Tertremo estas fenomeno en geologio, kie la tero tremas. Ĝenerale tertremo estas kaŭzata de frikcio inter la tektonikaj pladoj, grandaj partoj de la tersurfaco. Premo ŝarĝiĝas kie la pladoj tuŝiĝas, kaj disŝarĝo de la premo ĉe faŭltoj disvolvas multe da energio, kiu tremigas la teron.
Tertremoj okazas ĉiutage, sed la plimulto ne kaŭzas grandan detruon. Gravaj tertremoj aliflanke povas kaŭzi grandegajn detruojn kaj mortigi homojn. Tiaj tertremoj ĝenerale havas fortan komencan tremon, kaj pli malfortaj postaj tremoj, kiuj povas etendiĝi dum tagoj. La punkto sub la tersurfaco kie originas tertremo nomiĝas hipocentro. La punkto sur la tersurfaco rekte super la hipocentro nomiĝas epicentro.
Geologoj ankoraŭ ne povas predikti precize kie aŭ kiam okazos tertremoj, sed ili pli kaj pli ekkomprenas la internajn meĥanismojn de la tero kaj povas montri la plej riskoplenajn lokojn kaj rekomendi pli fortajn metodojn de domkonstruado por eviti difektadon.
ja:地震ko:지진ms:Gempa bumisimple:Earthquaketh:แผ่นดินไหว
Geologio
Geologio estas la fako de terscienco pri la solida ŝelo de la Tero kaj la fenomenoj rilataj al ĝia konsisto. La nomon unuafoje uzis en 1657Ulisse ALDROVANDI.
Historio
En 14-a jarcento Alberto de Saksio estis la unua, kiu pripensis la "morfologian" formiĝon de tera surfaco kiel rezulto de kontraŭantaj fortoj: erozio kaj leviĝado de la kontinentoj.
En 16-a jarcento Georgo BAUER, konita latinnome kiel Georgius AGRICOLA (1494-1555) verkis gravan kolektaĵon de ĉio sciatis tiutempe pri minado, ercoj kaj mineraloj, ĉefe pro la multaj minejoj en Saksio, li ankaŭ iniciatis la terminon fosilio. (De re fossilium 1530).
En la 17-a jarcento grava viro estis Niels STEENSEN, konita kiel Nicolas STÉNON, (1638-1686), dano, kiu pioniris pri principo de Stratigrafio (scienco pri Geologia tavoloj) kaj Kristalografio.
James HUTTON estas ofte rekonata kiel la unua geologo. En 1785 li prezentis referaĵon titolitan Teorio de la Tero al la Reĝa Societo de Edinburgo. En la referaĵo, li eksplikis sian teorion ke la Tero devas esti pli aĝa ol oni antaŭe supozis, por ke estu sufiĉe da tempo por la erozio de la montoj kaj por sedimento fariĝi novaj rokoj ĉe la subo de la maro, kiu poste leviĝis al seka tereno.
La adeptoj de la ideo de Hutton nomiĝis plutonistoj ĉar ili kredis ke iuj rokoj formiĝis per vulkanado kiu estas la deponado de lafo el vulkanoj, konstraste kun Abraham WERNER (1749-1817) kaj la neptunistoj, kiuj kredis ke ĉiuj rokoj (inkluzive de ekzemple granito kaj bazalto) sedimentis (surfundiĝis) en granda oceano kies nivelo grade malleviĝis dum tempo. (fakte la vero estis parto de la du!)
William SMITH (1769-1839) desegnis iujn el la unuaj geologiaj mapoj kaj enkondukis la proceson ordigi la rokstratumojn per ekzameni la fosiliojn enhavitajn.
Charles LYELL eldonis la unuan eldonon de sia fama libro, Principoj de Geologio, en 1830 kaj daŭris eldoni novajn reviziojn ĝis lia morto en 1875. Li sukcese propogandis la doktrinon de unuformismo (angle, uniformitarianism). Tiu ĉi teorio asertas ke malrapidaj geologiaj procezoj okazis tra la tuta historio de la tero, kaj ankoraŭ okazas nuntempe. Kontraste, katastrofismo estas la teorio ke la reliefaĵoj de la tero formiĝis dum unu sola katastrofa okazaĵo kaj restas senŝanĝitaj post tiam. (Hutton kredis je unuformismo, sed la ideo ne estis vaste akceptita tiam.)
La teorion de kontinenta drivado proponis Alfred WEGENER en 1912 kaj Arthur HOLMES, sed ne estis vaste akceptita ĝis la 1960-oj kiam la teorio de tektoniko evoluis.
Jen temas pri la planedo Tero. Aliaj artikoloj parolas pri tero kun la signifoj grundo kaj kontinento.
----
Tero, frat-planedo de Venuso kaj Marso, estas la tria planedo for de la Suno, kaj la
hejma planedo de homo. Sur Tero, akvo ekzistas kiel likvo, tial vivo estas ebla. Laŭ homa scio, Tero estas la sola planedo kiu efektive subtenas vivon. Dum Venuso estas tro
varmega kaj Marso estas tro malvarmega, Tero ŝajne estas ĝusta por vivo. (Marso eble unufoje subtenis vivon, dum ĝia pli varma juneco, sed ne nun).
La blua kaj blanka de Tero estas akvo (maro, nubaro, neĝo, glacio), la bruna estas tero (dezerto), kaj la verda estas vivo (arbaro kaj herbaro). La lumoj sur la malluma flanko estas urboj de homoj.vivo
La ĉefa formo de vivo estas bakterio. La ĉefa animalo estas la insekto, precipe la skarabo. Antaŭ kelkaj milionoj da jaroj aperis homo, la unua vivo inteligenta (laŭ nia scio kaj estimo. Eble la delfino ankaŭ estas inteligenta). Inteligenta, sed eble ne sufiĉe saĝa por eviti sian memdestruon. La manko de signo de inteligenta vivo el aliaj planedoj kaj steloj sugestas ke inteligenta vivo estas aŭ tre rara aŭ tre memdestruema.
Tero havas unu grandan lunon. Ĝi estas tiel granda ke iuj supozas ke Tero estis frakasita en du partojn, la pli malgranda parto fariĝinte la luno. Teranoj unuafoje atingis la lunon en 1969.
Tero unuafoje estis rekonita kiel planedo de Koperniko. Antaŭ Koperniko, homoj plejparte
kredis ke la Tero estis la centro de la Universo, ne astro moviĝanta tra la kosmo.
Historio:
La datoj estas laŭ miliardoj da jaroj antaŭ nun:
-4,6: Tero formiĝis el polvo
-4,5: vulkanoj, astroidoj falegantaj, malbrila Suno
-4,4: atmosfero kaj koro formiĝas
-4,3: la plej malnova mineralo: zirkono en orienta Aŭstralio
-4,2:
-4,1:
-4,0: la antaŭviva supo
-3,9: vivo: DNA, geno
-3,8: ĉelo, bakterio, la plej malnova roko
sciata
-3,7:
-3,6:
-3,5: bluverda algo (la plej malnova fosilio)
-3,4:
-3,3:
-3,2:
-3,1:
-3,0:
-2,9:
-2,8:
-2,7:
-2,6:
-2,5: Suno plibriliĝas; dum la sekvanta miliardo da jaroj, oksigeno pligrandiĝas en la aero.
-2,4:
-2,3:
-2,2: la plej antikva glacia epoko (laŭ nia scio).
-2,1: ekpliiĝo de oksigeno
-2,0: komplika ĉelo
-1,9:
-1,8:
-1,7: superkontinento: Kolumbio
-1,6:
-1,5: oksigeno ĉe nuna nivelo
-1,4:
-1,3: viruso
-1,2: protozoo
-1,1:
-1,0: sekso
-0,9: unu tago = 18 horoj (65 ks)
-0,8: superkontinento: Rodinio
-0,7: spongo, meduzo, vermo, ostro, pekteno
Por kaŭzo mistera, iam okazas grandaj mortiĝoj, profunde ŝanĝante la aspekton de tero viva. La lasta okazis antaŭ 65 milionoj da jaroj kaj formortigis la dinosaŭrojn, kaj eble estis kaŭzita de falego de asteroido. La plej granda mortiĝo okazis antaŭ 248 milionoj da jaroj: 90% da animalaj specoj mortiĝis, lasinte la reptiliojn superi sur tero seka. Alia mortiĝo okazis antaŭ 438 milionoj da jaroj.
----
Areas within NANPA (North American Numbering Plan Area) have been assigned area codes as if they were areas within the United States.
The codes below in format +1-XXX represent that area code within the +1 NAMPA--Not a separate country code. For example, the country code for Guam is +1 followed by the area code 671--not +671.
- +1
At a glance
In depth
Zone 1 – North American Numbering Plan Area
Areas within NANPA (North American Numbering Plan Area) have been assigned area codes as if they were areas within the United States.
The codes below in format +1-XXX represent that area code within the +1 NAMPA--Not a separate country code. For example, the country code for Guam is +1 followed by the area code 671--not +671.
- +1
John Chrysostom (347 - 407) was a notable Christianbishop and preacher from the 4th and 5th centuries in Syria and Constan
President Mohammad Najibullah, whom the U.S. government predicted would not last the summer when Soviet troops pulled out of Afghanistan in February 1989, continues to rule his war-wracked nation from a precarious position. A Moscow-brokered plan calls for Najibullah to step aside in favour of Prime Minister Khaliqyar, who would serve as a transitional administrative leader until a new governmen
Popular enthusiasm about the Taliban is soon diluted, when the Taliban turn their captured rockets against civilians, especially in Kabul. In all areas under their control, the Taliban enforce a rigorous Islamic social order, insisting that all men grow beards and forbidding women to work outside their homes. Schools for girls are closed, and Islamic law is enforced by amputations and public executions. Restrictions on women provoke international crit
Sangharakshita
Sangharakshita (1925-) is the founder of the Western Buddhist Order, and the Friends of the Western Buddhist Order (FWBO). He is a prodigious author and public speaker on the subject of Buddhism, especially Buddhism in the West. A somewhat controversial figure, celebrated by his followers, suspected of heresy by traditionalists, and even hated by a few. Sangharakshita is a complex, enigmat
