:: wikimiki.org ::
| Jörðin |
Jörðin
Jörðin er reikistjarna, einn af fylgihnöttum sólarinnar, sem er fastastjarna. Aðrir fylgihnettir sólarinnar eru Merkúríus, Venus, Mars, Júpíter, Satúrnus, Úranus, Neptúnus og Plútó. Þetta er röðin talið frá sólu og kemur jörðin á milli Venusar og Mars.
Fræðigreinin sem fjallar um sólina og aðrar fastastjörnur og reikistjörnur þeirra og hugsanlega fylgihnetti reikistjarnanna nefnist stjörnufræði. Sú fræðigrein sem fjallar um jörðina sérstaklega, myndun hennar, gerð og eðli, nefnist jarðfræði og jarðeðlisfræði.
Lög jarðarinnar eru skorpa, möttull og kjarni.
Skorpan er skipt í allnokkra fleka (flekakenningin) og fljóta þeir ofan á möttlinum og eru á hreyfingu hver gagnvart öðrum (landrekskenningin). Upphafsmaður fleka- og landrekskenningarinnar var þýski vísindamaðurinn Alfred Wegener. Þessar kenningar eru almennt viðurkenndar í dag.
Við núning sem myndast þar sem flekarnir rekast saman myndast spenna í jarðskorpunni og veldur hún iðulega jarðskjálftum. (Dæmi: Suðurlandsskjálftar). Þar sem flekana rekur í sundur verður gliðnun og eru þar tíðari eldgos en annars staðar. Slíkt á við til dæmis á Íslandi. (Dæmi: Hekla, Vestmannaeyjar, Krafla, Askja, Grímsvötn).
Flokkur:Reikistjörnur í sólkerfinu
ja:地球
ko:지구
ms:Bumi
simple:Earth
th:โลก
zh-min-nan:Tē-kiû
ReikistjarnaReikistjarna (eða pláneta) er í almennu tali hugtak notað um stóran kúlulaga hlut á sporbaug um stjörnu, sem er ekki stjarna sjálfur. Hugtakið hefur þó enga nákvæma vísindalega skilgreiningu og eru deilur um hvernig það skuli skilgreint.
Alþjóðasamband stjarnfræðinga hefur nú á skrá níu reikistjörnur í sólkerfinu, valið er byggt á sögulegu ástæðum. Þar sem hugtakið reikistjarna hefur enga vísindalega skilgreiningu hefur fjöldi reikistjarna í sólkerfinu orðið deilumál. Sumir telja þær átta og að Plútó skyldi taka af skrá, á meðan aðrir vilja fimmtán eða fleiri á skrá (fer eftir skilgreiningu sem notuð er).
Nafnsifjar orðsins „reikistjarna“
:Elsta dæmið sem nú er í ritmálsskrá Orðabókar Háskólans um orðið 'reikistjarna' er úr Almennri landaskipunarfræði I-II eftir Gunnlaug Oddsson og fleiri frá 1821-1827 (bls. 66-67). Þar og í öðrum dæmum frá 19. öld er orðið haft í sömu merkingu og hér er lýst, þannig að það hefur líklega aldrei verið notað í merkingunni 'föruhnöttur'.[http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=1399]
Orðið reikistjarna er stundum ekki notað sem algjört samheiti plánetu (e. planet):
:Í vönduðum enskum orðabókum er gerður greinarmunur á tveimur aðalmerkingum í orðinu 'planet' (Stein, 1975). Annars vegar merkir það sama og 'reikistjarna' eins og merkingu þess orðs er lýst hér á undan, en hins vegar getur það þýtt ´lýsandi hnöttur sem sést með berum augum og hreyfist miðað við fastastjörnur'. Í síðari merkingunni hefur orðið stundum verið þýtt sem 'föruhnöttur', en þessir hnettir eru sjö: tunglið, sólin, Merkúríus, Venus, Mars, Júpíter og Satúrnus (Sören Sörenson 1986; Þorsteinn Vilhjálmsson 1986-7).[http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=1399]
Í dag er orðið „planet“ í ensku venjulega ekki notað um sólstjörnur eða hnetti sem hafa ekki sporbaug um sólstjörnu. Þ.a.l. myndi enginn telja tunglið eða sólina til plánetu í dag.
Nafnsifjar orðsins „pláneta“
Orðið pláneta er ættað af gríska orðinu πλανήτης (umritað: planētēs) sem þýðir flakkari.
Tengt efni
- Stjarna
- Loftsteinn
Heimildir
-
-
als:Planet
ja:惑星
ko:행성
ms:Planet
simple:Planet
th:ดาวเคราะห์
zh-min-nan:He̍k-chheⁿ
Sólin
Sólin er stjarna í miðju sólkerfinu. Jörðin snýst á sporbaug í kringum sólina, ásamt öðrum plánetum, smástirnum, loftsteinum, halastjörnum og ryki. Hiti og ljós sem stafar frá henni styður undir næstum allt líf á jörðu.
Sólin er rafgaskúla sem hefur massa í kringum 2×1030 kg, sem að er svolítið meiri en meðalstjarna. Um 74% af massa hennar er vetni, 25% helín og afgangurinn skiptist á milli örlítils magns af þyngri frumefnum. Sólin er talin vera um 4,5 milljarða ára gömul, og er um það bil komin hálfa leið í gegnum meginraðarferli sitt, þar sem að kjarnasamruni í kjarna hennar bræðir saman vetni til að mynda helín. Eftir um 5,5 milljarði ára mun sólin breytast í hringþoku.
Þó svo að hún sé nálægasta stjarna við jörðu og hefur verið gríðarlega rannsökuð af vísindamönnum, eru enn margar ósvaraðar spurningar um sólina, eins og til dæmis af hverju ytra loftslag hennar hefur hitastig yfir 106 K á meðan sýnilegt yfirborð hennar (ljóshvolfið) hefur einungis hitastig upp á 6.000 K.
Forðast skal frá því að horfa beint í sólina því að það getur skemmt sjónhimnuna og leitt til blindni.
Almennar upplýsingar
blindni
Sólin er flokkuð sem meginraðarstjarna sem að þýðiar að hún er í „vökvajafnvægi“, þar sem að hún dregst hvorki saman né þenst út, og myndar orku við samruna vetniskjarna yfir í helín. Sólin er í litrófsflokknum G2V, þar sem að G2 merkir að litur hennar sé gulur og að litróf hennar innihaldi litrófslínur jónaðra og hlutlausra málma ásamt mjög veikum vetnislínum, og V að hún sé, eins og flestar stjörnur, dvergstjarna á meginröðinni.
Talið er að Sólin hafi meginraðarlíftíma í kringum um 10 milljarða ára. Núverandi aldur hennar er talin vera í kringum 4,5 milljarða ára. Var þessi aldur hennar reiknaður með því að nota tölvulíkan af þróun stjarna. Sólin er á sporbaug um Vetrarbrautarina, á milli 25.000 og 28.000 ljósára fjarlægð frá miðju hennar. Sólin klárar einn sporgbaug á um 226 milljón árum. Brautarhraði er í kringum 217 km/s, sem að jafngildir einu ljósári á 1400 ára fresti, og einni stjarnfræðieiningu á átta daga fresti.
Stjarnfræðilegt merki sólarinnar er hringur með punkt í miðju hans (Mynd:Sol.gif).
Bygging
Mynd:Sol.gif
Sólin er næstum alveg slétt kúla, pólfletja hennar er talin vera í kringum 9 milljónustu, sem að þýðir að munur á þvermáli hennar í kringum pólana og í kringum miðbaug svarar til um 10 km.
Þetta kemur til sökum þess að miðflóttaáhrif hægs snúnings sólarinnar er um 18 milljón sinnum veikari en yfirborðsþyngdarafls hennar (við miðbaug). Flóðhrif plánetanna hefur lítil áhrif á lögun sólarinnar, þó að sólin sjálf sé á sporbaug um samþungamiðju sólkerfisins, sem er örlítið frábrugðinn miðju sólarinnar sökum massa Júpíters. Massi sólarinnar er samt þó svo gríðarlega mikill í samanburði að þungamiðja sólkerfisins er yfirleitt innan ytri marka sólarinnar sjálfrar.
Sólin hefur ekki skýr endamörk eins og steingerðar plánetur hafa, því að þéttleiki rafgassins minnkar í veldisfalli frá miðju hennar. Þrátt fyrir það hefur sólin vel skilgreinda innri byggingu, sem að lýst er betur hér að neðan. Radíus sólarinnar er mældur frá miðju út að endimörkum ljóshvolfs hennar.
Innviðir sólarinnar eru ekki sjáanlegir með beinum aðferðum og ógagnsæ rafsegulgeislun. Þrátt fyrir það, rétt eins og hægt er að rannsaka innviði jarðarinnar með því að skoða bylgjur sem að myndaðar eru af jarðskjálftum (jarðskjálftafræði), notast sólskjálftafræði við hljóðbylgjur sem að ferðast í gegnum sólina til að rannsaka innviði hennar. Þessi fræði hefur aukið gríðarlega skilning okkar á innri byggingu sólarinnar. Einnig hafa tölvulíkön verið notuð sem fræðigrunnur til að rannsaka dýpri lög hennar.
Kjarni
Við miðju sólarinnar, þar sem að eðlismassi nær 150.000 kg/m3 (150-falldur þéttleiki vatns á Jörðinni), breytir kjarnasamruni] vetni í helín, og myndar orkuna sem að heldur sólinni í jafnvægi. Um það bil 8,9×&1037 róteindum (vetniskjörnum) er breytt í helínkjarna á hverri sekúndu, sem sem að skilar af sér á sama tímum 383 jottavöttum af orku. Líkön benda til að það taki orkuríkar ljóseindir, sem verða til við þennan kjarnasamruna, um 160.000 ár að skila sér upp á yfirborð sólarinnar. Ferill þeirra upp á yfirborðið gengur eftir óbeinum leiðum, ásamt viðstöðulausri gleypni og útgeislun í sólarmöttlinum. Er ljóseindirnar ná upp á yfirborðið sleppa þær út í geim sem sýnilegt ljós. Losnar einnig um fiseindir við sama samrunaferli, en ólíkt ljóseindum er lítil víxlverkun milli þeirra og annarra efna, og sleppa því næstum allar samstundis úr greipum sólarinnar.
Kjarninn nær upp að 0,2 af radíus sólar frá miðju, og er sá eini hluti sólarinnar þar sem að merkjanlegur hiti er framleiddur með kjarnasamruna: afgangurinn af stjörnunni er hitaður með orku sem að flyst út á við. Öll orka sem framleidd er í kjarnanum þarf að ferðast í gegnum ytri lög sólarinnar upp að ljóshvolfi, áður en að hún sleppur út í geiminn.
Geislunarhvolf
Frá kjarna fram að 0,7 radíus sólar frá miðju, er efni sólarinnar nógu heitt og þétt til að hitaútgeislun sé nægjanleg til að færa hinn gríðarlega hita frá kjarnanum út á við. Á þessu svæði er ekkert hitauppstreymi: þó svo að efni kólni eftir því sem fjarlægð frá miðju eykst, er hitastigull þess hægari en innrænt hitafall og nær því ekki að halda í gangi uppstreymi. Hiti er í staðinn færður af jónum vetnis og helíns sem að gefa frá sér ljóseindir sem að ferðast örlitla vegalengd áður en að þær eru gleyptar af öðrum jónum.
Iðuhvolf
ljóseind
Frá 0,7 radíus sólar frá miðju og upp að yfirborði, er efni sólarinnar ekki nógu þétt eða heitt til að færa hita út á við með geislun. Sökum þess myndast hitauppstreymi þegar hitasúlur bera með sér heitt efni upp að yfirborði sólar (ljóshvolfinu). Þegar efnið hefur kólnað við yfirborðið, steypist það aftur niður á botn iðuhvolfsins og gleypir í sig meiri hita frá efri hluta geislunarhvolfsins.
Hitasúlurnar í iðuhvolfinu mynda far á yfirborði sólarinnar, í formi sólýrna og ýruklasa. Þetta ólgandi uppstreymi á ytri pörtum innviða sólarinnar myndar „smágerða“ rafala sem að svo mynda norður- og suðursegulskaut út um allt á yfirborði sólarinnar.
Ljóshvolf
Sýnilegt yfirborð sólar er ljóshvolfið; undir því er sólin ógagnsæ sýnilegu ljósi. Fyrir ofan ljóshvolfið, losna orkuríkar ljóseindir frá sólinni og breiðast sem sólarljós út í geiminn. Sólarljós hefur svarthlutslitróf sem að bendir til þess að hitastig þess sé um 6.000 K.
Þéttleiki einda í ljóshvolfinu er um 1023/m3 (í kringum 1% af þéttleika einda í andrúsmlofti Jarðar við sjávarmál). Hlutar sólarinnar fyrir ovan ljóshvolfið eru saman kallaðir „lofthjúpur sólar“. Hægt er að skoða þá með sjónaukum yfir allt rafsegulrófið, frá útvarpsbylgjum, í gegnum sýnilegt ljós fram að gammageislum.
Tengill
Flokkur:Sólkerfið
Flokkur:Gulir dvergar
als:Sonne
ja:太陽
ko:태양
ms:Matahari
simple:Sun
th:ดวงอาทิตย์
zh-min-nan:Ji̍t-thâu
Merkúríus (reikistjarna)Merkúríus (einnig kölluð Merkúr) er innsta reikistjarnan í sólkerfinu og sú næst-minnsta (á eftir Plútó). Hún er nefnd eftir rómverska guðinum Merkúríus. Fyrir 5. öld f.Kr. héldu grikkir aðhún væri tvær stjörnur, þar sem þeir höfðu ekki gert sér grein fyrir því að hún birtist sitt hvoru megin við sólina á svona stuttu millibili. Sú sem menn sáu í kvöldhimninum var kölluð Hermes en Apollo, eftir sólguðinum, þegar hún birtist á morgnana. Pýþagóras er talinn sá fyrsti sem benti á að þetta væri eini og sami hluturinn. Í kínveskri, japanskri, kóreskri og víetnamskri menningu er hún kölluð Vatnsstjarnan, byggt á frumefnunum fimm.
Andrúmsloft
Merkúríus hefur leifar af andrúmslofti en það er afar þunnt. Gasfrumeinindirnar í andrúmsloftinu rekast oftar á yfirborð reikistjörnunnar en þær rekast hver á aðra. Reikistjarnan er því talin vera súrefnislaus. Andrúmsloftið er að mestu úr súrefni, vetni, helíum og natríum (sodium).
Vegna lítils þyngdarafls, tapast andrúmsloftið út í geiminn en er jafnað út af nokkrum ferlum:
# Sólvindar gripnir af segulmagni reikistjörnunnar.
# Loftkennd efni sem verða til vegna árekstra lítilla loftsteina á reikistjörnuna.
# Bein hitauppgufun pólaríssins.
# Útgösun.
Flokkur:Reikistjörnur í sólkerfinu
ja:水星
ms:Utarid
simple:Mercury (planet)
Mars (reikistjarna)
Mars er fjórða reikistjarnan frá sólu í sólkerfinu, og er nefnd eftir rómverska stríðsguðinum mars, sökum hins rauða litar sem prýðir yfirborðið, en hann er til kominn vegna járnríks bergs og ryks sem hefur ryðgað. Yfirborð Mars einkennist af stórum gljúfrum og stórum eldfjöllum.
Nafnið Mars er komið af rómverska stríðsguðinum Mars út af því að þeim rauða lit sem virðist vera á reikistjörnunni séð frá jörðu. Út af þessum rauða lit er hún einnig oft kölluð „rauða plánetan“. Í kínveskri, japanskri, kóreskri og víetnamskri menningu er hún kölluð Eldstjarnan, byggt á frumefnunum fimm.
Tvö tungl, Fóbos og Deimos eru á sporbraut um hana, en þau eru bæði smágerð og hafa einkennilega lögun, Fóbos er minni en Deimos og er sporbaugur hans þar að auki styttri – þau eru líklega loftsteinar sem voru fangaðir í þyngdarafli Mars.
Vatn á Mars
Einhverjar kenningar eru um að vatn sé að finna á Mars en það er allavega ekki í fljótandi formi - vegna lágs loftþrýstings er suðumark vatns 0° á selsíus svo að það myndi gufa upp um leið og það kæmi upp á yfirborðið. Fram hafa komið kenningar um að hugsanlega sé frosið vatn að finna undir yfirborðinu eða í gígum við pólana þar sem aldrei skín sól.
Eldvirkni
Eldfjöll á Mars eru stærri en eldfjöll sem finnast á Jörðinni vegna þess að ekkert landrek er á Mars og þess vegna verða ekki fleiri eldfjöll til, heldur stækka þau sem eru þar nú þegar. Olympus Mons er stærsta eldfjallið sem menn vita um, en það þekur landsvæði á stærð við Ísland og er um 27 km á hæð. Mesti hæðarmunur á Jörðu á Mt. Everest og dýpstu úthafsgjám er til samanburðar tæpir 20 kílómetrar.
Flokkur:Reikistjörnur í sólkerfinu
als:Mars (Planet)
ja:火星
ko:화성
ms:Marikh
simple:Mars (planet)
th:ดาวอังคาร
Satúrnus (reikistjarna)
Satúrnus er sjötta reikistjarnan frá sólu. Hann er næststærsta reikisstjarna sólkerfisins, á eftir Júpíter og nefndur eftir rómverska guðinum með sama nafni. Í kínveskri, japanskri, kóreskri og víetnamskri menningu er hún kölluð Jarðstjarnan, byggt á frumefnunum fimm. Satúrnus er frægur fyrir hringi sína sem eru mjög umfangsmiklir og aðallega úr ís og grjóti.
Líkt og Júpíter er Satúrnus að mestu leyti gerður úr vetni (75%) og helíum (25%), vatni, metani, ammoníaki og bergi og er því svipaður að samsetningu og upprunalega geimþokan sem sólkerfið myndaðist úr.
Innviði Satúrnusar svipar til innviða Júpíters og samanstanda af kjarna úr bergi, lagi úr fljótandi vetni og lagi úr vetni í sameindaformi. Ýmis afbrigði af ís eru einnig til staðar.
Flokkur:Reikistjörnur í sólkerfinu
zh-min-nan:Thó·-chheⁿ
ko:토성
ms:Zuhal
ja:土星
simple:Saturn (planet)
th:ดาวเสาร์
Neptúnus (reikistjarna)
Neptúnus er áttunda (stundum níunda, þar sem sporbraut Plútós fer stundum inn fyrir sporbraut Neptúnusar) reikistjarna frá Sólu í sólkerfinu. Reikistjarnan er nefnd eftir rómverska sjávarguðinum Neptúnusi og er merki plánetunnar það sama og guðsins, það er þríforkur. Vitað er að Neptúnus hefur 8-13 tungl, það þekktasta af þeim er Tríton. Neptúnus var uppgötvaður af mönnum þann 23. september 1846 og síðan þá hefur aðeins eitt geimfar kannað hann, það var Voyager 2 sem fór þar hjá 25. ágúst 1989.
Flokkur:Reikistjörnur í sólkerfinu
ko:해왕성
ms:Neptun
ja:海王星
simple:Neptune (planet)
th:ดาวเนปจูน
zh-min-nan:Hái-ông-chheⁿ
Plútó (reikistjarna)Plútó er níunda og síðasta reikistjarnan frá sólu í sólkerfinu, hún er 2.300 km í þvermál, og því minnsta reikistjarnan sem gengur í sporbaug kringum sólina. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328] Ennfremur er hann sú reikistjarna sem lengst er frá sólinni. Minnsta fjarlægð Plútós frá jörðu er um 4290 milljón kílómetrar og sú mesta um 7530. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=510]Plútó uppgötvaðist árið 1930 af bandaríska stjörnufræðingnum Clyde Tombaugh (1906-1997). [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328]
Braut Plútós um sólina er ekki í sömu sléttu og hinar reikistjörnurnar heldur hallar hún um 17 gráður miðað við brautir hinna. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=1415] Ennfremur er brautin óvenju ílöng. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328]
Árið 1988 uppgötvuðu vísindamenn hjá NASA að Plútó hafi lofthjúp vegna þess að þá bar stjörnuna í aðra. Hefði birta Plútó dofnað hratt myndi það þýða að hún hefði engan lofthjúp, en þar sem birtan dofnaði hægt hlýtur reikistjarnan að hafa einhvern lofthjúp.
Plútó hefur einn fylgihnött eða tungl sem nefnist Karon. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=2404] Karon er 900 km í þvermál og um sex daga á leið sinni kringum Plútó. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328]
Heimildir
- Mitton, Jacqueline og Mitton, Simon. 2000. Stjörnufræði fyrir byrjendur. Mál og Menning, Reykjavík.
Flokkur:Reikistjörnur í sólkerfinu
Flokkur:Plútó
Flekakenningin voru kortlagðir á síðari hluta 20. aldar.]]
Flekakenningin er kenning John Tuzo Wilsons um jarðfleka, henni er ætlað að útskýra rek meginlandanna.
Tengt efni
- Jarðfleki
- Heitur reitur
Flokkur:Flekakenningin
ja:プレートテクトニクス
ms:Plat tektonik
EldgosEldgos kallast sá þáttur eldvirkni, þegar kvika brýtur sér leið upp úr jarðskorpunni, ýmist í mynd hrauns eða ösku.
Sjá einnig:
- Eldgosaannáll Íslands
Flokkur:Eldfjallafræði
Hekla]
Hekla er eitt virkasta og þekktasta eldfjall á Íslandi, það er staðsett sunnanlands í Rangárvallasýslu. Hekla sést víða að og er auðþekkjaleg – eins og bátur á hvolfi með breiðar axlir og háan toppgíg. Alls er fjallið talið vera 1.491 m hátt og gaus síðast í febrúar 2000. Þá var hægt að spá fyrir um eldgosið 15 mínútum áður en það hófst.
Hekla er fremur ungt eldfjall og er núverandi meginhluti hennar talinn vera yngri en 2.500 til 7.000 ára gamall. Fjallið stendur á fremur þykkri jarðskorpu þar sem Suðurlandsbrotabeltið og Suðurlandsgosbeltið mætast. Þarna er því mikil virkni í jarðskorpunni, spenna er hlaðinn í brotbeltinu en undir gosbeltinu liggja kvikuhólf og -þrær.
Allstór sprungurein er undir fjallinum sem bendir til þess að gos hafi verið í gossprungum áður en fjallið hlóðst upp og kvikuhólf þess myndaðist. Þessi sprunga sést vel á yfirborðinu og hefur oft gosið úr henni, en þó líka úr öxl fjallsins, s.s. utan sprungunnar. Þessari Heklugjá tengjast fleiri gígar sem hafa gosið í áranna rás, sumir einu sinni, aðrir oftar.
Fjallið sker sig frá öðrum íslenskum eldfjöllum að því leyti að kvikuhólf hennar er mun dýpra en í öðrum fjöllum landsins, eða á um 11 km dýpi í jarðskorpunni.
Forsöguleg gos í Heklu
Einhver mestu hamfaragos á Íslandi áttu sér stað í Heklu fyrir 7000, 4500 og 2900 árum. Þá var gosvirkni í Heklu öðruvísi en nú er. Lengra leið á milli gosa og sprengivirkni þeirra var mun meiri, en eingöngu kom upp kísilrík (súr) gjóska og að öllum líkindum runnu engin hraun í þessum gosum. Ummerki um þessi gos má finna í formi gjóskulaga sem dreifðust yfir stóran hluta landsins, einkum í norðurátt. Það var jarðfræðingurinn Sigurður Þórarinsson sem gaf þessum gjóskulögum nöfn og nefndi þau H5, H4 og H3, en af þeim er H3 mesta og útbreiddasta gjóskulagið. Ummerki hafa einnig fundist um fjórða sprengigosið sem líklega varð fyrir um 3500 árum en það er þó mörgum stærðargráðum minna en hin. Vikurinn frá þessu gosi nefndi Sigurður Þórarinsson upphaflega H2 þar sem hann taldi hann vera yngri en H3 gjóskuna. Síðar kom í ljós að svo var ekki og hefur vikurinn sem myndaðist í þessu gosi síðan gengið undir nafninu Selsundsvikurinn. Eina gos Heklu á sögulegum tíma sem sambærilegt er við þessi forsögulegu gos, er gosið árið 1104 sem einnig var sprengigos, en gjóskufallið frá því gosi lagði t.a.m. byggð í þjórsárdal í eyði.halló
Gossaga Heklu á sögulegum tíma
Hekla hefur gosið árið 1104, 1158, 1206,1222, 1300, 1341, 1389 ,1510 ,1597 ,1636 ,1693 ,1766 ,1845 ,1947 ,1970 ,1980 ,1991 og 2000
Tjón í Heklugosum
2. nóvember 1947 lést Steinþór Sigurðsson í Hekluhrauni, er hann var við rannsóknarstörf og kvikmyndaði hraunstraum. Valt þá glóandi hraunsteinn úr hraunbrúninni, hæfði Steinþór og lést hann samstundis.
Tengt efni
- [http://www.south.is/hekla.html Stutt um Heklu] (á ensku)
- [http://www.islandia.is/hamfarir/jardfraedilegt/eldgos/hekla.html Hekla (jarðfræði og gos)] (á íslensku)
- [http://www.decadevolcano.net/volcanoes/iceland/hekla.htm Hekla (stutt um jarðfræði)] (á ensku)
Heimildir
- Íslenskar eldstöðvar eftir Ara Trausta Guðmundsson.
- Öldin okkar 1931-1950. Gils Guðmundsson ritstýrði. Kom út árið 1975.
Flokkur:Eldstöðvar á Íslandi
GrímsvötnGrímsvötn er virk eldstöð undir Vatnajökli austur af Grímsfjalli, vötnin eru ein virkasta eldstöð landsins og hefur að öllum líkindum gosið oftar en hundrað sinnum og þar af þrettán sinnum síðan 1902. Eldstöðin er um 100km löng og 15 km að breidd.
breidd
Fjöll eins og Herðubreið myndast við gos undir jökli, og kallast (hraun)stapar.
Tímaröð gosa
- 1902, 1922, 1933, 1934, 1938, 1945, 1954, 1983, 1996, 1998, 2004
Gosið 1998
Gosið hófst 18. desember 1998 kl. 09:20 UTC+0, Þetta var í fyrsta skipti sem vísindamenn gátu fylgst með eldgosi undir stórum jökli.
Gosið 2004
Hófst upp úr tíu að kvöldi 1. nóvember, greind voru ummerki eldgoss upp úr klukkan átta.
1. nóvember
Tenglar
- [http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_grimsvotn.html Yfirlit yfir Grímsvötn]
- [http://www.millhouse.nl/grimsvotn2004.html Myndir Grimsvotn 2004 by Fred Kamphues]
- [http://www.hi.is/~mmh/gos/ The Dec. 18 - Dec. 28, 1998 Grímsvötn eruption]
- [http://www.lancs.ac.uk/ug/lloydca/formation.html Processes of Formation and Emptying of Glacially-Dammed Lakes]
Flokkur:Íslenskar eldstöðvar
Flokkur:Eldstöðvar undir jökli
Flokkur:Reikistjörnur í sólkerfinu
Flokkur:Reikistjörnur
Flokkur:Sólkerfið
MyoblastEin Myoblast (von griech. mys=Muskel, blastos=Keim), auch Sarkoblast (sarkos=Fleisch), ist eine spindelförmige Vorläuferzelle der Skelettmuskelfasern beim Embryo. Myoblasten entwickeln sich aus Prämyoblasten im Myotom und diese stammen vom mittleren Keimblatt (Mesoderm) ab.
Myoblasten synthetisieren die Myofilamente Aktin und Myosin. Im Gegensatz zu den späteren Muskelfasern besitzt ein Myoblast nur einen Zellkern. Durch amitotische Zellteilungen entstehen aus Myoblasten über die Zwischenstufe vielzelliger Myotuben die definitiven Muskelzellen (-fasern).
Nach der Geburt erfolgt die Verdickung des Muskels, zum Beispiel durch Training, vorwiegend durch eine Verdickung (Hypertrophie) bestehender, nicht aber durch Vermehrung (Hyperplasie) von Muskelfasern. Im begrenztem Umfang ist bei Adulten eine Neubildung von Muskelfasern durch Myoblasten möglich. Die in den Skelettmuskelfasern unter der Basalmembran sitzenden Myoblasten nach der Geburt bezeichnet man als Satellitenzellen. Zumeist vernarbt aber eine Muskelverletzung, z.B. ein Muskelfaserriss, aber bindegewebig.
Klinische Aspekte
Die Transplantation von Myoblasten in abgestorbene Herzmuskelareale nach einem Herzinfarkt ist gegenwärtig Gegenstand intensiver wissenschaftlicher Untersuchungen.
Gutartige Tumore der Quergestreiften Muskulatur bezeichnet man wegen der Myoblasten-ähnlichen Zellen als Myoblastenmyom.
Weblinks
- [http://www.embryology.ch/allemand/mmuskel/histogenese01.html Histogenese der Muskulatur mit Zeichnungen]
- [http://www.kup.at/kup/pdf/4285.pdf Stammzelltherapie bei Herzerkrankungen: Status quo]
Kategorie:Embryologie
Kwiaciarnia d slots Rolety blackjack samsung true tone
|
|
|
| :: RELATED NEWS :: |
Ivar Wahlgren
Ivar Wahlgren född Ivar Hugo Wahlgren 27 augusti 1901 på Värmdö död 19 juni 1983 i Vällingby, skådespelare och sångare.
Wahlgren filmdebuterade
|
Norrköpings historia - 1600-talet
För historia före medeltiden, se artikeln Norrköpings kommun.
Norrköping fick stadsrättigheter 1384, eventuellt hade sådana rättigheter getts även tidigare. Men då hade människor bott kring Motala Ströms fall under lång tid.
Stadens fick sin första storhetstid under
|
|
Andrew Dismore
Andrew Hartley Dismore, född 2 september 1954, är en brittisk parlamentsledamot för Labour. Han representerar valkretsen Hendon i London sedan 1997. Han var tidigare lokalpolitiker i Westminster Council.
En f
|
Toledo, Spanien
frame
Toledo är en stad i Spanien.
Den historiska staden Toledo blev 1986 uppsatt på UNESCO:s Världsarvslista.
Kategori:Orter i Spanien
Kategori:Spaniens världsa
|
Versaillesdiktatet
enligt Versaillesfreden (ur Nordisk familjebok)]]
Versaillesfreden var det fredsavtal som slöts 1919 mellan Tyskland och Ententen efter första världskriget. Namnet är ofta använt som samlande benämning på de olika fredsavtal som slöts efter detta krig.
Freden i Versailles betraktas av somli
|
Jonathan Djanogly
Jonathan Simon Djanogly, född 3 juni 1965, är en brittisk parlamentsledamot för Conservative Party. Han representerar valkretsen Huntingdon sedan 2001 då han efterträdde John Major som representant för de
|
Van der Waals lag
van der Waals lag är en generalisering och förbättring av den ideala gaslagen, formulerad av Johannes van der Waal, som inkluderar två av faktorerna som inte beaktas i denna:
- Attraktionskraften mellan molekylerna
- Volymen för molekylerna
van der Waals lag ger en bättre bekrivning av en gas vid höga tryck
då gasen blir så tät att man måste räkna med gasmolekylernas egenvolym och ta hänsyn till de små attraktiva krafter som råder mellan molekylerna.
van der
|
Olympiska sommarspelen 2000 - Bordtennis:Dubbel damer
Medaljörer
Turneringen
Kval
Spelades 16 september
Gruppspel
Grupp A
Spelades 16 september och 18 september
Grupp B
Spelades 16 september och 18 september
Grupp C
Spelades 16 september och
|
|
