:: wikimiki.org ::
| Catégorie:Mécanique Céleste |
Catégorie:Mécanique céleste
Catégorie:Mécanique
Catégorie:Astronomie
ko:분류:천체역학
Catégorie:MécaniqueCatégorie:Techniques et sciences appliquées
catégorie:physique
Cette catégorie concerne la branche de la physique (cinématique, statique, dynamique, mécanique des milieux continus, mécanique des fluides...).
Pour les machines et les mécanismes (moteur, horlogerie, usinage...), voir :catégorie:dispositif mécanique
Articles principaux : Mécanique, cinématique
ja:Category:力学
Catégorie:Astronomie
L'astronomie est la science de l'étude des astres.
Catégorie:Sciences de l'Univers
ja:Category:天文学
ko:분류:천문학
ms:Category:Astronomi
simple:Category:Astronomy
th:Category:ดาราศาสตร์
zh-min-nan:Category:Thian-bûn-ha̍k Tire (ilçe)Tire, İzmir'in güneydoğusunda yer alan bir ilçesidir. Kuzeyinde Bayındır, doğusunda Ödemiş, batısında Selçuk ve Torbalı ilçeleri, güneyinde ise Aydın ili ile çevrelenir.
İlçenin yüzölçümü 784 km²'dir. Bir beldesi (Gökçen) ve 64 köyü bulunmaktadır. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı`na göre toplam nüfusu 78.025`tir.Bu nüfusun 42.988`i merkezde, 35.037`si belde ve köylerde yaşamaktadır.
İlçede 51 İlköğretim Okulu, 9 Orta Öğretim Kurumu bulunmakta; 12386 öğrencinin eğitim gördüğü bu okullarda 678 öğretmen görev yapmaktadır. İlçede 1 Devlet Hastanesi, 1 SSK Hastanesi, 6 Sağlık Ocağı, 12 Sağlık Evi, 1 Verem Savaş Dispanseri ve 1 Ana Çocuk Sağlığı bulunmaktadır.
Ege Üniversitesi'ne bağlı meslek yüksek okulu ve fakülte bağımsız üniversite olmak yolunda ilerlemektedir.
İlçe ekonomisi tarım, ticaret ve sanayiye dayanmaktadır. Tarım ürünleri başta pamuk olmak üzere, buğday, arpa, tütün, susam ve her türle meyve, sebzedir. Arıcılık ilerlemiş durumdadır. Besi ve süt inekçiliği gelişmiştir. Tire Organize Sanayi Bölgesinin kurulması sonucunda, ilçede sanayi de önemli ivme kazanmış bulunmaktadır.
Tarihi
İzmir İli'ne yaklaşık 80 km uzaklıktaki ilçe çağlar boyunca hep uygarlıkların çekim alanına girmiş bir yerleşim merkezidir.
Lidyalılar zamanında TYRHA adıyla bir prenslik merkezi olan Tire, ünlü Lidya Kralı GİGES 'in de vatanıdır. Zamanla TYRHA kentinin yerinde, sonradan TEIRA adı verilen kavim Arkadispolis veya geniş manasıyla Thya-Teira adlı kenti kurmuştur. Tire'nin adının (TYRHA) dan geldiği, bununda Etrüsklerin ceddi sayılan Tirhanosa izafeten kent anlamına geldiği söylenmektedir. 3-4 bin yıllık bir tarihe sahip olduğu kabul edilen kentin kuruluş tarihi tam olarak bilinmemekte ancak,Hitit, Frigya, Lidya, Pers, Hellen, Roma ve Bizans dönemlerinden zengin bir kültür mirasına sahip olduğu saptanmaktadır..
Kentte bugün bile 40 ı aşkın cami ile hakim olan ruhani atmosfer,köklerini tarihin derinliklerinden almaktadır.Bir zamanlar Efes kenti ile Bozdağ arasındaki Artemis tapınağı kutsal arazileri içinde kalan kentin Roma döneminde senatoda Kaystros (küçük Menderes ) senatörlüğü tarafından temsil edildiği bilinmektedir.Roma imparatorları Sezar,Augustus ve Trian da kentle ilgilenmişlerdir.
Bizans Döneminde,özellikle Ortodoksluğun biçimlendirilmesinde Kadıköy (İstanbul) ve Nikea (İznik) kilise meclislerinde etkin, karar sahibi bir kent görünümünde olduğunu görmekteyiz. Sırasıyla Selçuklular, Timurlenk ve Osmanoğulları'nın eline geçerek Türklere intikal etmiştir.
Tire, 1308 yılında Aydınoğulları Beyliği'nin kurulmasıyla Türk egemenliği ile tanışmış, 1426 yılında ise Osmanlı yönetimine geçmiştir..Tire Müzesinde, yörede bulunan arkeolojik ve etnografik görülmeye değer eserler sergilenmektedir. Devletin elindeki tüm diğer zenginlikler gibi burası da soygundan kurtulamamıştır.
Tire`de mimarlık tarihi açısından zengin, klasik dönem Osmanlı mimari tarzını yansıtan camiler arasında Yeni Cami, Tahtakale Camii, Yeşil İmaret, Lütfü Paşa Camii görülebilir. Tire`de çok önemli yerel kültür mirası olarak urgancılık, nalıncılık, yorgancılık, hasırcılık, saraciye, keçecilik ve dokumacılık günümüzde de sürdürülmektedir.
Çağlar boyunca zengin coğrafyasının sağladığı olanakla birçok uygarlıklara sahne olan Tire'den, Tarihçi Pachmeres "Keşişler Yöresi", Şerafeddin'in Zafernamesi "Rum'un Meşhur Şehri", Evliya Çelebi Seyahatnamesi "Şehri Muazzam Tire", Katip Çelebi "Eski Taht Şehri", 1908 Tarihli Aydın vilayeti Salnamesi "Ulemalar yatağı" şeklinde bahsetmişlerdir. Tayfur Çiçek'in başkanlık döneminde bulunan Fransız şair Lamartin'in evi ve diğer belgeler gösteriyorki Lamartin kentin doğal güzelliğinden etkilenmiş ve "İsviçre kentlerini" andırdığını söylemiştir.
Türkler öncesi tarih, kültür ve inançların zengin bir birikimine sahip olan Tire daha sonraki Türk varlığıyla doruğa çıkmış ve yüzlerce yıl ürettiği değerleri, Türk toplumuna sunmuştur. Bu arada Tire Darphanesinden de söz etmek gerekmektedir. 15. yy. başlarından 18. yy. değin, darphanesinde mangır (bakır) ve akçe (gümüş) kesilmiştir. Özellikle, nakışlı mangırları Osmanlı dönemi bakır paraları içinde değerli kabul edilmektedir. Dünyanın saygın kolleksiyonları içinde Tire darplı paraların önemli bir yeri vardır.Tanınmış nümizmat merhum Cüneyt Ölçer Tire darplı Osmanlı dönemi bakır paraları çizimleriyle vererek, kent tarihinin önemli bir sayfasının da netleşmesini sağlamıştır. Son olarak elde ettği "Kartal Motifli" bir Tire darplı paranın çok önemli olduğunu ve bu paranın ilk nakışlı Osmanlı parası olabileceğini açıklaması kent tarihi açısından önemli bir belgedir.Cumhuriyet Dönemi öncesinde, Tire Mahalleleri içerisinde Darphane Mahallesi ile Darphane Vakfı Mescidinin bulunması da konunun önemini vurgulamaktadır.
Kent tarihinin sosyal, ekonomik ve kültürel zenginliği yanında, siyasi olayların da ayrı bir yeri vardır.Timur Ankara Savaşından sonra kentte kışlamıştır.Kanuni Sultan Süleyman'ın hayran kaldığı kent bugün mimari dokusu,mutfağı,binbir gece masallarını andıran salı pazarı ve daha nice etnik,kültürel,tarihi ve coğrafi güzellikleri ile günümüzde de çekim merkezi olmak özelliğini korumaktadır.
Nihayet Mustafa Kemal ATATÜRK'ün Anadolu Kurtuluş Hareketinin sonucu Tire ve çevresi 4 Eylül 1922 günü ileride kurulacak Cumhuriyetin bir kenti olmuştur.Her yıl 4 Eylül Mahalli Kurtuluş Bayramı büyük sevinç ve heyecan içinde çeşitli törenlerle kutlanmaktadır.
Tarihi
Tire çağlar boyu zengin coğrafyasının sağladığı olanaklarla bir çok uygarlıklara sahne olmuştur. Bunlar Hitit, Frigya, Lidya, Pers, Helen, Roma ve Bizans dönemleridir. Ancak özellikle Türklerin Tire'yi ele geçirmesinden sonra Tire'de çok zengin tarihi ve kültürel bir birikim sağlanmıştır.
Tire tarihçi Pachmeres'in deyimi ile "Keşişler Yöresi", Şerafeddin Zafernamesi'nde "Rum'un Meşhur Kenti", Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde "Şeh-ri Muaz-zam Tire" olarak adlandırılan bir beldedir. Katip Çelebi (1608-1656) Tire'yi "Eski Taht Şehri" olarak nitelendirirken, 1908 Aydın Vilayeti Salnamesi'nde ilçe "Ulemalar Yatağı" olarak geçmektedir.
Tire'nin ne zaman kurulduğu kesin olarak bilinmemektedir. Bununla beraber M.Ö. 2000 yıllarında adının geçtiği ve Hititler dönemine kadar uzanan kaynaklarda adının Hisar-Kale anlamına gelen Tyhra, Thira, Thyroıon, Apeteria, Teira ve Doma döneminde şehir anlamına gelen Arkadiapolis adıyla geçtiği görülmektedir.
Hitit arşivi belgeleri Kadeş Savaşı'na katılanları sayarken Turşalardan (Tirha) söz etmektedir. İlkçağın ünlü coğrafyacısı Strabon, adını efsanevi Lidya Kralı Tmolos'dan alan "Tmolos Dağları" (Bozda) ile Messogis Dağları (Güme Dağları) arasında kayan Kaystros Irmağı (Küçük Menderes) güneyinde kalan topraklar Asya Çayırlarıdır. Hititler bu yere Assuwa Ülkesi dediler. Zamanla bu bölgenin adı kentlik yöre anlamına gelen Asya şeklini almıştır. Strabon'un sözünü ettiği Asya daha sonra Batı Anadolu için söylenmiş zamanla büyük bir kıtanın adı olmuştur.
Frigyalılar döneminde Heraklid Sülalesinin egemenliği altına giren Küçük Menderes Vadisinde bu dönem Frig Krallığının yıkılması ile son buldu. Tarihi kaynaklardan bu döneme ait hiçbir bilgi edinilememekte ve dolayısıyla bu tarihler karanlı olarak kalmaktadır.
1390 yılında Aydınoğulları Beyliği Osmanlılara bağlanınca Beylik Lideri İsa Bey Tire'e oturmaya zorunlu tutulmuş ve başkent Selçuk'tan çıkarılmıştı Yıldırım Beyazıt İsa Bey'in Kızı Hafsa Sultan'ı alarak akrabalık sağladı. Bu olay Beyliğin ilk sona erişi oldu.
Osmanlı Devletinin Ankara Savaşından yenik çıkması siyasi dengeyi değiştirdiği gibi Aydınoğulları Beyliği'nin yeniden tarih hanesinde görülmesini sağladı. Beyliğin Ankara Savaşından sonraki yönetim kenti Tire olmuş, Beyli Lideri İsa Bey'in çocukları Musa ve II. Umur Beyler babalarının ölümünden sonra Beyliği Tire'den yönetmişlerdir. Lidya Devletini ünlü krallarından Gieges'in Tire'de görev yapması da yörenin önemini arttırmıştır. Daha sonra Thomos (Bozdağ)'dan inen Faktalos (Sart Deresi) çayının altın rezervleri Lidya'yı zengin bir ülke yapmış ve dünyadaki ilk madeni sikke burada basılmıştır.
Lidyalılardan sonra M.Ö. 650'li yıllarda Pers egemenliğine giren Tire, kısa bir süre sonra tekrar Lidya'ya bağlanmıştır. Lidya Kralı Krezüs'ün döneminde yeni ve büyük bir uygarlık ile büyük zenginlik oluşturulmuştur.
Sonraki dönemlerde Tire Romalılara geçmiş, bu dönemde de Anadolu'nun en seçkin şehri konumunu sürdürmüştür. Bu dönemde Tire bir Hiristiyan Şehri haline gelmiş ve birço yerde kiliseler ve ayazmalar yapılmıştır. Bu dönemin eserlerinden Halkapınar Köyündeki II. Teos'un anıtsal mezarı dikkate değer bir örnektir.
Tire'nin Bizans Döneminde de Kadıköy (İstanbul) ve Nikea (İznik) meclislerinde de etkin, karar verici bir konumu olduğu bilinmektedir.
1426 yılında kesin olarak Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanan Tire, gerek siyasi gerek ekonomik ve gerekse kültürel varlığı nedeniyle Osmanlıların bu kente daha ciddi eğilmelerini sağlamıştır. Bu dönemde yeni kurulan Aydın Eyaletinin sancağı da Tire olmuştur.
Özellikle II. Murat ve Fatih Sultan Mehmet dönemlerinde girişilen imar, hareketleri kenti kısa sürede imparatorluk sınırları içinde birinci dereceden kent konumuna sokmuştur. Türkiye'nin idari örgütlenmesinde önemli yer alan Tire, 1922'de Kurtuluş Savaşının kazanılması ve 1923 yılında Cumhuriyetin ilanı ile 20 Nisan 1924 tarihli sancakların kaldırılması ve yerlerine illerin kurulması kanunu ile yeni kurulan İzmir iline bağlanmıştır.
Coğrafi Konumu
İzmir'in güneydoğusunda bulunan Tire, İzmir'e uzaklığı 80 km., yüzölçümü ise 80.200 hektar olan bir ilçedir. Deniz seviyesinden yüksekliği 92 metre olan Tire'nin, kuzeyinde Küçük Menderes Ovası ve Bayındır, güneyinde Aydın Dağları ve Aydın, doğusunda Ödemiş, batısında ise Selçuk yer almaktadır. Selçuk ile dolaylı olarak İzmir-Aydın-Denizli karayoluna bağlanan Tire; Kuşadası Limanına da yakındır.
İlçe sınırları içerisinde bulunan Güme Dağları 1646 m. Yüksekliğindedir. Toprak yapısı kumlu, killi ve kır taban bir görüntü vermesine rağmen oldukça verimli ve çok çeşitli ürün yetiştirilmesine elverişlidir. Tarımsal ürünlerin çeşitliliğinde ilçenin tek akarsuyu olan 175 km. uzunluğundaki Küçük Menderes ırmağının da öneli rolü vardır. Akdeniz ikliminin etkisi altında olan ve bitki örtüsü bakımından maki bitki topluluğuna sahip bulunan Tire'de yazları sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. İlçede sıcaklık yazın +42,7 dereceye kadar yükselirken kışları en düşük sıcaklık +3 derece civarında olmaktadır. Her yıl ortalama yağış miktarı 600-650 mm3 olarak gerçekleşmekte en fazla yağış Aralık, Ocak, Şubat ve Mart aylarında görülmektedir.
Sektörel Yapı
Tire nüfusunun büyük bir kısmı geçimini tarımdan sağlamaktadır. Toplam çiftçi ailesinin 10.000'i geçtiği tahmin edilmektedir. Kızılcahavlu ve Gökçen'den itibaren Yeniçiftlik'e kadar devam eden Küçük Menderes Havzası ile Tire-Selçuk yolu civarındaki arazilerin taban yapısı iyi drenajlı, sorunu olmayan taban arazi niteliğindedir.
İlçenin toplam arazi varlığı 80.200 Hektardır. Bu miktarın 36.210 Hektarı kültür arazisidir. Kültür arazisinde tarımsal faaliyetler yoğun olarak gerçekleştirilmektedir. Tire' de nüfusun % 80'i çiftçilikle iştigal etmektedir. İlçede pamuk olmak üzere buğday, arpa, tütün, susam ve her türlü sebze ve meyve üretilmektedir. Ayrıca tarım arazisinin % 53'ünü oluşturan alanın tamamı halk tarafından artezyen kaynakları ile sulanmaktadır. İlçede devlet tarafından sulanan alan bulunmamaktadır. Tire'de Hayvancılık Sektörü de özellikle son yıllarda ivme kazanmıştır.İlçede toplam arazinin % 10'u hayvancılık sektörü açısından uygun çayır ve mera alanından oluşmaktadır.
Tarım sektöründen önemli miktarda gelir sağlanan ilçe, tarımsal alet ve ekipman varlığı bakımından da yeterli düzeyde bulunmaktadır. İlçede küçük sanayi kuruluşları ise genellikle tarım ürünlerin işlemektedir. Tire ekonomisi son yıllarda büyük bir gelişme göstermektedir. Özellikle Organize Sanayi'ye geçiş kurulmakta olan fabrikalar Tire'nin gelecek yıllara daha güvenli bakmasını sağlayacaktır. Altyapı hizmetlerini tamamlamaya çalışan Organize Sanayi Bölgesi hem Tire ekonomisinin sorunlarını hem de işsizlik sorununu çözecektir.
İlçede geleneksel hale gelmiş olan el sanatlarından urgancılık, nalıncılık ve yorgancılık gibi el sanatları bulunmaktadır. İşlenen urgan ve yorganlar çevre il ve ilçelere sevk edilmekte ve büyük talep bulmaktadır.Tuğla dekorasyonu, ahşap işçiliği, urgancılık, yorgancılık, hediyelik eşya, nalıncılık, dokumacılık, hasırcılık, semercilik, kerestecilik, keçecilik, yularcılık gibi çok geniş kollarda faaliyette bulunan el sanatlarında yapılan üretim ilçe ekonomisini kalkındırmaktadır.
Ancak son yıllarda, genç neslin bu faaliyetlere yönelmemesi sonucu, el sanatları atölyeleri azalmakta, hatta bazı kollar yok olma noktasına gelmektedir. Bankacılık Sektörü ilçedeki ekonomik potansiyel ile paralel olarak gelişme göstermiştir. İlçede 8 adet banka şubesi bulunmaktadır. Ziraat, Emlak, Halk, Vakıflar, Türk Ticaret, İş, Tarişbank ve Akbank dışında merkezi İstanbul'da olan bir menkul kıymet şubesi de Tire'de hizmet vermektedir.
Tire tarihi, kültürü ve doğal güzellikleri ile Türkiye'nin en gözde kentlerinden biridir. Yüzlerce tarihi yapısı, müzesi, el sanatları, evleri, çarşısı ve yemek çeşitleri ile zengin turizm değerlerine sahiptir. İzmir'e 80 km., Selçuk'a 40 km. uzaklıkta bulunan Tire günlük turlar için her türlü olanağa sahip bulunmaktadır. Haftanın belirli günleri Kuşadası ve İzmir'den düzenlenen günübirlik turlar sonucunda ilçenin yıllık ortama turist sayısı 12.500-13.000 kişiyi bulmaktadır.
Önemli tarihi eserler arasında Çanakçı Mescidi, Yeşil İmaret Zaviyesi, Paşa Camii, Yeni Camii, Karakadı Camii, Ulu Camii, Yeniceköy Camii, Kurt ve Doğancıyan Zaviyesi, Yoğurtluoğlu Külliyesi, Yalınayak Camii, Molla Arap Camii, Karahasan Camii, Kızıl Deli Baba Zaviyesi, Ali Baba Tekkesi, Şemsi Mescidi ve ,Ayazma, Dar-ül Kurra Medresesi, İbni Melek Türbesi, Süleyman Şah Türebesi, Sire Hatunlar Türbesi, Alaattin Sultan Türbesi, Balım Sultan Türbesi, Necip Paşa Kütüphanesi, Abdülselam Yeni Han, Kurşunlu Han, Eski-Yeni Hamamı, Terziler Hamamı, Yeniceköy Hamamı, Yeniceköy Hamamı, Yeğenağa Çeşmesi, Hafsa Hatun Çeşmesi, Hüseyin Ağa Köprüsü, Halk Kütüphanesi, Tire Müzesi, Atatürk Anıtı, Kurtuluş Anıtı, Şahizade Anıtı ve Toptepe'yi saymak mümkündür. Tarihi eserlerinin yanı sıra, dağlardaki restoranları ve piknik yerleri ile de Tire gezilmeye değer güzelliktedir.
Kaynakça
- [http://www.izmir.gov.tr/ilceler/default2.aspx?id=32 İzmir Valiliği]
zycie sluby kreatyna konsultant slubny sylwester w grach
|
|
|
|
