:: wikimiki.org ::

20. öld

20. öld

í Kína og Búastríðið er hafið árið áður í Afríku.]] Aldir: 18. öldin - 19. öldin - 20. öldin - 21. öldin 20. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1901 til enda ársins 2000. Fólk talar oft um tímabilið frá 1900 til 1999 en það er almennt talið rangt vegna þess að það er ekkert núll ár á undan 1. ári eftir Krist.

Ár 20. aldar

1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909 1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Flokkur:20. öldin ja:20世紀 ko:20세기 simple:20th century

Kína

Kína (hefðbundin kínverska: 中國, einfölduð kíverska: 中国, Hanyu Pinyin: Zhōngguó, Wade-Giles: Chung-kuo) er menningarsvæði á meginlandi Austur-Asíu ásamt nokkrum eyjum undan ströndinni sem síðan 1949 hefur verið skipt á milli Alþýðulýðveldisins Kína (nær yfir meginlandið auk Hong Kong og Makaó) og Lýðveldisins Kína (nær yfir Tævan auk nærliggjandi eyja). Kína er ein af elstu samfelldu siðmenningum á Jörðinni og ritkerfið sem þar var notað er það elsta sem var í sífelldri notkun. Saga þess hefur einkennst af stríði og friði til skiptis og blóðugum erjum mismunandi keisaraætta. Nýlendustefna Evrópumanna, innrás Japana og borgarastríð bitnaði illa á Kína á 19. og 20. öld og stuðlaði að núverandi skiptingu landsins. Íbúar svæðisins telja vel yfir einn milljarð og eru flestir af þjóð Han Kínverja. Tungumál þeirra er kínverska sem notast að mestu við sama ritmálið en skiptist í margar talmáls-mállýskur. Flokkur:Kína Flokkur:Austur-Asía ja:中国 zh-min-nan:Tiong-kok ms:China simple:China zh-min-nan:Tiong-kok

Búastríðið

Búastríðið á við um tvö stríð sem háð hafa verið, það fyrra á árunum 1880-1881 og hið síðara 11. október 1899-1902, í bæði skiptin milli Búa og Breta í Suður-Afríku. Fyrra stríðið varð þegar Búar risu upp gegn Bretum þegar þeir innlimuðu Transvaal og það síðara vegna mikilla gullfunda síðar á því svæði og reyndu Bretar þá að innlima Búaveldið í annað sinn. Því lauk með Vereeniging sáttmálanum. ja:ボーア戦争

Afríka

Afríka er heimsálfa. Hún afmarkast af Miðjarðarhafinu í norðri, Súesskurðinum (Súeseiðinu) í norðaustri, Indlandshafi í austri, Suður-Íshafinu í suðri og Atlantshafi í vestri. Afríka er önnur stærsta heimsálfa jarðar og sú þriðja eftir íbúafjölda. Hún er u.þ.b. 30.244.050 km² að flatarmáli (að meðtöldum eyjum) og þekur 20,3% af þurrlendi jarðar. Þar búa yfir 800 milljónir manna í 54 löndum, sem er sjöundi hluti alls mannfjölda heims.

Nafnsifjar

Nafnið Afríka er komið frá Rómverjum sem notuðu heitið Africa terra (land Afri sem er fleirtala af Afer) fyrir norðurströnd álfunnar og nýlenduna Afríku með höfuðborgina Karþagó, sem var þar sem nú er Túnis. Orðið Afer getur verið til komið af eftirfarandi ástæðum:
- Í fönísku þýðir afar ryk.
- Hugsanlega var til ættbálkur afrímanna, berba sem bjuggu í Norður-Afríku á tímum Föníka.
- Í grísku er hægt að mynda orðið aphrike sem merkir án kulda.
- Í latínu merkir orðið aprica sólrík. Sagnfræðingurinn Leó Afríkanus (1495–1554) taldi nafnið komið af gríska orðinu phrike (φρικε, sem merkir „kuldi og hrollur“) ásamt neitunarforskeytinu a- og merkti þannig land laust við kulda og hroll. En hljóðbreytingin úr ph í f hefur átt sér stað í kringum fyrstu öld, svo þetta getur því ekki verið uppruni nafnsins. Egyptaland var talið hluti Asíu af fornmönnum. Fyrstur til að telja það með Afríku var landafræðingurinn Ptólemeos (85–165) sem notaði Alexandríu sem núllbaug og gerði Súeseiðið að mörkum Asíu og Afríku. Eftir því sem Evrópumenn uppgötvuðu raunverulegt umfang álfunnar, óx inntak nafnsins með þeirri þekkingu.

Landa- og jarðfræði

Mörk Afríku eru Miðjarðarhafið í norðri, Súesskurðurinn í norð-austri, Indlandshaf og Rauðahaf í austri, Suður-Íshafið í suðri og Atlantshafið í vestri. Heimsálfan er um 8000 km löng frá norðri til suðurs (37°21'N til 34°51'15"S) og 7400 km breið frá vestri til austurs (17°33'22"W til 51°27'52"E). Nyrsti punktur álfunnar er Ras ben Sakka í Marokkó, syðsti punkturinn er Agulhashöfði í Suður-Afríku, vestasti punkturinn er Almadihöfði á Grænhöfðaeyjum og sá austasti er Raas Xaafuunhöfði í Sómalíu. Strandlengja Afríku er um 26000 km löng. Miðbaugur liggur í gegnum álfuna og mestur hluti hennar er því í hitabeltinu. Það er mikið um eyðimerkur og óbyggðir og þurrkar og úrhellisrigning gera búsetu á ýmsum svæðum erfiða.

Tungumál

eyðimerkur Í Afríku eru töluð yfir þúsund tungumál. Í álfunni eru fjórar aðalættir tungumála.
- Afró-Asíumál er tungumálaætt sem samanstendur af u.þ.b. 240 tungumálum, sem eru töluð af 285 milljón manns víðs vegar um Norður-Afríku, Austur-Afríku og Suðaustur-Asíu.
- Nílar-Sahara málaættin hefur rúmlega 100 tungumál, sem eru töluð af um 30 milljón manns. Nílar-Sahara tungumál eru aðallega töluð í Tsjad, Súdan, Eþíópíu, Úganda, Kenýa og norður-Tansaníu.
- Níger-Kongó ættin nær yfir mestalla Afríku fyrir sunnan Sahara eyðimörkina. Þetta er sennilega stærsta tungumálaætt heims ef talinn er fjöldi tungumála sem tilheyra henni. Hluti þessara tungumála eru Bantumál, sem eru töluð í mið- og suður-Afríku.
- Khoisan málaættin hefur um 50 tungumál, sem eru töluð í suðurhluta Afríku. Um 120 þúsund manns tala Khoisanmál. Mörg málanna eiga í hættu á að deyja út. Einnig eru töluð nokkur Evrópumál í Afríku, svo sem enska, franska og portúgalska, sem eru opinber tungumál margra Afríkuríkja.

Lönd í Afríku

Flokkur:Afríka ja:アフリカ ko:아프리카 ms:Afrika simple:Africa th:ทวีปแอฟริกา zh-min-nan:Hui-chiu

18. öldin

Aldir: 16. öldin - 17. öldin - 18. öldin - 19. öldin - 20. öldin 18. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1701 til enda ársins 1800.

Ár 18. aldar

1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709 1710 1711 1712 1713 1714 1715 1716 1717 1718 1719 1720 1721 1722 1723 1724 1725 1726 1727 1728 1729 1730 1731 1732 1733 1734 1735 1736 1737 1738 1739 1740 1741 1742 1743 1744 1745 1746 1747 1748 1749 1750 1751 1752 1753 1754 1755 1756 1757 1758 1759 1760 1761 1762 1763 1764 1765 1766 1767 1768 1769 1770 1771 1772 1773 1774 1775 1776 1777 1778 1779 1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789 1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799 1800 Flokkur:18. öldin ja:18世紀 ko:18세기

19. öldin

Aldir: 17. öldin - 18. öldin - 19. öldin - 20. öldin - 21. öldin 19. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1801 til enda ársins 1900.

Ár 19. aldar

1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900 Flokkur:19. öldin ja:19世紀 ko:19세기 simple:19th century

20. öldin

Ár 20. aldar

21. öldin

Aldir: 19. öldin - 20. öldin - 21. öldin 21. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 2001 til enda ársins 2100.

Ár 21. aldar

2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050 2051 2052 2053 2054 2055 2056 2057 2058 2059 2060 2061 2062 2063 2064 2065 2066 2067 2068 2069 2070 2071 2072 2073 2074 2075 2076 2077 2078 2079 2080 2081 2082 2083 2084 2085 2086 2087 2088 2089 2090 2091 2092 2093 2094 2095 2096 2097 2098 2099 2100 Flokkur:21. öldin ko:21세기 ja:21世紀 simple:21st century

1901

Á Íslandi

Fædd Dáin

Erlendis

Fædd
- 7. maí - Gary Cooper, bandarískur leikari (d. 1961) Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Wilhelm Conrad Röntgen
- Efnafræði - Jacobus Henricus van 't Hoff
- Læknisfræði - Emil Adolf von Behring
- Bókmenntir - Sully Prudhomme
- Friðarverðlaun - Jean Henri Dunant, Frédéric Passy Flokkur:1901 ja:1901年 ko:1901년 nb:1901

2000

Á Íslandi

- 26. febrúar - Eldgos hefst í Heklu og varir í u.þ.b. 11 daga. Fædd Dáin

Erlendis

- 10. janúar - America Online kaupir Time Warner fyrir 162 milljarða bandaríkjadollara. Stærsti samruni sem um getur fram að þessu.
- 20. mars - Jamil Abdullah Al-Amin, fyrrum meðlimur Svörtu Pardusunum, handtekinn eftir skotbardaga sem leiddi til dauða eins lögreglumanns.
- 26. mars - Vladimir Putin kosinn forseti Rússlands.
- 5. apríl - Mori Yoshiro tekur við sem forsætisráðherra Japans.
- 7. apríl - Mars Odyssey er skotið af stað.
- 22. apríl - Alríkislögreglumenn taka Elian Gonzalez frá ættingjum í Miami, Flórída.
- 25. júlí - Hljóðfrá Concorde-flugvél ferst við flugtak frá París. 114 farast. Nokkru síðar er öllum slíkum vélum lagt. Fædd Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Zhores Ivanovich Alferov, Herbert Kroemer, Jack Kilby
- Efnafræði - Alan J Heeger, Alan G MacDiarmid, Hideki Shirakawa
- Læknisfræði - Arvid Carlsson, Paul Greengard, Eric R. Kandel
- Bókmenntir - Gao Xingjian
- Friðarverðlaun - Kim Dae Jung
- Hagfræði - James Heckman, Daniel McFadden Flokkur:2000 ja:2000年 ko:2000년 ms:2000 nb:2000 simple:2000 th:พ.ศ. 2543 zh-min-nan:2000 nî

1999

Á Íslandi

- 8. maí - Alþingiskosningar haldnar. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar hélt meirihluta. Fædd Dáin
- 19. október - Auður Auðuns

Erlendis

- 1. janúar - Evran tekin í notkun í nokkrum ríkjum Evrópusambandsins.
- 4. febrúar - Hugo Chávez Frías kosinn forseti Venesúela.
- 29. mars - Dow Jones vísitalan fer í fyrsta skipti yfir 10.000.
- 31. desember - Boris Jeltsín segir af sér sem forseti Rússlands. Fædd Dáin
- 7. mars - Stanley Kubrick, bandarískur kvikmyndaleikstjóri (fæddur 1928).

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Gerardus 't Hooft, Martinus J.G. Veltman
- Efnafræði - Ahmed H. Zewail
- Læknisfræði - Günter Blobel
- Bókmenntir - Günter Grass
- Friðarverðlaun - Læknar án landamæra
- Hagfræði - Robert Mundell Flokkur:1999 ja:1999年 ko:1999년 nb:1999 simple:1999 zh-min-nan:1999 nî

1901

Á Íslandi

Fædd Dáin

Erlendis

Fædd
- 7. maí - Gary Cooper, bandarískur leikari (d. 1961) Dáin

Nóbelsverðlaunin

1902

Á Íslandi

- Sambandskaupfélag Þingeyinga sem síðar varð Samband íslenskra samvinnufélaga stofnað.
- Fyrsti vélbáturinn kemur til landsins.
- Bæjarfulltrúum Reykjavíkur fjölgað úr 9 í 13.
- Lokið við gerð fyrsta holræsisins í Reykjavík, þar sem Ægisgata er nú.
- St. Jósefsspítalinn reistur í Landakoti í Reykjavík.
- Franski spítalinn reistur við Lindargötu í Reykjavík.
- Hollenska myllan í Reykjavík rifin.
- Sögufélagið stofnað.
- Slippfélagið í Reykjavík stofnað sem hlutafélag. Fædd
- 23. apríl - Halldór Guðjónsson (síðar Laxness), rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1998). Dáin

Erlendis

Fædd
- 27. febrúar - John Steinbeck, bandarískur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1968). Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Hendrik Antoon Lorentz, Pieter Zeeman
- Efnafræði - Hermann Emil Fischer
- Læknisfræði - Ronald Ross
- Bókmenntir - Theodor Mommsen
- Friðarverðlaun - Élie Ducommun, Charles Albert Gobat Flokkur:1902 ja:1902年 ko:1902년 nb:1902 simple:1902

1904

Á Íslandi

- 1. janúar - Fyrsta byggingarsamþykkt Reykjavíkur gengur í gildi. Skv. henni er framvegis bannað að reisa torfbæi í bæjarlandinu. Byggingafulltrúi tekur til starfa.
- 1. febrúar - Hannes Hafstein verður fyrsti íslenski ráðherrann sem býr á Íslandi. Aðsetur hans verður í Reykjavík.
- Um sumarið - Bifreið ekið um götur Reykjavíkur í fyrsta skipti. Hana átti Ditlev Thomsen.
- 1. október - Latínuskólanum skipt í lærdómsdeild og gagnfræðadeild og heitir eftir þetta Hinn almenni menntaskóli. Björn M. Ólsen rektor lætur af embætti.
- Trésmiðjan Völundur hf. stofnuð.
- Prentarahlutafélagið Gutenberg stofnað.
- Kvenfélagið Hringurinn stofnað.
- Iðnskóli tekur til starfa í Vinaminni. Fædd
- 11. janúar - Steinþór Sigurðsson, náttúrufræðingur (d. 1947). Dáin

Erlendis

Fædd Dáin
- 1. maí - Antonín Dvořák, tékkneskt tónskáld (f. 1841).
- 10. maí - Henry Morton Stanley, bandarískur blaðamaður og landkönnuður (f. 1841).
- 24. september - Niels Ryberg Finsen, læknir og Nóbelsverðlaunahafi (f. 1860).

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Rayleigh Lávarður (John William Strutt)
- Efnafræði - Sir William Ramsay
- Læknisfræði - Ivan Petrovich Pavlov
- Bókmenntir - Frédéric Mistral, José Echegaray y Eizaguirre
- Friðarverðlaun - Institut de droit international Flokkur:1904 ja:1904年 ko:1904년 nb:1904 simple:1904

1905

Á Íslandi

- 12. október - Verzlunarskóli Íslands settur í fyrsta sinn. Fædd Dáin

Erlendis

Fædd
- 21. júní - Jean-Paul Sartre, heimspekingur, rithöfundur og nóbelsverðlaunahafi 1964 (d. 1980) Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Philipp Eduard Anton von Lenard
- Efnafræði - Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer
- Læknisfræði - Robert Koch
- Bókmenntir - Henryk Sienkiewicz
- Friðarverðlaun - Bertha Sophie Felicitas Baronin von Suttner, Flokkur:1905 ja:1905年 ko:1905년 nb:1905 th:พ.ศ. 2448

1907

Á Íslandi

Fædd Dáin
- 29. nóvember - Árni Thorsteinson, landfógeti og alþingismaður (f. 1828)

Erlendis

Fædd Dáin
- 17. desember - William Thomson, breskur stærð- og eðlisfræðingur (f. 1824).

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Albert Abraham Michelson
- Efnafræði - Eduard Buchner
- Læknisfræði - Charles Louis Alphonse Laveran
- Bókmenntir - Rudyard Kipling
- Friðarverðlaun - Ernesto Teodoro Moneta, Louis Renault Flokkur:1907 ja:1907年 ko:1907년 nb:1907 simple:1907

1909

Á Íslandi

- Vatnsveita Reykjavíkur sett á stofn. Fædd Dáin

Erlendis

Fædd Dáin
- 26. febrúar - Hermann Ebbinghaus, þýskur heimspekingur og sálfræðingur (f. 1850).

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Guglielmo Marconi, Karl Ferdinand Braun
- Efnafræði - Wilhelm Ostwald
- Læknisfræði - Emil Theodor Kocher
- Bókmenntir - Selma Lagerlöf
- Friðarverðlaun - Auguste Marie Francois Beernaert, Paul Henribenjamin Balluet d'Estournelles de Constant Flokkur:1909 ja:1909年 ko:1909년 nb:1909 simple:1909

1910

Á Íslandi

- 1. janúar - Metrakerfið innleitt á Íslandi.
- 11. júní - Gasstöð Reykjavíkur tekur til starfa.
- 5. september - Heilsuhælið á Vífilsstöðum opnað undir stjórn Sigurðar Magnússonar yfirlæknis.
- Dagblaðið Vísir hefur göngu sína. Er það fyrsta eiginlega dagblaðið á Íslandi.
- Íþróttasamband Reykjavíkur stofnað. Fædd Dáin
- 28. janúar - Einar Baldvin Guðmundsson frá Hraunum, hreppstjóri, alþingismaður og dannebrogsmaður (f. 1841).

Erlendis

Fædd
- 29. október - Alfred Jules Ayer, breskur heimspekingur (d. 1989). Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Johannes Diderik van der Waals
- Efnafræði - Otto Wallach
- Læknisfræði - Albrecht Kossel
- Bókmenntir - Paul Johann Ludwig Heyse
- Friðarverðlaun - Alþjóðafriðarskrifstofan Flokkur:1910 ja:1910年 ko:1910년 nb:1910

1911

Á Íslandi

- 17. júní - Háskóli Íslands stofnaður
- 4. október - kennsla hefst í Háskóla Íslands Fædd
- 18. febrúar - Auður Auðuns Dáin

Erlendis

- 1. janúar - Norður-svæðið fær sjálfstæði frá Suður-Ástralíu. Fædd Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Wilhelm Wien
- Efnafræði - Marie Sklodowska-Curie
- Læknisfræði - Allvar Gullstrand
- Bókmenntir - Maurice (Mooris) Polidore Marie Bernhard Maeterlinck Greifi
- Friðarverðlaun - Tobias Michael Carel Asser, Alfred Hermann Fried Flokkur:1911 ja:1911年 ko:1911년 nb:1911 simple:1911

1912

Á Íslandi

Fædd Dáin

Erlendis

- 15. apríl - Titanic sekkur og með því farast 1523 manns. Fædd
- 23. júní - Alan Turing, enskur stærðfræðingur og rökfræðingur (d. 1954). Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Nils Gustaf Dalén
- Efnafræði - Victor Grignard, Paul Sabatier
- Læknisfræði - Alexis Carrel
- Bókmenntir - Gerhart Johann Robert Hauptmann
- Friðarverðlaun - Elihu Root Flokkur:1912 ja:1912年 ko:1912년 nb:1912 simple:1912

1914

Á Íslandi

- Sigurður Eggerz tók við embætti Íslandsráðherra.
- Knud Zimsen kjörinn borgarstjóri Reykjavíkur.
- Eimskipafélag Íslands stofnað.
- Verkakvennafélagið Framsókn stofnað í Reykjavík.
- Skíðafélag Reykjavíkur stofnað.
- Dýraverndunarfélag Íslands stofnað.
- Fyrstu röntgentækin komu til Íslands.
- Benedikt G. Waage þreytti Viðeyjarsund á 1 klst og 56 mín. Fædd Dáin

Erlendis

- 28. júní - Franz Ferdinand erkihertogi, ríkisarfi Austurríkis-Ungverjalands og kona hans Sophie vegin af serbneska þjóðernissinnanum Gavrilo Princip.
- 28. júlí - Í kjölfar morðsins á Franz Ferdinand lýsti Austurríki-Ungverjaland stríði á hendur Serbíu. Upphaf fyrri heimsstyrjaldarinnar.
- 1. ágúst - Stríðsyfirlýsing Þýskalands á hendur Rússlandi. Herútboð í Þýskalandi og Frakklandi.
- 2. ágúst - Þjóðverjar hernámu Lúxemborg.
- 2. ágúst - Tyrkjaveldi skuldbatt sig til hlutleysis í leynisamningi við Þjóðverja.
- 3. ágúst - Þjóðverjar lýstu stríði á hendur Frökkum.
- 4. ágúst - Þýskur her réðst inn í Belgíu. Í kjölfar þess lýsti Bretland stríði á hendur Þýskalandi. Bandaríkin lýstu yfir hlutleysi.
- 15. ágúst - Panamaskurðurinn opnaður fyrir skipaumferð.
- 20. ágúst - Þjóðverjar náðu Brussel á sitt vald.
- 23. ágúst - Japan lýsti stríði á hendur Þýskalandi.
- 5.-9. september - Orrusta við Marne. Herir Breta og Frakka stöðvuðu sókn Þjóðverja til Parísar. Um 2 milljónir hermanna tóku þátt í orrustunni, um 100 þúsund falla.
- 9. október - Umsátri Þjóðverja um Antwerpen lauk með uppgjöf borgarinnar.
- 29. október - Tyrkneski flotinn réðst á rússneskar hafnir við Svartahaf. Í kjölfar þess lýstu Rússar, Frakkar og Bretar stríði á hendur Tyrkjaveldi.
- 5. nóvember - Bretar tóku Kýpur af Tyrkjum. Fædd Dáin
- 10. október - Karl I., konungur Rúmeníu.

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Max von Laue
- Efnafræði - Theodore William Richards
- Læknisfræði - Robert Bárány
- Bókmenntir - Voru ekki veitt þetta árið
- Friðarverðlaun - Voru ekki veitt þetta árið Flokkur:1914 ja:1914年 ko:1914년 nb:1914 simple:1914 th:พ.ศ. 2457

1915

Á Íslandi

- 1. janúar - Áfengisbann lögleitt.
- 19. júní - Íslenskar konur fá kosningarétt. Fædd Dáin

Erlendis

Fædd
- 12. desember - Frank Sinatra, bandarískur söngvari og kvikmyndaleikari (d. 1998). Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Sir William Henry Bragg, William Lawrence Bragg
- Efnafræði - Richard Martin Willstätter
- Læknisfræði - Voru ekki veitt þetta árið
- Bókmenntir - Romain Rolland
- Friðarverðlaun - Voru ekki veitt þetta árið Flokkur:1915 ja:1915年 ko:1915년 nb:1915 simple:1915

1917

Á Íslandi

Fædd Dáin

Erlendis

Fædd Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Charles Glover Barkla
- Efnafræði - Voru ekki veitt þetta árið
- Læknisfræði - Voru ekki veitt þetta árið
- Bókmenntir - Karl Adolph Gjellerup, Henrik Pontoppidan
- Friðarverðlaun - Alþjóðaráð Rauða Krossins Flokkur:1917 ja:1917年 ko:1917년 nb:1917 simple:1917

1918

Á Íslandi

- Janúar - Frostaveturinn mikli. Frosthörkur um allt land. Hafís hindrar skipaumferð fyrir norðan land fram í apríl.
- Júlí - Þingnefndir Alþingis og Ríkisþingsins danska koma sér saman um frumvarp til nýrra sambandslaga. Samkvæmt þeim á Ísland að verða frjálst og fullvalda ríki í konungssambandi við Danmörku.
- September - Frumvarp til nýrra sambandslaga lagt fram á Alþingi og samþykktur með 37 atkvæðum á móti 2.
- 12. október - Kötlugos hefst og stendur til 4. nóvember. Fylgir því mikið jökulhlaup á Mýrdalssandi og myndast Kötlutangi í kjölfar þess.
- 19. október - Þjóðaratkvæðagreiðsla um sambandslagasamninginn og var hann samþykktur með rúmlega 90% atkvæða. Kosningaþátttaka var tæplega 44%.
- 19. október - Spánska veikin berst til Íslands og geisar fram í desember. Um 4-500 manns deyja af völdum hennar.
- 1. desember - Sambandslagasamningur Íslands og Danmerkur gengur í gildi. Við það falla stöðulögin frá 1871 úr gildi. Lítið er um hátíðahöld, og veldur spánska veikin þar mestu um. Fædd Dáin

Erlendis

- 11. nóvember - Fyrri heimsstyrjöldinni lýkur með því að Þjóðverjar leggja niður vopn.
- Nóvember - Sambandslagasamningur Íslands og Danmerkur samþykktur á Ríkisþingi Dana með 42 atkvæðum gegn 15 í efri deild og 100 atkvæðum gegn 20 í neðri deild. Fædd
- 11. maí - Richard Feynman, bandarískur eðlisfræðingur (d. 1988).
- 18. júlí - Nelson Mandela, suður-afrískur stjórnmálamaður. Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Max Planck
- Efnafræði - Fritz Haber
- Læknisfræði - Voru ekki veitt þetta árið
- Bókmenntir - Voru ekki veitt þetta árið
- Friðarverðlaun - Voru ekki veitt þetta árið Flokkur:1918 ja:1918年 ko:1918년 nb:1918 simple:1918

1920

Á Íslandi

- Í janúar - Vinna hefst við Elliðaárvirkjun.
- Í febrúar - Þilskipið Valtýr ferst fyrir sunnan land með 26 manna áhöfn.
- 10. febrúar - Alþingi kemur saman til aukaþinghalds. Stjórnarskrárfrumvarpið frá árinu áður samþykkt óbreytt.
- 16. febrúar - Hæstiréttur Íslands kemur saman í fyrsta sinn.
- 3. apríl - Millilandaskipið Ísland sett í sóttkví við komuna til Reykjavíkur vegna inflúensu um borð.
- 18. maí - Konungur staðfestir hina breyttu stjórnarskrá.
- 25. maí - Guðjón Samúelsson skipaður húsameistari ríkisins.

Fædd

Dáin

- 18. nóvember - Matthías Jochumsson, prestur og skáld (f. 1835).

Erlendis

- Rússland og Pólland lýsa yfir stríði.
- Konur í Bandaríkjunum fá kosningarétt.
- Bandaríkin banna framleiðslu og sölu á áfengi.
- Byrjað er að senda flugpóst milli Bretlands og Amsterdam.
- Breski hársnyrtirinn Charlie Stephens deyr þegar að hann fer fram af Niagarafossum í tunnu.
- Konum er veitur réttur til þess að útskrifast með fullar prófgráður frá Oxford háskóla.
- Námuverkamenn á Bretlandseyjum fara í verkfall.
- Repúblikaninn Warren G. Harding er kosinn Forseti Bandaríkjanna.
- um 3000 manns eru handtekin í Bandaríkjunum, ásakaðir um Kommúnisma.
- Herlög taka gildi á Írlandi
- Lögreglan í London byrjar að nota bíla í stað hesta.
- Lloyd George hlýtur stórriddarakross heiðursherdeildarinnar, æðstu orðu Frakklands.
- Flekkusóttarfaraldur ríður yfir Pólland og drepur þúsundir manna.
- Kommúnistaflokkur Bretlands er stofnaður.
- Líbanon stofnað.
- Stærsta skemmtiferðaskip heims, Bismarck, eyðileggst í eldsvoða.
- Sovésk stjórnvöld viðurkenna sjálfstæði Finnlands.

Íþróttir

- Olympíuleikarnir eru haldnir í Antwerpen.
- Suzanne Lenglen vinnur tennismót kvenna í Wimbledon.
- Ástralski skíðaklúbburinn er stofnaður.
- Cleveland Indians vinna heimsmeistaramótið í hafnabolta.
- Aston Villa sigruðu Huddersfield í fyrsta bikarmeistaramótinu í fótbolta sem haldið er á Bretlandi frá því 1915.
- A. Moorhouse slær hraðamet á mótorhjóli, 160km/klst.

Listir

- Eugene O'Neill vinnur Pulitzer verðlaun fyrir dramaleik.
- Jazz tónlist verður vinsæl.
- Douglas Fairbanks leikur aðalhlutverkið í The Mask of Zorro, sem slær aðsóknarmet.

Fædd

- Sugar Ray Robinson, bandarískur hnefaleikakappi.
- Charlie Parker, bandarískur saxafónisti.
- Ray Bradbury, bandarískur rithöfundur.
- Frederico Fellini, ítalskur leikstjóri.

Dáin

- 31. ágúst - Wilhelm Wundt, þýskur sálfræðingur (f. 1832).
- Edmund Barton, fyrsti forsetisráðherra Ástralíu.
- Alexander I Grikklandskonungur, eftir banvænt bit frá apanum sínum.

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Charles Edouard Guillaume
- Efnafræði - Walther Hermann Nernst
- Læknisfræði - Schack August Steenberg Krogh
- Bókmenntir - Knut Hamsun
- Friðarverðlaun - Léon Victor Auguste Bourgeois Flokkur:1920 ja:1920年 ko:1920년 nb:1920 simple:1920

1921

1921 var almennt ár sem byrjaði á laugardegi.

Atburðir

- Kommúnistaflokkurinn er stofnaður í Kína.
- Insúlín er uppgötvað í Toronto.
- Konur fá sektir í Chicago fyrir að ganga um í stuttpilsum og með bera handleggi.
- Fóstureyðingar hefjast í fyrstu fóstureyðingastöð Breta í London.
- Þyrla flýgur í fyrsta skipti.
- Dauðarefsing er felld niður í Svíþjóð.
- Kýlapest (öðru nafni Svarti dauði) brýst út í Sydney á Ástralíu.
- Bifhjól eru tekin í notkun hjá lögreglunni í London.
- Edith Cowan verður fyrsta konan á Ástralska þinginu.
- Warren G. Harding sver embættiseið sem Forseti bandaríkjanna.
- Benito Mussolini verður forystumaður Ítalska Fasistaflokksins.
- Írska lýðveldið er stofnað.
- Lenín tilkynnir nýju efnahagsstefnuna.

Listir

- Agatha Christie skrifar fyrstu bók sína um Hercules Poirot.
- Charlie Chaplin gerir sína fyrstu kvikmynd í fullri lengd, The Kid.
- Rudolph Valentino slær í gegn í kvikmyndahúsum.

Fætt

- 19. ágúst - Eugene Wesley Roddenberry, bandarískur handritshöfundur (d. 1991).
- Norman Mailer, bandarískur rithöfundur.
- Peter Ustinov, breskur leikari.
- Phillip Mountbatten prins, Hertoginn af Edinborg.
- Alex Haley, bandarískur rithöfundur.

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Albert Einstein
- Efnafræði - Frederick Soddy
- Læknisfræði - Voru ekki veitt þetta árið
- Bókmenntir - Anatole France
- Friðarverðlaun - Hjalmar Branting, Christian Lous Lange Flokkur:1921 ja:1921年 ko:1921년 nb:1921 simple:1921

1922

Atburðir

- 6. febrúar - Achille Ratti verður Píus XI páfi eftir að Benedikt XV deyr.
- 1. júlí - Fyrsta sjónvarpsauglýsingin er send út í Bandaríkjunum.
- 14. nóvember - BBC hefur útsendingar í Bretlandi.
- Sjálftrekkjandi úr eru fundin upp af John Harwood.
- 28. október - Mussolini fer til Rómar og tekur þar völd.
- 26. nóvember - Howard Carter og Lord Carnarvon finna grafhvelfingu Tútankhammons í Egyptalandi.
- 11. mars - Mahatma Gandhi er fangelsaður fyrir borgaralega óhlýðni.
- Sólmyrkvi verður í Ástralíu. Hann varir í 6 mínútur.
- 30. desember - Sóvésk ríki sameinast um að mynda Sovétríkin.

Ódagsett

- Hæstiréttur Íslands tekur til starfa.
- Alþjóðadómstóllinn í Haag er stofnsettur.
- Fyrsta kvikmyndin um Drakúla greifa er gefin út.
- Bæklingurinn „Leiðarvísir í ástamálum II. fyrir ungar stúlkur“ eftir Jónínu Sigríði Jónsdóttur gefin út af Nýja Bókafélaginu.

Fætt

- 16. apríl - Kingsley Amis, breskur rithöfundur.
- 1. mars - Yitzhak Rabin, ísraelskur stjórnmálamaður.

Dáið

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Niels Henrik David Bohr
- Efnafræði - Francis William Aston
- Læknisfræði - Archibald Vivian Hill, Otto Fritz Meyerhof
- Bókmenntir - Jacinto Benavente
- Friðarverðlaun - Fridtjof Nansen Flokkur:1922 ja:1922年 ko:1922년 nb:1922 simple:1922

1924

Á Íslandi

Fædd Dáin

Erlendis

Fædd
- 16. apríl - Enrico Nicola (Henry) Mancini, tónskáld (d. 1994).
- 20. nóvember - Benoit Mandelbrot, pólsk- / franskur stærðfræðingur, f. í Varsjá Dáin
- 4. nóvember - Gabriel Fauré, franskt tónskáld (f. 1845).

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Karl Manne Georg Siegbahn
- Efnafræði - Voru ekki veitt þetta árið
- Læknisfræði - Willem Einthoven
- Bókmenntir - Wladyslaw Stanislaw Reymont
- Friðarverðlaun - Voru ekki veitt þetta árið Flokkur:1924 ja:1924年 ko:1924년 nb:1924 simple:1924

1925

Á Íslandi

Fædd Dáin

Erlendis

Fædd Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - James Franck, Gustav Ludwig Hertz
- Efnafræði - Richard Adolf Zsigmondy
- Læknisfræði - Voru ekki veitt þetta árið
- Bókmenntir - George Bernard Shaw
- Friðarverðlaun - Sir Austen Chamberlain, Charles Gates Dawes Flokkur:1925 ja:1925年 ko:1925년 nb:1925 simple:1925

1926

Á Íslandi

Fædd Dáin

Erlendis

Fædd
- 21. apríl - Elísabet II, meðal annars Englandsdrotting. Dáin

Nóbelsverðlaunin

- Eðlisfræði - Jean Baptiste Perrin
- Efnafræði - Theodor Svedberg
- Læknisfræði - Johannes Andreas Grib Fibiger
- Bókmenntir - Grazia Deledda
- Friðarverðlaun - Aristide Briand, Gustav Stresemann Flokkur:1926 ja:1926年 ko:1926년 nb:1926 simple:1926

טלאנצפאלון

המוח הגדול (בלועזית: צרברום, Cerebrum, או טלאנצפלון, Telencephalon) הוא החלק העיקרי במוח. בניסיון להגדיר את מבנה המוח, אחת החלוקות הנפוצות כיום בעולם בעולם המדעי מחלקת את המוח האנושי לשלוש שכבות מרכזיות: הליבה המרכזית, המערכת הלימבית והמוח הגדול. המוח הגדול מפותח יותר בבני-אדם מאשר בכל אורגניזם אחר. השכבה החיצונית של הצרברום מכונה קורטקס (Cerebal cortex). הקורטקס במוח תקין נראה אפור משום שהוא מורכב ברובו מתאי עצב ולבן בגלל "החומר הלבן" (תאי עצב מצופים מיאלין). כל אחת ממערכות החישה בגוף שולחת מידע לאזור ספציפי בקורטקס. תגובות מוטוריות או תנועות של חלקי גוף נשלטות על ידי אזור מסוים של הקורטקס. שאר הקורטקס, שאינו חישתי וגם לא מוטורי, מורכב מאזורי אסוציאציה. אזורים אלו תופסים את החלק היחסי הגדול ביותר בקורטקס האנושי, והינם קשורים לזיכרון, מחשבה ושפה. הצרברום מורכב משתי המיספירות בצידו הימני והשמאלי של המוח, אשר מקושרות ביניהן באמצעות ה-Corpus callosum. ההמיספירות סימטריות יחסית, עם חריץ עמוק בינהן, אשר עובר מקדימה לאחור (וזו הסיבה שנהוג להתייחס לחלוקה לשתי המיספירות). כל המיספירה מחולקת לאונות: קדמית (פרונטלית), קדקדית (פריאטלית), עורפית (אוקיפיטלית) וצדית (טמפורלית). אונות אלו הן אזורים גדולים של הקורטקס אשר מבצעים פונקציות מגוונות. האונה הקדמית מופרדת מהקדקודית על ידי ה-Central sulcus.

האזור המוטורי העיקרי

האזור המוטורי העיקרי ממוקם ממש מול החריץ המרכזי ושולט בתנועות רצוניות של הגוף. גירוי חשמלי לנקודות מסוימות בקורטקס המוטורי גורמות לחלקים מסוימים של הגוף לנוע. כשנקודות אלו בקורטקס נפגעות, התנועה תהיה לא תקינה. הגוף מיוצג על הקורטקס המוטורי מלמעלה-למטרה (בקירוב). למשל, תנועות של הבהונות נשלטות מהאזור הקרוב לפסגת הראש, אך תנועות הלשון והפה נשלטות מהחלק האחורי התחתון של האזור המוטורי. תנועות של חלק הגוף השמאלי נשלטות על ידי החלק המוטורלי של ההמיספירה הימנית, ולהיפך.

האזור הסומטי-סנסורי העיקרי

אזור זה נמצא בעונה העורפית (פריאטלית). הוא מופרד מהאזור המוטורי על ידי ה-Central sulcus. כשהאזור מגורה חשמלית, הוא יוצר חוויה חישתית, כאילו נגעו או הזיזו מקום כלשהו באזור הנגדי של הגוף. התחושה של תנועת הגוף מיוצגת באזור זה. כמו כן מיוצגת שם חישה של חום, קור, מגע וכאב.

האזור הוויזואלי (ראייתי) העיקרי

אזור זה ממוקם בחלק האחורי של האונות העורפיות (אוקסיפטליות).

האזור האודיטורי (שמיעתי) העיקרי

אזור זה ממוקם באונה הצדית (טמפורלית) בצידה של כל המיספירה. אזור זה מעורב בניתוח אותות אודיטוריים מורכבים, ביחוד זיהוי תבניות של קול, כמו בדיבור אנושי. האוזן הימנית שולחת מידע לשני הצדדים (הימני והשמאלי) של האזור האודיטורי העיקרי, אך היא שולחת יותר מידע לאזור האודיטורי בצד שמאל של המוח (ולהיפך).

אזורי האסוציאציה

אזורי האסוציאציה הם האזורים בקורטקס אשר אינם נוגעים ישירות לתהליכים חישתיים או מוטוריים. מחקר משנת 2001 הראה כי אזורי האסוציאציה הקדמיים נחוצים לפתרון בעיות. מחקר משנת 1996 הראה ממצאים המצביעים על כך שנוירונים באונה הקדמית אשר יורים פוטנציאלי פעולה קשורים לזיכרון של אירועים. אזורי האסוציאציה האחוריים (ככל הנראה) מחולקים לחלקים, כך שכל חלק משרת חוש ספציפי. לדוגמא, נזק באזור ספציפי באזורי האסוציאציה האחוריים יכול לגרום לאדם לראות חפץ אך להיכשל בזיהויו או במציאת ההבדלים בינו לבין צורה אחרת. קטגוריה:אנטומיה קטגוריה:מערכת העצבים

gry zr�czno�ciowe darmowe mp3 Baby names madrid accommodation thrifty car rental

:: RELATED NEWS ::