:: wikimiki.org ::

9. November

9. November

Den 9. November ass den 313. Dag (314. am Schaltjoer) vum Joer am Gregorianesche Kalenner.

Evenementer

Frankräich

- 1799: Coup d'État vum 18. an 19. Brumaire: De Napoleon setzt dem Regime vum Directoire en Enn (bis 10. November).

Däitschland

- 1918: De Keeser Wilhelm II. trëtt zeréck; d'Weimarer Republik gëtt ausgeruff.
- 1938: "Reichskristallnacht": Dausende Synagogen a jiddesch Geschäfter gin zerstéiert.
- 1989: D'DDR mécht d'Grenzen zu Westdäitschland op. Honnerdausende vu Leit kënne fier d'éischte Kéier no 28 Joer an de Westen.

Gebuer

- 1888: Jean Monnet, franséische Politiker.
- 1928: Joseph Grosbusch, Lëtzebuerger Moler.
- 1929: Piero Cappuccilli, italieneschen Operesänger.
- 1929: John Cassavetes, US-amerikanische Schauspiller a Filmregisseur.
- 1929: Imre Kertész, ungaresche Schrëftsteller.
- 1939: Marco Bellocchio, Filmregisseur.

Gestuerwen

- 1918: Guillaume Apollinaire, franséischen Schrëftsteller.
- 1940: Neville Chamberlain, britesche Politiker.
- 1953: Dylan Thomas, waliseschen Dichter.
- 1953: Abd al-Aziz ibn Saud, Grënner vum Kinnekräich Saudi-Arabien
- 1970: Charles de Gaulle, franséische Generol a Staatspresident.
- 1974: Paul Tabori, ungaresch-britesche Schrëftsteller.
- 1991: Yves Montand, italiéneschstämmegen franséischen Schauspiller a Sänger.
- 2003: Maurice Thoss, Lëtzebuerger Politiker.

Feierdeeg

---- Category:Dag ko:11월 9일 ja:11月9日 simple:November 9

Schaltjoer

E Schaltjoer ass e Joer mat 366 amplaz vun 365 Deeg. An engem Schaltjoer huet de Februar 29 amplaz vun 28 Deeg.

Aktuell Reegel

Säit der Aféierung vum gregorianeschen Kalenner gëllt: #Nemmen Joeren, déi ouni Rescht duerch 4 deelbar sinn, sinn Schaltjoeren. #Ausnaam: Joeren, déi ouni Rescht duerch 100 deelbar sinn, si keng Schaltjoeren. #Ausnaam zur Ausnaam: Joeren, déi ouni Rescht duerch 400 deelbar sinn, sinn Schaltjoeren. Sou war d'Joer 2000 e Schaltjoer wéinst der 3. Reegel, 1900 dogéint wor keent wéinst der 2. Reegel. De julianesche Kalenner, dem Viirgänger vum gregorianesche, huet nemmen déi éischt Reegel kannt. E Joer op der Äerd huet genau 365,2422 Deeg. Am julianesche Kalenner hat e Joer am Duerchschnëtt eng Längt vun 365,25 Deeg, an daat huet am Laaf vun 15 Joerhonnerten zu engem Ennerscheed vun 10 Deeg gefouert. De gregorianesche Kalenner huet desen Ennerscheed duerch e Joer mat 10 Deeg manner, an zwar 1582, wou nom 4. Oktober direkt den 15. Oktober koum. Säit deem huet d'Joer am Duerchschnëtt 365,2425 Deeg. Dat ass zwar emmer nach zevill, ma eréischt an 10.000 Joeren entsteet e Feeler vun 3 Deeg. Category:Kalenner als:Schaltjahr ko:윤년 ja:閏年 simple:Leap year th:ปีอธิกสุรทิน

Gregorianesche Kalenner

De Gregorianesche Kalenner, benannt no dem Poopst Gregor XIII., ass hautzedaags deen am wéitste verbreete Kalenner.

Gregorianesch Kalennerreform

KalennerDen Éischte Konzil vun Nicäa huet am Joer 325 bestëmmt, dass Ouschteren ëmmer den éischte Sonnden no dem éischte Vollmound no dem Ufank vum Fréijoer (bezunn op Jerusalem) gefeiert soll ginn. D'Primar-Äquinoktium (Fréijoer-Tagundnachtgleiche op der nërdlecher Äerdhallefkugel) war am Joer vum Konzil 325 den 21. Mäerz, an deemols huet nach kee fonnt dass déi Julianesch Regelung mat de Schaltdeeg verbesserungsbedürfteg wir. Den deemols gëltege Julianische Kalenner ass vun engem mëttlere Sonnejoer vun 365,25 Deeg ausgaang an huet déi Differenz (op 365 Deeg) vun ongeféier 6 Stonnen all véier Joer duerch d'Afügung vun engem Schaltdaag ausgeglach. Dogéint woar d'Realitéit (365 Deeg, 5 Stonnen, 48 Minutten a 46 Sekonnen, also genau 365,24219879 Deeg), 11 Minute méi kuerz ! Duerch dës Differenz war d'Primar-Äquinoktium am Joer 1582 schon den 11. Mäerz. Dës Diskrepanz war scho laang bekannt an zënter dem 14.Joerhonnert sinn ëmmer erëm Virschléi gemeet gi fir de Kalenner ze reforméieren, ënner anerem vum Nikolaus Kopernikus. Säi Wierk De Revolutionibus Orbium Coelestium (Vun den Emdréihungen vun den Himmelskierper) an déi Prutenesch Tafelen vum Erasmus Reinhold ware schliisslech och d'Basis fir déi vum Poopst Gregor XIII. dekretéiert Reform. Fir dass d'Fréijoer-Tagundnachtgleiche erëm op den 21. Mäerz fällt, a fir dass Ouschteren erëm konnt um richtegen Dag gefeiert ginn, huet de Poopst d'Iddi vum Dokter an Hobby-Astronom Aloisius Lilius ugeholl. An zwar sinn am Joer 1582 einfach zéng Deeg iwwersprong ginn : no dem 4. Oktober koum direkt den 15. Oktober (d'Wochendeeg sinn normal weidergaang) Fir dass et net nees zu esou enger Differenz géing kommen, huet den neie Gregorianesche Kalenner 1 Sonnejoer op 365,2425 (amplaz 365,25) Deeg festgesat. Dofir ass d'Regel vum Julianesche Kalenner, wat d'Schaltdeeg ugeet, ëmgeännert ginn.

Schaltregel

- Ass d'Joereszuel duerch 4 deelbar awer net duerch 100, dann ass et e Schaltjoer mat 366 Deeg. Beispill: 1980, 1972, 1720
- Ass d'Joereszuel duerch 100 deelbar, awer net duerch 400, dann ass dat Joer e gewéinlecht Joer an huet nëmmen 365 Deeg, zum Beispill d'Joere 1700, 1800 an 1900, oder 2100
- Ass d'Joereszuel duerch 400 deelbar, ass dat e Schaltjoer.

Aféierung vum Gregorianesche Kalenner a verschiddene Länner

Charakteristika

Literatur zum Thema

Links

Intern

- Ëmrechnung vum Julianeschen op de Gregorianesche Kalenner

Extern

- [http://personal.ecu.edu/MCCARTYR/inter-grav-text.html Inter Gravissimas - d'peepstlech Bulle fir den neie Kalenner] Category:Kalenner als:Gregorianischer Kalender ko:그레고리력 ms:Kalendar Gregorian ja:グレゴリオ暦 simple:Gregorian calendar th:ปฏิทินเกรกอเรียน

1799

17. Joerhonnert | 18. Joerhonnert | 19. Joerhonnert 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 | 1800 | 1801 | 1802 | 1803 | 1804 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1799

Evenementer

Europa

Frankräich

- 9. Oktober: De Napoleon kënnt zu Saint-Raphaël un.
- 16. Oktober: De Napoleon ass zu Paräis.
- 1. November: De Napoleon begéint dem Sieyès.
- 9.-10. November: Coup d'État vum 18. an 19. Brumaire: De Napoleon setzt dem Regime vum Directoire en Enn.
- 11. November: De provisoresche Consulat gëtt an d'Liewe geruff.
- 13.-15. Dezember: Proklamatioun vun der Konstitutioun vum Joer VIII.
- 27. Dezember: Installatioun vum Senat dee vum Sieyès presidéiert gëtt.

Konscht & Kultur

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

- 6. Januar: Charles Metz, Lëtzebuerger Politiker, Entrepreneur an Industriepionéier.

Gestuerwen

Category:Joer (18. Jh.) ko:1799년

Napoleon Bonaparte

De Napoléon Bonaparte (15. August 1769 - 5. Mee 1821), e Generol vun der Revolutioun, huet Frankräich zënter 1799 dirigéiert, fir d'éischt als Konsul a vun 1804 bis 1815 als Keeser. Hien huet e groussen Deel vum kontinentalen Europa eruewert a seng Famill op den Troun vun deene verschiddene Länner gesat. Säi Spëtznumm war « Le Petit Caporal », d'Englänner hunn en « Oger » genannt.

Jugend an Opstig an der Arméi

De Napoléon ass zu Ajaccio op der Insel Korsika op d'Welt komm, kuerz nodeems d'Fransouse dës Insel vu Genua ofkaaft hunn. Seng Famill ass aus dem klengen Adel vu Korsika. Säi Papp arrangéiert, datt de klengen Napoléon a Frankräich studéiere kann, wou hien sech am Alter vun néng Joer etabléiert. Ufanks huet de Napoléon sech ëmmer als Auslänner gesinn. No Studien a Militärschoule wéi Brienne geet hien an d'Artillerie. 1787 gëtt hie Lieutenant en second zu Valence. Wéi d'Revolutioun 1789 ausbrécht, ass hien en Offizéier an der franséischer Arméi. De Napoléon geet zeréck op Korsika wou d'Paoliste eng Konstitutionell Monarchie nom Bild vun England ënnerstëtzen. 1792 gëtt de Napoléon Chef vun der Garde nationale. Mee d'Hiriichtung vum Kinnek geheit alles op d'Kopp. E Biergerkrich brécht aus an d'Famill Bonaparte muss a Frankräich flüchten. De Napoléon ënnerstëtzt d'Revolutioun a gëtt 1793 als Chef vun der Artillerie op Toulon geschéckt, dat sech den Englänner erginn huet. De Plang deen hien dem Dugommier virschléit, erlaabt et de Fransousen, de Royalisten an Englänner d'Stad nees oofzehuelen. Duerch seng enk Relatioune mat de Jakobiner kënnt de Napoléon no der Chute vum Robespierre (9. Thermidor Joer II) kuerzzäiteg an de Prisong. Nodeems de Napoléon erëm op fräiem Fouss ass, kann hien duerch d'Hëllef vum Barras e royalisteschen Opstand géint d'Convention nationale am Joer 1795 néierschloen. Duerch säi kloere Verstand a seng Kapazitéit, dat essentiellt vu militäreschem Wëssen z'absorbéieren, huet hien de stäerkeren Asaz vun der Artillerie als Hëllef fir d'Infanterie agefouert. Als Commandant en Chef vun der Italien-Arméi huet hien d'Éisträicher e puer mol geschloen. Während dëse Schluechten huet de Napoléon (wéi all Generäl vun der Revolutioun) den éischten Telekommunikatiounssystem benotzt, de Chappe-Telegraph. Éisträich huet misse kapituléieren an et kënnt zum Traité vu Campo-Formio. 1797 kann de Napoléon duerch e Staatsstreech eng Partie Royalisten aus dem Gouvernement erauskréien.

Egyptesch Campagne

1797 Am Joer 1798 mécht den Directoire sech esoulues Suergen ëm d'Popularitéit vum Napoléon, an decidéiert dofir, hien an Egypten ze schécken, fir do den Englänner de Wee an Indien ze spären. E Beispill fir seng Schwärmerei fir d'Lumières war, datt hien op dës Expeditioun lauter Wëssenschaftler matgeholl huet. Zu den Decouverten zielen de Stee vu Rosetta, deen et endlech erlaabt huet, d'Hieroglyphen ze entzifferen. D'Expeditioun a Syrien gëtt vun der Pescht deziméiert. D'franséisch Flott gouf bal komplett zu Abukir vun den Englänner ënnert dem Nelson zerstéiert. De Bonaparte gëtt d'Kommando vun der Egypten-Arméi un de Kléber of, deem seng Arméi den 31. August 1801 kapituléiert, nodeems 13.500 Fransouse gefall sinn, a geet zeréck a Frankräich. An Europa kënnt et dee Moment zu enger neier Koalitioun géint Frankräich, an d'Royaliste starten erëm op en Neits en Opstand. De Bonaparte räisst de Pouvoir u sech mam Staatsstreech vum 18. a 19. Brumaire, wat zu engem neie Regime féiert, dem Consulat. De Bonaparte setzt eng Rei vu Reformen an der Educatioun, der Justiz, de Finanzen an der Administratioun duerch. Seng gesammelt zivil Gesetzer, déi vum Cambacérès verfaasst goufen, ginn als Code Napoléon 1804 an d'Geschicht an. Dëse Code civil ass trotzdem zu engen groussen Deel vun Traditioune vum Ancien Régime inspiréiert. Ancien Régime

Vum Konsul zum Keeser

Am Joer 1800 huet de Bonaparte Éisträich op en Neits ugegraff a geschloen. Kuerz drop hunn d'Englänner de Fridde vu Lunéville ënnerschriwwen. Hien huet eng 70.000 Mann staark Arméi ënnert dem Generol Leclerc op Saint-Domingue geschéckt, fir déi franséisch Uerdnung oprecht ze erhalen. No e puer Succèsen, sou wéi d'Gefangenhuele vum Toussaint Louverture († 7. Abrëll 1803 am Fort de Joux) gëtt seng Arméi duerch d'Gielféiwer deziméiert. Doropshi verkeeft den Napoléon Louisiana un d'USA. Den 24. Dezember 1800 waart eng "machine infernale", eng Bomm, an der rue Nicaise op de Bonaparte, mee dës Bomm geet ze spéit lass, an nëmmen d'Fënstere vun der Kutsch vum Éischte Konsul gi futti, well si séier genuch laanscht fiert. Op der Plaz selwer ginn allerdéngs eng 10 Doudeger gezielt. De Fouché, zu deer Zäit Minister vun der Police, fënnt déi néideg Beweiser fir de Royalisten d'Attentat unzehänken, obwuel de Napoléon selwer iwwerzeegt ass, datt et e Wierk vun de Jakobiner ass. Duerch d'royalistesch Oppositioun gesäit de Napoléon sech gezwongen, en eendeitegt Beispill ze ginn. Hie léisst den Duc d'Enghien gefaangen huelen an hiriichten, wat him den europäeschen Adel ni verzeie wäert. 1802 féiert hien nom Rot vu senger Fra Joséphine de Beauharnais d'Sklaverei an de franséische Kolonien nees an. Eréischt 1848 gëtt d'Sklaverei definitiv ofgeschaf. Nodeems de Napoléon säin Afloss op d'Schwäiz an Däitschland ausgebreed huet, benotzen d'Englänner e Sträit ëm Malta als neie Pretext fir Frankräich 1803 nees de Krich z'erklären. Den 2. Dezember 1804 kréint de Napoléon sech selwer zum Keeser. De Napoléon ass iwwerzeegt, datt e laangfristege Fridden nëmme kann erreecht ginn, wa Groussbritannien neutraliséiert ass, an esou schafft hie mam Admiral Latouche-Tréville un engem Plang fir eng Invasioun an England. Dës Initiativ geet awer séier op en Enn, nodeems den Admiral Nelson an der Schluecht vun Trafalgar déi franséisch-spuenesch Flott ënnert dem Villeneuve schléit. Dorausser zitt England eng Dominanz iwwert d'Mierer déi d'ganzt 19. Joerhonnert undauere wäert. 1805 kënnt et zu enger drëtter Koalitioun géint Frankräich. De Napoléon decidéiert z'attackéieren, a schléit d'Éisträicher an d'Russen an der Schluecht vun Austerlitz den 2. Dezember 1805. 1806 schléit en d'Preisen an der Schluecht vu Jena. De Napoléon marschéiert duerch Polen an ënnerschreift mam Zar Alexander en Traité, deen Europa tëscht hinnen zwee opdeelt.

Campagnë vu Spuenien, Éisträich a Russland

Zar Alexander Nodeems den Napoléon gesinn huet, wéi d'Englänner mat de franséischen Handelsschëffer emgin, probéiert hien e Kontinentalblocus géint d'Briten op d'Been ze stellen, fir d'britesch Industrie ze schiedegen. Hien hëllt Spuenien an, a setzt do säi Brudder Joseph Bonaparte op den Troun. Eng Partie vun der spuenescher Bevëlkerung, opgehetzt duerch Paschtéier, wiert sech géint d'Fransousen. D'Briten, déi iwwer Portugal kommen, huele Spuenien 1808 an, a verdreiwen d'franséisch Besetzer. Während déi beschte franséisch Truppen a Spuenien hänken, profitéiert Éisträich fir d'Fransousen an Däitschland unzegräifen. D'Éisträicher ginn awer an der Schluecht vu Wagram endgülteg geschloen. Den Zar Alexander, dee vum pro-britesche russeschen Adel ënner Drock gesat gëtt, refuséiert mam Napoléon ze kooperéieren, wéi et drëms geet, den Englänner den Doudesstouss ze versetzen. Also marschéiert de Napoléon 1812 a Russland an. D'Russen ënnert dem Kutusow kämpfen no der Taktik vum verbrannte Land an zéien sech un engem Stéck virun der Grande Armée zeréck. D'Schluecht vu Borodino den 12. September 1812 huet kee kloere Gewënner. Och wann d'Russen de Fransousen d'Feld iwwerloossen, esou hunn dach béid Säite grouss Verloschter missen astiechen. Een Dag nodeems datt déi franséisch Truppe sech zu Moskau néiergelooss hunn, fänken d'Russen d'Stad un, an de Napoléon muss sech zeréckzéien. Et gëtt e schwéiere Réckzug zeréck an Däitschland, matzen am russesche Wanter. Vun de 500.000 Männer déi un der Campagne deelgeholl hunn, marschéieren nëmmen e puer Zéngdausend iwwert d'Beresina. Dës Defaite huet villen aneren europäesche Kinneksheiser Mutt gemaach, a si gräifen nees zu de Waffe géint de Napoléon, deen 1813 d'Schluecht vu Leipzig, och Vëlkerschluecht genannt, verléiert.

D'franséisch Campagne

1814 kënnt et op en Neits zu enger Koalitioun tëscht Groussbritannien, Russland, Preussen an Éisträich. Obwuel de Napoléon nach eng Rei Victoire dovunnerdroe konnt, huet et sech terribel negativ ausgewierkt, att hien elo un der Spëtzt vun enger jonker Arméi ass, deer et un Erfahrung feelt. Paräis fällt den 31. Mäerz 1814 an d'Maréchaux d'Empire zwéngen den Napoléon ofzedanken. An der Nuecht vum 12. op den 13. Abrëll hëllt de Napoléon Gëft fir sech ëmzebréngen, mee entweder huet säi Mo rebelléiert, oder d'Gëft huet net gewierkt, op alle Fall iwwerlieft de Bonaparte. Am Traité vu Fontainebleau gëtt d'Insel Elba als säin Exil designéiert. Hien duerf de Keesertitel behalen, mee regéiert awer nëmmen iwwer dës kleng Insel.

D'Cent-Jours

A Frankräich klëmmt de Louis XVIII. op den Troun an ecartéiert dem Napoléon säi Bouf, den Napoléon II.. De Napoléon ass besuergt ëm d'Ergoë vu senger Fra a sengem Bouf, déi sech an engem Konvoi op Wien rette konnten. Déi royalistesch Regéirung refuséiert no enger kuerzer Zäit him seng versprache Pensioun ze bezuelen a Rumeure schwätze vun engem endgültegen Exil am Südatlantik. Am Mäerz 1815 ass de Napoléon dunn erëm zeréck um Kontinent. D'Arméien, déi vum Louis XVIII. geschéckt goufe fir hien ze bremsen, schléissen sech him un, an de Napoléon installéiert sech nees zu Paräis. Dës kuerzfristeg Period ass ënnert dem Numm Cent-Jours an d'Geschicht agaangen. Seng Arméi gëtt awer schlussendlech an der Schluecht vu Waterloo den 18. Juni 1815 geschloen an dëst ass dat definitivt Enn vum Premier Empire.

Sankt-Helena an de Napoleon-Mythos

Premier Empire De Napoléon gëtt vun de Brite gefaange geholl, an op d'Insel Sankt-Helena bruecht. Mat enger klenger Grupp vun him trei gebliwwene Leit huet hie sech drugesat, fir seng Memoiren opzeschreiwen. An der zweeter Halschent vum Abrëll 1821 huet hie säi leschte Wëllen opgeschriwwen. De Napoléon stierft den am 5. Mee 1821. Seng leschte Wierder woren entweder « France, armée, Joséphine » oder, de Memoire vu Sankt-Helena no « ...tête...armée...Mon Dieu !' ». 1955 koum de Journal vum Louis Marchand, dem Valet vum Napoléon eraus. Hie beschreift doranner déi leschte Méint vum Napoléon bis zu sengem Doud. Vill Leit hunn no deer Lecture hir eege Schlëss gezunn a gemengt ze wëssen, datt de Keeser mat Arsen vergëft gouf. 2001 huet de Pascal Kintz vum Institut Légal de Strasbourg dës Thes ënnerstëtzt, wéi e bei enger Ënnersichung vun den Hoer vum Napoléon erausfonnt huet, datt de Niveau un Arsen bis zu 38 mol méi héich ass, wéi am Normalfall. Analyse vum Magazin Science et Vie besoen, datt dëse Niveau och an Echantillonë fonnt gouf, déi an de Joeren 1805, 1814 an 1821 geholl gi sinn. Et muss een dozou bemierken, datt et zu deer Zäit üblech war, gepuddert Parécken unzedoen, wat ebenfalls erkläre kéint, wéi den Arsen an d'Hoer koum. Offiziell ass de Napoléon u Mokriibs gestuerwen, grad ewéi schons säi Papp a säi Bopa virun him. De Napoléon wor mat der Joséphine de Beauharnais bestued an duerno mat der Marie-Louise vun Éisträich. Aus sengem éischte Bestiednis gounge keng Kanner erfier (wat de Grond fir d'Scheedung war), mee en hat ee Jong mat der Marie-Louise: de Napoléon François Joseph Charles Bonaparte (1812-1832), de roi de Rome. De Napoléon ass ausserdeem de Papp vun op d'mannst zwee illegitime Kanner gewiercht: vum Charles Léon ((1806-1881, Jong vun der Catherine Éléonore Denuelle de la Plaigne (1787-1868)) a vum Alexander Joseph Colonna-Walewski ((1810-1817), Jong vun der Maria Walewska (1789-1817)). De Napoléon hat gefrot fir um Ufer vun der Seine begruewen ze ginn, mee wéi hien 1821 stierft, gëtt hien zu Sankt-Helena begruewen. 1840 gëtt säi Läichnam triomphal rapatriéiert a läit bis haut an den Invalides zu Paräis.
Aner Bonaparten

Gesëschter

- Caroline Bonaparte
- Elisa Bonaparte
- Jérôme Bonaparte
- Joseph Bonaparte
- Louis Bonaparte
- Lucien Bonaparte
- Pauline Bonaparte
Neveuën an Niecen

- Louis-Napoléon Bonaparte
- Pierre-Napoléon Bonaparte
- Charles Lucien Bonaparte
Berühmte Nokommen

- Marie Bonaparte
Literatur zum Thema

- Didier Le Gall, Napoléon et le Mémorial de Sainte-Hélène, Analyse d'un discours, Préface de Jean-Paul Bertaud, Editions Kimé, 2003.
- Thierry Lentz, Autour de l'empoisonnement de Napoléon, Éd. Nouveau Monde, 2002.
- Thierry Lentz, Le Sacre de Napoléon, Éd. Nouveau Monde, 2003.
- Thierry Lentz, Napoléon, Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2003
- Adolphe Thiers, Histoire du Consulat et de l'Empire.
Links

Intern

- Consulat
- Premier Empire
- Napoleonesch Kricher
- Cent-Jours
Extern

- [http://www.napoleon.org/fr/home.asp Fondation Napoléon] Bonaparte, Napoléon Bonaparte, Napoléon Bonaparte, Napoléon Bonaparte, Napoléon ko:나폴레옹 보나파르트 ja:ナポレオン・ボナパルト simple:Napoleon th:นโปเลียน โบนาปาร์ต

10. November

Den 10. November ass den 314. Dag (315. am Schaltjoer) vum Joer am Gregorianesche Kalenner.

Evenementer

Gebuer

- 1483: Martin Luther, däitsche Reformateur.
- 1759: Friedrich Schiller, däitsche Schrëftsteller.
- 1862: Émile Mayrisch, Lëtzebuerger Industriellen.
- 1887: Arnold Zweig, däitsche Schrëftsteller.
- 1919: Michail Timofejewitsch Kalaschnikow, russeschen Erfinder.
- 1925: Richard Burton, britesche Schauspiller.
- 1928: Ennio Morricone, italienesche Filmmusek-Komponist.
- 1974: Christophe Wagner, Lëtzebuerger Regisseur.

Gestuerwen

- 1891: Arthur Rimbaud, franséischen Dichter.
- 1938: Kemal Atatürk, Staatsgrënner an éischte President vun der Republik Tierkei.
- 1978: Theo Lingen, däitsche Schauspiller.
- 1981: Abel Gance, franséische Filmregisseur.
- 1982: Leonid Iljitsch Breschnew, Generalsekretär vun der KP vun der Sowjetunioun.
- 2000: Jacques Chaban-Delmas, franséische Politiker.

Feierdeeg

---- Category:Dag ko:11월 10일 ja:11月10日 simple:November 10

1938

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1938

Evenementer

Europa

- 4. Februar: den Adolf Hitler ernennt sech selwer zum Oberbefehlshaber vun der däitscher Wehrmacht.
- 12. Mäerz: däitsch Truppen besetzen Éisträich. Offiziell sinn 99% vun der Bevëlkerung fir den Anschluss.
- 8. August : zu Mauthausen gëtt dat éischt KZ an Éisträich gebaut.
- 23. September: déi tschechesch Regierung wëllt näischt vun enger Oftriedung vum Sudetegebitt wëssen.
- 29. September: Op dem sougenannte Münchner Ofkommes stëmme Frankräich, Groussbritannien an Italien enger däitscher Annexioun vum Sudeteland zou.
- 1. Oktober: däitsch Truppe marschéieren an d'Sudeteland an.
- 9. November: "Reichskristallnacht" an Däitschland; 400 Synagoge ginn a Brand gestach, iwwer 7000 juddesch Geschäfter ginn ausgeraibert a ronn 30000 Judde ginn a Konzentratiounslagere verschleeft.

Afrika

Amerika

USA

- 30. Oktober: D’Radioiwwerdroung vum Hörspill Krich vun de Welten nom Roman vum H. G. Wells vum Orson Welles an dem Mercury Theatre on the Air op CBS léist an den USA Panik aus.

Südamerika

Asien

- 12. Juli: Sowjetesch Truppe besetzen een Deel vum japanesche Vasallestaat Mandschukuo (Mandschurei).

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musik

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

- 10. Januar: Donald E. Knuth, US-amerikaneschen Informatiker.
- 10. Mäerz: Marina Vlady, franséisch Schauspillerin.
- 16. Mee: François Schanen, Lëtzebuerger Sproochwëssenschaftler.
- 23. September: Romy Schneider, Schauspillerin.
- 26. Oktober: Bernadette Lafont, franséisch Schauspillerin.
- 23. November: Herbert Achternbusch, däitsche Filmregisseur.
- Jean Eustache, franséische Filmregisseur.
- Dezső Tandori, ungaresche Schrëftsteller.

Gestuerwen

- 4. Februar: Dominique Heckmes, Lëtzebuerger Musekkritiker a Komponist vu Kierchemusek.
- 27. Mäerz: William Stern, däitsche Psycholog.
- 24. Juni: Jean-Baptiste Wercollier, Lëtzebuerger Sculpteur.
- 10. Dezember: Paul Morgan, éisträichesche Schauspiller.
- Frigyes Karinthy, ungaresche Schrëftsteller. Category:Joer (20. Jh.) ja:1938年

1888

18. Joerhonnert | 19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1888.

Evenementer

Europa

Lëtzebuerg

Afrika

Amerika

USA

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

- 29. Oktober: D'international Suezkanalkonventioun gëtt zu Konstantinopel ënnerschriwwen. De Suez-Kanal gëtt internationalt Gewässer.

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musek

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

- 23. Juli: Raymond Chandler, US-amerikanesche Schrëftsteller.
- 10. August: Lucien König, Lëtzebuerger Schrëftsteller.
- 16. September: Mathilda Maria Petronella Brugman, hollännesch Schrëftstellerin.
- 27. Oktober: Richard Eichberg, Filmregisseur.
- 9. November: Jean Monnet, franséische Politiker.
- Milán Füst, ungaresche Schrëftsteller.
- Eugène Jungers, Generolgouverneur am Belsche Kongo.
- Józsi Jenö Tersánszky, ungaresche Schrëftsteller.

Gestuerwen

- 11. Mäerz: Friedrich Wilhelm Raiffeisen, däitsche Sozialreformer Category:Joer (19. Jh.)

Jean Monnet

De Jean Omer Marie Gabriel Monnet,
- 9. November 1888 zu Cognac, † 16. Mäerz 1979, war e groussen Europäer. Hien huet mam Robert Schuman d'CECA lancéiert a war den éischte President vun der Héijer Autoritéit (Haute Autorité).

Säi Liewen, säi Wierk

Seng Famill war Produzent vu Cognac. Seng Carrière huet hien doheem an der Entreprise vu sengen Elteren ugefaang. Am Éischte Weltkrich war hien en héije Fonctionnaire an huet fir ee koordonnéierten Asaz vun de Ressourcë vun den Alliéierte gesuergt. 1919 war hien un der Schafung vun der Société des Nations bedeelegt an ass mat Missiounen a Schlesien, Éisträich, Polen a Rumänien chargéiert ginn. Am Joer 1920 gouf hie stellvertriedende Generalsekretär vun deer Internationaler Organisatioun. Nodeem dat hien 1922 rëm fir kurz Zäit am Familljebetrib täteg war, huet hie sech rëm mat internationalen Affärë befasst, a Frankräich, souwéi an den USA, wou hien un der Spëtzt vun enger Bank zu San Franzisco war. Duerno war hie Beroder vum chineseche Generol Tchang Kaï-chek. 1929 huet hie seng zukünfteg Fra, d'Silvia de Bondini kenne geléiert.

De Jean Monnet als Präsident vu der Héiger Autoritéit

Dat de Jean Monnet Präsident vu der Héiger Autoritéit ginn ass, war kee Zoufall Hie war am Fong de Spiritus Rector vum Schumanplang. Hien huet den deemolegen Franséiischen Ausseminister, de Robert Schuman, och liicht vun der Noutwendegkeet iwwerzeegt, fir eng Iniativ ze ergräifen, déi et méglech sollt machen, fir de Sträit tëschent Frankräich an Däitschland ze begruewen an duerch d'Zesummenléen vu de Grondstoffindustrien ënnert enger internationaler Tutell d'Kricher tëschent hinnen onméglech ze maachen. De Robert Schuman, de Mann tëschent den Grenze, dee sou vill ënnert dem Sträit gelidden hat, war liicht heivunn ze iwerzeegen, an huet acceptéiert, fir de 9. Mee 1950 eng Déclaratioun ze machen, déi dem Jean Monnert seng Handschrëft dréit, an déi den europäesche Kontinent grondleeënd verännert huet.

Seng Perséinlechkeet

De Jean Monnet hat eng aussergewéinlech Perséinlechkeet. Als Riedner ass en zwar ni besonnesch opgefall, awer wat hie gesot oder geschriewen huet hat ëmmer e déiwe Sënn. De Jean Monnet huet et verstaan, sech mat gudden Matarbeschter ze ëmginn a si ze motivéieren an ze animéieren. Hie war e Champion vu der Team-Arbescht. Seng Iddiën koumen nët aus Bicher, ma en huet dem Vollek op de Mond gekukkt an déi näi Gedanken, déi en hat oder opgeraaft huet, vu senge Matarbeschter verschaffe gelooss, sou lang bis se ausgefeilt an zeideg waren. Keng Stonn war him duerfir ze spéit. Fir jidfereen vun hinnen zu all Stonn ze erréchen hat hien souguer en Telefon a sengem Buedzëmmer.. De Jean Monnet huet nämlech weeder sech nach seng Collaborateuren geschount. Wiertes a Sonndes hu si missen ze erréche sinn. D’Geschicht vum Generalsekretär, dem Max Kohnstamm, seet alles. De Max Kohnstamm, fir sech vu den Strapazzen vu der Woch ze erhuelen, war eng Kéier Sonndes picknicken gang. Wéi de Jean Monnet du Sonndes net un hien koum, war hien ganz ongehal an huet gefrot, ob hien da keng Telefonsaddress rereckgelooss hätt. An daer Zäit si bekanntlech d’Luechten am CECA-Gebei op der Metzer Plaz ni ausgang.

Seng frappant Formuléierungen

Vum Jean Monnet gëtt et eng Rei Zitater, op déi , wéinst hirer Aussokraaft, haut nach ëmmer gär higewise gët, wéi :

- " Europa schafen heescht de Fridden erbàiféieren ("Faire l'Europe, c'est faire la paix")
- « Mir machen keng Koalitiounen vu Staaten, ma mir schafen eng Unioun vu Mënschen » (" Nous ne coalisons pas des Etats, nous unissons des hommes"),
- « Europa kann net op ee Schlag geschaf gin, ma et ensteet duerch konkreet Réalisatiounen, déi fir t’éischt eng echt Solidaritéit erbäiféieren mussen » ("L'Europe ne se fera pas d'un coup, ni dans une construction d'ensemble, elle se fera par des réalisations concrètes créant d'abord une solidarité de fait.")
- « Mënschen sinn noutwänneg fir d’Changementer, an d’Instititutiounen fir dat se daueren a lieweg bleiwen » (" Les hommes sont nécessaires au changement, les institutions pour faire vivre le changement. ")
- « D’Mënschen acceptéieren d’Changementer nëmmen wa se onbedengt noutwänneg sinn an dat ass nëmmen an enger Kris de Fall » (" Les hommes n'acceptent le changement que dans la nécessité ; ils ne voient la nécessité que dans la crise.")
- « Et ginn keng Iddiën déi ze fréi kommen, et ginn opportun Geleleeënheeten, déi ofgewart an ausgenotzt musse ginn » ( " Il n'y a pas d'idées prématurées, il y a des moments opportuns qu'il faut savoir attendre.")
- "Ët gët keng aner Reegel, wéi déi dat en iwwerzeegt muss sinn an och déi aner iwwerzeege muss ( " Il n'y a pas d'autre règle que celle dêtre convaincu et de convaincre.")
De Jean Monnet an de Sëtz vu den europäeschen Institutiounen
De Jean Monnet huet ëmmer rëm gesot, dat hien nàischt géint d'Lëtzebuerg hätt (Hien war souguer voll Luef iwwert d'Efforten, déi Lëtzebuerg fir d'Installatioun vun dere Héiger Äutoritéit gemeet huet, ma géint d'Aart a Wäis wéi Letzebuerg no 18 Stonnen Verhandlungen bezeechent gouf. Hien schreiwt a senge Mémoiren vun enger "histoire peu glorieuse. Am Zesummenhang mam Sëtz schreiwt hien weider :
- "Je n’avais pas de préférence pour tel ou tel lieu en Europe, l’important était que ce lieu fût le siège unique de toutes les institutions à créer et qu’il fut érigé en territoire européen, préfiguration du district fédéral de l’avenir. Cette proposition n’avait rien d’utopique et la Communauté eût probablement grandi dans un autre climat si les gouvernements avaient eu la sagesse de lui édifier de toute pièce une capitale et de la soustraire aux rivalités et aux influences nationales".
De Jean Monnet huet ëmmer drop gedrängt, fir d'Fro vum Sëtz vu den Europäeschen Institutiounen sou séier wéi méiglech ze léisen an zwar duerch d'Bezeechnung vun engem Siège unique, dee sämtlech europäesch Institutiounen abezéien géif. Dat am Cader vun engem sougenannten District fédéral. Him huet firgeschwieft, dat dësen District fédéral zu Fontainebleau bei Paräis geschaf kënnte gi.
D'Europäesch Visiounen vum Jean Monnet gongen méi wäit
Fir de Jean Monnet war de Schumanplang nët d’Änn vu senge Beméihungen, ma nëmmen e Mëttel zum Zweck am Hibleck op d’Europäesch Vereenegung, Eng éischt grouss Enttäuschung hat hien 1954, wéi den ausgehandelten Vertrag iwwert eng Europäesch Verdeedegungsgemeinschaft an d’Brëch gang ass a net ratifizéiert gouf. Mat senger ganzer Kraft huet hien sech dunn agesat, fir op enger anerer Schinn weiderzefueren, an huet op d’Schafung vun enger ëmfassender Eurpäescher Wirtschaftsunioun gedrängt. Déi zweet Entäuschung hat hien, wéi e huet misse feststellen, datt nët sämtlech politesch a Wirtschaftspolitesch Kreesser definitiv fir d'europäesch Iddi gewonn waren. D'Sëtzfro war och obbliew an gouf nët a sengem Sënn geléist. Duerfir huet hien sech 1955 entscheed, als Präsident vun der Héiger Autoritéit ofzedanken, fir bei sengen Aktiounen rëm fräi Hand ze kréien. Op seng Initiativ hin ass en Aktiounskommittee fir d’Vereenegt Staate vun Europa gegrënnt gi, dee hien och präsidéiert huet.. Dat ass geschitt, fir op eng militant Art a Weis och déi Kreesser ze erfassen an ze assoziéieren, déi gegeniwwer der europäescher Iddi nach gezéckt a sech zeréckgehal hunn. Säi But war et och, sech fir eng endgülteg Léisung vu der Sëtzfro stark ze machen. Sengem Aktiounskommittee hu Politiker a Gewerkschaftler vun allen europäesche Länner ugehéiert. Vu Lëtzebuerger Säit waren ët:
- Jean Fohrmann (Sozialist)
- Nicolas Margue (Chrëstlech-Sozial Partei)
- Antoine Krier (CGT)
- Léon Wagner (Chrëstlech Gewerkschaften) Den 25. November huet säin Aktiounskommittee eng Résolutioun abruecht, déi dem Jean Monnet sengem Wonsch fir d’onmëttelbar Best!emmung vun engem Siège unique an engem District federal ëntsprach huet.Vum Nicolas Margue ass dës Résolutioun allerdëngs nët matgedroe gin.
Seng Publicatiounen
Jean Monnet: « Mémoires », Editions Fayard, 1976, 642 Säiten
Literatur

- Reuter, Paul: La Communauté Européenne du Charbon et de l'Acier, Editeur R. Pichon an R. Durand-Auzias, Paräis, 1953, 320 Säiten, Préface vum Robert Schuman
- Fontaine, Pascal: Jean Monnet, l'Inspirateur, Editeur Jacques Crancher, 1988, 178 Säiten
- Pierre Gerbet : La construction de l'Europe - Imprimerie nationale - 498 Säiten
Unerkennungen
Et ass onméiglech, fir d’ Unerkennungen, vum Jean Monnet an all hire Formen hei opzezielen.
- Eirendoktor vu villen Universitéiten
- Lycéen an Univesitéiten si no himm benannt
- Fondatiounen droen säi Numm
- Timbren aus alle Länner si rauskomm mat sengem Portrait
- Den Europäesche Ministerrot huet hien 1976 zu engem Europäeschen Éierenbierger gemeet
- De franséischen Präsident , François Mitterand, huet 1988 seng Äschen an de Panthéon zu Paräis transféréieren gelooss
Linken

Kuckt och
Lëtzebuerger a Persounen vu Lëtzebuerger Ofstamung, déi, ausser dem Robert Schuman, dem Joseph Bech an dem Albert Wehrer, och vill zum Erfollech vum Schumanplang beigedroen hun:

- Christian Calmes
- Charles Reichling
- Paul Reuter
- Tony Rollman
Um Spaweck

- [http://www.jean-monnet.ch/anglais/pFondation/fondation.htm Engleschsproocheg Websäit vun der Jean Monnet-Stëftung]]
- [http://www.ena.lu/europe/succes%20crise/action%20etats%20unis%20europe%20siege%20institutions%201957.htm Résolutioun vum Jean Monnet sengem Aktiounscomité iwwert d'Sëtzfro] Monnet, Jean Monnet, Jean

Joseph Grosbusch

De Joseph Grosbusch,
- 9. November 1928 zu Ettelbréck, ass e Lëtzebuerger Moler. Hien ass eegesënneg a schwéier an eng Konschtrichtung anzeklasséieren. A senge Biller läit eng grouss Symbolik. Vun senger Technik hier gesinn gehéiert hien zu den Hyperreealisten. Surrealist ass hien iewer, wan een d'Aart a Weis betruecht, wéi hie seng Biller composéiert. De Joseph Grosbusch huet u villen Ausstellungen deelgeholl.

Säi Liewen

Literatur

Surrealist

Auszeechnungen

- Prix Grand-Duc Adolphe (1969)

Kuckt och

- Lëscht vu Lëtzebuerger Konschtschafenden

Um Spaweck

[http://www.cal.lu/cal_salonprix.htm Websäit vum Cercle Artistique de Luxembourg] Grosbusch, Joseph

1929

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1929.

Evenementer

Europa

Lëtzebuerg

- 6. Mee: Éischt Sessioun vun der Lëtzebuerger Bourse.
- 6. Dezember: Duerch e Gesetz gëtt fir d'éischte Kéier de Wert vum Lëtzebuerger Frang op e Goldgewiicht vun 0,0418422 Gramm festgeluecht.

Afrika

Amerika

USA

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musek

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

- 3. Januar: Sergio Leone, italiéinesche Filmregisseur.
- 28. Januar: Mr. Acker Bilk, englesche Klarinettist.
- 2. Abrëll: Claude Conter, Lëtzebuerger Literat.
- 8. Abrëll: Jacques Brel, belsche Chansonnier a Schauspiller.
- 8. Mee: Fernand Hoffmann, Lëtzebuerger Auteur a Literaturkritiker.
- 18. Mee: Roger Matton, kanadesche Komponist.
- 28. Mee: Horst Frank, däitsche Schauspiller.
- 11. Juni: Astrid Lulling, Lëtzebuerger Politikerin.
- 13. September: Nicolaï Ghiaurov, bulgaresche Bass-Sänger.
- 14. September: Hans Clarin, däitsche Schauspiller a Synchronspriecher.
- 14. September: Larry Collins, US-amerikanesche Journalist a Schrëftsteller.
- 9. November: Piero Cappuccilli, italieneschen Operesänger.
- 9. November: John Cassavetes, US-amerikanische Schauspiller a Filmregisseur.
- 9. November: Imre Kertész, ungaresche Schrëftsteller.
- 23. Dezember: Chet Baker, US-amerikanesche Museker.

Gestuerwen

- 11. Januar: Elfrida Andrée, schwedesch Organistin a Komponistin.
- 27. Juni: Jean-Pierre Knepper, Lëtzebuerger Architekt an Hobby-Historiker.
- Henri Gervex: franséiche Moler (
- 1852) Category:Joer (20. Jh.) ja:1929年 simple:1929

Piero Cappuccilli

De Piero Cappuccilli, gebuer den 9. November 1929 zu Triest an Italien, an do gestuerwen den 12. Juli 2005 war en italienesche Operesänger. __NOTOC__ De Bariton Piero Cappuccilli wollt eigentlech Architekt ginn. Mee säi Papp huet mat Zäit gemierkt, datt et sech géint lounen sengem Jong seng Stëmm ausbilden ze loossen. Duerch säin Interessi fir den Dauchsport hat de Piero eng gutt Otemtechnik, déi him gehollef huet bei sengem Gesankmeeschter Luciano Donaggio weiderzekommen. 1957 war säi Bühnendebüt am Mailänner Teatro Nuovo als "Tonio" am Ruggiero Leoncavallo sengem I Pagliacci (De Bajazzo).

Aus sengem Plackerepertoire

- Verdi
- D'Titelroll am Simon Boccanegra vun 1977 ënner dem Claudio Abbado op Deutsche Grammophon.
- D'Titelroll am Simon Boccanegra vun 1972 "live" ënner dem Claudio Abbado op Foyer.
- D'Titelroll am Simon Boccanegra vun 1973 ënner dem Gianandrea Gavazzeni op RCA

Linken

Kuckt och

Lëscht vu Sängerinnen a Sänger (Klassesch Musek)

Um Spaweck

- [http://classicalautographs.com/people/opera/piero_cappuccilli/index.html Piero Cappuccilli Websäit] Cappuccilli, Piero

1929

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1929.

Evenementer

Europa

Lëtzebuerg

- 6. Mee: Éischt Sessioun vun der Lëtzebuerger Bourse.
- 6. Dezember: Duerch e Gesetz gëtt fir d'éischte Kéier de Wert vum Lëtzebuerger Frang op e Goldgewiicht vun 0,0418422 Gramm festgeluecht.

Afrika

Amerika

USA

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musek

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

Gestuerwen

1929

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1929.

Evenementer

Europa

Lëtzebuerg

- 6. Mee: Éischt Sessioun vun der Lëtzebuerger Bourse.
- 6. Dezember: Duerch e Gesetz gëtt fir d'éischte Kéier de Wert vum Lëtzebuerger Frang op e Goldgewiicht vun 0,0418422 Gramm festgeluecht.

Afrika

Amerika

USA

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musek

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

Gestuerwen

1939

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1939

Evenementer

Europa

- 15. Mäerz: Däitsch Truppen marschéieren an der Tschechoslowakei an
- 24. Mäerz: Groussbritannien a Frankräich wëllen sech géigenséiteg ënnerstetzen falls sie vun Däitschland ugegraff ginn
- 28. Mäerz: De Franco eruewert Madrid. De spuenesche Biirgerkrich ass domat entscheed.
- 31. Mäerz: Groussbritannien garantéiert de Polen hir Hëllef am Fall vun engem Ugrëff duerch däitsch Truppen
- 7. Abrëll: Den italieneschen Duce, de Benito Mussolini marschéiert an Aethiopien an
- 22. Mee: Italien an Däitschland schléissen ee Frëndschafts- a Bündnispakt
- 23. August: De Stalin an den Hitler ënnerschreiwen den Däitsch-Sowjeteschen Netugrëffspakt
- 1. September: Ufank vum Zweete Weltkrich, däitsch Truppen marschéieren a Polen eran.
- 3. September: Krichserklärung vu Frankräich an Groussbritannien un daat Däitscht Räich.
- 17. September: Sowjetesch Truppen marschéieren an den östlechen Deel vu Polen an. D'Sowjetunioun an Däitschland deelen sech Polen op.
- 6. Oktober: Polen kapituléiert
- 30. November: Russesch Fliiger bombardéieren déi finnesch Haaptstad Helsinki, de Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich huet ugefaang

Lëtzebuerg

- 5. Januar: De Prënz Jean gëtt groussjäreg an domat Grand-Duc Héritier.
- 19. Abrëll: Lëtzebuerg feiert honnert Joer Onofhängegkeet.

Afrika

Amerika

USA

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

- 9. Februar: Op der Palästina-Konferenz zu London plädéieren d’Araber dofir datt keng Juden méi a Palästina sollen awanderen, an datt Palästina soll een Araber-Staat ginn.

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musik

Kino

- 17. August: Première fir de Film The Wizard of Oz mam Judy Garland
- 15. Dezember: De Film Gone with the Wind mam Clark Gable a Vivien Leigh huet Première an den USA
- Les fabuleuses années 20 vum Raoul Walsh.

Sport

- 30. Juli: De Belsch Sylvère Maes gewënnt den Tour de France

Wëssenschaft & Technik

- 28. Juni: Déi amerikanesch Fluggesellschaft PanAm mescht deen éischten Passagéierflug USA-Europa

Gebuer

- 1. Januar: Michèle Mercier, franséisch Schauspillerin.
- 31. Januar: Lydie Schmit, lëtzebuerger Politikerin.
- 3. Februar: Michael Cimino, Filmregisseur.
- 10. Mäerz: Charles Marie Ternes, docteur en philosophie et lettres, Professer am Lycée Robert-Schuman.
- 14. Mäerz: Bertrand Blier, Filmregisseur.
- 14. Mäerz: Yves Boisset, Filmregisseur.
- 7. Abrëll: Francis Ford Coppola, Filmregisseur.
- 18. Mee: Hark Bohm, Filmregisseur.
- 31. Mee: Terry Waite, briteschen Humanist a Buchauteur.
- 30. Juli: Peter Bogdanovich, Filmregisseur.
- 25. August: John Badham, Filmregisseur.
- 9. November: Marco Bellocchio, Filmregisseur.
- Jean-Baptiste Tati-Loutard, kongolesesche Schrëftsteller.

Gestuerwen

- 4. Februar: Edward Sapir, US-amerikaneschen Anthropolog a Linguist.
- 10. Februar: Poopst Pius XI.
- 21. Mäerz: Evald Aav, estnesche Sänger, Komponist a Chouerdirigent.
- 20. Abrëll: Paul Schroell, den Editeur vun de Cahiers Luxembourgeois a Grënner vum Escher Tageblatt Category:Joer (20. Jh.) ja:1939

1918

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920 | 1921 | 1922 | 1923 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1918.

Evenementer

Europa

- 9. November: Däitschland: De Keeser Wilhelm II. trëtt zeréck; d'Weimarer Republik gëtt ausgeruff.
- 30. Dezember: Lëtzebuerg kënnegt seng Memberschaft am Däitschen Zollveräin op.

Afrika

Amerika

USA

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musek

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

- 26. Januar: Nicolae Ceauşescu, rumäneschen Diktator.
- 28. Januar: Suzanne Flon, franséisch Schauspillerin.
- 3. Abrëll: Sixten Ehrling, schwedeschen Dirigent
- 8. Dezember: Gérard Souzay, franséische Bariton-Sänger.

Gestuerwen

- 9. November: Guillaume Apollinaire, franséische Schrëftsteller.
- 29. November: Jean Joseph Koppes, Lëtzebuerger Geeschtlechen a Bëschof. Category:Joer (20. Jh.) ja:1918年

1940

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1940.

Evenementer

Europa

- 12. Mäerz: De Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich ass fäerdeg. Dat klengt Finnland muss zwar verschidde Géigenden un d'Russen oftrieden, mee bleift ee souveräne Staat. Vum 22. Juni 1941 un zéien d'Finne mat den däitschen Zaldoten géint d'Sowjetunioun an de Krich.
- 9. Abrëll: Däitschland iwwerfällt déi neutral Länner Dänemark an Norwegen.
- 10. Abrëll: Dänemark kapituléiert.
- 10. Mee: Däitsch Truppe marschéieren an Holland, der Belsch an a Lëtzebuerg an. De Westfeldzuch huet ugefaang.
- 10. Juni: Nodeems déi franséisch an englesch Truppen Norwegen verlooss hunn, kapituléiert Norwegen virun der däitscher Arméi.
- 10. Juni: Italien trëtt un der Säit vun Nazi-Däitschland an de Krich an, a gräift Süd-Frankräich unn.
- 14. Juni: Däitsch Truppe besetze Paräis.
- 15. Juni: Sowjetesch Truppe besetze Litauen, Lettland an Estland.
- 22. Juni: De Krich a Frankräich ass eriwwer. D'Fransousen ënnerschreiwen e Waffestëllstand mat dem Däitsche Räich.
- 13. August: D'Loftschluecht ëm England fänkt un.
- 27. September: Den Dräierpakt tëschent Däitschland, Italien a Japan ass offiziell ënnerschriwwe ginn.
- 28. Oktober : Italien erkläert Griicheland de Krich. Italienesch Truppe gräife vun Albanien aus Griicheland un.
- November : Ungarn, Rumänien an d'Slowakei trieden dem Dräierpakt bäi.

Afrika

Amerika

- 13. November: Zu Montreal a Kanada forméiert d'Groussherzogin Charlotte vu Lëtzebuerg eng Exilregierung.

USA

- 15. Mee: Déi éischt Nylons-Strëmp kommen an Amerika op de Maart.
- 5. November: De Roosevelt gëtt fir déi drëtte Kéier amerikanesche President.

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musek

Kino

- 28. Mäerz : Dem Alfred Hitchcock säi Film Rebecca feiert zu New York Première.
- 15. Oktober: Dem Charly Chaplin säi Film The Great Dictator leeft un.
- 13. November : De Film Fantasia vum Walt Disney kennt eraus.

Sport

- 21. Abrëll : Den Tour de France gëtt ofgesot.
- 3. Mee : Den IOC annuléiert d'Olympesch Spiller.

Wëssenschaft & Technik

- De russesche Pilot Igor Sikorsky erfënnt den Helikopter.
- 7. Mäerz : D'Luxuspassagéierschëff Queen Elizabeth leeft um Enn vu senger Jungfernfahrt zu New York an den Hafen eran.
- 31. Mäerz : Zu New York gëtt dee modernste Fluchhafe vun der Welt, de La Guardia Airport opgemeet.

Gebuer

- 7. Abrëll: René Pütz, Lëtzebuerger Schauspiller.
- 5. Oktober: Joseph Kohnen, Lëtzebuerger Literaturfuerscher a -kritiker.
- 20. Oktober: Kathy Kirby, britesch Popsängerin.
- Fausti, Lëtzebuerger Entertainer.

Gestuerwen

- 9. November: Neville Chamberlain, britesche Politiker. Category:Joer (20. Jh.) ko:1940년 ja:1940年

1953

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1953.

Evenementer

Europa

Lëtzebuerg

- Den Ierfgroussherzog Jean vu Lëtzebuerg bestuet sech matt der Prinzessin Joséphine-Charlotte vun der Belsch.

Afrika

Amerika

USA

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musek

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

- André Jung, Lëtzebuerger Schauspiller.
- 2. Januar: Maryse Krier, Lëtzebuerger Schrëftstellerin.
- 16. Mäerz: Richard M. Stallman, US-amerikaneschen Informatiker a Grënner vun der Free Software Foundation.
- 22. Juni: René Weis, Lëtzebuerger Literaturwëssenschaftler an Auteur.
- 3. Juli: Carlo Wagner, Lëtzebuerger Politiker
- 3. September: Jean-Pierre Jeunet, franséische Regisseur an Dréibuchauteur.
- 9. Dezember: John Malkovich, US-amerikanesche Schauspiller.
- 10. Dezember: Nicolas Schmit, Lëtzebuerger Politiker.

Gestuerwen

- 14. September: Edouard Luja, Lëtzebuerger Biolog, Fuerscher an Entdeckungsreesender.
- 9. November: Dylan Thomas, waliseschen Dichter.
- 9. November: Abd al-Aziz ibn Saud, Grënner vum Kinnekräich Saudi-Arabien.
- 1. Dezember: Aloyse Hentgen, Lëtzebuerger Politiker. Category:Joer (20. Jh.) ko:1953년 ja:1953年

1970

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1970.

Evenementer

Europa

Lëtzebuerg

- 4. Mäerz: DCargolux Airlines International S.A. gi gegrënnt.
Afrika

Amerika

USA

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

Musek

Wëssenschaft & Technik

Gebuer

- 16. Juli: Pjotr Alexandrowitsch Klimow, russesche Komponist an Dichter.
Gestuerwen

- 9. September: Ferdinand Gremling, Lëtzebuerger Schrëftsteller.
- 23. September: Bourvil, franséische Schauspiller a Sänger.
- 9. November: Charles de Gaulle, franséische Generol a Staatspresident. Category:Joer (20. Jh.) ja:1970年

1974

19. Joerhonnert | 20. Joerhonnert | 21. Joerhonnert 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 ---- Dës Säit befaasst sech mam Joer 1974.

Evenementer

Europa

- 1. Januar: Den Ernst Brugger gëtt Bundespräsident vun der Schwäiz.
- 1. Januar: Fréihandelsofkommes vu Finnland mat der EG.
- 25. Abrëll: Oeillets-Revolutioun am Portugal.
- 23. Juli: Stuerz vun der Militärjunta an Ofschafe vun der Monarchie a Griicheland.
- Malta gëtt eng Republik.
- Zypern: griichesch-tierkesche Konflikt.
- Den Harold Wilson (Labour Party) gëtt Premier Minister a Groussbritannien.

Däitschland

- 6. Mee: De Willy Brandt démissionéiert als Bundeskanzler wéinst der Spionage-Affär ëm de Günter Guillaume.
- 15. Mee: De Walter Scheel gëtt Bundespresident.
- 16. Mee: Den Helmut Schmidt gëtt zum Bundeskanzler gewielt.

Frankräich

- 19. Mee: De Valery Giscard d'Estaing gëtt matt 50,8% virum François Mitterrand (49,1%) zum Staatspresident gewielt.
- 27. Mee: De Jacques Chirac gëtt Premier Minister.

Lëtzebuerg

- 20. Mäerz: Dat éischt Gesetz iwwer Landesplanung trëtt a Kraaft.
- 6. Mee: Per Gesetz kréien d'Salariéën vun Entreprisen matt iwwer 150 Leit d'Recht, sech a Betriibsréit, sougenannte Comités mixtes, z'organiséieren.
- 20. Mee: Bei de Chamberwahlen verléiert d'CSV 3 Sëtzer, d'DP gewënnt der 3, an d'LSAP verléiert just 1, trotz dem Ofsplécke vun der SDP. Domatt ass de Wee fräi fir d'Thorn-Vouel-Regierung; d'CSV muss no 30 Joer an der Regierung an d'Oppositioun.
- 11. November: Friemgoen (adultère) ass keng Strofdot méi.
- D'Doudesstrof gëtt ofgeschaf.

Afrika

- 10. September: Guinea-Bissau gëtt vu Portugal onofhängeg.

Amerika

USA

- 8. August, Démissioun vum President Richard Nixon wéinst der Watergate-Affär.

Südamerika

Asien

Ozeanien & Pazifik

Arabesch Welt

Konscht & Kultur

Molerei

Literatur

- Nobelpräis fir Literatur: Eyvind Johnson, Harry Martinson

Film

- The Godfather Part II, Francis Ford Coppola

Musek

- 10. Oktober: De Mikis Theodorakis gëtt säin éischte Volleksconcert nom Stuerz vun der griichescher Militärjunta virun zingdausende vu Leit.
- ABBA, Waterloo
- Kiss, Hotter than Hell

Wëssenschaft & Technik

- Nobelpräis fir Economie: Gunnar Myrdal, Friedrich Hayek
- Nobelpräis fir Physik: Martin Ryle, Antony Hewish
- Nobelpräis fir Chimie: Paul J. Flory
- Nobelpräis fir Medezin: Albert Claude, Christian de Duve, George E. Palade

Sport

- Fussball-Weltmeeschterschaft an Däitschland; déi däitsch Equipe gewënnt d'Finale géint déi hollännesch matt 2:1.

Gebuer

- 16. Januar: Kate Moss, britescht Fotomodell
- 13. Februar: Robbie Williams, britesche Musiker
- 17. Abrëll: Viktoria Beckham, britesch Sängerin
- 28. Abrëll: Penélope Cruz, spuenesch Schauspillerin
- 1. Juni: Alanis Morisette, kanadesch Sängerin
- 13. Juli: Jarno Trulli, italienesche Formel 1 Fuerer
- 10. November: Christophe Wagner, Lëtzebuerger Regisseur.

Gestuerwen

- 2. Februar: Marieluise Fleißer, däitsch Schrëftstellerin (
- 1901).
- 2. Abrëll: George Pompidou, franséiche President (
- 1911).
- 10. Abrëll: Roger Bastide, franséischen Soziolog an Ethnograph.
- 18. Abrëll : Marcel Pagnol, franséische Schrëftsteller a Filmregisseur.
- 29. Juli: Erich Kästner, däitsche Schrëftsteller (
- 1899).
- 24. Mee: Duke Ellington, amerikaneschen Jazz-Komponist, -Pianist a -Bandleader (
- 1899).
- 6. Juli : Francis Blanche, franséische Schauspiller a Regiseur.
- 26. August: Charles Lindbergh, US-amerikanesche Pilot (
- 1902).
- 10. Oktober: Marie Luise Kaschnitz, däitsch Schrëftstellerin (
- 1901).
- 24. Oktober: David Oistrach, sowjetesch-ukrainesche Violinist (
- 1908).
- 9. November: Paul Tabori, ungaresch-brittesche Schrëftsteller.
- 13. November: Vittorio de Sica, italiéinesche Schauspiller a Regisseur.
- Annette Thoma, däitsch Komponistin (Deutsche Bauernmesse mit dem Andachtsjodler). Category:Joer (20. Jh.) ko:1974년 ja:1974年 simple:1974

Ŝona lingvo

Lingvo > Niĝero-Konga Grupo > Ŝona lingvo ---- La ŝona lingvo estas la lingvo de la Niĝero-Konga Grupo, bantua subgrupo parolata en Zimbabvo (kies ĉefa lingvo ĝi estas : 7,5 mln), Mozambiko (ĉ. 1 mln), Bocvano kaj Sud-Afriko. Totala kvanto: 8,68 mln (1992).

Ekzemplo

Traduko de la deklaro de UEA okaze de la tago de libroj, 23-a de aprilo far Oliver MAZODZE, aktiva esperantisto el Harareo.

Mashoko eve Universal Esperanto Association (UEA) pamapembero epasi rese ezuva rezvinyorwa:

Sangano repasi rese rakamirira vanhu vanotaura mutauro we Esperanto, re Universal Esperanto Association, UEA, rinozvibatanidza kumapembero epasi rese okucherechedza zuva rezvinyorwa (International Book Day), iro rinova musi wa 23 April. Mapemberero aya, anotungamirirwa nesangano repasi rese rinoona nezve fundo, ruzivo netsika, re UNESCO, anoitwa akanangana nekukurudzira kuverengwa, kunyorwa nekuburitswa kwezvinyorwa, uye kuchengetedzwa kwekodzero dzevanyori.

Isu ve Universal Esperanto Association tinotambira zvizere mashoko omutungamiri mukuru weUNESCO, va Koichiro Matsuura, avakataura pamapembero ezuva rezvinyorwa egore rakapera, apo vakati, "Zvinyorwa ndiyo nzira yakakosha yokuwana nayo ruzivo rwezve uchenjeri, hunhu, runako, nepfungwa dzevanhu. Semidziyo inotakura mashoko ne dzidziso, zvinyorwa inzira yekuti marudzi ese evanhu akwanise kuburitsa pachena tsika nemafungire awo, uye kuona zvinocherechedzesa mamwewo marudzi. Semafasitera anotendera kuona musiyano wetsika dzemarudzi evanhu akasiyana, uye semabhiriji pakati pemarudzi akasiyana, munguva nemunzvimbo, zvinyorwa zvinova zvitubu zvehuruku