:: wikimiki.org ::
| Kynšperk Nad Ohří |
Kynšperk nad OhříKynšperk nad Ohří (niem. Königsberg) - miasto w Czechach, w kraju karlowowarskim. Według danych z 31 grudnia 2003 powierzchnia miasta wynosiła 2 331 ha, a liczba jego mieszkańców 5 085 osób.
Demografia
Źródło: [http://www.czso.cz Czeski Urząd Statystyczny]
Linki zewnętrzne
- [http://www.kynsperk.cz Strona miasta]
Kategoria:Miasta Czech
Język niemiecki
Język niemiecki jest bardzo zróżnicowany regionalnie, i niektóre dialekty - takie jak dialekt używany w "niemieckojęzycznej" części Szwajcarii (schweizerdeutsch albo schwyzerdütsch, po polsku zwany też językiem alemańskim) - są czasem klasyfikowane jako osobne języki. Najbliżej spokrewniony jest z językiem niderlandzkim.
= Ortografia =
Alfabet niemiecki jest odmianą alfabetu łacińskiego i składa się z 30 liter. Oprócz liter klasycznych zawiera także litery ä, ö i ü (tzw. umlaut) oraz ß (ligatura sz, tzw. eszet lub scharfes s). Przy braku odpowiednich czcionek mogą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (ä=ae, ö=oe, ü=ue, ß=ss).
A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z
Cechą charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia prawie wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto jedynie w ortografii jęz. luksemburskiego).
W 1998 r. wprowadzono reformę niemieckiej ortografii, która polega m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni niektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak również zastąpieniu ß występującego po krótkiej samogłosce przez ss oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ä zamiast e. Nowa pisownia stanie się bezwzględnie obowiązującą od 2005, choć jest konsekwentnie i celowo ignorowana przez większość wydawnictw prasowych. Już jest wymagana jej znajomość na egzaminach językowych.
Wygląd pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do 1925 r. było to pismo zwane Kurrentschrift (inaczej Spitzschrift), a w latach 1935 - 1941 Sütterlinschrift (inaczej Deutsche Schrift). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców.
Litera ß (scharfes S) jest jedynym znakiem, który występuje jedynie w postaci małej litery. Pochodzi ona z ligatury, czyli połączenia liter ſ (czyli „długiego s”) i z w piśmie ręcznym o nazwie Sütterlinschrift. Litera ta występuje wyłącznie w języku niemieckim. Warto odnotować, że litera ß nie występuje w szwajcarskiej odmianie języka niemieckiego.
W piśmie ręcznym większość młodszych Niemców i Austriaków mechanicznie stawia poprzeczną kreskę na literze z (tak jak czasem w polskim ż) - nawet pisząc w języku dla siebie obcym (np. angielskim lub polskim). Dzięki temu łatwo rozpoznać rękopis pisany przez osobę, dla której język niemiecki jest językiem ojczystym.
= Fonetyka =
Występuje dość duże zróżnicowanie wymowy - np. miękkie h na końcu wyrazów
w niektórych dialektach wymawia się podobnie do polskiego ś, w innych do polskiego h.
W niemieckiej pisowni występuje wiele wieloznaków, takich jak:
- ch - wymawiane zwykle jak polskie h
- ck - wymawiane zwykle jak polskie k (występuje po krótkich samogłoskach)
- sch - wymawiane jak polskie sz
- tsch - wymawiane jak polskie cz
- ph - wymawiane jak polskie f (występuje wyłącznie w zapożyczeniach)
- eu i äu - wymiawiane jak polskie oj
- ei - wymiawiane jak polskie aj
- ie - oznacza najczęściej długą głoskę i, zbliżoną do polskiej
Wymowa r różni się od polskiego r. Wymowa z najczęściej jak polskie c. Wymowa samodzielnego s zazwyczaj jak polskie z. Litera c występuje poza dwuznakami jedynie w nowszych zapożyczeniach (np. Container), imionach i nazwach miejscowych.
Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę (np. nn, ff) czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim.
= Gramatyka =
Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami - męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga.
Są 4 przypadki - mianownik, dopełniacz, celownik i biernik, przy czym najrzadziej używany jest dopełniacz.
Rzeczowniki przyjmują końcówki (doklejane, nie wymieniane jak w polskim) w niektórych przypadkach oraz może następować przegłos. Odmiana jest jednak uboga i do oznaczenia przypadku używa się raczej rodzajnika.
Czasowniki mają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy i strony.
Są dwa rodzaje rodzajników - określone i nieokreślone, oba odmienne w podobny sposób przez liczby, rodzaje i przypadki. Końcówki rodzajników mogą przyjmować też przymiotniki, zaimki dzierżawcze itd., ale tylko te stojące przed rzeczownikiem. W zdaniach typu "X jest Y", Y jest w formie bazowej.
Kategorie gramatyczne
Są cztery przypadki:
- mianownik (Nominativ) - analogicznie jak w języku polskim oraz w orzecznikach (analogicznie do łacińskiego nominativus duplex)
- dopełniacz (Genitiv) - używany głównie do wyrażania posiadania
- celownik (Dativ) - używany dla dopełnienia dalszego oraz z większością przyimków
- biernik (Akkusativ) - analogicznie jak w języku polskim, oraz z niektórymi przyimkami
Użyciem celownika i biernika w języku niemieckim rządzą dwa zaimki pytające:
- dla celownika: wo? - gdzie?
- dla biernika: wohin? - dokąd?
Rada: Aby poprawnie użyć odpowiedniego przypadka należy najpierw zadać pytanie wohin? (dokąd?). Jeśli czasownik nie odpowiada na powyższe pytanie należy użyć celownika, np.
Kładę ksiązkę na stół. --> dokąd kładę książkę? (nie tak jak w języku polskim gdzie kładę kiążkę!), więc po niemiecku powyższe zdanie brzmiało by: Ich lege das Buch auf den Tisch. (nie: dem Tisch)
Tekst pochylony Osoby
Tak jak w większości języków indoeuropejskich są 3 osoby.
Jako form grzecznościowych używa się 3 osoby liczby mnogiej z przyimkiem Sie, który ma wielorakie znaczenie w języku polskim, m.in. Pan, Pani, Państwo.
Singular / liczba pojedyncza
- ich - ja
- du - ty
- er - on
- sie - ona
- es - ono, to
Plural / liczba mnoga
- wir - my
- ihr - wy
- sie - oni, one
- Sie - Pan, Pani, Państwo
Rodzaje
Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami - męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga.
Czasy
System czasów gramatycznych niemal w całości pokrywa się z językiem łacińskim.
W języku niemieckim istnieje pięć czasów:
- Präsens: czas teraźniejszy. Odpowiada polskiemu czasowi teraźniejszemu i łacińskiemu Praesens, może również wyrażać przyszłość (analogicznie do polskiego „Jutro idę do kina”).
- Perfekt: czas przeszły (dokonany). Odpowiada łacińskiemu Perfectum, oraz angielskiemu present perfect. W odróżnieniu od języka łacińskiego, jest to czas złożony, jednak używa się tutaj dwóch czasowników posiłkowych (inaczej niż w angielskim, a podobnie jak we włoskim): haben (‘mieć’) oraz sein (‘być’).
- Präteritum (Imperfekt): czas przeszły prosty, odpowiadający angielskim czasom past simple i past continuous.
- Plusquamperfekt: czas zaprzeszły, używany częściej niż w polszczyźnie, choć pełniący analogiczną funkcję. Tworzony podobnie do Perfektu, przy czym czasowniki posiłkowe występują w formie przeszłej.
- Futur I: czas przyszły, tworzony za pomocą czasownika posiłkowego werden (‘stawać się’) oraz bezokolicznika czasownika. Do wyrażenia przyszłości jest jednak częsściej wybierany Präsens.
- Futur II: Analogiczny do łac. Futurum secendum i ang. Future perfect. Jest używany sporadycznie, częściej w języku oficjalnym, urzędowym. Wyraża pogląd mówiącego, że jakieś zjawisko już nastąpiło lub nastąpi (istnieje taka możliwość).
Stronę bierną tworzy się czasownikiem werden (stawać się), inaczej niż w języku polskim czy angielskim.
Części mowy
Rzeczownik
Rzeczowniki przyjmują końcówki (doklejane, nie wymieniane jak w polskim) w niektórych przypadkach oraz może następować przegłos. Odmiana jest jednak uboga i do oznaczenia przypadku używa się raczej rodzajnika. Każdy rzeczownik ma rodzaj, który w przeciwieństwie do języka polskiego w niewielkim stopniu wynika z końcówki.
Rzeczowniki pisze się zawsze z dużej litery.
Rodzaje
Niektóre bezokoliczniki mogą być używane jako rzeczowniki, np. Essen. Mają one zawsze rodzaj nijaki.
Wszystkie rzeczowniki zakończone na "-ung", "-schaft", "-keit", "-heit" są rodzaju żeńskiego.
Nazwy państw z kilkoma wyjątkami są rodzaju nijakiego i używa się ich bez rodzajnika. Wyjątki:
- die Schweiz (rodzaj żeński)
- die Ukraine (rodzaj żeński)
- die Slowakei (rodzaj żeński)
- die Türkei (rodzaj żeński)
- der Irak (rodzaj męski)
- die USA (liczba mnoga)
- die Niederlande (liczba mnoga)
Formy żeńskiej rzeczowników używa się znacznie szerzej niż w języku polskim. Tworzy się ją za pomocą końcówki -in, np. Arzt, Ärztin - lekarz/lekarka, Minister, Ministerin - minister/pani minister. Takie formy (w przeciwieństwie do języka polskiego) nie mają odcienia mowy potocznej.
Nazwy narodowości męskie i żeńskie mają postać par dwóch rodzajów:
- -er, -erin, np. Schweizer, Schweizerin
- -e, -in, np. Pole, Polin
Zdrobnienia -chen (plus przegłos tematu) są zawsze rodzaju nijakiego, niezależnie od rodzaju podstawy (inaczej niż w języku polskim). Np. Mädchen (dziewczynka) jest rodzaju nijakiego (por. pol. dziewczę)
Odmiana
Odmiana przez przypadki jest dość uboga.
W liczbie mnogiej w celowniku dochodzi -n (chyba że wyraz już się na nie kończy).
W liczbie pojedynczej rodzaj żeński jest całkowicie nieodmienny, w rodzaju męskim (z wyjątkiem tzw. odmiany słabej) i nijakim występuje jedynie -(e)s w dopełniaczu. Dawniej występowało tu też -e w celowniku, obecnie zachowane tylko w pewnych wyrażeniach, np. zu Hause, zamiast zu Haus.
Męska odmiana słaba ma we wszystkich przypadkach poza mianownikiem liczby pojedynczej oraz w liczbie mnogiej końcówkę -en. Odmianę taką mają rzeczowniki zapożyczone zakończone na -ist (Tourist), -ent (Student) itd., rzeczowniki męskie zakończone na -e (np. Junge), imiesłowy użyte w funkcji rzeczownika oraz niektóre inne rzeczowniki (np. Mensch).
Liczba mnoga jest tworzona niezbyt regularnie.
Rodzajnik
Rodzajnik stoi przed rzeczownikiem jako pierwszy z wyrazów określających. Jeśli przed rzeczownikiem stoją jakieś inne wyrazy określające, znajdują się one za rodzajnikiem lub też zamiast niego (szczególnie zaimki dzierżawcze).
Wszystkie wyrazy określające przyjmują też odpowiednie końcówki.
Używanie rodzajników jest ważne, gdyż fleksja rzeczowników niemieckich jest bardzo uboga, i bez nich często trudno jest zrozumieć w którym przypadku dany wyraz się znajduje.
Odmiana rodzajnika określonego:
| Rodzaj męski | Rodzaj nijaki | Rodzaj żenski | Liczba mnoga
|
|---|
| Mianownik | der | das | die
|
|---|
| Dopełniacz | des | der
|
|---|
| Celownik | dem | der | den
|
|---|
| Biernik | den | das | die
|
|---|
Rodzajnik nieokreślony nie występuje w liczbie mnogiej.
| Rodzaj męski | Rodzaj nijaki | Rodzaj żenski
|
|---|
| Mianownik | ein | eine
|
|---|
| Dopełniacz | eines | einer
|
|---|
| Celownik | einem | einer
|
|---|
| Biernik | einen | ein | eine
|
|---|
Zaimki dzierżawcze oraz kein odmieniają się według modelu:
| Rodzaj męski | Rodzaj nijaki | Rodzaj żenski | Liczba mnoga
|
|---|
| Mianownik | mein | meine
|
|---|
| Dopełniacz | meines | meiner
|
|---|
| Celownik | meinem | meiner | meinen
|
|---|
| Biernik | meinen | mein | meine
|
|---|
Przymiotnik
Przymiotnik stojący przed rzeczownikiem, którego nie poprzedza rodzajnik ani inny wyraz odmienny (dieser, kein, zaimek dzierżawczy itd.) odmienia się według modelu "mocnego":
| Rodzaj męski | Rodzaj nijaki | Rodzaj żenski | Liczba mnoga
|
|---|
| Mianownik | kleiner | kleines | kleine
|
|---|
| Dopełniacz | kleinen | kleiner
|
|---|
| Celownik | kleinem | kleiner | kleinen
|
|---|
| Biernik | kleinen | kleines | kleine
|
|---|
Od odmiany dieser różni się tylko w dopełniaczu rodzajów męskiego i nijakiego.
Po zaimku określonym oraz dieser występuje odmiana "słaba":
| Rodzaj męski | Rodzaj nijaki | Rodzaj żenski | Liczba mnoga
|
|---|
| Mianownik | kleine | kleine | kleinen
|
|---|
| Dopełniacz | kleinen
|
|---|
| Celownik | kleinen
|
|---|
| Biernik | kleinen | kleine | kleinen
|
|---|
Po rodzajniku nieokreślonym występuje odmiana "mieszana":
| Rodzaj męski | Rodzaj nijaki | Rodzaj żenski
|
|---|
| Mianownik | kleiner | kleines | kleine
|
|---|
| Dopełniacz | kleinen
|
|---|
| Celownik | kleinen
|
|---|
| Biernik | kleinen | kleines | kleine
|
|---|
Po zaimkach dzierżawczych oraz kein występuje w liczbie pojedynczej odmiana mieszana, w mnogiej zaś słaba.
Przymiotniki mają 3 stopnie:
- równy - forma bazowa
- wyższy - dodana końcówka -er
- najwyższy - dodana końcówka -sten
W stopniu najwyższym przed przymiotnikiem występującym samodzielnie stoi am, przed stojącym przed rzeczownikiem stoi odpowiedni dla danego rzeczownika rodzajnik określony.
Wyjątki są nieliczne, ale często w stopniu wyższym i najwyższym dochodzi przegłos.
Porównania:
- so ... wie ... - tak ... jak ...
- als ... - od ...
- je ... desto - czym ... tym ...
Przymiotniki pełnią też funkcje przysłówków.
Czasownik
Czasowniki odmieniają się przez osoby, liczby, czasy i strony.
Czasie teraźniejszy tworzy się z nielicznymi wyjątkami regularnie, końcówkami -e -st -t, -en -t -en, przy czym w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej może występować przegłos. Bezokolicznik również ma końcówkę -en, i z wyjątkiem sein (być) jest on zawsze równy pierwszej i trzeciej osobie liczby mnogiej.
Są dwa rodzaje czasowników - słabe i mocne, oraz niewielka grupa czasowników mieszanych. Odpowiadają one mniej więcej angielskim czasownikom regularnym i nieregularnym.
Czas przeszły niedokonany czasowników słabych tworzy się dodając do tematu -(e)te, oraz końcówki brak, -st, brak, -n, -t, -n.
Czas przeszły dokonany tworzy się za pomocą formy teraźniejszej haben, lub dla czasowników związanych z ruchem lub zmianą stanu sein, oraz z przesuniętym na koniec zdania imiesłowem przeszłym.
Imiesłów przeszły dla czasowników słabych tworzy się dodając -(e)t do tematu, oraz dla niektórych czasowników ge-. Dla czasowników rozdzielnie złożonych najpierw odmienia się temat, a dopiero potem dokleja przyrostek.
ge- nie używa się dla:
- czasowników nierozdzielnie złożonych
- czasowników zapożyczonych na -ieren
Czasowniki rozdzielnie złożone, np. einkaufen (robić zakupy) składają się z przedrostka i czasownika. W formach odmiennych są one rozdzielane:
- Ich kaufe ein - robie zakupy
- Ich muss einkaufen - musze zrobić zakupy
Czasowniki mocne mają nieregularny czas przeszły niedokonany powstały przez wymianę samogłoski w temacie, bez doklejania -t, oraz imiesłów przeszły powstały przez wymianę samogłoski w temacie, doklejenie -en, oraz opcjonalnie ge- według tych samych zasad co dla czasowników słabych.
Czas teraźniejszy
| ich | du | er/sie/es | wir | ihr | sie
|
|---|
| być - sein | bin | bist | ist | sind | seid | sind
|
|---|
| mieć - haben | habe | hast | hat | haben | habt | haben
|
|---|
| robić - machen | mache | machst | macht | machen | macht | machen
|
|---|
| pracować - arbeiten | arbeite | arbeitest | arbeitet | arbeiten | arbeitet | arbeiten
|
|---|
| widzieć - sehen | sehe | siehst | sieht | sehen | seht | sehen
|
|---|
Większość czasowników odmienia się regularnie według przedstawionego tu paradygmatu dla machen, przy czym czasowniki o temacie zakończonym na -t przyjmują dodatkowo -e-. W niektórych czasownikach w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej zachodzi przegłos. W tym wypadku trzecie osoba liczby pojedynczej i druga osoba liczby mnogiej nie są równe.
Najważniejsze czasowniki o nieregularnym czasie teraźniejszym to sein i haben, używane też jako czasowniki pomocnicze.
Czas przeszły niedokonany
Czasowniki pod względem odmiany w tym czasie, a także tworzenia form imiesłowu biernego (Partizip II) dzielą się na dwie duże grupy:
- czasowniki słabe, o odmianie regularnej
- czasowniki mocne, o odmianie nieregularnej
Czasowniki słabe do tematu mają doklejone -te, oraz końcówkę zależnie od osoby: brak, -st, brak, -(e)n, -(e)t, -(e)n. Główną różnicą w porównaniu do odmiany czasu teraźniejszego jest odmiana w liczbie pojedynczej trzeciej osoby tak samo jak pierwszej.
Na przykład machen (robić) odmienia się:
- ich machte
- du machtest
- er machte
- wir machten
- ihr machtet
- sie machten
Czasowniki mocne tworzą czas przeszły przez wymianę samogłoski w temacie, oraz takie same końcówki (z wyjątkiem dostawienia czy też nie -e-). Na przykład fahren (jechać):
- ich fuhr
- du fuhrst
- er fuhr
- wir fuhren
- ihr fuhret
- sie fuhren
Imiesłów czynny
Imiesłów czynny (Partizip I) jest używany w funkcji przymiotnikowej i przysłówkowej w znaczeniu podmiotu danej czynności, podobnie do angielskiej formy -ing.
Tworzony jest regularnie poprzez dodanie -d do bezokolicznika, i ewentualnie odpowiedniej końcówki odmiany przymiotnika.
Np.:
- machend - robiąc, od machen
- sehend - widząc, od sehen
- fahrend - jadąc, od fahren
Są 2 wyjątki:
- tuend - czyniąc, od tun
- seiend - będąc, od sein
Użycie przysłówkowe oznacza wykonywanie jakieś czynności w trakcie wykonywania innej, i jest często zastępowane zdaniem podrzędnym z indem, während lub innym przyimkiem. Np. Ich höre das Radio, essend (jedząc słucham radia)
Imiesłów bierny
Imiesłów bierny (Partizip II) jest używany do tworzenia strony biernej, oraz czasów dokonanych, podobnie jak odpowiedni imiesłów w języku angielskim.
Podobnie jak czas przeszły niedokonany, są 2 grupy czasowników:
- czasowniki słabe, tworzące imiesłów bierny przez wymianę -en na -t
- czasowniki mocne, zachowujące -en i w których ewentualnie dochodzi do wymiany samogłoski
Partizip II wymaga przedrostka nierozdzielnego zarówno od czasowników słabych jak i mocnych - czasowniki mające już jakiś przedrostek zachowują go, innym dochodzi przedrostek ge-, np. bekommen pozostaje bekommen, natomiast kommen zmienia się w gekommen (oba odmiany silnej), a słaby machen przechodzi w gemacht.
Niektóre czasowniki zapożyczone (wszystkie słabe) nie wymagają ge-. Dotyczy to np. wszystkich czasowników zakończonych na ieren, np. studieren (studiować) - studiert, nie
- gestudiert.
Złożone wyrażenia czasownikowe
W języku niemieckim wiele form czasownikowych składa się z wielu wyrazów.
W przeciwieństwie jednak do angielskiego, w którym stoją one wszystkie razem, w niemieckim miejsce orzeczenia zajmuje tylko sam czasownik główny z ewentualnym przedrostkiem stałym i odpowiednią końcówką osobową. Reszta wyrażenia przenosi się na koniec zdania - na samym końcu te bezpośrednio dotyczące czasownika, głębiej te dalsze.
Dla porównania:
:Zdanie angielskie: Podmiot Czasownik-1 Czasownik-2 Czasownik-3 Dopełnienie
:Zdanie niemieckie: Podmiot Czasownik-1 Dopełnienie Czasownik-3 Czasownik-2
Np. (zrobię to)
:I (podmiot) will (czasownik główny) do (czasownik podrzędny) it (dopełnienie)
:Ich (podmiot) werde (czasownik główny) das (dopełnienie) tun (czasownik podrzędny)
Częściami przenoszonymi też przedrostki rozdzielne. Np. dla einsteigen (wsiadać):
- Ich steige ein - wsiadam
Czasowniki modalne
Czasowniki modalne służą do określania stosunku do danej czynności, i generalnie wymagają innego czasownika w bezokoliczniku. Są to:
- dürfen - móc (w znaczeniu pozwolenia, may; ich darf — wolno mi)
- können - potrafić (can)
- mögen - lubić (like)
- müssen - musieć (must)
- sollen - mieć coś zrobić (should)
- wollen - chcieć (want)
Ich czas teraźniejszy charakteryzuje się końcówkami typowymi dla czasu przeszłego prostego - z równymi formami pierwszej i trzeciej osoby liczby pojedynczej.
Na przykład können odmienia się według wzoru:
| Liczba | Osoba | Präsens | Imperfekt
|
|---|
| pojedyncza | 1 | kann | konnte
|
|---|
| 2 | kannst | konntest
|
|---|
| 3 | kann | konnte
|
|---|
| mnoga | 1 | können | konnten
|
|---|
| 2 | könnt | konntet
|
|---|
| 3 | können | konnten
|
|---|
Pozostałe czasowniki modalne mają podobną odmianę.
Używa się ich razem z czasownikiem w bezokoliczniku:
- Sie kann schwimmen - Ona umie pływać (she can swim)
- Ich soll zu ihm gehen - Powinienem do niego pójść (I should go to him)
Przyimek
Przyimki stoją przed frazą rzeczownikową i rządzą jednym lub dwoma rodzajami.
Przyimki rządzące dwoma rodzajami mają w celowniku znaczenie statyczne a w bierniku dynamiczne, np.:
- in dem Restaurant - w restauracji (celownik)
- in das Restaurant - do restauracji (biernik)
Przyimki celownika i biernika
Niektóre przyimki mogą występować zarówno z celownikiem jak i z biernikiem.
Forma biernika oznacza ruch, forma celownika spoczynek.
W języku polskim pytanie gdzie ma znaczenie zarówno statyczne (gdzie jesteś ?) jak i dynamiczne (gdzie idziesz ? = dokąd idziesz ?). W niemieckim wo (gdzie) ma znaczenie tylko statyczne; wohin (dokąd) i woher (skąd) mają oczywiście znaczenie tylko dynamiczne (analogicznie do polszczyzny). Jest to podobne do rosyjskiego где, куда, откуда
Przyimki tego typu, wraz z najbliższym polskim odpowiednikiem, to:
- an - przy, odpowiada także polskiemu na
- Das Bild hängt an der Wand - obraz wisi na (przy) ścianie.
- Ich hänge das Bild an die Wand - wieszam obraz na ścianę
- auf - na
- auf dem Tisch - na stole
- auf den Tisch - na stół
- hinter - za
- in - w
- neben - obok
- unter - pod
- über - nad
- vor - przed
- zwischen - pomiędzy
Formy skrócone
Przyimki i rodzajniki mają również formy skrócone, np.
- in dem -> im
- in das -> ins
- zu dem -> zum
- zu der -> zur
- an dem -> am
- itd.
Szyk zdania
Język niemiecki pozwala na tworzenie zdań o bardzo zróżnicowanej budowie. Jednak najczęściej używane schematy da się ująć w jednej, bardzo prostej regule:
"W języku niemieckim obowiązuje szyk SOV, ale koniugowana część czasownika zajmuje w zdaniu drugie miejsce - poza zdaniami podrzędnymi".
Przykładowo:
1) Ich lade dich ein.
Klasyczne zdanie proste, w którym mamy do czynienia z rozdzielnie złożonym czasownikiem "einladen". Jak w regule: szyk to SOV (podmiot, dopełnienie, orzeczenie), ale koniugowana część (a więc "laden") przesuwa się na drugie miejsce w zdaniu (między podmiot a orzeczenie).
2)Ich würde dich einladen.
Tym razem orzeczenie jest dwuczasownikowe (einladen würden). Znów na drugie miejsce w zdaniu przenosimy część koniugowaną: "würde". Pozostała część trzyma się szyku SOV.
3) Gestern trank er Bier.
Teraz do schematu podmiot-dopełnienie-orzeczenie dochodzi okolicznik ("gestern"). Koniugowana część czasownika (a więc cały czasownik: "trank") zostaje przeniesiona na drugie miejsce. Na pierwszym tym razem stoi okolicznik.
4) Vor 3 Tagen bin ich nach Berlin gefahren.
Zdanie przypomina schemat ze zdania 3. Pojawiają się jednak 2 okoliczniki ("vor 3 Tagen" i "nach Berlin"). Znów koniugowana część czasownika "gefahren sein" ("bin") umieszczana jest na drugim miejscu w zdaniu: tym razem po okoliczniku "vor 3 Tagen". Część nieodmienna pozostaje na końcu.
Wyjątki:
a) zdania pytające zaczynają się od czasownika (trankt er gestern Bier? Wird er mit uns gehen?);
b) jeśli zdanie podrzędne zaczyna się od spójnika, wówczas zdanie nadrzędne musi się zacząć od orzeczenia: np. als sie hinausging, bemerkte sie sofort die glühende Hitze;
c) spójniki w szyku przestawnym (patrz niżej) zachowują się jak okolicznik. Zdania będą więc miały schemat zdań 3,4 (patrz wyżej): ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause.
Zdania złożone
Są 3 szyki używane w zdaniach składowych:
- szyk prosty
- szyk przestawny
- szyk zdania podrzędnego
Różne rodzaje spójników wymagają różnych szyków, jednak klasy spójników dla każdego z szyków są dość dobrze określone, i nie powinno sprawić większej trudności określenie do której grupy należy nowo poznany spójnik.
Szyk prosty
Takiego samego szyku jak w zdaniach prostych używa się po "spójnikach współrzędnych" takich jak:
- aber (ale)
- denn (ponieważ)
- doch (jednak)
- oder (albo)
- sondern (ale)
- und (i)
Np.: Ich trinke Bier und du trinkst Wein.
Szyk przestawny
Tzw. "spójniki wtórne" zachowują się gramatycznie jak przysłówki, i są częścią zdania składowego zajmując w nim pierwszą pozycję. Drugą musi więc zająć czasownik, a dopiero na trzecim miejscu znajduje się podmiot.
Należą do nich:
- dann (potem, wówczas)
- danach (nastęonie, potem)
- deshalb (więc)
- sonst (w przeciwnym razie)
- später (później)
- trotzdem (pomimo że)
- wegen (z powodu)
- zuerst (najpierw)
Np.: Ich habe Durst, deshalb trinke ich ein Bier.
Szyk zdania podrzędnego
"Spójniki zdania podrzędnego" wymuszają przesunięcie całego orzeczenia na koniec zdania.
Należą do nich:
- als (gdy)
- da (ponieważ)
- dass (że)
- ob (czy)
- obwohl (chociaż)
- weil (ponieważ)
- wenn (gdy)
Np.: Ich trinke Bier, weil ich Durst habe.
= Wpływ na inne języki =
Wiele wpływów języka niemieckiego (w tym zapożyczeń) zawiera język polski.
= Linki zewnętrzne =
- [http://www.101languages.net/german/ German 101] German for beginners and travelers (angielski)
- [http://abtei.thefreebizhost.com Materiały dla uczących się Niemieckiego (Abtei)]
- [http://www.dradio.de/aod/html/ Audcje radiowe z transkrypcjami] Deutschland Radio
- [http://www2.dw-world.de/polish/deutschkurs/ Kursy języka niemieckiego] Deutsche Welle
- [http://niemiecki.nauka.pl/index.php/id=index/dept=53/cath=0 Gramatyka Niemiecka] Nauka.pl
- [http://de.wikipedia.org/ Niemiecka Wikipedia]
- [http://www.steinke-institut.de Steinke Institut]
- [http://www.goethe.de Goethe-Institut]
- [http://www.dep.pl Dwukierunkowy słownik polsko-niemiecki] DeP
- [http://www.niemiecki.ang.pl Szlifuj swój niemiecki]
- [http://portalwiedzy.onet.pl/tlumacz.html?tr=nie-auto Słownik polsko-niemiecki] Onet
- [http://www.multislownik.pl/modules/multi/ MultiSłownik] De Agostini
- [http://wortschatz.informatik.uni-leipzig.de/ Słownik języka niemieckiego] Uniwersystet Lipski
- [http://www.langenscheidt.de/fremdwb/ Niemiecki słownik wyrazów obcych] Langenscheidt
- [http://faql.de FAQ grupy usenetowej de.etc.sprache.deutsch dot. języka niemieckiego]
Niemiecki
als:Deutsche Sprache
ko:독일어
ms:Bahasa Jerman
ja:ドイツ語
simple:German language
th:ภาษาเยอรมัน
Czechy:Ten artykuł dotyczy państwa w Europie. Zobacz też: Czechy (kraina).
Republika Czeska, Czechy (cz. Česko, Česká republika; ČR) – państwo w Europie Środkowej, bez dostępu do morza. Od 1918 do 1993 wchodziło w skład Czechosłowacji. Od 2004 Republika Czeska należy do Unii Europejskiej.
Dzisiejsza Republika Czeska składa się z trzech historycznych części, którymi są Czechy właściwe (cz. Čechy), Morawy (cz. Morava) i Śląsk Czeski (cz. české Slezsko). Godło państwowe Republiki zawiera czeskiego lwa i dwa orły - morawskiego i śląskiego.
Historia
Pod koniec IX wieku Czechy zostały zjednoczone przez Przemyślidów. Królestwo Czech
odgrywało znaczącą rolę w regionie do czasu husyckich wojen religijnych w XV wieku oraz
wojny trzydziestoletniej w XVII wieku, które znacznie osłabiły to państwo.
W późniejszym okresie dostało się w strefę wpływów Habsburgów i weszło w skład
Austro-Węgier.
Po upadku monarchii austro-węgierskiej w roku 1918 powstało państwo Czechów i Słowaków - Czechosłowacja. W 1938 na mocy układu monachijskiego zaanektowane zostały tereny Sudetenlandu, a Słowacja zyskała większą autonomię, wtedy nazywało się to państwo Czecho-Słowacją. W roku 1939 Czechy dostały się pod okupację Trzeciej Rzeszy, a Słowacja stała się marionetkowym państwem pod jej kontrolą.
Po II wojnie światowej odrodzona Czechosłowacja dostała się w
strefę wpływów Związku Radzieckiego.
W 1968 roku wojska Układu Warszawskiego dokonały inwazji Czechosłowacji
i zakończyły wysiłki mające zliberalizować system komunistyczny ("Socjalizm z ludzką twarzą")
podczas praskiej wiosny.
W roku 1989 Czechosłowacja odzyskała wolność i zmieniła ustrój podczas "aksamitnej rewolucji".
1 stycznia 1993 państwo to w sposób pokojowy podzielone zostało na dwa niezależne i suwerenne państwa Czechy i Słowację.
Republika Czeska wstąpiła do NATO w 1999 roku, a do Unii Europejskiej została przyjęta
w roku 2004.
Ustrój polityczny
Republika Czeska jest demokracją parlamentarną. Organem ustawodawczym jest dwuizbowy parlament. Niższa izba parlamentu - Izba Deputowanych (Poslanecká sněmovna) składa się z 200 parlamentarzystów wybieranych na czteroletnią kadencję. W skład izby wyższej - Senatu (Senát) wchodzi 81 senatorów wybieranych na okres 6 lat. Jedna trzecia senatorów jest wybierana co 2 lata.
Na czele państwa stoi prezydent, który jest wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Reprezentuje on państwo na arenie międzynarodowej. Prezydent ma prawo powoływać i odwoływać premiera oraz członków rządu, rozwiązać Izbę Deputowanych, powoływać sędziów oraz powoływać członków Czeskiego Banku Narodowego (Česká národní banka).
Organem wykonawczym jest Rząd (Vláda). Nowo powołany rząd musi przedstawić swój program przed Izbą Deputowanych oraz uzyskać wotum zaufania.
Partie polityczne mające reprezentację w parlamencie krajowym i Parlamencie Europejskim: Czeska Partia Socjaldemokratyczna (Česká strana sociálně demokratická, ČSSD), Europejscy Demokraci (Evropští demokraté, ED), Komunistyczna Partia Czech i Moraw (Komunistická strana Čech a Moravy, KSČM), Unia Chrześcijańskich Demokratów - Czechosłowacka Partia Ludowa ( Křesťanska a demokratická unie - Československá Strana Lidová, KDU-ČSL), Obywatelska Partia Demokratyczna (Občanská demokratická strana, ODS), Unia kandydatów niezależnych (Sdružení nezávislých kandidátů, SNK), Unia Wolności - Unia Demokratyczna (Unie svobody - Demokratická unie, US-DEU).
Więcej - Ustrój polityczny Czech.
Podział administracyjny
Zobacz więcej: Podział administracyjny Czech.
Republika Czeska jest podzielona na 13 krajów (kraj) oraz miasto wydzielone Praga. Obecny podział administracyjny obowiązuje od 2000 roku.
2000
Gospodarka
Gospodarka Czech jest uważana za jedną z najstabilniejszych spośród wszystkich państw postkomunistycznych. Od chwili podziału Czechosłowacji, w kraju wdrożono szereg reform gospodarczych i strukturalnych, wprowadzono program naprawy finansów państwa oraz przeprowadzono prywatyzację i restrukturyzację przedsiębiorstw państwowych.
W połowie 1999 roku doszło do recesji w gospodarce, która w następnych latach powoli ustępowała
ożywieniu gospodarczemu, związanemu głównie ze wzrostem eksportu do Niemiec i innych krajów
Unii Europejskiej. W tym okresie znacząco wzrosła również ilość inwestycji krajowych i zagranicznych. Wprowadzone reformy doprowadziły do rozwoju gospodarki, stabilizacji cen oraz spadku bezrobocia. Podobnie jak pozostałe państwa ubiegające się o członkostwo w Unii Europejskiej, Czechy musiały przystosować swoje prawo do jej zaleceń, co dodatkowo ustabilizowało rozwój gospodarczy.
Z PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca $19,475 Republika Czeska osiąga poziom 2/3 PKB
w wiodących krajach UE i może równać się z krajami takimi jak Portugalia, Grecja czy Słowenia.
Działania mające na celu dokończenie prywatyzacji sektora bankowego, telekomunikacyjnego i
energetycznego ma przynieść dalsze zwiększenie inwestycji zagranicznych, co przy restrukturyzacji
dużych przedsiębiorstw i usprawnieniu sektora bankowego może doprowadzić do dalszego wzrostu gospodarczego.
Głównymi ośrodkami przemysłu są: Praga, Brno, Ostrawa i Pilzno (Czechy).
Główne produkty przemysłowe:
- produkty przemysłu maszynowego
- produkty przemysłu motoryzacyjnego
- produkty przemysłu zbrojeniowego
- materiały budowlane
- szkło
- produkty przemysłu chemicznego (m.in. nawozy sztuczne)
- produkty przemysłu odzieżowego
- produkty żywnościowe
Produkcja w rolnictwie i hodowli:
- pszenica
- żyto
- buraki cukrowe
- ziemniaki
- chmiel
- tytoń (zakonceno 1994)
- owoce
- warzywa
Przemysł wydobywczy:
- węgiel brunatny i kamienny
- rudy żelaza
- gaz ziemny
- ropa naftowa
- rudy metali kolorowych
- rudy uranu
- rudy srebra
- rudy rtęcia
Turystyka - rocznie Republikę Czeską odwiedza ponad 50 mln osób.
Geografia
Republika Czeska jest państwem w środkowej Europie, bez dostępu do morza.
Graniczy od zachodu z Niemcami, od południa z Austrią, od wschodu ze Słowacją i od północy z Polską.
Ukształtowanie terenu
Większość terytorium Republiki Czeskiej zajmują tereny wyżynno-górskie Masywu Czeskiego. Jest on otoczony z trzech stron górami: Sudetami (Śnieżka 1602 m n.p.m.), Rudawami (Klinovec 1244 m n.p.m.), Lasem Czeskim (1042 m n.p.m.), Lasem Bawarskim oraz Szumawą. Środkowa część Masywu Czeskiego jest zapadliskiem z doliną Łaby, zaś na południu znajdują się kotliny Trzebońska i Budziejowicka. Od Karpat Masyw Czeski oddzielony jest na wschodzie morawsko-śląskim pasem obniżeń.
Klimat
W Republice Czeskiej panuje klimat umiarkowany ciepły, ze średnią temperaturą w
styczniu -1° do -3°C, a w lipcu 18-19°C. Średnia roczna suma opadów to 500-700 mm. Na terenach górskich panuje klimat ostry ze średnią temperaturą roczną ok. 4° C i opadami rzędu 1200 mm.
Wody
Terytorium Czech należy do zlewisk trzech mórz:
- Północnego - 51.399 km2,
- Czarnego - 22.744 km2,
- Bałtyckiego - 4.721 km2.
Największe rzeki poszczególnych zlewisk to:
- w zlewisku Morza Północnego:
- Łaba
- Wełtawa
- Lužnice
- Sázava
- Otava
- Berounka
- Ohrza
- w zlewisku Morza Czarnego:
- Morawa
- Beczwa
- Dyja
- w zlewisku Morza Bałtyckiego:
- Odra
- Opawa
- Olza
Na rzekach zlokalizowano wiele zbiorników retencyjnych, np.:
- Jezioro Orlickie
- Jezioro Lipieńskie
- Jezioro Slapskie
Czechy znane są z miejscowości uzdrowiskowych z wodami mineralnymi także z gorącymi źródłami (cieplicami) m.in. Karlowe Wary (73°C), Jańskie Łaźnie (29,6°C).
Demografia
Odnotowuje się ujemny przyrost naturalny: -0,08% (od 2003). Wydłuża się średnia długość życia która wynosi 75 lat (od 2003).
Skład etniczny ludności Republiki Czeskiej to: Czesi (90,4%) i Morawianie (3,7%), Słowacy (ok. 3%), poza tym Romowie, Polacy, Niemcy, Ukraińcy, Węgrzy.
Większe miasta:
Stolica Praga (Praha)
- Berno Morawskie (Brno)
- Czeskie Budziejowice (České Budějovice)
- Hradec Królowej (Hradec Králové)
- Karlowe Wary (Karlovy Vary)
- Liberec
- Ołomuniec (Olomouc)
- Ostrawa (Ostrava)
- Pardubice
- Pilzno (Plzeň)
Większość ludności deklaruje agnostycyzm (ok. 59%), przynależność do danej denominacji religijnej deklaruje odpowiednio: katolicyzm (ok. 27%), protestantyzm (<1%), husytyzm (ok. 1%), prawosławie (<%), judaizm (bd).
Znani Czesi i Czeszki
- Bernard Bolzano
- Karel Čapek
- Antonín Dvořák
- Miloš Forman
- Klement Gottwald
- Jaroslav Hašek
- Václav Havel
- Bohumil Hrabal
- Jan Hus
- Karel Gott
- Jaromír Jágr
- Franz Kafka
- Václav Klaus
- Jan Ámos Komenský
- Milan Kundera
- Ivan Lendl
- Martina Navrátilová
- Bedřich Smetana
- Helena Vondráčková
- Emil Zátopek
- Jan Železný
- Karolina Kurková
- Jan Saudek
- Halina Pawlowska
- Jaromir Nohavica
- Jakub Janda
- Tomáš Garrigue Masaryk
Kultura
- kino czeskie
- literatura czeska
Zobacz też
- podział administracyjny Czech
- Miasta w Czechach
- Kraj Sudetów
- godło Czech
- flaga Czech
- władcy Czech, prezydenci Czech, prezydenci Czechosłowacji
Linki zewnętrzne
prezydenci Czechosłowacji
- [http://www.czech.cz Oficjalna strona Czech] (po czesku)
- [http://www.parlament.cz Parlament RCz] (po czesku)
- [http://www.hrad.cz Prezydent RCz] (po czesku)
- [http://www.vlada.cz Rząd RCz] (po czesku)
- [http://portal.gov.cz/wps/portal Portal RCz] (po czesku)
- [http://mesta.obce.cz Miasta i gminy RCz] (po czesku)
- [http://www.ctk.cz Czeska Agencja Prasowa (ČTK)] (po czesku)
- [http://www.ceskatv.cz Telewizja Czeska (ČT)] (po czesku)
- [http://www.rozhlas.cz Radio Czeskie (ČRo)] (po czesku)
- [http://www.mfdnes.cz MF Dnes (MfD)] i [http://www.idnes.cz iDnes.cz] (po czesku)
- [http://www.pravo.cz Právo] i [http://www.novinky.cz novINky.cz] (po czesku)
- [http://www.lidovky.cz Lidové noviny (LN)] (po czesku)
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/czechy.html Informacje o Czechach]
- [http://bruntal.net/view.php?cisloclanku=2004030802 O niemieckim osadnictwie w Sudetach] (po czesku)
Kategoria:Czechy
Kategoria:NATO
zh-min-nan:Česko
ko:체코
ja:チェコ
simple:Czech Republic
Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej
Kategoria:Miasta Czech
Ta kategoria grupuje miasta w Czechach.
Kategoria:Czechy
Czechy
ko:분류:체코의 도시
he:קטגוריה:צ'כיה: ערים
ja:Category:チェコの都市
Guerra de independencia irlandesa
La Guerra Anglo-Irlandesa (también conocida como la Guerra de independencia irlandesa) es el nombre de la campaña montada contra la policía real irlandesa, el ejército británico y los Black and Tans en Irlanda por el ejército republicano irlandés (también conocido por su sigla en inglés, IRA, aunque debe ser diferenciado de la organización posterior que opera bajo las iniciales IRA), generalmente datada entre enero de 1919 y julio de 1921, cuando fue establecida la tregua.
Tuvo sus orígenes en la formación del unilateralmente creado parlamento irlandlés, llamado Dáil Éireann, conformado por la mayoría de los miembros del parlamento electos para formar parte del parlamento británico en Westminster. Este parlamento, conocido como el primer Dáil, y su ministro, conocido como el Áireacht, declararon la independencia de Irlanda. El IRA, como el 'ejército de la República Irlandesa', tenía la obligación, según algunos miembros del Dáil Éireann, de iniciar guerra sobre la administración británica en el Castillo Dublin, la cual gobernaba Irlanda.
La guerra terminó con una tregua en 1921, la cual llevó a la negociación del Tratado Anglo-Irlandés (1921) y la creación del Estado Libre Irlandés en 1922. Una minoría de aquellos involucrados en la Guerra de Independencia se rehusó a aceptar el tratado, por lo que fue iniciada la Guerra Civil Irlandesa la cual duró hasta mediados de 1923 y costó las vidas de algunos líderes del movimiento de independencia, en especial Michael Collins y Rory O'Connor.
Un monumento conmemorativo llamado el jardín del recuerdo fue eregido en Dublin en 1966, durante el cincuenta aniversario del levantamiento de pascua.
Anglo-Irlandesa, Guerra
Anglo-Irlandesa, Guerra
Anglo-Irlandesa, Guerra
Dorota Rabczewska jastrzbia gra pensjonat mieszne zdjcia heavy metal Pozycjonowanie
|
|
|
| :: RELATED NEWS :: |
Servlets
Los servlets son objetos que corren dentro del contexto de un servidor web (ej: Tomcat) y extienden su funcionalidad. También podrían correr dentro de un servidor de aplicaciones (ej: OC4J Oracle) que además de contenedor para servlet tendrá contenedor para objetos más avanzados como son los EJB's (Tomcat solo es un contenedor de servlets).
La palabra servlet deriva de otra anterior, applet, que se refería a pequeños programas escritos en Java que se ejecutan en el contexto de un naveg
|
John Dowland
John Dowland (1563 – 20 de febrero de 1626) fue un compositor y laudista inglés, uno de los músicos más famosos de su época.
Se conoce muy poco de la vida temprana de Dowland, pero generalmente se piensa que nació en Londres o posiblemente
|
|
Propóleo
El propóleo (própolis) es una sustancia que obtienen las abejas de las yemas de los árboles y que luego procesan en la colmena, convirtiéndola en un potente antibiótico con el que cubren las paredes de la colmena, con el fin de combatir las bacterias y hongos que puedan afectarla.
El propóleo tiene materias col
|
Kuopio
Kuopio es una ciudad finlandesa, ubicada en el este del país rodeada por el lago Kallavesi. Kuopio es parte de la provincia administrativa de Finlandia Oriental y la región de Savo del Norte. Con 90.595 habitantes (31/01/2005) es la octava ciudad más grande de Finlandia y la más grande de su provincia.
La Universidad de Kuopio está situada cer
|
|
Estribación andina
Las estribaciones son formaciones geológicas menores, las cuales derivan de sistemas de montañas (coordilleras).
Las estribaciones andinas representan para la costa peruana, la interrupción de valles y desiertos debido a la presencia de pequeñas cadenas de cerros.
El término estribaciones andinas, debe su nombre a la
|
Day of Defeat
Day of Defeat es un videojuego multijugador de la clase FPS ambientado en la Segunda Guerra Mundial. Day of Defeat, abreviado habitualmente a DoD, empezó siendo un mod (modificación) del juego superventas Half-Life pero, del mismo modo que hicieron los autores de Counter-Strike, se unieron a Va
|
|
