovetio devis, kune kun Usono, ŝanĝi la aliran manieron. Je la 17-a de julio, 1975 Apolona veturilo (uzita tiel post nuligado de planitaj lunaj flugoj) endokiĝis al al Sovetia Soyuz 19 kosmoveturilo. Kvankam la Malvarma Milito daŭris multaj pliajn jarojn, tiu ĉi estis gravega punkto en la historio de NASA kaj multo da la posta kooperacio en kosma esplorado kiu ekzistas hodiaŭ ekis de tiu ĉi misio. La unua kosmostacio de Usono, Skylab, estis okupata de la fino de Apolono ĝis la malfruaj 1970-oj.

Naveda Erao

La kosma navedo fariĝis la plej grava fokuso de NASA dum la malfruaj 1970-oj kaj la 1980-oj. Planita esti ofte lanĉebla kaj plejparte reuzebla veturilo, kvar kosmaj navedoj konstruiĝis antaŭ 1985. La unua lanĉita, Colombia, faris tiel je la 12-a de aprilo, 1981. La navedo ne estis ĉiam bona novaĵo por NASA -- flugoj estis multe pli kosta ol unue prognozita, kaj eĉ post la 1986-a Challenger-a katastrofo emfazis la riskon de kosmoflugo, la publiko refoje perdis intereso dum la misioj aperis ordinariĝi. Laboro komencis sur Kosmostacio Libereco (Space Station Freedom) kiel fokuso por la stabizita kosma programo, sed interne de NASA estis argumento ke tiuj ĉi projektoj okazis koste de pli inspiraj senstabaj misioj tiel kiel la Voyager sondiloj. Eĉ sen la Challenger, la malfruaj 1980-oj markis malaltan punkton por NASA. Malgraŭ ĉio, la navedo uziĝis lanĉi progresindikajn projektojn tiel kiel la Kosma Teleskopo Hubble (Hubble Space Telescope) (KTH). La KTH kreiĝis kun relative malgranda budĝeto de $2 miliardoj sed kontinuas funkcii de 1990 kaj de tiam dilektis kaj sciencistojn kaj la publikon. Iuj bildoj kiuj ĝi resendis jam fariĝas kvazaŭ-legenda, tiel kiel la ekfosaj hubelaj bildoj de forega kampo (Hubble deep field images). La KTH estas kunan projekton inter EKA kaj NASA, kaj ĝia sukceso estas paviminta la vojon al pli bona kunlaborado inter la agentejoj. En 1995 Rus-usonaj interagoj refoje atingiĝis komence de la Naved-MIR-aj misioj, kaj unufoje plu Rusa veturilo (ĉi tempe plene plumizita kosma stacio) endokiĝis kun usona veturilo. La kooperacio kontinuas ĝis hodiaŭ, kun Rusio kaj Usono, kiuj estas la du plej grandaj partneroj en la plej granda kosma stacio iam konstruita -- la Internacia Kosma Stacio (International Space Station) (IKS). La forteco de ties kooperacio pri tiu ĉi projekto estis eĉ evidenta kiam NASA komencis dependi de Rusaj lanĉaj veturiloj servi la IKS post la 2003 Kolombia katstrofo, kiu surterigis la navedan veturilaron dum longe pli ol du jaroj. Kostante pli ol cent miliardoj da dorloroj, estas estinte de tempo al tempo malfacile al NASA pravigi la IKS. La loĝantaro larĝe estas ĝis nun malfacile impresi kun detaloj de kosmaj sciencaj eksperimntoj, preferante novaĵon de grandaj projektojn al ekzotaj lokoj. Eĉ nun, IKS ne povas loĝigi tiom da sciencistoj kiom planita. Dum multo da la 1990-oj, NASA alfrontis malgrandiĝantajn jarajn budĝetojn pro zonstreĉado ĉe la Usona Kongreso en Vaŝingtono. Responde, la naŭa administranto de NASA, Daniel S. GOLDEN, pioniris la agmanieron de "pli rapida, pli bona, pli malmultekosta" kiu ebligis al NASA redukti la koston dum ankoraŭa liverado de larĝa vario de aerokosmaj programoj. Tiu agmaniero kritikiĝis kaj re-taksiĝi post la duopaj perdoj de Mars Climate Orbiter (Marsa Klimata Orbitilo) kaj Mars Polar Lander (Marsa Polusa Algrundilo) en 1999.

Estonteco de NASA

La plej publike inspiraj misioj de NASA dum lastatempaj jaroj jam estas la misio Mars Pathfinder (Marsa Padtrovanto) en 1997. Ĵurnaloj ĉirkaŭ la mondo eldonis bildojn de la algrundilo forsendanta ĝian vagilon, Sojourner (Pasloĝanto), esplori la surfacon de Marso en maniero neniam antaŭe farita ĉe iu ekster-tera loko. Malpli publike aklamita sed farante sciencon de 1997 ĝis nun 2005 estas la Mars Global Surveyor (Marsa Globa Termezuranto) orbitilo. De 2001, la orbitana Mars Odyssey (Marsa Odiseado) esploras pri evidentaĵoj de pasinta aŭ nuna akvo kaj vulkana aktiveco sur la ruĝa planedo. NASA anticipas kontinuan esploradon de la ruĝa planedo kun pli da kosmoveturiloj tiel kiel la Mars Reconnaissance Orbiter (Marsa Rekognoska Orbitilo), kiu atingos Marson en 2006. La katastrofo de la kosma navedo Kolombio en 2003, en kiu mortis sep kosmonaŭtoj kaj kiu kaŭzis 29 monatan paŭzon de kosmonavedaj flugoj, ekagigis seriozan retaksadon de la prioritatoj. La Usona registaro, variaj sciencistoj, kaj la publiko, ĉiuj konsideris la estontecon de la kosma programo. Je la 14-a de januaro, 2004, dek tagoj post la grundiĝo de la unua Mars Exploration Rover (Marsa Esplorada Vagilo), Spirit (Spirito) (la dua estis Opportunity (oportuneco) ), prezidento George W. BUSH anoncis novan planon por la estonteco de NASA, nomita la Vision for Space Exploration (Vizio pri Kosma Esplorado). Laŭ tiu ĉi plano, homoj reiros al la Luno antaŭ 2020, kaj starigos antaŭpostenojn kiel testilon kaj eventualan rimedon por estontaj misioj. La kosma navedo emeritiĝos en 2010 kaj la Crew Exploration Vehicle (Laborista Esplorada Veturilo) anstataŭos ĝin antaŭ 2014, kapabla kaj de endokiĝo kun IKS kaj de forveturado de Tera orbito. La estonteco de IKS estas iom malcerta -- konstruado kompletiĝos, sed preter tio estas malpli da certeco. Kvankam la plano unue alfrontis skeptikecon de Usona Kongreso, en malfrua 2004, Kongreso konsentis provizii ties ekajn monprovizojn por la unua jaro. Esperante sproni novenkondukon de la neregistara komerca sektoro, NASA estigis serion de Centjaraj Defioj (Centenial Challenges), priteknologiaj premioj por neregistaraj teamoj, en 2004. La Defioj inkludas taskojn kiuj estos utilaj por efektivigado de la Vizio de Kosma Esplorado, tiel kiel konstruo de pli rendimenta kosmonaŭta ganto.

NASA-partoj

La NASA-centro troviĝas en Vaŝingtono kaj krome ekzistas pli ol dek aliaj centroj kaj laboratorioj el kiuj plej gravaj estas:
- John F. Kennedy Space Center, Florido
- Ames Research Center, Moffett Field, Kalifornio
- Dryden Flight Research Center, Edwards, Kalifornio
- Goddard Space Flight Center, Greenbelt, Maryland
- Jet Propulsion Laboratory, proksime al Pasadena, Kalifornio
- Lyndon B. Johnson Space Center, Houston, Teksaso
- Langley Research Center, Hampton, Virginio
- Glenn Research Center, Cleveland, Ohio
- George C. Marshall Space Flight Center, Huntsville, Alabamo
- Michoud Assembly Facility, New Orleans, Luiziano
- John C. Stennis Space Center, Bay St. Louis, Misisipio
- Wallops Flight Facility, Wallops Island, Virginio

Kosmoflugaj Misioj de NASA

Homa kosmoflugado

- Mercury program (Programo Merkuro)
- Gemini program (Programo Gemeloj)
- Projekto Apollo (Projekto Apolono)
- Skylab (Ĉiel-labo)
- Kosmopramo (Space Shuttlee)
- Internacia Kosmostacio

1993

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1993 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj Jaroj: 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je vendredo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1993 post Kristo okazis, inter alie:

Eventoj

- 78-a Universala Kongreso de Esperanto en Valencio.
- Hugo RÖLLINGER iĝis honora membro de Germana Esperanto-Asocio.
- 10-a de decembro : la PEN-Mondkongreso akceptas la Esperantan PEN-Centron.
- Aleksandr POSTNIKOV rehabilitata.
- Andoro : Post referendumo akceptitas la unua konstitucio.
- Belgio: Albert la 2-a surtroniĝas.
- Ĉeĥoslovakio disiĝas je du ŝtatoj : Ĉeĥio kaj Slovakio. Vaclav HAVEL ekas kiel la unua Ĉeĥa prezidento.
- Burundo : Murdinte novelektitan prezidenton, militistoj prenas la regon.
- Ekvatora Gvineo : unuaj elektoj.
- Kazaĥio : prezidentiĝas Nursultan NAZARBAJEV.
- Niĝero : Unuaj multpartiaj elektoj.
- Usono : Bill CLINTON elektatas prezidento. Eksprezidentiĝas George BUSH.
- Japanio : LDP perdas la elektojn.
- Uzbekio : Islam KARIMOV prezidentiĝas.
- Al UNO aniĝas Andoro, Ĉeĥio, Eritreo, Makedonio, Monako kaj Slovakio.

Naskiĝoj

Mortoj

- 20-a de januaro : Svislando : Audrey HEPBURN
- 23-a de marto : Germanio : Hans Werner RICHTER
- 19-a de junio : William GOLDING
- 14-a de julio : Léo FERRÉ
- 31-a de julio : Baldueno la 1-a, kvina reĝo de la belgoj
- 31-a de oktobro : Italio : Federico FELLINI
- 31-a de oktobro: Usono: River PHOENIX
- 25-a de novembro : Anthony BURGESS
- decembro : Mladen VRTUNSKI
- 12-a de decembro: ANTALL József, hungara ministerprezidento TAga kroniko

Januaro 1993

- 1 a. CSFR dividiĝas: Ĉeĥa kaj slovaka respublikoj iĝas sendependaj ŝtatoj.
- 3a. Prezidanto de Kenjo, Moi, reelektiĝas.
- 3a. Bush kaj Jelcin subskribas en Moskvo Start-2-konvencion pri redukto de nukleaj armiloj.
- 3a. Unuafoje ĉiuj konfliktopartioj en eksa Jugoslavio kune konferencas en Ĝenevo.
- 3a. Perua parlamento refunkcias post 9monata interrompo.
- 4a. Kadre de Komunumo de Sendependaj Statoj (KSS) _ en Taŝkento formiĝas „Komunumo de Statoj de Meza Azio kaj Kazahio".
- 11a. Registaro de Taĝikio lanĉas armean atakon kontrau Ia islama opozícío.
- 11 a. Nova iraka atako kontrau Ia teritorio de Kuvajto.
- 13a. Usonaj, britaj kaj francaj miiítaviadiloj bombas raketbazojn en sudo de irako. 13a. Eksa GDR-ĉefo Honecker estas liberigita kaj forflugas al Ĉilio.
- 14a. Dana ĉefministro Schlüter demisias. Rasmussen- iĝas lia posteulo.
- 18a. Okcidentaj aviadiloj ree bombas militbazojn en Irako.
- 20a. Nova prezidento de Usono, Clinton, oficiale enoficiĝas.
- 22a. Kroatoj lanĉas atakon kon traŭ la regiono Krajina, kontrolata de serboj. Tiuj ĉi agrese respondas ĉie en la militregionoj. Ankaŭ kroatoj kaj islamaj bosnianoj pafas unu kontraŭ Ia alia.
- 22a.-Malsukcesa konferenco de Komunumo de Sendependaj,' Ŝtatoj (KSS) en Minsk: la organizaĵo disfalas pli kaj pli ĉefe pro la individuemo de Ukrainio, Moldovo kaj Turkmenio.
- 26a. Havel elektiĝas unua prezidanto de Ĉeĥa Respubilko.
- 27a.9jara mailibereja;puno por; la vidvino de la iama KP-ĉefo de Albanuo, Hoĝa, pro misuzo de ŝtata mono.

Februaro 2003

- 2a. Havel enposteniĝas kiel unua prezidanto de Ĉeha Respubliko.
- 3a. Papo Johano Paŭlo 2a dum 10taga vojaĝo tra Afriko vizitas Beninon, Ugandon kaj Sudanon.
- 3a.'Belorusio nuligas la malpermeson de sia Komunista Partio.
- 4a. 5 disidentaj membroj forlasas Ia Liberalan Partion de Aüstrío gvi datan de la dekstremulo Jörg Haider kaj formas propran parlamentan frakcion.
- 5a. Mobutu eksoficigas sian ĉefministron Ĉisekedi. Pluraj okcidentaj landoj postulas la demision de -Ia diktisto.
- 6a. EK havigas aI Ia Moldova Respubliko specialan gaststatuson, kiun ĝuas ankaŭ atiaj eksaj komunistaj respublikoj.
- 7a. En Liĥtenŝtejno la libera Listo rompas la 55jaran regadon de la 2 tradiciaj partioj. Cefministro' Brunhart demisias. Estro de la registaro iĝas la 33jaraĝa juristo Büchel.
- 7a. La reganta Kroata Demokratia Unio de prezidanto Tudjman venkas en la elektoj. Sed en Istrio, parto de Kroatio, ĝi fiaskas.
- 11 a. La ĉefo de Ia Itala Socialista Partio, Craxi, demisias, pro suspekto de koruptado. Li gvidis Ia partion dum 17 jaroj kaj estis ĉefministro dum 4 jaroj. Lia adepto, Benvenuto, iĝas lia posteulo.
- 12a. Eksa diktisto de -Malo, Traoré, estas kondamnita je morto.
- 14a. Ekskomunisto Brazauskas gajnas Ia prezidantajn elektojn en Litovio.
- 15a. La nova prezidanto de Kipro nomiĝas Klerides. Danke al la apogo de Ia naciistoj li venkis la ĝisnunan prezidanton Vasilioj.
- 15a. La Nacia Konsilio de Slovakio elektas Kovaĉ unua prezidanto.
- 17a. UN haltigas Ia liveradon de helpmaterialoj al Bosnio pro malhelpo flanke de la militantoj.
- 18a. La eksprezidanto de Sovetio, Gorbaĉov, devas defendi sin antaŭ t.n. ,popoIjuĝejo". Al li oni riproĉas „kontraŭkonstituciajn agojn' kontraŭ Ia sovetiaj popoloj". La ĉefakuzito mem ne aperas. La proceson oni konsideras kiel farson de la komunistoj.
- 22a. La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia kreon de juĝejo pri la militkrimoj en- eksa Jugoslavio. UN denove liveras helpmaterialon' al Bosnio. La serboj pafatakas la kroatan urbon,Zadar.
- 23a. Okaze de la Tago de la Armeo en Moskvo miloj da komunismemaj homoj postulas puĉon kontraŭ Jelcin.
- 24a. La kanada Lefministro- Mulroney, kiu oficis 8-jarojn,- anoncas sian demision.
- 24a. La ĝenerala sekretario-de UN, Boutros Ghali, konsentas pri la projekto de la usona prezidanto Clinton, peraviadife disĵeti helpmaterialon super Bosnio.
- 24a. La usona ministro pri eksteraj aferoj Christopher vizítas Ia deportitajn'palestinanojn en suda Libano. Diplomatie li montras komprenemon-por la vidpunktoj kaj de palestinanojn kaj de israelo.
- 25a. En la somalia ĉefurbo Mogadiŝu eksplodas pafada inter UN-' trupoj kaj somaliaj armeanoj.
- 25a. En Kubo okazas unuafoje liberaj elektoj de la membroj de la „politburoo" kaj de la parlamentaj kaj provincaj deputitoj. La ŝtatestro Castro, kiu submetiĝas al la - voĉdonado, anoncas ke li antaŭvidas forlasi sian postenon post 5 jaroj.
- 25a. En suda Koreio enposteniĝas la nova prezidanto Kim Young Sam kiel posteulo de Ro Tae Wu..
- 26a. La litova prezidanto Brazaus - kas nomumas la komerciston Siezevicius ĉefministro.

Marto de 1993

- 2a. La 39jara generalmajoro Ruslan Auŝev fariĝas la unua prezidanto de la aŭtonoma inguŝa respubliko en Kaŭkazo.
- 3a. Usono komencas peraviadile disĵetadi nutraĵojn kaj medikamentojn super Bosnio.
- 3a. Beogrado konfirmas la novan ĉefministron de Rest-Jugoslavio": Radoje Kontiĉ, lojalujo de Míloŝeviĉ;.
- 3a. Pro la neelekto de la oficiala kandidato de la socialista partio de Svislando por la konfederacia registaro, eksplodas akra diskuto ĉu la socialistoj forlasu Ia tradician registaran koalicion kaj estonte ludu fa rolon de vera politika opozicio.
- 8a. Scalfaro, itala prezidanto, rifuzas subskribi dekreton, kiu kvazaŭ senŝarĝus la koruptajn partifunkciulojn. Pluraj altrangaj politikistoj demisias pro sia supozata enmiksiĝo en la mafio.
- 9a. Kuracisto Albert Zafy, opozicia gvidanto de Malagasio, venkas la prezidantajn elektojn. Per tio la 17jara erao de Didier Ratsiraka finiĝas.
- 10a. La svisa parlamenta krizeto solviĝas per la elekto de la juddevena socialistino Ruth Dreifuss en la registaron. Si estas la dua virino en la historio de la svisa registaro.
- 11 a. Por la sesa sinsekva vojo Suharto fariĝas prezidanto de Indonezio.
- 11 a. Ekskomunisto Slezevicius iĝas nova ĉefministro de Litovio.
- 12a. La rusa kongreso de popoldeputitoj, kiu post Ia disiĝo ankoraŭ ne reelektíĝis kaj do plimulte konsistas el ekskomunistoj, esence limigas la povon de prezídanto Jelcin.
- 12a. Norda Koreio anoncas, ke ĝi forlasos la internacian kontrakton pri neapliko de atomarmiloj, Suda Koreio malpermesas- al siaj civitanoj komerci kun la nordo.
- 14a En - Aŭstralio la laborpartio kun sia ĉefministro Keating venkas la elektojn je la kvína sinsekva.fojo
- 15a. La nova konstitucio de Andoro unuafoje donas al ĝia popolo Ia politikan suverenecon. 16a.lslamaj radikaluloj murdas altrangulojn en Alĝerio kaj bombatakas turistajn busojn en, Egipto. La egipta polico severe reagas. Alĝerio rompas Ia diplomatiajn rilatojn kun Irano.
- 16a. La nova komunisma popolkongreso de Kubo kanfirmas Fide1 Castro-n kiel ŝtatestron. Diverslandaj nobelpremlitoj protestas kontraŭ Ia malrespekto de la homaj rajtoj sur la insulo.
- 17a. Pluraj bombeksplodoj en Kalkato kaj Bombajo maltrankviligas Híndion.
- 17a. En Abĥazio ekscesas sanga batalo inter sendependemuloj kaj kartvelaj ŝtataj armetaĉmentoj.
- 19a. Wörner, ĝenerala sekretario de NATO, unuafoje vizitas Albanion.
- 20a. Pro la publike anoncita dekreto de Jelcin, enkonduki limigitan prezidantan reĝimon en Rusio, la politika konflikto en Moskvo atingas sian kulminon, Jelcin postulas, ke la rusa popalo decidu mem pri la estonta politiko en la lando.
- 22a. Ĉe Ia Intemacia Kortumo en Hago Bosnio oficiale plendas kontraŭ „Rest-Jugoslavio" pro genocido. En Bosnio dume la milito furoradas.
- 23a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, anoncas eksoficiĝan proceduron kontraŭ Jelcin. Usono kaj pluraj aliaj okcidentaj ŝtatoj vorte apogas Jelcin.
- 25a.Izetbegoviĉ, prezidanto de Bosnio, post longa hezitado subskribas la projekton de UN-intertraktantoj Cyrus Vance kaj Davíd Owen pri la teritoria disdivido de la lando. Ankaŭ la kroatoj akceptas la planon, dum la bosniaj serboj rifuzas ĝin.
- 26a. La rusa popoldeputita kongreso akuzas la ŝtatprezidanton je, kontraŭkonstituciaj agadoj. Jelcin retiras sian dekreton.
- 28a. En Francio Ia burĝaj partioj venkas Ia parlamentajn elektojn akirante pli ol 80 % de la manda - toj: la regantaj socialistoj; falas al sensignifa parlamenta malplimulto. La senlaboreca kvoto en Francio estas 10,6 %.
- 28a. La rusa popoldeputita kongreso voĉdonas pri eksoficigo de Jelcin kaj Ĥasbulatov: En Ia kazo de Jelcin la baloto fiaskas pro nur 72 voĉoj.
- 28a. Li Peng estas konfirmita kiel nova ĉefministro de Ĉinio.
- 29a. Bérégovoy, socialista ĉefministro de Francio, demisias. Lin sekvas la gaŭlisto Edouard Balladur.
- 30a. Al Ia murdo de 2 israelaj policistoj Jerusalemo reagas per fa fermo de la Gaza-strio kaj de okcidenta Jordanlando.

Aprilo 2003

- la. La zairia parlamento abolas la reformojn kaj ornamas prezidanton Mobutu per diktistaj rajtoj.
- 2a. Gaŭlisto Philippe Séguin, kontraŭanto de la kontrakto de Maastriĥt, iĝas franca parlamentestro.
- 2a. Post sepjara armea reĝimo, la reĝlando Lesoto ricevas civilan registaron.
- 4a. Jelcin, rusa prezidanto, kulmine kunvenas en Vankuvero kun sia usona kolego Clinton, kiu promesas moralan kaj financan apogon.
- 4a. La parlamento de la „Serba Respubliko" en Bosnio unuanime rifuzas Ia Vance-Owen-projekton pri la nova teritoria formado.
- 4a. Jelcin admonas la baltajn respublikojn, ke la forveturo de la rusaj armeanoj dependas de ilia politiko koncern la nacimalplimultojn. La baltaj aŭtoritatoj akuzas Moskvon pro la intenco subjugigi la baltojn.
- 5a. Moskvo akre mallaŭdas Ukrainion pro ĝia prokrastemo liberiĝi je siaj nukleaj armiloj. 6a. Armenio enkondukas novan armean ofensivon kontraŭ Azerbajĝano. Özal, turka prezidanto, incitas armeoekzercojn apud la limo; ĉefministra Demirel rifuzas.
- 6a. La nacia demokratia konferenco de Ĉadio taskigas la novan ĉefministron Fidel Moungar establi en la lando plurpartian sistemon.
- 6a. Ribelantaj studentoj en Malio atakas la prezidantan rezidejon kaj la parlamentejon.
- 7a. La sekureca konsilio de UN unuanime rekomendas akcepti Ia aliĝpeton de Skopje-Makedonio.
- 8a. La Haga Kortumo admonas „Rest-Jugoslavion rezigni pri ĝia genocida politika en Bosnio. Nur la rusa juĝisto kontraŭas.
- 12a. NATO komencas peraviadile protekti la bosnian aerteritorion. Usono rekomendas perarmean intervenon, Rusio postulas prokrasti la aldonajn sankciojn.
- 12a. Chris Hani, la ĉefo de Ia sudafrika komunista partio, estas murdita. Eksplodas nova ondo de protestoj kaj strikoj.
- 14a. Jelcin minacas sian anstataŭanton Ruckoj per eksigo; dume parlamentestro Ĥasbulatov riproĉas ai Jelcin esti la ĉefa obstaklo por la reformoj. La reakciuloj postulas-la demision de Kozirjev, ministro pri eksterlandaj aferoj.
- 16a.'Post-unujara serba okupado, la orientbosnia urbo Srebrenica kapitulacas. UN anoncas'perfortan defendon de la urbo se necese.
- 18a. Turgut Özal (65), turka prezidanto, mortas pro koratako.
- 18a. En referendumo en Italio, 78 % de la voĉdonintoj esprimiĝis favore al ĝenerala politika renoviĝo de la lando kaj tiel senkreditigas la malnovan politikan sistemon.
- 19a. En Kolumbio estas murdita la 101-a ĵurnalisto kiu kuraĝis protesti kontraŭ la koruptado.
- 20a. La hispana socialista partio interrompas siajn intemajn kverelojn kaj unuece prezentas sin por la antagtempaj parlamenta elektoj.
- 21a. La brazilanoj voĉdonas kontraŭ la enkonduko de la monarkio kaj por la konservo de la ĝisnuna konstitucio, laŭ kiu la ŝtatprezidanto estras la registaron.
- 22a. Amato, itala ĉefrnínistra, demisias.
- 22a. En la lukto kontraŭ la islama fundamentismo, Egiptio mortkondamnas sep radikalulojn.
- 22a. En Bolivio esprimiĝas severa verdikto (30jara karcerpuno) en neĉeesto kontraŭ García Meza, la lasta armea diktisto de la lando.
- 22a. En Peruo moviĝas la armeo post provo de la parlamento esplori la krimojn kontraŭ la homaj rajtoj.
- 22a. En Sudafriko mortas pro koratako Andries Treurnicht, la gvidanto de la konservema partio.
- 23a. Demirel, turka ĉefmínistro kandidatiĝas por la prezidanta ofico.
- 25a. La rusa prezidanto Jelcin rikoltas klaran fidopruvon flanke de la popolo, dum la kongreso de la popotdeputitoj perdas sian reputacion. Anticipajn elektojn la popolo ne volas.
- 25a. Oliver Tambo, eksa prezidanto de la Afrika Nacia Kongreso, mortas en Sudafriko. 26a. Cario Clampi, eksa bankprezidanto, iĝas la nova itala ĉefministro de la 52a postmilita registaro. Li estas la unua ne-politikisto en tiu ofico.
- 27a. Unuafoje depost 44 jaroj komenciĝas en Singapuro oficialaj diskutoj inter Pekino kaj Tajvano, unuavice pri ekonomiaj temoj.
- 27a. La civitanoj de Eritreo voĉdonas por ŝtata sendependeco.
- 29a. En Ia unuaj balotoj de unuiĝinta Jemeno venkas la partio de la prezidanto Saleh.
- 30a. Unu tagon post ĝia formado, en la itala registaro jam eksplodas krizo pro la demisio de kvar novaj maldekstraj ministroj. Dume diskutiĝas la nuligo de la diplomatia imuneco de Andreotti kaj Craxi.

Majo de 1993

- 1a Okaze de Ia unuamajaj manifestacioj en Moskvo, 500 komunistoj kaj policistoj interbatalas.
- 1 a Bérégovoy, eksa franca ĉefministro, mortigas sin pro neelteno de la politika fiasko de sia partio.
- 1 a Premadas, srilanka prezidanto, mortas pro atenco. Ĉefministro Wijetunga iĝas nova prezidanto.
- 2a En Ateno konkludiĝas konferenca pri Bosnio-Hercegovina. Karadziĉ, cefo de la bosniaj serboj, subskribas la Vance-Owen-planon. La usona prezídanto Clinton minacas per armea interveno.
- 3a Enghalm, prezidanto de la germana socialista partio kaj ministro-prezidanto de Schleswíg-Holstein, subpreme demisias de siaj oficloj. Li konfesas esti mensoginta líge kun la Barschel-skandalo. 5a La usona engaĝiĝo en Somalio finiĝas. Germanoj transprenas Ia taskon.
- 6a La parlarento de bosniaj serboj rifuzas !a Vance-Owen-piaion. 8a En Hago 20000 gestudentoj protestas kontraú la ŝparemo de la nederlanda registaro. Bataloj kun la polica kaúzas vunditajn kaj arastitojn.
- 9a Aptidon iĝas prezidanto de Űibutio en la unuaj demokratiaj elektoj de la orientafrika ŝtateto. 9a Wasmosy de Ia Colorado-partio i§as prezidanto de Paragvaja. 10a La separatista movado de Korsiko relanĉas serion da bombatencoj.
- 12a Litovio kaj Slovenio iĝas novai membroj de Ia Eŭropa Konsilio. 13a Vaŝingtono definitive rezignas pri la kosmoraketa programo „SteIa milito" (SDI).
- 13a Estonio estas akceptita en !a Eŭropa Konsiiio.
- 16a Demirel iĝas nova ŝtatprezidanto de Turkio.
- 16a Referendume, la bosniaj serboj rifuzas Ia Vance-Owen-planon. 17a Karadzic rifuzas unuecan bosnian taton kaj la Vance-Owenplanon. Okcidento diskutas la establon de protektozonoj por la islama loĝantaro en Bosnio. 18a Dum 2a referendumo en Danlando, 57 % de Ia voĉaj akceptas Ia Mastnht-kontrakton. Post la baloto, protestgrupoj grave interbatalas kun la polico. 18a Cinio protestas kontraü Ia renkontiĝo de Dalai Lama kun la brita registaro.
- 20a Benvenuto, sekretario de Ia itala socialista partio, demisias, protestante kontraú la maihelpoj;
- reformi la partion. La &nova-poli- - co arestas Ia urbestron pro'supox'ataj mairegulecoj en lia aficado, 20a Vaŝingtono dipiornatle agnos kas la MPLA-reĝimon de Angolo 20a Kuĉma, urkaina >cefministro, demisias pro la intenco de fa §tat prezidanto Kravĉuk mem transpreni Ia registaran gvidan. La parla mento rifuzas lian dervision. KraY ĉuk ricevas specialajn rajtojn koncerne ekonomiain demandojn. 21 a Jelcin kunvokas konstitucian konferencon por Ia'- 5a de junio klarigante kaj tiel ignoras ia papi deputitan kongreson, kiu antaü nelonga strebis elimini lin. 21a Pérez, venezuela prezidanto, estas akuzita pro misuzo de sia ofico.
- 23a En Kampuceo " komenciĝas parlamentaj elektoj kun vasta po pola partopreno. Kvankam - Ruĝa Kmero anoncis atencojn, la situacia trankvilas.
- 24a Eritreo, eksa etiopia provinco, iĝas nova sendependa ŝtato, kies 1-a prezidanto nomiĝas Afewerki.
- 24a Fortugalro; protestas kontraŭ la karcerpuno por, la ĉefo de la opozicio en orienta Timoro, okupata de Indonezio.
- 24a En tibeta cefurbo Lhaso paca protesto kontraŭ prezaltigoj transformiĝas en perfortaj manifestacioj favore al la sendependeco de la lando. La polico severe reagas.
- 25a Serrano Elias, gvatemala prezidanto, arbitre eksvalidigas la konstitucion kaj la parlamenton.
- 26a Alĝerio esprimas 38 mortpu-nojn kontrau radikalaj islamanoj.
- 26a La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia instalon de tribunalo por esplori la militkrimojn en eksa Jugosiavio.
- 27a Bombeksplodo - supoze fare de mafio - en Florenco mortigas plurajn homojn kaj detruas valor aĵojn. Sekvas tutiandaj protestoj.
- 27a Post Alĝerio ankaŭ en Egiptio esprimiĝas mortpunoj kontraŭ radikalaj islamanoj. Islamaj aŭtoritatuloj kondamnas la akademian liberecon de la universitatoj.
- 28a La pola registaro sub la gvido de Suchocka demisias post esprimo de malfido de la parlamento.
- 28a La Sekureca Konsiiio de UN konfirmas la novan ümon inter Kuvajto kaj Irako.
- 30a Walesa, pola prezidanto, likvidas la parlamenton.
- 30/31 aj Novaj rasismaj brulmurdoj en Solingen (Germanio) incitas la animojn en Germanio kaj Turkio. junio
- 1a Cosiĉ, jugoslavia prezidanto estas forpuĉita de la Miloŝeviĉ-obeema serba parlamento, 1 a Walesa, pola prezidanto, anti. cipe likvidas la parlamenton. 3a La burundianoj voĉdonas en liberaj elektoj kontraŭ la diktista prezidanto Buyoya de la Tutsi-tribo kiu regis dum 30 jaroj, kaj elekta~ la Hutu-tribano Ndadaye. 4a Velásquez iĝas la posteulo de ls venezuela prezidanto Pérez, kit estis forigita pro suspekto pri koruptado.
- 6a La hispanajn balotojn gajnis la socialista partio, kiu restas Ia plej granda politika torto en la lando.
- 6a En la italaj balotoj la tradiciaj partioj fiaskas, dum la protestpartioj fortiŭas.
- 6a En la unuaj liberai balotoj en Latvio depost 60 jaroj venkiĝas la naciismaj reformkomunistoj. La reganta popolfronto komplete malsukcesas.
- 7a La parlamentajn kaj prezidantain elektojn en Bolivio venkiĝas la opozicia revolucia naciisma movado,
- 8a La komunista Laborista Partio de Kurdistano proklamas la finon de la unuflanka armistico kaj avertas pri intensigo de la batalo.
- 10a La partio de la fiio de princo Sihanouk, Funcinpec, oficiale gajnas la balotojn en Kamboĝo.
- 11 a Kinkel, germana ministro pri eksteraj aferoj, iĝas nova ĉefo de la germanaj liberaldemokratoj.
- 11 a En tutlandaj balotoj la moderulo Rafsanĝani konfirmiĝas kiel irana prezidanto.
- 13a La turka parlamento unuafoje elektas inon, Tansu CILLER, nova ĉefministro.
- 13a La nova ĉefministrino de Kanado nomiĝas Kim CAMPBELL de la konservativa partio. La ministrino pri defendo promesas daŭrigi la politikon de la antaŭulo Mulroney.
- 14a Princo Sihanouk nomiĝas prezidanto de Kamboĝo. 14a 25000 strikantaj ukrainaj ministoj postulas la demisiori de prezidanto KRAVĈUK.
- 14a En Sofio okazas granda demonstracio kontraŭ la bulgara prezidanto Ĵelev, kiun oni nomas-perfidulo de la demokratio.
- 15a Alijev, iama azerbajĝana komunista ĉefo, elektiĝas nova parlamenta prezidanto. En Ia lando intensiĝas la batalo' inter registaraj trupoj kaj ribeluloj de Guselnov, apogita de la komunistoj.
- 15a Aristide, forpelita haitia prezidanto vivanta en ekzilejo, estas agnoskita denove kiel ŝtatestro de falanda parlamento.
- 16a Niĝerio nuligas la prezidantajn elektojn de antaŭ kelkaj tagoj.
- 16a Miloŝeviĉ kaj Tudjman, serba kaj kroata prezidantoj, ellaboras novan projekton por disdividi Bosnion. Izetbegoviĉ, bosnia prezid anto, rifuzas tiun planon.
- 17a La rumana parlamento decidas, ke la sekureca servo subjugiĝu sub ĝia kontrolo.
- 18a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, fuĝas el Baku. La ribeluloj de Guseinov alproksimiĝas al la ĉefur bo; eksstalinisto Alijev dekfaras sin nova prezidanto, sed Elĉibej ne intencas demisii. La parlamento aprobas la ribelulojn,
- 18a Banda, diktista prezidanto de Malavio, rifuzas slan demlslon, kvankam la popolo voĉdonis por la' enkonduko de plurisma demokra tio. La opozicio postulas novajn balotojn.
- 18a La sud-afrika parlamento voĉdonas por reenkonduki la mortpunon.
- 18a La japana parlamento esprimas sian malfidon pri ĉefministro, Miyazawa, kiu falas. Per tio la 38jara regado de la liberaldemokrata partio ŝanceliĝas. La ŝtata partio disfalas, novaj partioj fondiĝas.
- 20a La loĝantoj de fa kroata regiono Krajno voĉdonas por la disiĝo de Kroatio.
- 24a En pluraj eŭropaj landoj samtempe okazas perfortaj kurdaj atakoj kontraŭ turkaj firmoj kaj diplomatiaj reprezentejoj,
- 25a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, estas forpuĉita de Ia parlamento.
- 25a En la marokaj parlamentaj elektoj venkiĝas la opoziciaj partioj.
- 26a Post ekziligo de grekortodok sia pastro el Albanio al Grekio, Ateno reagas per amasa ellandigo de neleĝe restantaj albanoj
- 27a Usono detruas perrakete fa konstruaĵon de la iraka sekureca servo kiel venĝo por planita murdo al la eksprezidanto Bush pasintjare en Kuvajto,
- 29a Eŭropa Konsflio reakceptas Cehion kaj Stovakion en sian sinon.
- 30a Rezolucipropono pri armigo de la bosniaj islamanoj fiaskas en' la Sekureca Servo'de UN. 30a Malavio oficiale abolas la unupartian sistemon.
- 30a Ribelula ĉefo Guseinov iĝas nova azerbajĝana ĉefministro. En la lando denove regas ekskomunistoj.1 Julio
- 1 a. Serboj kaj kroatoj planas disdividi Bosnion en tri partojn laŭ etnaj kriterioj.
- la. Parto de !a nigramara ŝiparo hisas la sovetian flagon kief „kompromison" en la kverelo inter Rusio kaj Ukrainio pri la aparteno de tiu ŝiparo.
- 1a. Eŭropa Konsilio akceptas Slovakion en sian sinon.
- 2a. La armea regantaro de Haitio konsentas pri la reveno de Aristide, puĉita prezidanto.
- 2a. Draŝkoviĉ, gvidanto de la serba opozicio, komencas en !a malliberejo malsatstrikon kiel proteston kontraŭ la Miloŝeviĉ-reĝirno.
- 4a. Seiters, germana ministro pri internaj aferoj, transprenas Ia responson pri la murdo al supozebla teroristo en Bad Kleinen kaj demisias. Kanther iĝas lia posteulo,
- 4a. Sud-Afriko intencas konstitucie disdividi sian landon 'Iaŭ regionoj. De Klerk kaj Mandela estas honoritaj pro meritoj por demokratio.
- 4a. Turkaj islamanoj bombaténcas kontraŭ hotelo en la oriento de la lando kaj terorigas germanajn turistojn. Ankara anoncas, ke ĝi disbatos Ia islaman kaj kurdan terorajn en la lando.
- 6a. Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo kaj Eŭropa Konsilio postulas modifi la estonan civilanan leĝon, laŭ kiu rusoj estas diskriminaciataj.
- 7a. En Tokio komenciĝas kulmina konferenco de la 7 okcidentaj potencoj.
- 7a. Laŭ kubaj sciigoj, la nombro da boatrifuĝintoj al Usono kreskas.
- 7a. Ulmanis iĝas nova prezidanto de Latvio; li estas parenco de la samnoma prezidanto de la sendependa ŝtato intermilita.
- 9a. Draŝkoviĉ, serba opozicia gvidanto, sub premo de eksterlando rajtas forlasi la maliiberejon.
- 9a. La rusa parlamento pretendas, ke la ukraina havenurbo Sebastopolo apartenas al Rusio. La rusa kaJ ukraina prezidantoj protestas. 9a. Estonio akceptas modifitan civitanan leĝon, kiu rezignas pri la malavantaĝigo de neestonaj loĝantoj.
- 9a. Katalunoj kaj eŭskoj ricevas pfi grandan influon en la madrida parlamento. González restas hispana ĉefministro.
- 9a. La regionoj de Jekarerinburgo, Vladivostoko kaj Vologdo proklamas sin sendependaj respublikoj kadre de Rusio.
- 10a. La aŭstra Iiberala partio eksiĝas el la Liberala Internacio.
- 12a. En Makedonio aivenas 300 usonaj UN-pacsoidatoJ.
- 13a. Dum sia vizito al fa Eŭropa Konsilio, rusa delegacio kun parlamentestro Fiasbulatov estas mai' ĝentile evitata de la konsilianoj. 13a. Delegacio de Dalai Lama,,religia estro de la tibetanoj, depost 9 jaroj denove oficiale vizitas Pek inon.
- 14. La ŝtatreformo en 1Belgio kon kludiĝas per transformiĝo ai konfe deracio.
- 15a. La polaj amaskomunikiloj: akre kritikas prezidanton Watgsa pro - 15a. En Kroatio denove ekspfodas miHtaj bataloj inter kroataJ kaj serbaj trupoj.
- 18a. Rusaj trupoj enrniksiĝas en Tagikia; en la batalo kontraŭ af ganaj ribeluloj. Plurcentoj da homoj pereas_
- 18a. En Genevo interkonsentas Ia iibetiaj militpartioj kaj trovas solvon por Ia interna konflikto. 18a. La japana liberaldemokrata partio, kiu seninterrompe regas ekde 1955, perdas sian absolutan plfmulton, sed tamen restas Ia plej torta partio de la lando.
- 22a. Mfyazawa, japana ĉefministro de la fiaskinta liberaldemokrata partio, demisias.
- 25a. La israela armeo lanĉas disbatan atakon kontraŭ Ia Hizbullahmovado en suda Libano. 26a. Rusio anoncas ŝokan monreformon, laŭ kiu la sovetiaj rubloj tuj devas esti ŝanĝitaj kontraŭ nova rusa mono. En la popolo ekestas paniko kaj inter la politikistoj konfuzego.
- 27a. Castro, kuba ŝtatestro, anoncas kosmetikajn reformojn por savi sian revolucion.
- 28a. Novaj bombatencoj okazas en la italaj urboj Romo kaj Milano kaj kaŭzas plurajn viktimojn. 29a. Laŭ informoj el Kievo, Urkainio komencas detrui parton de siaj nukleaj armiloj.
- 29a. La mortkondamno kontraŭ Demjanjuk, akuzito pro krimoj al judoj dum la dua mondmilito, estas nuligita de israela tribunalo.
- 30a. La brita konservativa partio de Major malvenkas favore al fa libe raldemokratoj en suda Anglio, unu el la centroj de la konservativuloj.
- 31a. Baldueno la, 62jaraĝa re§o de Belgio, subite mortas en Hispanio pro kormalsano. Aŭgusto
- 4a. Serbaj taĉmentoj okupas la montojn Igman kaj Bjetaŝnica, kiuj ĉirkaŭas Sarajevon. UN kaj Usono minacas per aviadilaj atakoj por forpeli la serbojn.
- 5a. La parlamento de Mnldovo decidas malaparteni al fa Komunumo de Sendependaj Statoj (eks-Sovetio); Transnistrio restas en KSS.
- 5a. Sánchez de Lozada elektiĝas nova prezidanto de Bolivio. Vicprezidanto iĝas Aymara-indiano. 6a. Hosokawa, fondinto de fa Nova Japana Partia, elektiĝas nova ĉetministro de Japanio; socialistino iĝas parlamenta prezidanto.
- 6a. La lasta rusa taĉmento forlasas Pollandon.
- 8a. En Brazilo registriĝas amasmurdo al la Yanomani-indianoj fare de orserĉantoj.
- 9a. Konstantin, greka eksreĝo, private vizitas sian malnovan patrujon. La maldekstra atena opozicio protestas kaj taksas la viziton provako. Ankaŭ Karamanlis, greka prezidanto, kritikas la agon de la eksreĝo_
- 10a. Albert 2a, frato de l' mortinta Baldueno, iĝas nova reĝo de Belgio.
- 10a. Papo Johano Paŭlo 2a realigas sian 6Qan eksterlandan vojaĝon (Ĵamajko, Meksikio kaj Usono). 1Da. Sub Ia premo de usonaj sankcioj, kiel nova haitia senatestro enoficiĝas proksimulo de eks-prezidanto Aristide.
- 13a. Karadziĉ, serba gvidanto en Bosnio, minacas per teroro kaj nukleaj anniloj kontraŭ okcidento, se tiu ĉi atakos la bosniajn serbojn. 13a. Dalai-Lama, tibeta gvidanto, rezignas pri kompleta sendependeco, sed pledas por politika aŭtonomio de Tibeto.
- 14a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, rifuzas la Intencon de prezidanto Jelcin okazigi elektojn en aŭtuno.
- 15a, Kiel unua japana registarestro, Hosokawa pardonpetas ĉe la viktimoj de la dua mondmilito kaŭzitaj de Japanio.
- 15a. 55 000 sudkoreoj manifestacias favore al fa reunuiĝo de sia dividita lando.
- 18a. La ministro pri internaj aferoj de Egiptio grave vundi§as en atenco.-Ankaŭ ĉi-monate Egiptio ekz+3kutas radikalajn islamanojn.
- 19a. La mondfama -600jara ligna ponto en Ia svisa urbo Lucerno detruiĝas pro incendio. Valoraj pentr aĵoj perdiĝas.
- 19a. En-Nikaragvo, ribeluloj ostaĝ kaptas registaran delegacion.
- 20a. Pazarla, ekskomunista,funkciulo, iĝas ĉefiministro de Kartvetio.
- 20a. En Aibanio, altaj komunistaj eksfunkciuloj, inter ili Ia iama prezidanto Alia, estas arestitaj kaj akuzitaj pro misuzo de sia=ofico. 21 a. En Alĝerio estas murdita Merbah, eksa registarestro, eksoficigita Abdessalem, la nuna ĉefministro. Matek iĝas nova registarestro
- 23a. En sud-orienta Turkio osiaĝkaptiĝas diversaj'turistoj fare de ribelantaj'kurdoj.
- 24a. Du disidentaj irakaj ambasadoroj forlasas siajn'postenojn kaj' fuĝas ai Britio akre kritikante la' bagdadan reĝimon. Kiel venĝo, Sadam Husejn, iraka prezidanto,' ekzekutigas plurajn altrangutojn.
- 24a. Usono sankcias kontrau Cinio pro ties liverado de armeaj instalajoj al Pakistano. Cinio reage anon cas, ke estonte gi liveros ankorau pli da milittekniko al eksterlando.
- 25a. Jelcin, rusa prezidanto, vizitas Pollandon, Ĉeĥion kaj Slovakion. Revekiĝas memoroj pri la historia firolo de Sovetio en tiuj Iandoj, Jelcin bedaŭrante la pasintecon, samtempe rifuzas la responson de Rusio pri krimoj faritaj de-Sovetio.
- 27a. Pinsenik, ukraina vicĉefministro, demisias pro fa dndra malhelpado al ta ekonomiaj reformoj. Tio signifas la pardon de unu el la lastaj reformemuloj en Kievo. Duma la inflacio en la lando galopegas.
- 27a. La Sekureca Konsilio de UN provizore nuligas fa komercan embargon kontraŭ Haitio.
- 28a. Ong Teng Cheong de Ia popolagad-partio iĝas la unua rekte elektita prezidanto de Singapuro.
- 29a. La israela registaro intencas havigi aŭtonomecon al la palestinaj regionoj de Gazo kaj Jeriĥo. Krom tio oni diskutas pri reciproka agnosko de PLO kaj Israelo.
- 30a. En Ĝenevo okazas tritaga Konferenco pri la protekto de militviktimoj kun pli ol 130 registaraj delegacioj.
- 30a. En Vaŝingtono enoficiĝas la nova haitia ĉefministro, Malval, kunbatalanto de la forpelita eksprezidanto Aristide: Laŭ interkonsento, Aristide poste revenos at sia insuto.
- 30a. Pekino kaj Tajvano komencas neoficialajn interparolojn.
- 30a. Hassan 2a, reĝo de Maroko,inauguras en Kasablanko la plej grandan moskeon de la mondo post tiu de Meko.
- 31 a. La lasta rusa taĉemento forlasas Litovion. Septembro
- Rusio
- la. Jetcin, rusa prezidanto, suspendas sian vicprezidanton Ruckoj, kaj vicĉefministron Ŝumejko pro: suspekto je koruptado. La lukto pri la politika povo en Rusio akriĝas.
- 6a. La sekureca servo baras al eksvicprezidanto Ruckoj eniron en Kremion.
- 16a. Gaidar, progresama, ekonomia refermisto, kaj demisiigita ĉefministro revokiĝas en la rusan registaron.
- 21a. Jeicin dissolvas la parlamenton kaj anoncas parlamentajn elektojn en decembro. Ĥasbulatov kaj Ruckoj, la ĉefaj reprezentantoj de la reakcia parlamento, nomas la dekreton de Jelein puĉo kaj kontraŭkonstitucia. Ili intencas defendi sin per ĉiuj rimedoj. La tuta mondo kaj neklara grandparto de Rusio apogas la politikon de Jelcin. La rusa armeo kondutas neŭtrafe, sed finfine staras flanke de la prezidanto.
- Eksa Sovetio
- 3a. Ukrainio vendas Ia nigramaran ŝiparon al Rusio. Tiu nufigas Ia monŝuldojn de Kievo. 5a. Armenio reokupas parton de Azerbajĝano, kiu alproksimiĝas at KSS.
- 14a. Severdnadze, kartvela prezidantc, demisias post riproĉo, ke li volas starigi diktaturon. Sed samtage li rezignas pri tio kaj ricevas eksterordinarajn povojn; la eksterordinara stato konfirmiĝas. 27a. Post akcepto de la demisio de ĉefministro Kuĉma, Ia ukraina prezidanto Kravĉuk abolas Ia ĉefministran postenon kaj - mem transprenas Ja-reg'istaran povon_ 27a. Suhumi, ĉefurbo de Abhazio, falas en Ia manojn de la abhazaj sendependistoj.
- Eksa Jugoslavio
- 27a. La- islama bosnia loĝantaro de Bihaĉ-regiono proklamas sin aŭtonoma. Fondiĝis orient-bosnia respubliko.
- 28a. La bosnia registaro akceptas Ia UN-pacplanon por sia lando, Ia bosnia parlamento ĝin'rifuzas. Okcidenta Azio - 13a, Israelo kaj PLO (Rabin kaj Arafat) en Vaŝingtono en c"eesto de prezidanto Clinton kaj rusa ministro pri eksteraj aferoj, Kosirev, subskribas la reciprokan agnosko-kontrakton. La urbo Jeriho kaj la Gaza-strio ricevas politikan kaj ekonomian aŭtonomecon. 21 a. Papo Johano Paŭlo 2a ak
- ceptas Ia israelajn ĉefrabenojn. 23a. Knesset, Ia jerusalema parlamento, akceptas Ia kontrakton inter Israelo kaj la patestinanoj. 23a. Jordanio alproksimiĝas al PLO kaj Banno invitas Arafaton. Orienta Eŭropo
- 5a. Papo Johano Paŭlo 2a vizitas Litovion, Latvion kaj Estonion. Öilasta akreditas ambasadoron en Vafikano.
- 19a. La parlamentaj elektoj en Pollando alportas venkon de la ekskomunistaj partioj. La dekstraj partioj de Suchocka kaj Walesa kolektas malmultajn voĉojn. Okcidenta Eŭropo
- 13a. La norvegajn parlamentajn balotojn revenkas la laborista partio de ĉefministrino Brundtland. Pro malreguleco dum la kalkulado, la balotoj devos esti ripetitaj.
- 16a. Kessler kaj Streletz, funkciuloj de eksa GDR, estas kondamnitaj je karcera puno. Ĝis ekvalido de la verdikto ili estas liberaj.
- 18a. Rumanio iĝas la 32a membro de ia Eŭropa Konsilio.
- 21a. En Novjorko malfermiĝas fa 48a ĝenerala kunveno de UN. La mondorganizajo staras sub la signo de militaj kaj financaj krizoj.
- 23a. En Montekarla decidiĝas, ke la ofimpikaj fudoj en la jaro 2000 okazos en Sidnejo (Aŭstralio). Afriko
- la. La balotantoj de la Centrafrika Respubliko voĉdone forpelas sian prezidanton, generalon Kolingba. Tiu ĉi tamen rehabilitas eksdiktiston Bokassa; Ia nova prezidanto de Centrafriko nomiĝas Potasse.
- 5a. En Somalio denove pereas 7 UN-soldatoj. La UN-trupoj sin venĝas,atakante somaliajn ĉelojn.
- Azio
- 13a.,Laŭ informo de iraka opozicio en Irano, Sadam, iraka prezidanto, aŭgustepreskaG pereis en atenco.
- 14a. La ostaĝoj el Germanio, Italio, Nov-Zetando kaj Svislando, kaptitaj aŭguste de kurdaj ribeluloj en orienta Turkio, liberiĝas.
- 29a. Öcalan, ĉefa de Ia kurda taborpartio, minacas per milita kampanjo kontraŭ Turkio.
- 30a. Fortega tertremo en Hindio postulas dekmilojn da viktimoj.
- Ameriko
- 8a. En Kanado dissolviĝas la parlamento;,elektoj okazos oktobron.
- 29a. Usono kaj Kubo interkonsentas la rehejmigon de 1500 ekzitkubanoj, nun en usonaj malliberejoj. Havano liberaligas la etmerkaton.

Oktobro 1993

Eksa Sovetio
- 3a. Kunbatalantoj de Gamsaĥurdia, kartvela prezidinto, konkeras la urbojn Poti kaj Ĥoni. 20 000 homoj fuĝas.
- 3a. Ekskomunisto Alijev elektiĝas prezidanto de Azerbajĝano.
- 22a. Registaraj trupoj de la kartveIa prezidanto Sevardnadze rekonkeras la urbojn okupatajn de la anoj de Gamsaĥurdia.
- 27a. Kievo rifuzas la tujan detruon de siaj nukleaj armiloj kaj atendas financan apogon de la okcidento.
- Eksa Jugoslavio
- 4a. La sekureca konsilio de UN longigas la mandaton de la UN-trupoj en eksa Jugoslavio per ses monatoj
- 6a. La beograda prokuroro rezignas pri tribunalakuzo kontraŭ Draŝkoviĉ, serba opozicia gvidanto, kiu antaŭ nelonge estis arestita kaj poste liberigita.
- 7a. Izetbegoviĉ, bosnia prezidanto, rekonfirmas sian rifuzon de Ia UN-plano pri la teritoria disdivido de Bosnio-Hercegovino.
- 29a. En Sarajevo formiĝas nova bosnia registaro. La rilatoj inter Serbio kaj Montenegro pliakriĝas.
- Okcident-Azio
- 2a. Ŝejko Tarif, estro de la druzoj, mortas 95jara.
- 5a. Mubarak balote konfirmiĝas kiel egipta prezidanto.
- 6a. Arafat, palestina estro, Rabin, israela ĉefministro, kaj Mubarak pintrenkontas en Kairo.
- 21a. Mitterrand, franca prezidanto, oficiale akceptas la ŝefon de PLO, Arafat.
- 25a. Kadre de ĝenerafa amnestio, Israelo liberigas unuan parton de palestinaj karceruloj. 27a. Irano lanĉas novan bombatakon kontraŭ norda Irako, kie vivas kurdoj.
- Azio
- 2a. Post okmonata interrompo, ambaŭ koreaj ŝtatoj daŭrigas sian dialogon.
- 7a. Malgraŭ intemaciaj protestoj, Ĉinio realigas subteran nuklearmilan teston. Usono intencas daŭrigi la proprajn eksperimentojn.
- 7a. La parlamentajn elektojn en Pakistano gajnas la partio de Benazir Butto.
- Afriko
- 8a. La ĝenerala kunveno de UN nuligas la sankciojn kontraŭ Sud-Afriko.
- 15a. De Klerk, sud-afrika prezidanto, kaj Mandela, estro de la Afrika Nacia Kongreso, komune ricevas la Nobel-pacpremion.
- 16a, Francio ebligas al Mobutu, zairia diktatoro, diplomatian rehonorigon per lia partopreno en la internacia konferenco de la franclingvaj landoj en Maüricio.
- 21a. Politika renverso en Burundio forpuŝas Ia unuan demokratie elektitan prezidanton Ndadaye. Amerika
- 7a. Morrison, nigra usona verkisto, ricevas la Nobel-premion por litera turo.
- 13a. La sekureca konsilio de UN reenkondukas la embargon kontraü Haitio, pro la malhelpoj de ĝia estraro revenigi ekzil-prezidanton Aristide.
- 20a. Noriega, prezidinto'dePanamo, estas kondamnita en Usona je 20jara mallibereja puno.
- 21a. Robaina, kuba ministro pri eksteraj aferoj, proponas dialogí kun siaj samlandaaoj vivantaj en ekzilo.
- 25a. En la parlamentaj-elektoj,+en Kanado, la liberaluloj venkas la ĝí5 nun regantajn konservemulojn. La nova ĉefmínistro nomiĝas Chrétien.
- Eúropo
- 4a. Rumanío iĝas la 32a membro de Eüropa Konsilio.
- 5a. Papo Johano Paülo 2a publikígas novan enciklikon (Veritatis splendor), klu konfirmas ia konserveman moraldogmaron de la vatikana eklezio.
- 10a. La parlamentajn-elektojn de Grekio venkas ta socialista partio Pasok kun sia estro Papandreu.
- 11a. La turka sekureca polico arestas konatajn intelektulojn, kiuj kuraĝis esprimi sian vidpunkton pri la kurda demando,
- 12a. Kiel lasta, Germanio aliĝas al la kontrakto de Maastricht.
- 18a. La pola registaro sub Sochocka demisias. La nova ĉefmínistro nomiĝas Pawlak.
- 31a. Fellini, signifa itala filmreĝisoro, mortas 73jara. ---- 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento als:1993 ja:1993年 ko:1993년 simple:1993 th:พ.ศ. 2536

28-a de januaro

Historio > Tagoj > la 28-a de januaro ---- La 28-a de januaro estas la 28-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 337 tagoj restas (338 en superjaroj). Je la 28-a de januaro okazis, interalie:

Eventoj

- Unumondo : Jerry MUELVER lanĉis en 2001

Naskiĝoj

- 1611 : Johannes HEVELIUS
- 1853 : José MARTÍ
- 1885 : Masgrau Jacint BREMON
- 1910 : Adina MANDLOVÁ

Mortoj

- 814 : Karlo la Granda, franka reĝo kaj sankta romia imperiestro.
- 1687 : Johannes HEVELIUS
- 1868 : Adalbert STIFTER
- 1939 : William Butler YEATS, Francio
- 2000 : Stanislava CHRDLOVÁ
- 2002 : Astrid LINDGREN, Svedio

Specialaj tagoj kaj festoj

- Katolikismo: Tago de Sankta Tomaso de Akvino.

Tagoj de semajno

La 28-a de januaro estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1585 1591 1602 1608 1613 1619 1630 1636 1641 1647 1658 1664 1669 1675 1686 1692 1697 1704 1709 1715 1726 1732 1737 1743 1754 1760 1765 1771 1782 1788 1793 1799 1805 1811 1822 1828 1833 1839 1850 1856 1861 1867 1878 1884 1889 1895 1901 1907 1918 1924 1929 1935 1946 1952 1957 1963 1974 1980 1985 1991 2002 2008 2013 2019 2030 2036 2041 2047 2058 2064 2069 2075 2086 2092 2097;
- Mardo en jaroj: 1586 1592 1597 1603 1614 1620 1625 1631 1642 1648 1653 1659 1670 1676 1681 1687 1698 1710 1716 1721 1727 1738 1744 1749 1755 1766 1772 1777 1783 1794 1800 1806 1812 1817 1823 1834 1840 1845 1851 1862 1868 1873 1879 1890 1896 1902 1908 1913 1919 1930 1936 1941 1947 1958 1964 1969 1975 1986 1992 1997 2003 2014 2020 2025 2031 2042 2048 2053 2059 2070 2076 2081 2087 2098;
- Merkredo en jaroj: 1587 1598 1604 1609 1615 1626 1632 1637 1643 1654 1660 1665 1671 1682 1688 1693 1699 1705 1711 1722 1728 1733 1739 1750 1756 1761 1767 1778 1784 1789 1795 1801 1807 1818 1824 1829 1835 1846 1852 1857 1863 1874 1880 1885 1891 1903 1914 1920 1925 1931 1942 1948 1953 1959 1970 1976 1981 1987 1998 2004 2009 2015 2026 2032 2037 2043 2054 2060 2065 2071 2082 2088 2093 2099;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1582 1588 1593 1599 1610 1616 1621 1627 1638 1644 1649 1655 1666 1672 1677 1683 1694 1700 1706 1712 1717 1723 1734 1740 1745 1751 1762 1768 1773 1779 1790 1796 1802 1808 1813 1819 1830 1836 1841 1847 1858 1864 1869 1875 1886 1892 1897 1904 1909 1915 1926 1932 1937 1943 1954 1960 1965 1971 1982 1988 1993 1999 2010 2016 2021 2027 2038 2044 2049 2055 2066 2072 2077 2083 2094;
- Vendredo en jaroj: 1583 1594 1600 1605 1611 1622 1628 1633 1639 1650 1656 1661 1667 1678 1684 1689 1695 1701 1707 1718 1724 1729 1735 1746 1752 1757 1763 1774 1780 1785 1791 1803 1814 1820 1825 1831 1842 1848 1853 1859 1870 1876 1881 1887 1898 1910 1916 1921 1927 1938 1944 1949 1955 1966 1972 1977 1983 1994 2000 2005 2011 2022 2028 2033 2039 2050 2056 2061 2067 2078 2084 2089 2095;
- Sabato en jaroj: 1584 1589 1595 1606 1612 1617 1623 1634 1640 1645 1651 1662 1668 1673 1679 1690 1696 1702 1708 1713 1719 1730 1736 1741 1747 1758 1764 1769 1775 1786 1792 1797 1804 1809 1815 1826 1832 1837 1843 1854 1860 1865 1871 1882 1888 1893 1899 1905 1911 1922 1928 1933 1939 1950 1956 1961 1967 1978 1984 1989 1995 2006 2012 2017 2023 2034 2040 2045 2051 2062 2068 2073 2079 2090 2096;
- Dimanĉo en jaroj: 1590 1596 1601 1607 1618 1624 1629 1635 1646 1652 1657 1663 1674 1680 1685 1691 1703 1714 1720 1725 1731 1742 1748 1753 1759 1770 1776 1781 1787 1798 1810 1816 1821 1827 1838 1844 1849 1855 1866 1872 1877 1883 1894 1900 1906 1912 1917 1923 1934 1940 1945 1951 1962 1968 1973 1979 1990 1996 2001 2007 2018 2024 2029 2035 2046 2052 2057 2063 2074 2080 2085 2091.

Vidu ankaŭ jenon:

1986

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1986 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj Jaroj: 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je merkredo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1986 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 71-a Universala Kongreso de Esperanto en Pekino.
- Fondita Internacia Naturkuraca Asocio.
- Philip BREWER eklernis Esperanton.
- Eŭropo : 1-a de januaro : Hispanio kaj Portugalio membriĝas en la Eŭropan Ekonomian Komunumon -- "Eŭropo de la Dek Du".
- Jean-Claude DUVALLIER, tirano de Haitio, estas renversita.
- Centr-afrika Respubliko: nova konstitucio.
- Mswati la 3-a fariĝis reĝo de Svazilando.
- Kometo de Halley revenis apud Teron kaj estis iomete videbla.
- Aldo de' GIORGI fariĝis Akademiano
- Kreita Uropio.

Naskiĝoj

Mortoj

- 27-a de januaro : Usono : Lilli PALMER
- 21-a de aprilo: Yokaanam
- 14-a de junio : Svislando : Jorge Luis BORGES
- 31-a de aŭgusto : Henry MOORE
- 12-a de novembro: Pandiá Pându
- 29-a de novembro : Usono : Cary GRANT
- 15-a de decembro : Renée VOLPELIERE
- Usono : Pensilvanio : Paul Brendle HORNING ---- 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento als:1986 ja:1986年 ko:1986년 ms:1986 simple:1986 th:พ.ศ. 2529

2003

Historio > Jarcentoj > 21-a jarcento > 2003 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je merkredo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 2003 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- Svedio, Gotenburgo, 88-a Universala Kongreso de Esperanto
- Salah GHANEM kaj Edwin BURG iĝis honoraj membroj de UEA
- Marso atingis rekordan perielion kaj proksimecon de Tero sama al kio okazis en jaro -57617
- 1-a de februaro eksplodis la spacoŝipo Columbia 67 km super Teksaso, mortis 7 kosmonaŭtoj, inter ili la unua de Israelo
- 12-a de marto oni murdis Zoran DJINDJIĈ, la ĉefministron de Serbio
- 20-a de marto Usono ekatakis Irakon
- 29-a de majo ĝis 1-a de junio : Interasocia kongreso en Francio
- 18-a de julio David KELLY mortigis sin post kampanjo kontraŭ li
- Marso estis 56 milionojn km proksima al Tero.
- 11-a de aŭgusto: Liberio: Post intensa internacia premo, prezidento Charles TAYLOR forlasas sian landon, transdoninte potencon al Moses BLAH.
- septembro : Skeletojn de Homo floresiensis unuafoje malkovris Arkeologoj
- 10-a de septembro okazis murdo de la sveda ministrino pri eksteraj aferoj Anna LINDH
- 7-a de oktobro Arnold SCHWARZENEGGER venkis en la antaŭtempajn balotojn en Kalifornio
- 15-a de oktobro Ilham ALIJEV venkis en la prezidentaj balotoj en Azerbajĝano, tiel li transprenis la prezidentecon post sia patro (nepotismo)
- 31-a de oktobro abdikis Mahathir MOHAMAD ŝtatestro de Indonezio
- Publikitaj planlingvoj Interlango, Speto, Brandoniano, Kaniso, Aiola, Lusiakio, Inter-Esperanto, Arionako kaj 2004.
- La germana piloto Michael SCHUMACHER gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu [http://www.funof1.com.ar/tx/cp2003_spe_maxi_.htm].

Naskiĝoj

- 29-a de aprilo: Norvegio : Maud Angelica BEHN

Mortoj

- Aldo de' GIORGI
- Li NAIXI
- Angel Figuerola AUQUE
- 3-a de marto: Horst BUCHHOLZ, Gilbert LEDON
- 30-a de marto: Eurico FIGUEIRA
- 5-a de majo : Walter SISULU
- junio: Hella LANKA
- 12-a de junio: Gregory PECK
- 29-a de junio: Katharine HEPBURN
- 4-a de julio : Barry WHITE
- 14-a de julio : Compay Segundo
- 28-a de aŭgusto : Peter HACKS
- 30-a de aŭgusto : Charles BRONSON
- 8-a de septembro : Leni RIEFENSTAHL
- 9-a de septembro : Edward TELLER
- 22-a de septembro : Armand PIEN
- 28-a de septembro : Elia KAZAN
- 15-a de oktobro : Aage FALCH
- 18-a de oktobro : Manuel VÁZQUEZ MONTALBÁN, hispana ĵurnalisto kaj verkisto
- Drahomír KOČVARA : Drahomír KOČVARA
- 27-a de novembro : Will QUADFLIEG ---- 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 20-a jarcento - 21-a jarcento - 22-a jarcento ---- Vidu ankaŭ Nun en 2003 por eksvalidiĝontaj informoj. als:2003 ja:2003年 ko:2003년 ms:2003 simple:2003 th:พ.ศ. 2546 zh-min-nan:2003 nî

NASA

Vizio kaj Misio

La vizio de NASA estas "plibonigi vivon tie ĉi, etendi vivon tien, kaj trovi vivon preteren" Ĝia misio estas "kompreni kaj protekti nian hejman planedon, esplori la Universon, serĉi por vivo, ka