Austur-Asía

Austur-Asía er gróflega skilgreind sem sá heimshluti þar sem menningaráhrifa Kína hefur mest gætt og hefðbundin kínverska, konfúsíusismi, mahajana búddismi og taóismi breiðst út. Þetta svæði skarast við það sem skilgreint hefur verið sem Austur-Asía á landfræðilegum forsendum, sem eru þau ríki sem venjulega eru talin til Austur-Asíu. Almennt eru eftirtalin lönd talin vera hluti Austur-Asíu:
- Alþýðulýðveldið Kína
- Lýðveldið Kína (Taívan)
- Norður-Kórea
- Suður-Kórea
- Japan Stundum eru Víetnam (af menningarlegum ástæðum) og Mongólía (af landfræðilegum ástæðum) líka talin til Austur-Asíu. Sjaldnar eru austurhluti Rússlands og Singapúr talin til þessa heimshluta. Flokkur:Austur-Asía zh-min-nan:Tang-a ko:동아시아 ms:Asia Timur ja:東アジア th:เอเชียตะวันออก

Kína

Kína (hefðbundin kínverska: 中國, einfölduð kíverska: 中国, Hanyu Pinyin: Zhōngguó, Wade-Giles: Chung-kuo) er menningarsvæði á meginlandi Austur-Asíu ásamt nokkrum eyjum undan ströndinni sem síðan 1949 hefur verið skipt á milli Alþýðulýðveldisins Kína (nær yfir meginlandið auk Hong Kong og Makaó) og Lýðveldisins Kína (nær yfir Tævan auk nærliggjandi eyja). Kína er ein af elstu samfelldu siðmenningum á Jörðinni og ritkerfið sem þar var notað er það elsta sem var í sífelldri notkun. Saga þess hefur einkennst af stríði og friði til skiptis og blóðugum erjum mismunandi keisaraætta. Nýlendustefna Evrópumanna, innrás Japana og borgarastríð bitnaði illa á Kína á 19. og 20. öld og stuðlaði að núverandi skiptingu landsins. Íbúar svæðisins telja vel yfir einn milljarð og eru flestir af þjóð Han Kínverja. Tungumál þeirra er kínverska sem notast að mestu við sama ritmálið en skiptist í margar talmáls-mállýskur. Flokkur:Kína Flokkur:Austur-Asía ja:中国 zh-min-nan:Tiong-kok ms:China simple:China zh-min-nan:Tiong-kok

Alþýðulýðveldið Kína

Alþýðulýðveldið Kína nær yfir megnið af því svæði sem í menningarlegu, landfræðilegu og sögulegu samhengi hefur verið kallað Kína. Allt frá stofnun þess árið 1949 hefur ríkið verið undir stjórn Kommúnistaflokks Kína. Það er fjölmennasta ríki veraldar með yfir 1,3 milljarða íbúa sem flestir teljast til þjóðar Han Kínverja. Það er stærsta ríki Austur-Asíu að flatarmáli og það fjórða stærsta í heiminum. Ríkið á landamæri að 14 ríkjum sem eru: Afganistan, Bútan, Indland, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Laos, Mongólía, Myanmar, Nepal, Norður Kórea, Pakistan, Rússland, Tajikistan og Víetnam. Alþýðulýðveldið gerir tilkall til Tævan og nærliggjandi eyja sem í raun lúta þó stjórn Lýðveldisins Kína. Hugtakið „meginland Kína“ er stundum notað til að lýsa Alþýðulýðveldinu og þá eru Hong Kong og Macau yfirleitt ekki talin með sökum sérstakrar stöðu þeirra. Einnig gengur þessi hluti Kína undir nafninu „Rauða Kína“, yfirleitt á meðal andstæðinga eða gagnrýnenda þess. Flokkur:Alþýðulýðveldið Kína als:Volksrepublik China ja:中華人民共和国 ko:중화인민공화국 ms:Republik Rakyat China simple:People's Republic of China th:สาธารณรัฐประชาชนจีน zh-cn:中华人民共和国 zh-min-nan:Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok zh-tw:中华人民共和国

Lýðveldið Kína

Lýðveldið Kína (hefðbundin kínverska: 中華民國, einfölduð kínverska: 中华民国; Wade-Giles: Chung-hua Min-kuo, Tongyong Pinyin: JhongHuá MínGuó, Hanyu Pinyin: Zhōnghuá Mínguó) er fjölflokka fulltrúalýðræðisríki sem nær nú yfir Tævan, Pescadoreseyjar, Kinmeneyjar og Matsueyjar undan strönd meginlands Kína. Nafnið „Tævan“ er oft notað til að vísa til þessa ríkis en „Kína“ til að vísa til Alþýðulýðveldisins Kína á meginlandinu. Lýðveldið kína var eitt af 51 stofnríkjum Sameinuðu þjóðanna og eitt af þeim fimm ríkjum sem sátu í upprunalega öryggisráðinu, árið 1971 tók Alþýðulýðveldið Kína sæti þess hjá Sameinuðu þjóðunum og heldur því enn til dagsins í dag. Flest ríki tóku í kjölfar þess að viðurkenna Alþýðulýðveldið Kína sem sjálfstætt ríki í stað Lýðveldisins Kína en Lýðveldið Kína er nú viðurkennt sem sjálfstætt ríki af 26 ríkjum. Flokkur:Lýðveldið Kína ja:中華民国 ko:중화민국 zh-min-nan:Tiong-hôa Bîn-kok simple:Republic of China th:สาธารณรัฐจีน zh-cn:中华民国 zh-tw:中華民國

Norður-Kórea

Norður-Kórea, opinbert heiti Alþýðulýðveldið Kórea (Kóreska: Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk; Hangul: 조선민주주의인민공화국; Hanja: 朝鮮民主主義人民共和國), er land í austur Asíu og þekur norðurhluta Kóreuskaga, til suðurs á N-Kórea landamæri við Suður-Kóreu, en þessi lönd voru áður þekkt sem Kórea. Í norðri á N-Kórea landamæri við Kína og Rússland. Á stöku stað er landið kallað Pukchosŏn ("Norður-Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Norður-Han"; 북한; 北韓) er almennt notað í S-Kóreu. Flokkur:Norður-Kórea ja:朝鮮民主主義人民共和国 ko:조선민주주의인민공화국 ms:Korea Utara simple:North Korea th:ประเทศเกาหลีเหนือ zh-min-nan:Tiâu-sián

Suður-Kórea

Suður-Kórea eða Lýðveldið Kórea er land í Austur-Asíu. Það þekur syðri hluta Kóreuskaga og á landamæri að Norður-Kóreu nálægt 38. breiddargráðu. Kórea var eitt ríki til ársins 1948 þegar landinu var skipt í Kóreustríðinu. Flokkur:Suður-Kórea ja:大韓民国 ko:대한민국 ms:Korea Selatan simple:South Korea th:ประเทศเกาหลีใต้ zh-min-nan:Hân-kok

Japan

Japan (Nippon/Nihon 日本 (táknin merkja sól og rætur/uppruna), þýðir bókstaflega „Uppruni sólarinnar“), er landamæralaust land í Austur-Asíu, staðsett austur af Kóreuskaga og vestarlega í Kyrrahafinu. Nafnið er oft þýtt „Land rísandi sólar“ og er sú þýðing ættuð úr kínversku. Áður en Japan hafði nokkur samskipti við Kína, var landið kallað Yamato (大和). Wa (倭) var nafnið sem Kínverjar notuðu snemma þegar þeir töluðu um Japan. Japan samanstendur af röð eyja, stærstar þeirra eru frá norðri til suðurs, Kyūshū (九州), Shikoku (四国), Honshū (本州, stærsta eyjan), og Hokkaidō (北海道).

Nafnsifjar

Japan heitir á japönsku Nippon eða Nihon, bæði heitin eru skrifuð eins á japönsku ritmáli. Japanska nafnið Nippon er fyrir formlega notkun, s.s. á gjaldmiðli, frímerkjum og alþjóðlegum íþróttamótum. Nihon er hversdagslegt heiti Japans sem Japanar nota. Sem dæmi, Japanar kalla sig Nihonjin og tungumál sitt Nihongo: sem bókstaflega þýðir „japanskt fólk“ og „japönsk tunga“. Í Japan nú til dags, hefur nafnið Nippon meiri þjóðernissinnaða merkingu, notað meira af eldra fólki, meðan að Nihon er notað dagsdaglega af mestum hluta þjóðarinnar. Heiti Japans á evrópskum tungumálum (þar með talið íslensku) barst með verslunarleiðum til vesturs. Nafn Japans kom fyrst fyrir í skjölum frá Marco Polo sem Cipangu úr mandarín. Hins vegar er Japan á kantónsku Jatbun, og þaðan er vestræna heitið líklegast komið. Á malajísku varð kantónska heitið Japang og hafa Portúgalskir kaupmenn rekist á það í Malakka á 16. öld. Talið er að portúgalskir kaupmenn hafi borið nafnið til Evrópu. Það var fyrst skráð á ensku sem Giapan. Nihonkoku (日本国), er formlegt heiti Japans og þýðir í raun „japanska ríkið“.

Saga Japans

Fornleifarannsóknir benda til þess að búseta manna í Japan hafi hafist fyrir 500.000 árum, á fyrri hluta fornsteinaldar. Á ísöldum síðustu milljón ára hefur Japan tengst meginlandi Asíu (við Sakhalin í norðri og líklegast Kyūshū í suðri), sem hefur auðveldað búferlaflutninga manna, dýra og plantna til Japanska eyjaklasans, frá því svæði sem er nú Kína og Tævan. Við lok síðustu ísaldar og með heitara loftslagi tók Jomon-tímabilið (縄文時代) við u.þ.b. 14.500 f.Kr. Leirker frá Jomon tímabilinu í Japan eru meðal þeirra elstu í heiminum. Þegar tók að líða á Jamon tímabilið tóku að myndast smáþorp víða í Japan. Samkvæmt klassískri goðafræði Japans, var Japan sett á laggirnar á 7. öld fyrir Krist af Jimmu keisara, sem samkvæmt goðafræðinni á ættir sínar að rekja til guða. Um 300 fyrir Krist tók við Yayoi-tímabilið (弥生時代) sem markaði endalok Jomon tímabilsins. Tímabilið einkenndist af áhrifum frá asíska meginlandinu, til dæmis barst til Japans þekking á hrísgrjónarækt og þekking á bronsgerð. Jafnframt voru miklir búferlaflutningar frá mörgum hlutum Asíu til Japans á því tímabili. Almennt er samt talið víst að einhver tímann um 300 e.Kr. hafi Yamatoættin sameinað eyjarnar Honshū, Shikoku, Kyūshū og hugsanlega einhvern hluta Kóreuskaga og að það hafi verið upphafið að sameiningu Japans. Á 5. og 6. öld tóku Japanir upp kínverska ritkerfið og búddisma, fyrst gegnum Kóreuskaga en síðar beint frá Kína. Keisararnir voru aðeins að nafninu til stjórnendur, en gegndu í raun aðeins trúarlegu hlutverki. Raunverulegt vald var í höndum hirðar aðalsmanna sem höfðu arfgeng lénsréttindi. Árið 794 tók við Fujiwara fjölskyldan og Kammu keisari, hann reisti nýja höfuðborg (áður var Nara höfuðborgin), Heian-kyo (heitir nú Kyoto). Fujiwara fjölskyldan efldi veldi sitt með einokun og gifti meðlimi ættarinnar inn í keisarafjöldskylduna til að halda áfram völdum. Það gerðist iðulega að keisarinn sagði af sér og útnefndi yngri mann, ættingja Fujiwara, keisara. Fyrrverandi keisari gekk svo í klaustur og stjórnaði á bakvið tjöldin. Slíkur háttur var á lengi vel, en upp úr 900 fóru margir aðalsmenn, sem ekki höfðu mikil völd innan hirðarinnar, að hætta að sætta sig við hætti Fujiwara fjölskyldunar og settust að í héruðum þar sem þeir tóku sér völd og eignuðu sér landsvæði. Til að verja eigin landsvæði mynduðu þeir bændaheri, sem seinna kölluðust samúræjar. Þetta varð tilefni margra bardaga og hafði mikil áhrif á keisaraveldið. Loks árið 1185, sigruðu bræðurnir Yoshitsune og Yoritomo úr Minamoto fjölskylduni Taira fjölskylduna (sem þá var orðin voldugasta fjölskylda Japans) eftir langar erjur, og komu á sjogúnstjórn (herríkisstjórn, 幕府). Yoshitsune varð fyrsti einráði sjogúninn. Sjogúnstjórnin bar heitið Kamakura Sjogúnstjórnin (鎌倉幕府). Yoshitsune gerði ýmislegt til að bæta hag samúræja sinna og átti mikinn þátt í að skapa menninguna í kringum þá. Erfingjar Yoshitsune voru samt síðar meir aðeins einráðir opinberlega, en Hoju fjölskyldan stjórnaði í raun öllu á bakvið tjöldin. Þetta stjórnskipulag hélst lengi vel, eða allt til ársins 1854 þegar Bandaríkjamenn voru farnir að beita Japan þrýstingi til að opna hafnir sýnar fyrir erlendum kaupmönnum, en Japan hafði þá verið einangrað síðan snemma á 17. öld. Á Meijitímabilinu (1868 til 1912) voru lénsréttindi afnumin og Japanska ríkið tók á sig mynd kapítalískra ríkja í Evrópu.

Stjórnmál

Í Japan er stjórnarskrárbundin konungsstjórn með tveggja deilda þingi, sem kallast Kokkai (国会). Japan hefur konunglega fjölskyldu, þar sem keisarinn er hæst settur en samkvæmt núverandi stjórnarskrá hefur hann engin raunveruleg völd heldur þjónar hann eingöngu formlegu hlutverki þjóðhöfðingja. Framkvæmdavaldið, sem heyrir undir Kokkai, er í höndum ríkisstjórnar sem samanstendur af forsætisráðherra og öðrum ráðherrum, sem verða að vera almennir borgarar. Forsætisráðherrann er meðlimur í Kokkai. Forsætisráðherra hefur vald til að ráða og reka ráðherra, en ráðherrarnir þurfa flestir að vera meðlimir í Kokkai.

Héraðsskipan Japans

forsætisráðherra Japan er skipt upp í 47 héruð (raðað eftir ISO 3166-2):

- Hokkaidō
- Aomori
- Iwate
- Miyagi
- Akita
- Yamagata
- Fukushima
- Ibaraki
- Tochigi
- Gunma
- Saitama
- Chiba
- Tókýó
- Kanagawa
- Niigata
- Toyama
- Ishikawa
- Fukui
- Yamanashi
- Nagano
- Gifu
- Shizuoka
- Aichi
- Mie
- Shiga
- Kyoto
- Osaka
- Hyogo
- Nara
- Wakayama
- Tottori
- Shimane
- Okayama
- Hiroshima
- Yamaguchi
- Tokushima
- Kagawa
- Ehime
- Kochi
- Fukuoka
- Saga
- Nagasaki
- Kumamoto
- Oita
- Miyazaki
- Kagoshima
- Okinawa
Röðin á héruðunum er frá norðri til suðurs, sem er almennt notuð í Japan.
Landafræði
Okinawa Japan er stórt eyríki sem teygir sig eftir hluta af Kyrrahafsströnd Asíu. Stærstu eyjarnar heita Hokkaidō, Honshū (stærst og fjölmennust), Shikoku, og Kyūshū. Ryukyu eyjaklasinn teygir sig yfir 1000 km til suðvesturs frá Kyūshū alla leið til Tævan. Að auki eru um 3000 smærri eyjar sem tilheyra Japan. 73% landsins telst sem fjalllendi, fjallgarðar liggja eftir eyjunum endilöngum, venjulega frá norðri til suðurs. Hæsta fjallið er Fuji fjall sem er 3.776 metra hátt og er virkt eldfjall. Hið takmarkaða flatlendi er mjög þéttbýlt, Tókíó og nágrannaborgir mynda þannig langstærsta samfellda þéttbýlissvæði á jörðinni með yfir 33 milljónir íbúa. Japan er staðsett á hinum svonefnda eldhring sem umlykur Kyrrahaf og er mjög virkt jarðskjálfta og eldfjalla svæði. Stórir jarðskjálftar geta riðið yfir hvar sem er í Japan og má reikna með nokkrum slíkum á hverri öld. Á 20. öldinni urðu verstu skjálftarnir annarsvegar árið 1923 í nágrenni Tókíó sem kostaði 140.000 mannslíf og svo aftur 1995 við Kobe þar sem yfir 6000 manns létust. Jarðhiti er nokkur í Japan og víða má finna heitar uppsprettur og í kringum þær sumar hafa verið byggð böð og heilsuhæli, ekki ósvipað Bláa lóninu á Íslandi.
Tengt efni

- Japönsk menning
- Matarprjónar
- Hokusai
Tenglar

- [http://www.japan-guide.com/ Japan-Guide.com] Allt milli himins og jarðar um Japan
- [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ja.html CIA Factbook: Japan] Flokkur:Japan Flokkur:Konungsríki als:Japan ja:日本 ko:일본 ms:Jepun simple:Japan th:ประเทศญี่ปุ่น zh-min-nan:Ji̍t-pún

Mongólía

Mongólía er landlukt land í Mið-Asíu sem á landamæri að Rússlandi og Kína. Saga landsins er löng og það hefur breyst úr því að vera stórveldi á þrettándu öld með Gengis Khan í broddi fylkingar, í það að vera undirokuð þjóð.

Saga

Þjóðin er komin af hirðingjaættflokkum sem reikuðu um slétturnar í gegnum aldirnar. Gengis Khan gerði Mongólíu að stórveldi á þrettándu öld. Hann náði að sameina allar hirðingjaþjóðirnar og byggði upp ósigrandi reiðmannaher. Hver hermaður hafði þrjá til reiðar í hverjum herleiðangri til að yfirferðin yrði sem hröðust. Með ótrúlegri hörku og grimmúð náði Mongólía yfir stóran hluta Asíu, þar með talið Kína. Þegar veldi Mongóla var hvað stærst náði það allt frá Víetnam í austri að Ungverjalandi í vestri. Sonarsonur Gengis, Kublai Khan, vann í ýmsum landvinningum og reyndi að halda ríkinu saman, en það tókst ekki og ríkið leystist fljótlega upp í minni einingar. Seinna náðu Kínverjar stjórn á Mongólíu og skiptu því í Innri- og Ytri Mongólíu sem voru héruð innan Kína. Ytri Mongólía sagði skilið við Kína árið 1921 með stuðningi Sovétríkjanna og kallaði sig Alþýðulýðveldið Mongólíu frá 1924. Kommúnismi var tekinn upp í landinu og hélst þangað til Sovétríkin féllu. Sovétríkin vörðu landið gegn Japönum í Síðari heimsstyrjöld og þegar slettist upp á vinskap Sovétmanna og Kínverja árið 1958 tóku Mongólar afstöðu með Sovétríkjunum og leyfðu þeim að reka herstöðvar á landi sínu. Árið 1990 var bann við rekstri annara stjórnmálaflokka en Kommúnistaflokksins afnumið en kommúnistar héldu þó áfram að vera með stærstu flokkum landsins. Árið 1992 var tekin upp ný stjórnarskrá í Mongólíu þar sem Alþýðulýðveldið var afnumið og blöndu af forseta- og þingræði komið á.
Stjórnmál
Þar til 27. júní 2004 var hinn Mongólski Byltingarflokkur Alþýðunnar stærsti flokkur landsins, hann var stofnaður af fyrrverandi kommúnista leiðtogum landsins þegar Kalda stríðinu lauk. Stærsti andstöðuflokkurinn hefur verið Lýðræðisflokkurinn sem leiddi samsteypustjórn á árunum 1996-2000. Í kosningunum 2004 beið Byltingarflokkurinn mikinn ósigur og er nú í stjórnarandstöðu en kosningaþátttaka hefur aldrei verið meiri í landinu. Í rikinu er við lýði tvöfalt framkvæmdavald þar sem að kjörinn forseti gegnir hlutverki þjóðhöfðingja og forsætisráðherra er æðsti maður ríkisstjórnar. Löggjafarþingið kallast Hural, í því eru 76 sæti í einni deild.

Skipting í stjórnsýsluumdæmi

Mongólía skiptist í 21 Aimag eða héruð, sjá listann hér.

Landafræði

Mongólía hálf önnur milljón ferkílómetra að stærð, sem jafngildir ríflega fimmtánfaldri stærð Íslands, og eins og Ísland er Mongólía afar fámennt land. Einungis tvær milljónir af þeim 5 ½ milljónum Mongóla, búa í Mongólíu, hinir búa í ýmsum héröðum nágrannalandanna. Þessi litli fjöldi, 1,7 íbúar á ferkílómeter, gerir landið allnokkru strjálbýlla en til dæmis Ísland, sem hefur 2,7 íbúa á ferkílómeter. Höfuðborgin, Ulaanbataar, er byggð um 700.000 íbúum. Aðrar borgir eru öllu minni. Landið er á teygir sig sitthvorumegin við 46°N sem er svipað og Frakkland. Norðan-, mið-, og vestantil er mikið fjalllendi sem nær upp í 3600 metra hæð. Á landamærunum við Rússland er nokkuð um eldfjöll. Flestar ár landsins hverfa í sölt vötn sem aldrei komast til sjávar. Fjölbreytt dýralíf er í kringum vötnin, sérílagi norðantil. Eins og fyrr segir er Mongólía með hefðbundið og öfgakennt meginlandsloftslag, vetur eru langir, kaldir og þurrir en sumrin heit. Úrkoma er allt frá 5 cm á ári í Gobí eyðimörkinni upp í 50 í fjalllendi, þó meirihluti landsins sé allþurr. Dýra- og plöntulíf er fjölbreytt, skógar, gresjur og steppur skiptast á með sínum plöntu- og dýrategundum. Veðurfarið og hæðin setja vistkerfinu þó þröngar skorður.
Efnahagur
Kaupmáttur er rúmlega fimmtán sinnum minni en á Íslandi, sem jafnast ögn út vegna lægra verðlags þar. Þó er ljóst að fátækt er mjög mikil og í því sambandi má nefna að 36% íbúa lifa undir fátæktarmörkum. Landið er ríkt af málmum og kolum og kemur megnið af útflutningstekjum landsins af sölu þessa, einkum kopars. Mest viðskipti eiga þeir við Rússland, Kína og Japan. Kommúnismi, sem var tekinn upp 1921, olli straumhvörfum í lifnaðarháttunum. Heilsugæsla stórefldist og komið varð böndum yfir marga helstu sjúkdóma þess tíma. Iðnaður, sem fyrir var enginn, var rifinn upp og skóp landinu velsæld. Enn í dag er þó hráefnaútflutningur mikilvægastur í útflutningi, og róa nú stjórnvöld öllum árum að því að skapa meiri verðmæti úr þessum gæðum með fullvinnslu og að koma styrkari og fjölbreyttari stoðum undir atvinnulífið. Einkavæðing hefur verið nokkur undanfarin ár en slæmir vetur hafa verið nokkuð tíðir og ýtt undir verðbólgu og hægt á hagvexti.

Lýðfræði

Mongólar eru dökkir á hörund og dökkhærðir, meðalháir og kubbslegir í vexti og nokkuð skáeygir. Í margar aldir hafa mongólar verið hirðingjar og það eðli er enn ríkt í þeim. Til marks um það má nefna að um 15 húsdýr eru að meðaltali á hvert mannsbarn í landinu. Flestir Mongólar tala tungumálið Khalkha og nær allir eru búddatrúar.
Helstu heimildir

- Emblem, Hetland, Libæk, Stenersen, Sveen og Aastad. Heimsbyggðin. Mál og menning, Reykjavík. 1995.
- Encyclopædia Britannica Online. Mongolia. Sótt þann 18. apríl 2003 af slóðinni [http://search.eb.com/ebi/article?eu=297911]
- Bandaríska leyniþjónustan. The World Factbook 2002. Sótt þann 18. apríl 2003 af slóðinni [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mg.html]
- Sverrir Jakobsson. Umskipti í Mongólíu. Grein af vefritinu murinn.is. Sótt þann 21. apríl 2003 af slóðinni < [http://www.murinn.is/eldra_b.asp?nr=138&gerd=Frettir&arg=1]>
Sjá einnig

- [http://www.geocities.com/ulsuud Flags and arms of the aymags of Mongolia]
- [http://www.mongoliaphoto.com Mongolia photo]
- [http://www.altaimongolia.com Tourism in Mongolia] Flokkur:Mongólía ja:モンゴル国 ko:몽골 ms:Mongolia th:ประเทศมองโกเลีย zh-min-nan:Bông-kó·

Rússland

Rússneska sambandið (rússneska: Росси́йская Федера́ция, umritun: Rossíjskaja Federácija) eða Rússland (rússneska: Росси́я, umritun: Rossíja) er víðfemt land í Austur-Evrópu og Norður-Asíu. Landið er það langstærsta að flatarmáli í heiminum, það er nánast tvöfalt stærra en Kanada sem næststærst. Landið er einnig það sjöunda fjölmennasta heiminum. Landið var áður mikilvægasta sambandslýðveldi Sovétríkjanna en hlaut sjálfstæði eftir upplausn þeirra árið 1991. Mest af landsvæði, mannfjölda og iðnaðargetu gömlu Sovétríkjanna var í Rússlandi og eftir upplausnina var það Rússland sem tók við þeirra stöðu í heiminum. Þó að sé ekki lengur risaveldið sem það var þá er Rússland ennþá stór þátttakandi í alþjóðastjórmálum.

Saga

Þau víðerni sem Rússland nútímans þekur voru áður byggð ýmsum ósamstæðum ættbálkum sem sættu stöðugum innrásum húna, gota og avara á milli þriðju og sjöttu aldar eftir Krist. Fram á 8. öld bjuggu skýþar, írönsk þjóð, á gresjunum þar sem nú er sunnanvert Rússland og Úkraína og vestar bjó tyrknesk þjóð, kasar en þessir þjóðflokkar viku fyrir sænskum víkingum sem kallaðir voru væringjar og slövum sem þá voru teknir að flytjast á svæðið. Væringjar stofnuðu Garðaríki með höfuðborg í Hólmgarði og runnu síðar saman við slavana sem urðu fljótlega fjölmennasti þjóðflokkurinn þar. Garðaríki stóð í nokkrar aldir og á þeim tíma tengdist það rétttrúnaðarkirkjunni og flutti höfuðborg sína til Kænugarðs árið 1169. Á þessum tíma var fyrst farið að nota orðin „Rhos“ eða „Russ“, bæði um væringjana og slavana. Á 9. og 10. öld var þetta ríki hið stærsta í Evrópu og einnig var það auðugt vegna verslunarsambanda sinna við bæði Evrópu og Asíu. Á 13. öld var svæðið illa leikið af innbyrðis deilum sem og innrásum úr austri, bæði af hendi mongóla og íslömskum, tyrkneskumælandi hirðingjum sem áttu eftir að valda miklum óskunda á væðinu næstu þrjár aldirnar. Þeir gengu einnig undir nafninu tatarar og réðu lögum og lofum í mið- og suðurhluta Rússlands á meðan vesturhluti þess féll undir yfirráð Pólsk-litháenska stórhertogadæmisins. Upplausn Garðaríkis leiddi til þess að aðskilnaður varð milli Rússa sem bjuggu norðar og austar og Úkraínumanna og Hvítrússa í vestri og þessi aðskilnaður hefur haldist fram á þennan dag. Norður Rússland og Hólmgarður nutu einhverrar sjálfstjórnar á valdatíma mongóla og þessi svæði sluppu betur undan þeirri skálmöld sem ríkti annarstaðar í landinu. Íbúarnir þar þurftu þó að kljást við þýska krossfara sem reyndu að leggja undir sig svæðið. Líkt og á Balkanskaga og í Litlu Asíu varð langvarandi valdaskeið hirðingja til þess að hægja mikið á efnahagslegri og félagslegri þróun landsins. Þrátt fyrir það náðu Rússar að rétta úr kútnum ólíkt býsanska keisaradæminu sem var andlegur leiðtogi þeirra, ráðast gegn óvinum sínum og leggja lönd þeirra undir sig. Eftir að Konstantínópel féll árið 1453 var Rússland eina burðuga kristna ríkið í Austur Evrópu og það gat því litið á sig sem arftaka Austrómverska ríkisins. Þrátt fyrir að vera ennþá að nafninu til undir yfirráðum Mongóla tók hertogadæmið Moskva að auka áhrif sín og seint á 14. öld losnaði það alveg undan yfirráðum innrásarþjóðanna. Ívan grimmi sem var fyrsti leiðtoginn sem krýndur var keisari Rússlands hélt útþenslustefnunni áfram og náði nærliggjandi héruðum undir stjórn Moskvu og lagði svo undir sig víðerni Síberíu og Rússneska keisaraveldið varð til. Því næst komst Romanov ættin til valda, fyrsti keisari hennar var Mikael Romanov sem krýndur var 1613. Pétur mikli ríkti frá 1689 til 1725 en hann færði Rússland nær Vestur-Evrópu og sótti þangað hugmyndir og menningu til að draga úr áhrifum hirðingjamenningar sem hafði hafði haldið aftur af efnahagslegri framþróun landsins. Katrín mikla (valdatíð: 1767-1796) lagði áfram áherslu á þessi atriði og Rússland var nú stórveldi, ekki bara í Asíu heldur einnig í Evrópu þar sem það stóð nú jafnfætis löndum eins og Englandi, Frakklandi og Þýskalandi. Stöðugur órói var þó viðloðandi meðal ánauðugra bænda og niðurbældra menntamanna og við upphaf Fyrri heimsstyrjaldar virtist staða þáverandi keisara Nikulásar II og keisaradæmisins vera fremur óviss. Miklir ósigrar rússneska hersins í stríðinu kyntu undir uppþotum í stærri borgum sem að lokum leiddu til þess að Romanov ættinni var steypt af stóli 1917 í uppreisn kommúnista. Undir lok þessarar byltingar tók Bolsévika-armur Kommúnistaflokksins öll völd undir stjórn Vladimirs Leníns og Sovétríkin voru stofnuð en Rússland var þungamiðja þeirra. Undir stjórn Jóseps Stalíns var landið iðnvætt með hraði og samyrkjubúskapur tekinn upp í landbúnaði, fyrirkomulag sem kostaði tugi milljóna mannslífa. Í valdatíð hans tóku Sovétríkin þátt í Síðari heimsstyrjöld gegn Þýskalandi en mannfall var geypilegt í stríðinu, bæði meðal hermanna og almennra borgara. Að stríðinu loknu öðluðust Sovétríkin mikil áhrif í Austur-Evrópu og komu þar til valda leppstjórnum kommúnista í mörgum ríkjum og stofnuðu Varsjárbandalagið með þeim sem beint var gegn Atlantshafsbandalagi Bandaríkjanna og bandamanna þeirra en þessi tvö ríki voru nú einu risaveldin í heiminum og börðust um hugmyndafræði, völd og áhrif í Kalda stríðinu svokallaða sem braust í raun aldrei út í beinum vopnuðum átökum þessara tveggja ríkja en á milli þeirra ríkti ógnarjafnvægi sem byggði á stórum kjarnorkuvopnabúrum beggja aðila. Á áratugunum eftir fráfall Stalíns stöðnuðu Sovétríkin efnahagslega og félagslega og reynt var að slaka á kjarnorkuviðbúnaðinum en þeir voru einnig tímabil mikilla afreka hjá Sovéskum vísindamönnum. Um miðjan 9. áratuginn kynnti þáverandi leiðtogi Sovétríkjanna, Mikhail Gorbachev tillögur sínar glasnost (opnun) og perestroika (endurskipulagning) í þeim tilgangi að nútímavæða kommúnismann en óviljandi leystu þær úr læðingi öfl sem tvístruðu Sovétríkjunum í 15 sjálfsstæð ríki í desember 1991, Rússland langstærst þeirra. Rússland hefur síðan þá verið að reyna að byggja upp lýðræðislega stjórnunarhætti og markaðshagkerfi en gengur hægt. Skömmu eftir fall Sovétríkjanna tók að bera á þjóðernisdeilum á meðal sunmra þeirra fjölmörgu þjóðernishópa sem búa innan landamæra Rússlands og á stöðum eins og Téténíu og Norður-Ossetíu hefur brotist út skæruhernaður sem ennþá sér ekki fyrir endann á. Flokkur:Rússland als:Russland ja:ロシア ko:러시아 ms:Russia nb:Russland roa-rup:Rusii simple:Russia th:ประเทศรัสเซีย zh-min-nan:Lō·-se-a

Singapúr

Singapúr (einfölduð kínverska: 新加坡共和国; pinjin: Xīnjiāpō Gònghéguó, malasíska: Republik Singapura; tamílska: சிங்கப்பூர் குடியரசு) er borgríki á eyju við suðurodda Malakkaskaga í Suðaustur-Asíu. Hún liggur sunnan við malasíska héraðið Johor og norðan við Riau-eyjar í Indónesíu. Nafnið er dregið af malasíska orðinu singa sem merkir ljón og sanskrít pura sem merkir borg. Singapúr gengur líka undir sínu gamla malasíska nafni Temasek. Flokkur:Singapúr ja:シンガポール ko:싱가포르 ms:Singapura simple:Singapore th:ประเทศสิงคโปร์ zh-min-nan:Sin-ka-pho

קטגוריה:פעילי הג'יהאד האיסלאמי

ג'יהאד איסלאמי

zujer kalorie hoteles amsterdam narty francja gambling

:: RELATED NEWS ::

Réunion
L'illa de la Reunió (en francès Réunion) és una illa africana del grup de les Mascarenyes que forma una regió i un departament d'ultramar (ROM-DOM) francès. Situada a l'oceà Índic, es troba a l'est de Madagascar i a uns 200 km al su

Illa de la Reunió
L'illa de la Reunió (en francès Réunion) és una illa africana del grup de les Mascarenyes que forma una regió i un departament d'ultramar (ROM-DOM) francès. Situada a l'oceà Índic, es troba a l'est de Madagascar i a uns 200 km al su

Djebel al-Asr Gneiss
Djebel al-Asr Gneiss es un llogaret d'Egipte, l governadorat d'Assuan, uns 65 km al nord d'Abu Simbel, on s’han trobat restes arqueològiques del Antic Egipte i les restes d’una cantera utilitzada des el predinàstic i durant l’imperi antic. El lloc està en perill per la carretera del Djebel Uweinat i per un projecte hidrològic al oest del Wadi Toshka, que podria cobrir tota la zona. Fou localitzat el

Les Corts

Les Corts


(Bandera)	Escut oficial de les Corts
(En detall)

Template:Article desembre 15 El Plucker és un lector de documents multiplataforma lliure, sota llicència GNU, disponible en català, per a ordinadors de butxaca amb sistema operatiu