:: wikimiki.org ::
| Astronomija |
AstronomijaAstronomija, koja etimološki znači "zakon zvijezda" (od grč. astronomia=astros+nomos) je nauka koja obuhvata promatranje i objašnjenje događaja koji se dešavaju izvan Zemlje i njene atmosfere. Ona izučava porijeklo, evoluciju, te fizikalna i hemijska svojstva tijela koja možemo promatrati na nebu (a koja se nalaze izvan Zemlje) kao i procese koji ih obuhvataju.
Astronomija je jedna od onih nauka gdje amateri igraju još ključnu ulogu, posebno u otkrićima i promatranju prolaznih pojava. Astronomiju ne treba miješati s astrologijom, pseudonaukom koja pokušava
predvidjeti ljudsku sudbinu na osnovu praćenja putanja nebeskih tijela. Iako ove dvije naučne oblasti
dijele isto porijeklo, ipak se mnogo razlikuju. Astronomi koriste naučni metod dok astrolozi nisu.
=Grane astronomije=
Podjela prema predmetu proučavanja
- Astrohemija proučava hemijske supstance koje su pronađene u Svemiru, obično u molekularnim gasovitim oblacima, njihovu formaciju, interakciju i destrukciju
- Astrobiologija proučava postanak i evoluciju bioloških sistema u Svemiru
- Astrometrija proučava putanje nebeskih tijela u Svemiru i njihove promjene, te definira koordinatni sistem i kinematiku nebeskih tijela
- Astrofizika se bavi fizikom Svemira, uključujući i fizikalna svojstva nebeskih tijela i njihovih sistema (svjetloća, gustoća, temperatura i hemijski sastav)
- Kosmologija proučava Svemir kao cjelinu i njegovu evoluciju
- Galaktička astronomija proučava strukturu i komponente galaktika
- Ekstragalaktička astronomija proučava nebeska tijela (uglavnom galaktike) van Mliječnog puta
- Galaktička formacija i evolucija proučava stvaranje i postepeni razvoj galaktika
- Planetarne nauke proučavaju planete Sunčevog sistema
- Stelarna astronomija proučava zvijezde
- Stelarna evolucija proučava evoluciju zvijezda od njihovog nastanka pa sve do kraja, kao i zvjezdane ostatke
- Stelarna formacija proučava uvjete i procese koji dovode do stvaranja zvijezda u unutrašnjosti plinovitih oblaka, kao i procese nastanka njih samih
- Arheoastronomija je interdisciplinarna nauka koja povezuje astronomiju i arheologiju i koristi historijske zabilješke nastale prije postanka moderne astronomske nauke radi proučavanja prošlih astronomskih događaja
Podjela prema elektromagnetskom spektru
- Optička astronomija opisuje tehnike koje se upotrebljavaju za otkrivanje i analizu svjetlosti u i neznatno u blizini talasnih duzina koje se mogu uočiti golim okom (oko 400-800 nm).
- Infracrvena astronomija se bavi otkrivanjem infracrvenog zračenja (talasnih dužina većih od talasnih dužina crvene svjetlosti).
- Radioastronomija u potpunosti koristi instrumente za otkrivanje talasnih dužina svjetlosti od milimetarskog do centimetarskog reda veličine.Ovi prijemnici su slični onima koji se koriste u radio-televizijskim prijenosima.
- Visokoenergetska astronomija pročava nebeska tijela i njihove sisteme koji odašilju elektromagnetsko zračenje vrlo velikih energetskih talasnih dužina.
Optička i radioastronomija se praktikuje u prizemljenim opservatorijama,jer je atmosfera prozirna pri ovim talasnim dužinama.Vodena para teško apsorbuje infracrvenu svjetlost,pa se opservatorije za
astronomiju infracrvenog zračenja lociraju na visokim i sušnim mjestima, te u Svemiru.
Atmosfera je neprozirna pri talasnim dužinama koje koriste röntgenska astronomija, astronomija gama-zračenja, ultraljubičasta astronomija i astronomija dalekog infracrvenog zračenja, pa se opservacije mogu izvoditi samo iz balona ili svemirskih opservatorija.
=Historija razvoja astronomije=
Astronomija je vjerovatno jedna od najstarijih prirodnih nauka čiji počeci sežu u daleku prošlost. Rana astronomija se zasnivala na posmatranju i predviđanju kretanja vidljih nebeskih tijela, naročito planeta i zvijezda.
Drevne kulture su nebeska tijela poistovjećivali sa božanstvima i duhovima. Dovodile su u vezu ova tijela i njihove putanje sa fenomenima poput kiše, sušnih sezona, plime i oseke. Postoji općeprihvaćeno
mišljenje da su prvi "profesionalni" astronomi bili svećenici i da je njihovo poimanje nebesa smatrano "božanskim".
Svjetski kalendari su uređivani prema kretanjima Sunca i Mjeseca (na osnovu mjerenja dužine dana,mjeseca i godine), i bili su od važnosti poljoprivrednim društvima koja su vodila računa o tačnom vremenu žetve i sjetve. Današnji savremeni kalendar se temelji na starorimskom kalendaru prema kome se godina dijelila na dvanaest mjeseci koji su imali ili po trideset ili po trideset i jedan dan. Razni su rimski carevi naknadno pravili izmjene na kalendarima, a Gaj Julije Cezar je podstakao reformu kalendara i uveo prijestupnu godinu.
Grčki su astronomi dali veliki doprinos razvoju astronomije, ali se napredak gotovo zaustavio u srednjem vijeku, izuzimajući djela nekih arapskih astronoma. Renesansa je ušla u astronomiju s pojavom
djela Nikole Kopernika, koji je predlagao heliocentrični sistem. Njegovo djelo su zaštitili, proširili i prepravili po svom ukusu Galileo Galilei i Johannes Kepler. Posljednji od njih dvojice je predvidio
sistem koji tačno u detalje opisuje kretanja planeta oko Sunca kao središta. Međutim on nije razumio osnove zakona o kojima je pisao, te je to prepušteno Newtonovom pronalasku nebeske dinamike i
njegovom zakonu gravitacije, koji predstavlja konačno objašnjenje kretanja planeta.
Astrofizika je tek postala mogućom kada se došlo do shvatanja da elementi koji sačinjavaju druga nebeska tijela sačinjavaju i Zemlju, i da za njih vrijede isti fizikalni zakoni. Zvijezde su otkrivene mnogo kasnije da bi bili daleki objekti, i s pojavom spektroskopije dokazano je da su vrlo slične našem Suncu, ali s različitim rangom temperatura, masa i veličina. Postojanje naše galaktike, Mliječnoga Puta, kao zasebne skupine zvijezda je međutim tek dokazano o XX vijeku, zajedno s postojanjem "vanjskih galaktika", i ubrzo kasnije sa širenjem Svemira uočenom pri udaljavanju većine galaktika od nas.
Kosmologija, disciplina koja je usko povezana sa astronomijom, je učinila veliki napredak tokom XX vijeka, s modelom vrućeg velikog praska teško podržanim astronomskim i fizikalnim dokazima, kao što su
kosmičko pozadinsko mikrovalno zračenje, Hubbleov zakon i kosmološko mnoštvo elemenata.
=Astronomska pomagala=
- Teleskopi
- Računari
- Kalkulator
- Opservatorij
- Svemirski opservatorij
=Vanjski linkovi=
Organizacije
- [http://www.aavso.org/ American Association of Variable Star Observers]
- [http://www.aas.org/ American Astronomical Society]
- [http://www.astrosociety.org/ Astronomical Society of the Pacific]
- [http://www.saao.ac.za/assa/ Astronomical Society of Southern Africa]
- [http://ciclops.lpl.arizona.edu/ Cassini Imaging Laboratory]
- [http://www.astro.cz/ Czech Astronomical Society]
- [http://www.drastronomy.com/ Durham Region Astronomical Association]
- [http://www.eso.org/ European Southern Observatory]
- [http://www.hawastsoc.org/ Hawaiian Astronomical Society]
- [http://www.hia-iha.nrc-cnrc.gc.ca/ Herzberg Institute of Astrophysics]
- [http://www.iucaa.ernet.in/ Inter-University Centre for Astronomy and Astrophysics]
- [http://www.noao.edu/ National Optical Astronomy Observatories]
- [http://www.nyaa-starfest.com/ North York Astronomical Association]
- [http://open-site.org/Science/Astronomy/ Open Encyclopedia Project]
- [http://www.rasc.ca/ Royal Astronomical Society of Canada]
- [http://www.ras.org.uk/ Royal Astronomical Society (UK)]
- [http://www.rasnz.org.nz/ Royal Astronomical Society of New Zealand]
- [http://www.slasonline.org/ Saint Louis Astronomical Society]
- [http://www.astrophysical.org/ Scientia Astrophysical Organization]
- [http://www.popastro.com/ Society for Popular Astronomy (UK)]
- [http://www.iayc.org/ International Astronomy Youth Camp (IAYC)]
Ostali linkovi
- [http://encyclopedia.thefreedictionary.com/astronomy Probert Encyclopaedia Online]
- [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html Planetary Fact Sheets]
- [http://www.glyphweb.com/esky/default.htm The Electronic Sky]
- [http://science-park.info/ Science-Park]
- [http://www.astro.wisc.edu/~dolan/constellations/ The Constellations and their Stars]
- [http://www.quranm.multicom.ba/science/1b-astronomija.htm Kur'an i nauka od Mustafe Mlive,dipl.ing.]
- [http://encarta.msn.com/encyclopedia_1741502444/Astronomy.html Enciklopedija MSN Encarta - članak o astronomiji]
- [http://www.britannica.com/eb/article?tocId=9108656&query=astronomy&ct= Encyclopaedia Britannica - članak o astronomiji]
Category:Astronomija
ja:天文学
ko:천문학
ms:Astronomi
simple:Astronomy
th:ดาราศาสตร์
SvemirSvemir, Kosmos, Vasiona ili Univerzum je beskonačno prostranstvo koje nas okružuje. To je ustvari vremenski prostor u kome plovi mnoštvo nebeskih tijela i koji postoji neovisno od ljudskog znanja. Nebeska tijela dijelimo na:
- zvijezde
- planete
- satelite
- planetoide
- komete
- meteore
- crne rupe i
- neutronske zvijezde.
Zvijezde su najrasprostranjenija nebeska tijela u Svemiru. To su užarena plinovita tijela slična Suncu ([http://voyager.jpl.nasa.gov/multimedia/images/sun.jpg sl.1]). Golim okom možemo vidjeti oko 5000 zvijezda a teleskopom stotine milijardi. Udaljenosti među zvijezdama su ogromne i mjere se svjetlosnim godinama (SG). Svjetlosna godina je put dug oko 9,46 biliona kilometara što ga pređe svjetlost za godinu krećući se brzinom od 299 792 458 m/s.Sunce je Zemlji ([http://www.astro.washington.edu/weblinks/Earth/earth.gif sl.2]) najbliža zvijezda koja se nalazi na udaljenosti od 149 600 000 km ili 8,3 svjetlosne sekunde (sm). Osim Sunca, najbliža je Proksima Kentaura (Proxima Centauri ili Alpha Centauri C, [http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/proxima_cen.jpg sl.3]) koja je udaljena oko 4,3 SG. Zvijezde se međusobno razlikuju po veličini, boji i sjaju. Najsjajnija zvijezda u sazviježđu Orion je Betelgez (Betelgeuze ili Alpha Orionis, [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap990605.html sl.4]),a Antares (Alpha Scorpii, [http://hw.sakura.ne.jp/~yumi/space/star/k_image/st-ant.jpg sl.5]) u sazviježđu Škorpion.
Na nebu se vide zvjezdani skupovi koji nas doimaju svojim izgledom i zovu se sazviježđa ili konstelacije. Ima ih 88, a najpoznatija su: Veliki i Mali Medvjed, Škorpion, Strijelac i dr. Međutim, zvijezde se prirodno grupišu u veće zvjezdane skupove poznate kao zvjezdana jata ili klasteri. Više takvih zvjezdanih jata čini galaktiku, a galaktike opet tvore galaktičko jato ili metagalaktiku unutar prostora.
Naša galaktika se zove Mliječni put ili jednostavno Galaktika, i spiralnog je oblika. Sunce se nalazi na samom rubu jednog njenog rukavca, zajedno sa još nekoliko najbližih zvijezda. Najbliže galaktike našoj su Veliki i Mali Magellanov oblak koji predstavljaju njene prirodne pratioce. Veliki Magellanov oblak ([http://obswww.unige.ch/~cramer/images.jpg/lmc-b76.jpg sl.6]) je udaljen 179 000, a Mali Magellanov oblak ([http://home-1.tiscali.nl/~slooten/smc.jpg sl.7]) 210 000 SG.
Pored pomenutih nebeskih tijela i zvjezdanih sistema u Svemiru postoje i mnogi drugi zanimljivi tajanstveni objekti poput kvazara u intergalaktičkom i maglica u interstelarnom prostoru koji se kreću velikim brzinama. Udaljenosti između samih galaktika, metagalaktika i kvazara su mnogo veće od međuzvjezdanih, i kreću se u granicama od nekoliko stotina hiljada do preko miliona svjetlosnih godina. Te udaljenosti nisu stalne i neprestano rastu u toku vremena, što je uzrokovano fenomenom poznatim kao širenje Svemira. To znači da Svemir nije statičan nego dinamičan, tj.sve se mijenja i sve se kreće. Sve u Svemiru plovi i
za sve vrijede poznati prirodni zakoni. Teža nebeska tijela uvijek privlače ona lakša, a ona lakša pod uticajem sile gravitacije rotiraju oko tih težih. Ništa se u Svemiru ne dešava slučajno; sve ima svoj uzrok. Svemir je u suštini taman prostor kome se ne nazire ni početak ni kraj; to je svod koji ima dubinu. On nije ni prazan prostor (vakuum), jer je uvijek ispunjen energijom, što svjedoči obilato elektromagnetsko zračenje koje pristiže do nas iz dalekih svemirskih prostranstava.
Pojam Svemira
U prvoj polovini XX vijeka riječ Svemir se upotrebljavala u smislu značenja riječi cijelog prostorno-vremenskog kontinuuma u kojem egzistiramo zajedno sa svom energijom i materijom unutar njega. Pokušaji da se shvati sam smisao Svemira s najveće tačke gledišta su napravljeni u kosmologiji, nauci koja se razvila iz fizike i astronomije. Tokom druge polovine XX vijeka razvoj opservacione kosmologije, nazvane još i fizikalnom kosmologijom, je doveo do podjele u vezi s značenjem riječi Svemir između opservacionih i teoretskih kosmologa, gdje su prethodni obično odbacili nadu za opserviranjem cijelog prostorno-vremenskog kontinuuma, dok su kasniji zadržali ovu nadu pokušavajući pronaći najrazumnije spekulacije za modeliranje cijelog prostorno-vremenskog kontinuuma, usprkos ekstremnim poteškoćama u stvaranju slike bilo kojeg empirijskog ograničenja u ovim spekulacijama i riziku od svođenja na nivo metafizike.
Termini poznati Svemir, opservabilni Svemir i vidljivi Svemir se često koriste pri opisivanju dijela Svemira kojeg možemo vidjeti ili pak opservirati. Oni koji su uvjereni u to da možemo opservirati cijeli kontinuum mogu koristiti izraz naš Svemir, odnoseći se djelimično samo na njegov poznati dio ljudskim bićima.
Širenje i starost Svemira. Teorija Velikog praska
Najvažnije otkriće kosmologije, širenje Svemira, je provedeno na osnovu opservacija crvenog pomaka i kvantificirano Hubbleovim zakonom. Ako posmatramo ovo širenje unatrag, pristupa se gravitacionoj singularnosti, prilično apstraktnom matematičkom konceptu, koji može i ne mora se podudarati sa stvarnošću. Ovo je prekretnica teorije Velikog praska, dominantnog modela u kosmologiji danas. Starost Svemira se procjenjuje na oko 13,7 milijardi godina, s nepouzdanošću od 200 miliona godina, prema NASA-inom projektu zvanom Wilkinsonova Mikrovalna Anizotropna Proba (WMAP). Ipak ovo se temelji na pretpostavkama za koje važi osnovni model korišten za analizu podataka. Ostale metode za procjenjivanje starosti Svemira daju različite godine starosti.
Fundametalni aspekt Velikog praska može se danas vidjeti u opservaciji koja se zasniva na činjenici da što su galaktike dalje od nas to brže od nas odmiču. Također se može uočiti pri kosmičkom mikrovalnom pozadinskom zračenju koje je mnogo slabije zračenje od onog skorije nastalog nakon Velikog praska. Ovo pozadinsko zračenje je značajno uniformno u svim pravcima, koje su kosmolozi pokušavali objasniti početnim periodom brze inflacije (širenja) uz Veliki prasak.
Veličina Svemira i opservabilni Svemir
Postoji nesporazum u pogledu činjenice da li je Svemir konačan ili beskonačan prema prostornoj veličini ili zapremini. Ipak opservabilni Svemir kojeg sačinjavaju sve lokacije koje imaju uticaja na nas otkako je Velikom prasku pridružena brzina svjetlosti je pouzdano konačan. Rub kosmičkog svjetlosnog horizonta je udaljenost od 13,7 milijardi svjetlosnih godina. Sadašnja udaljenost do ruba opservabilnog Svemira je veća, otkako se Svemir širi; a procjenjuje se na oko 78 milijardi svjetlosnih godina. Ovo bi sačinjavalo sadašnju zapreminu poznatog Svemira, a koja je jednaka 1,9 × 1033 kubnih svjetlosnih godina (pod pretpostavkom da je ovaj region savršeno sferičan). Opservabilni Svemir sadrži oko 7 × 1022 zvijezda, organiziranih u oko 1010 galaktika, koje same tvore galaktičke klastere i superklastere. Broj galaktika može biti čak i veći, što se zasniva na Hubbleovom dubokom polju opserviranim kosmičkim teleskopom Hubble.
Mi živimo u centru Svemira kojeg opserviramo, prema prividnoj protivrječnosti Kopernikovog zakona koji kaže da je Svemir manje ili više uniforman i da nema primjetnog centra. Ovo je jednostavno iz razloga što se svjetlost ne kreće beskonačno brzo i što opserviramo samo prošlost. Što gledamo dalje i dalje, vidimo stvari iz sve bližih vremenskih epoha dok se ne približimo graničnom nultom vremenu modela Velikog praska. A pošto se svjetlost kreće istom brzinom
u svim pravcima prema nama, mi živimo u centru našeg opservabilnog Svemira.
Oblik Svemira
Važno otvoreno pitanje u kosmologiji je oblik Svemira.
Kao prvo, ne zna se pouzdano da li je Svemir ravan, odnosno da li pravila Euklidove geometrije važe uopće. Danas mnogi kosmolozi smatraju da je opservabilni Svemir (prividno) ravan, s lokalnim naborima gdje masivni objekti remete prostorno-vremenski kontinuum, kao što je jezero (prividno) ravno. Ovo mišljenje je dobilo na snazi najnovijim podacima WMAP-e, promatrajući "akustične oscilacije" pri temperaturnim kolebanjima kosmičkog pozadinskog zračenja.
Kao drugo, ne zna se pouzdano ni da li je mnogostruko povezan. Svemir nema prostornu granicu prema standardnom modelu Velikog praska, ali ipak može biti prostorno konačan. Ovo se može shvatiti ako koristimo dvodimenzionalnu analogiju: sfera nema ruba, ali pored toga ima konačnu površinu (). To je dvodimenzionalna površina s konstantnom krivinom u trećoj dimenziji. Trodimenzionalni ekvivalent je nepovezani "sferni prostor" koga je otkrio Bernhard Riemann (Bernard Riman) i koji ima konačnu zapreminu (). Uz to su sve tri dimenzije konstantno zakrivljene u četvrtoj. (Druge mogućnosti uključuju sličnu "eliptičnu površinu" i "cilindričnu površinu", gdje su ,u konfliktu s običnom geometrijom, dva kraja cilindra međusobno povezana, ali bez savijanja cilindra. Ovi su također dvodimenzionalni prostori s konačnim površinama, postoje i bezbrojne druge. Ipak, sfera ima jedinu i možda estetičniju zadovoljavajuću osobinu da su sve tačke na njoj geometrijski slične.). Ako je Svemir zaista nepovezan a prostorno konačan, kao što je opisano, onda bi putovanje po "pravoj" liniji u bilo kom pravcu teoretski uzrokovalo povratak u početnu tačku nakon putovanja do udaljenosti ekvivalentnoj "periferiji" Svemira (što je nemoguće prema našem sadašnjem shvatanju Svemira, dok je njegova veličina mnogo veća od veličine opservabilnog Svemira).
Srtiktno govoreći, trebali bismo zvijezde i galaktike nazvati "slikama" zvijezda i galaktika, dok je moguće da je Svemir višestruko povezan i dovoljno malehan ( i podesno, možda, kompleksnog oblika) kojeg možemo vidjeti jedanput ili nekoliko puta iza njega u raznim i možda svim pravcima. (Zamislite kuću od ogledala). Ako bi to bilo tako, stvarni broj fizikalno udaljenih zvijezda i galaktika bi bio manji nego što je danas proračunato. Mada ni ova mogućnost nije isključena, rezultati najnovijeg istraživanja kosmičkog mikrovalnog zračenja (KMZ) čine je veoma neizvjesnom.
Sudbina Svemira
Zavisno od srednje gustoće materije i energije u Svemiru, on će se nastaviti širiti zauvijek ili će se gravitaciono usporiti i eventualno sabiti u "velikom stisku". Uopće dokazi predviđaju da ne samo da nema dovoljno mase ili energije da uzrokuje ponovno sažimanje (rekolaps), nego se čini da se to širenje Svemira ubrzava i da će se širiti cijelu vječnost (v. ubrzavajući Svemir ili detaljnije za konačnu sudbinu Svemira).
Multiverzum
Postoji nekoliko špekulacija o tome da višestruki svemiri egzistiraju na visokom nivou multiverzuma (poznatog i kao megaverzum) i da je naš Svemir samo jedan od njih. (Ima galaktika iza našeg opservabilnog Svemira, ali to ne znači da bi mogle biti dio nekog drugog svemira. Ako je navedeni navod tačan, možda se naš Svemir širi do u beskonačnost.). Na primjer, materija koja pada u crnu rupu u našem Svemiru bi mogla da se pojavi kao "Veliki prasak" u drugom svemiru. Ipak, sve ovakve ideje su momentalno neosnovane i ne mogu se smatrati ničim drugim do špekulacijom.
Također pogledajte
- Antiuniverzum
- Paralelni Svemir
Vanjski linkovi
- [http://amazing-space.stsci.edu/ Amazing Space]
- [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/astropix.html Astronomy Picture of the Day]
- [http://www.astro.queensu.ca/~dursi/dm-tutorial/dm1.html Dark Matter, Cosmology, and Large-Scale Structure of the Universe]
- [http://enciclopedia.thefreedictionary.com/universe Farlexova Enciklopedija-poglavlje Svemir]
Category:Astronomija
ms:alam_Semesta
ja:宇宙
simple:Universe
GustoćaGustoća je masa jediničnog volumena neke tvari pri određenoj temperaturi.
TemperaturaTemperatura je toplotno stanje neke stvari. Ona ovisi o tome koliko toplote sadrži neko tijelo određene mase i pritiska. Temperatura ne može prelaziti sa tijela na tijelo, nego prelazi toplota a temperature se izjednačavaju. SI jedinica za mjerenje temperature je kelvin (K), a postoji i još nekoliko jedinica koje ne pripadaju SI (stepen celzijusa (°C), stepen farenhajta (°F))... Najniža teoretski moguća temperatura je 0 K (-273.15 °C). Naziva se apsolutna nula.
Također pogledajte
Fizika
Category:Termodinamika
Category:Fizikalne veličine
Category:Meteorologija
ja:温度
ko:온도
th:อุณหภูมิ
KosmologijaKosmologija je nauka koja se bavi makrostrukturom i historijom Svemira. Dijelom se odnosi na
stvari koje se tiču njegovog porijekla i evolucije. Usko je povezana astronomijom, filozofijom i religijom.
Fizikalna kosmologija
- Veliki prasak
- Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker-ova metrika
- Oblik Svemira prema teoriji Velikog praska
- Kosmološki princip
- Hubbleov zakon
- Konformalna udaljenost
- Kosmičko mikrovalno pozadinsko zračenje (KMPZ)
- Kosmička varijansa
- Nukleosinteza Velikog praska
- Formacija i evolucija galaktika
- Kosmička varijacija
- Makrostruktura Svemira
- Tamna tvar
- Tamna energija
- Kosmička inflacija
- Topološki defekti
- Konačna sudbina Svemira
Zbog ekstremnih uslova za koje se vjeruje da su bili prisutni tokom prvih minuta kosmičke prošlosti,kosmolozi često sarađuju sa naučnicima iz srodnih naučnih oblasti poput fizike čestica.
Nestandardna fizikalna kosmologija
- Plazmatska kosmologija
- Izvan standardnog modela Velikog praska
- Teorija stabilnog stanja
Filozofska kosmologija
- Predsokratska filozofi
- Antropski princip
Religijska kosmologija
- Kreacionizam
- Inteligentni dizajn
- Kosmogonija
ja:宇宙論
ko:우주론
simple:Cosmology
th:จักรวาลวิทยา
TeleskopiTeleskop je optičko pomagalo, koje se sastoji iz sistema sočiva. Pomoću teleskopa možemo vidjeti jako udaljene predmete, kao što su planete i zvijezde u svemiru.
Svemirski opservatorijSvemirski opservatorij je instrument u svemiru, koji služi za posmatranje udaljenih planeta, galaksija i drugih svemirskih objekata.
Uvod
Veliki broj opservatorija je lansiran u orbitu. Mnogi od njih se uveliku povećali naše znanje o kosmosu. Izučavanje astronomije sa zemljine površine je ograničena zbog smetnji uzrokovane elektromegnetnom radijacijom Zemljine atmosfere. Ova činjenica čini postavljanje asktronomskih sprava u svemir više poželjnom.
Mnogo svemirski opservatoriji su završili svoje misije, dok drugi još uvijek rade. Satelite su lansirali NASA, ESA i Japanska Svemirska Agencija.
Takođe pogledati
- Astrofizika
- Opservatorij
Category:Astronomija
Category:Astronomski opservatoriji
Category:Svemirski teleskopi
Logical resolutionIn mathematical logic and automated theorem proving (a subject GOFAI deals with), resolution is a rule of inference leading to a refutation theorem-proving technique for sentences in propositional logic and first-order logic.
Resolution in propositional logic
Resolution rule
The resolution rule in propositional logic is a single valid inference rule producing, from two clauses, a new clause implied by them. The resolution rule takes two clauses - a clause is a disjunction of literals - containing complementary literals, and produces a new clause with all the literals of both except for the complementary ones. Formally, whereas and are complementary literals:
The clause produced by the resolution rule is called the resolvent of the two input clauses.
When the two clauses contain more than one pair of complementary literals, the resolution rule can be applied (independently) for each such pair. However, only the pair of literals that are resolved upon can be removed: all other pair of literals remain in the resolvent clause.
A resolution technique
When coupled with a complete search algorithm, the resolution rule yields a sound and complete algorithm for deciding the satisfiability of a propositional formula, and, by extension, the validity of a sentence under a set of axioms.
This resolution technique uses proof by contradiction and is based on the fact that any sentence in propositional logic can be transformed into a equivalent sentence in conjunctive normal form. The steps are as follow:
- All sentences in the knowledge base and the negation of the sentence to be proved (the conjecture) are conjunctively connected.
- The resulting sentence is transformed into a conjunctive normal form (treated as a set of clauses).
- The resolution rule is applied to all possible pairs of clauses that contains complementary literals. After each application of the resolution rule, the resulting sentence is simplified by removing repeated literals. If the sentence contains complementary literals, it is discarded (as a tautology). If not, and if it is not yet present in the clause set, it is added to it, and are considered for further resolution inferences.
- If after applying a resolution rule the empty clause is derived, the complete formula is unsatisfiable (or contradictory), and hence it can be concluded that the initial conjecture follows from the axioms.
- If, on the other hand, the empty clause cannot be derived, and the resolution rule cannot be applied to derive any more new clauses, the conjecture is not a theorem of the original knowledge base.
One instance of this algorithm is the original Davis-Putnam algorithm that was later refined into the DPLL algorithm that removed the need for explicit representation of the resolvants.
Resolution in first order logic
In first order logic resolution condenses the traditional syllogisms of logical inference down to a single rule.
To understand how resolution works, consider the following example syllogism of term logic:
All Greeks are Europeans.
Homer is a Greek.
Therefore, Homer is a European.
Or, more generally:
∀X, P(X) implies Q(X).
P(a).
Therefore, Q(a).
To recast the reasoning using the resolution technique, first the clauses must be converted to conjunctive normal form. In this form, all quantification becomes implicit: universal quantifiers on variables (X, Y...) are simply omitted as understood, while existentially-quantified variables are replaced by Skolem functions.
¬P(X) ∨ Q(X)
P(a)
Therefore, Q(a)
So the question is, how does the resolution technique derive the last clause from the first two? The rule is simple:
- Find two clauses containing the same predicate, where it is negated in one clause but not in the other.
- Perform a unification on the two predicates. (If the unification fails, you made a bad choice of predicates. Go back to the previous step and try again.)
- If any unbound variables which were bound in the unified predicates also occur in other predicates in the two clauses, replace them with their bound values (terms) there as well.
- Discard the unified predicates, and combine the remaining ones from the two clauses into a new clause, also joined by the "∨" operator.
To apply this rule to the above example, we find the predicate P occurs in negated form
¬P(X)
in the first clause, and in non-negated form
P(a)
in the second clause. X is an unbound variable, while a is a bound value (atom). Unifying the two produces the substitution
X => a
Discarding the unified predicates, and applying this substitution to the remaining predicates (just Q(X), in this case), produces the conclusion:
Q(a)
For another example, consider the syllogistic form
All Cretans are islanders.
All islanders are liars.
Therefore all Cretans are liars.
Or more generally,
∀X P(X) implies Q(X)
∀X Q(X) implies R(X)
Therefore, ∀X P(X) implies R(X)
In CNF, the antecedents become:
¬P(X) ∨ Q(X)
¬Q(Y) ∨ R(Y)
(Note that the variable in the second clause was renamed to make it clear that variables in different clauses are distinct.)
Now, unifying Q(X) in the first clause with ¬Q(Y) in the second clause means that X and Y become the same variable anyway. Substituting this into the remaining clauses and combining them gives the conclusion:
¬P(X) ∨ R(X)
The resolution rule (with additional factoring) similarly subsumes all the other syllogistic forms of traditional logic.
External links
http://mathworld.wolfram.com/ResolutionPrinciple.html
http://mathworld.wolfram.com/Resolution.html
Category:Rules of inference
Category:Logic in computer science
Kredyt hipoteczny pharmacy zakady sportowe Pozycjonowanie online slots
|
|
|
| :: RELATED NEWS :: |
Klimmende knoop
Een knoop is in de astronomie een plaats waar de baan van een hemellichaam een referentievlak kruist.
De klimmende knoop is de plaats waar het hemellichaam in de baan van "onder" naar "boven" het referentievlak gaat.
De dalende knoop is de plaats waar het hemellichaam van "boven" naar "onder" het referentievlak gaat.
De knopenlijn is de lijn die de klimmende en dalende knopen verbindt. De knopenlijn gaat altijd door het centrum (
|
Knopenlijn
Een knoop is in de astronomie een plaats waar de baan van een hemellichaam een referentievlak kruist.
De klimmende knoop is de plaats waar het hemellichaam in de baan van "onder" naar "boven" het referentievlak gaat.
De dalende knoop is de plaats waar het hemellichaam van "boven" naar "onder" het referentievlak gaat.
De knopenlijn is de lijn die de klimmende en dalende knopen verbindt. De knopenlijn gaat altijd door het centrum (
|
Afelium
Het aphelium (uitgesproken: ap-helium) is het punt in de baan van een planeet of ander object dat in een elliptische baan om de zon draait dat het verst van de zon gelegen is. Sommige objecten, met name kometen, beschrijven parabolische of zelfs hyperbolische banen en hebben geen
|
Divi-divi
De dividivi (Caesalpinia coriaria (Jacq.) Willd.) uit de Vlinderbloemenfamilie is een boom die in het Caribisch gebied veel voorkomt.
Bekend zijn de exemplaren die door de passaatwind zijn gevormd. Een boom die zo in één richting groeit wordt soms waaiboom genoemd.
Categorie:boom
|
Citroën Saxo
De Citroën Saxo is een personenauto die door Citroën werd geproduceerd van 1996 tot 2003. De Saxo is een kleine hatchback en werd in Europa verkocht. De auto heeft veel technische overeenkomsten met de Peugeot 106.
Er zijn verschillende modellen en uitvoeringen van de Saxo geweest, zoals o.a. Saxo First, Saxo Desire, Saxo Executive. Dan was er nog de Saxo VTS, een 1600cc raspaard(je) dat wellicht straks verzamelwaarde kan oogsten!
Aan het begin van 2002 was het einde in zicht voor de Saxo. D
|
353 v. Chr.
----
Gebeurtenissen:
- Slag van Volo: Philip II van Macedonië verstlaat de Phociërs
----
Geboren:
----
Overleden:
- Iphicrates, Atheens generaal
- Koning Mausolus
- Nectanebo I, afgezette koning van Egypte
Categorie:4e eeuw v.
|
Waaiboom
De dividivi (Caesalpinia coriaria (Jacq.) Willd.) uit de Vlinderbloemenfamilie is een boom die in het Caribisch gebied veel voorkomt.
Bekend zijn de exemplaren die door de passaatwind zijn gevormd. Een boom die zo in één richting groeit wordt soms waaiboom genoemd.
Categorie:boom
|
|
|
