:: wikimiki.org ::

Afryka

Afryka

Afryka -drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,316 mln km² powierzchni, czyli 20,3 % powierzchni globu. Zamieszkuje go jedna ósma populacji Ziemi, 810 mln ludzi. Jest najbiedniejszym kontynentem na kuli ziemskiej, dotkniętym wieloma plagami - takimi jak malaria oraz AIDS - a także miejscem, gdzie największa część ludności cierpi niedożywienie lub nawet głód. W ciągu ostatniego dziesięciolecia Afrykę przeszła fala demokratyzacji i stabilizacji wewnętrznej, choć niektóre najgroźniejsze punkty zapalne wciąż trwają wojny domowe. Tym niemniej zakończenie długoletniej wojny domowej w Angoli i procesy pokojowe w Demokratycznej Republice Konga i w Sudanie spowodowały, że zaczęto mówić o 'Afrykańskim Renesansie' (termin ukuty przez obecnego prezydenta RPA Thabo Mbeki). Najgroźniejszymi punktami zapalnymi pozostają Burundi, Demokratyczna Republika Konga, Wybrzeże Kości Słoniowej, Liberia, Sudan, Somalia, Zimbabwe oraz południowo-wschodnia Nigeria.

Geografia

Nigeria Patrz: Geografia Afryki Na północy leży największa pustynia świata - Sahara, a na południu najstarsza pustynia świata - Kalahari. Najdalej wysuniętym na północ punktem Afryki jest Przylądek Biały (37°20'), a na południe Przylądek Igielny (34°50').

Demografia

Ogólna liczba ludności Afryki wynosi 810 mln i wzrasta w tempie około 2% rocznie. Brak wiarygodnych statystyk, w tym wpływu epidemii AIDS (w niektórych państwach jak Botswana 1/3 populacji jest potencjalnie nosicielem wirusa HIV), na ogólną populację kontynentu powoduje, że wszelkie dane dotyczące trendów demograficznych są mało wiarygodne. W dużym uproszczeniu ze względów etniczno-rasowych dzieli się Afrykę na dwie części. Północna Afryka jest zamieszkana głównie przez ludność pochodzenia semickiego. Znowu upraszczając tzw. Czarną Afrykę zamieszkuje rasa nilocka (m.in. Sudan, Etiopia a także takie plemiona jak Masaje i Hutu, rasa negroidalna (większość plemion Bantu oraz Zachodnia Afryka (od Mali i Senegalu na południe) oraz rasa buszmenoidalna (tzw. buszmeni, pigmeje i hotentoci). W dodatku Madagaskar zamieszkuje ludność pochodzenia malajskiego (jak np. na Papua Nowej Gwinei). Podział rasowy w Afryce jednak jest dużo bardziej skomplikowany: Patrz: rasa. Ponadto w RPA mieszka jedyne 'białe plemię' Afryki czyli Afrykanerzy (inaczej Burowie). Do uzupełnienie: Geografia Gospodarka Rolnictwo

Historia Afryki

Burowie Patrz: Historia Afryki Kraj pierwotnie zamieszkany przez Buszmenów, przybyłych tu prawdopodobnie w I tysiącl. p.n.e.; po nich przybyli Hotentoci, a od IX w. napływały ludy Bantu, które zepchnęły Buszmenów i Hotentotów na pd.-zach. Pierwsi Europejczycy pojawili się u schyłku XV w. (lądowanie żeglarzy portug.: B. Diaza 1487 w Zat. Stołowej i V. da Gamy 1497 w Natalu); kolonizacja eur. rozwinęła się dopiero w XVII w. po założeniu Kapsztadu (1652) przez J. van Riebeecka w imieniu hol. Zjednoczonej Kompanii Wschodnioind.; wokół portu powstała kolonia p.n. Kraj Przylądkowy, zarządzana przez gubernatora; w poł. XVII w. zaczęli napływać hol. chłopi (trekboerzy, zw. w Europie — Burami), następnie fr. hugenoci i niem. protestanci; od początku kolonizacji utrzymywano separację między białymi osadnikami i Afrykanami; osadnictwu towarzyszyły konflikty zbrojne z Hotentotami, później z Buszmenami, od lat 70. XVIII w. także z Bantu. Na przeł. XVIII i XIX w. Brytyjczycy opanowali kolonię, a 1806 doszło do ostatecznej aneksji. Od 1818 tworzenie zuluskiego państwa wodza Czaki i liczne wojny w Natalu; napływ osadników bryt. (od 1820) i zniesienie niewolnictwa (1834) spowodowały 1835–48 masową wędrówkę Burów w głąb interioru (tzw. Wielki Trek); po zaciętych walkach z plemionami Bantu (m.in. Zulusami) Burowie utworzyli (1838) Rep. Natalii (Natal), anektowaną 1843 przez Brytyjczyków, następnie Rep. Transwalu (od 1856 zw. Rep. Południowoafryk.), uznaną 1852 przez W. Brytanię, oraz (1854) Wolne Państwo Orania (Orania); w latach 80. istniały jeszcze 3 mniejsze republiki burskie. Rozpoczął się rozwój bryt. Kolonii Przylądkowej, ważnego punktu strategicznego i tranzytowego (1871–84 w jej składzie kolonia Basuto) — napływ ang. osadników (uitlanderów) do republik burskich, inwestycje londyńskich spółek górn. (po odkryciu w latach 60. i 70. bogatych złóż złota i diamentów w Transwalu i Oranii); 1877–81 Brytyjczycy przejściowo opanowali Transwal, 1879 po zwycięskiej wojnie z Zulusami zagarnęli teren ich państwa; w wyniku wojny ang.-burskiej 1899–1902 (burskie wojny) Brytyjczycy anektowali obie republiki. W 1907 powstały pierwsze partie afrykanerskie (od końca XIX w. Burowie nazywali siebie Afrykanerami, tj. ludźmi Afryki, Afrykańczykami): Het Volk [‘lud’] i Oranje Unie [‘związek orański’], walczące z bryt. dominacją w kolonii, a także robotn. Południowoafryk. Partia Pracy; 1910 z 4 kolonii utworzono bryt. dominium — Związek Pd. Afryki, premierem został gen. L. Botha, przywódca rządzącej Partii Południowoafryk., powstałej z połączenia Het Volk i Oranje Unie. Zaczęła się ustawowa dyskryminacja i segregacja rasowa (1911 ustawa o kopalniach i fabrykach, 1913 ustawa o gruntach tubylców); narodził się ruch wyzwoleńczy czarnej ludności (1912 powstał Południowoafryk. Tubylczy Kongres Nar., od 1923 p.n. Afrykański Kongres Narodowy — ANC) i nastąpił rozwój afrykanerskiego ruchu nacjonalistycznego (1912 utworzono Partię Narodową, a 1918 — Afrykanerski Związek Braci, który po 1948 stał się rzeczywistym ośr. władzy w państwie). W czasie I wojny świat. Związek Pd. Afryki przystąpił do wojny przeciwko Niemcom i zajął Niem. Afrykę Pd.-Zach. (ob. Namibia), nad którą następnie sprawował mandat Ligi Narodów. Po wojnie nastąpił gwałtowny rozwój gosp. (górnictwo złota i diamentów, początki przemysłu przetwórczego), powstał biały i czarny proletariat. Od 1924 krajem rządziła koalicja Partii Nar. i Południowoafryk. Partii Nar., które 1934 połączyły się w Zjednoczoną Południowoafryk. Partię Nar. (premier J.B.M. Hertzog) i prowadziły politykę „dwóch strumieni” jako wyraz oficjalnego uznania nar. aspiracji Afrykanerów; następnie doszło do rozłamu w Zjedn. Południowoafryk. Partii Nar. i powstania Oczyszczonej Partii Nacjonalistycznej (reprezentującej afrykanerskich ekstremistów) oraz probryt. Partii Dominalnej. W 1931, na mocy nowej konstytucji opartej na Westminsterskim Statucie z 1931, ogłoszono niepodległość Związku. W 2 poł. lat 30. powstały organizacje faszyst., z Ossewa Brandwag [‘straż wozów zaprzężonych w woły’] na czele, otwarcie sympatyzujące z Niemcami. W czasie II wojny świat. ustąpił premier Hertzog, sprzeciwiający się (wraz z przywódcami Oczyszczonej Partii Nacjonalistycznej) przystąpieniu Związku do wojny przeciw Niemcom; następcą Hertzoga został J.Ch. Smuts, który zadeklarował przystąpienie Związku Pd. Afryki do wojny po stronie aliantów (m.in. VIII 1944 dywizjony 31 i 34 południowoafryk. sił lotn., SAAF dokonały zrzutów dla powstańczej Warszawy). W 1948 koalicja afrykanerska (Partia Nacjonalistyczna i Partia Afrykanerska, które 1951 połączyły się w Partię Nar.) odniosła zwycięstwo wyborcze, a premierem pierwszego całkowicie afrykanerskiego rządu został F.D. Malan; Malan proklamował politykę apartheidu, którą realizowano w 2 etapach: 1948–63 tworzenie podstaw prawnych systemu apartheidu, 1963–89 — tzw. bantustanizacja RPA. Po Malanie stanowisko premiera objął J.G. Strijdom (1954–58), następnie H.F. Verwoerd (1958–66). W 1949 Związek anektował terytorium powiernicze ONZ — Afrykę Pd.-Zach., co spowodowało spór między Związkiem i ONZ zakończony 1966 cofnięciem przez Zgromadzenie Ogólne ONZ mandatu. W latach 50. narastał opór ludności kolorowej przeciwko polityce apartheidu i nasilały się represje władz; 1950 doszło do delegalizacji KP Afryki Pd. (od 1953 p.n. Południowoafryk. Partia Komunist.), 1960 — ANC i Panafrykanistycznego Kongresu Azanii (PAC, utworzony 1959 po rozłamie w ANC); 1962–63 zbrojne akcje antyrządowe, procesy przywódców ANC (surowe wyroki). Od lat 60. zaczęła się ostra krytyka apartheidu na forum ONZ (liczne rezolucje, ogłoszenie międzynar. bojkotu RPA, 1966 uznanie apartheidu za zbrodnię przeciwko ludzkości) i in. organizacji. W 1961 władze Związku Pd. Afryki proklamowały powstanie RPA, przecinając ostatecznie konstytucyjne więzy łączące kraj z W. Brytanią, i wycofały się z bryt. Wspólnoty Narodów (gł. pod naciskiem azjat. czł. Wspólnoty). W 1963 władze RPA zaczęły tworzyć bantustany — pierwszym było Transkei (łącznie powstało ich 10). W latach 60. gospodarka RPA rozwijała się dynamicznie, rozbudowywano potencjał wojsk. (stworzenie silnej armii, przemysłu zbrojeniowego, od 1965 prace nad bronią nuklearną). W ramach tzw. bantustanizacji rząd RPA ogłosił „niepodległość” bantustanu Transkei (1976), Bophuthatswany (1977), Vendy (1979) i Ciskei (1981) oraz przyznał pełną autonomię wewn. pozostałym 6 bantustanom. Mimo delegalizacji ANC i in. organizacji ludności afryk. trwało odradzanie się ruchu oporu, od poł. lat 60. zbrojnie zwalczanego przez władze; w tym czasie RPA ściśle współpracowała z Rodezją i Portugalią w ramach tzw. białego imperium pd. Afryki (wojsk. interwencje RPA w Rodezji i Angoli). Od pocz. lat 70. zaczął powstawać umiarkowany ruch oporu (kilkanaście organizacji czarnej ludności i antyrasistowska partia białych — Postępowa Partia Federalna zał. 1977), odrzucający popierane przez ANC i PAC zbrojne metody walki z apartheidem. W 1976 doszło do antyrządowych wystąpień czarnych Afrykanów w tzw. lokacjach (Soweto, Alexandria i in.) krwawo stłumionych przez policję i wojsko, oraz do pierwszych zbrojnych starć w Soweto między Zulusami i Khosa. Od poł. lat 70. RPA prowadziła agresywną politykę wobec popierających ruch oporu sąsiednich państw afryk., która przejawiła się interwencją w wojnie domowej w Angoli (1975–76), zbrojnymi atakami (od 1978) na Angolę, Mozambik, Botswanę i Lesotho, poparciem dla antyrządowej partyzantki w Mozambiku i walką z organizacją SWAPO w Namibii. Od 1976 władze RPA, wobec ożywienia polit. i zbrojnej działalności ANC, zaczęły realizować program „kontrolowanego osłabiania barier rasowych” (uchylono najbardziej drastyczne przepisy apartheidu, nowa konstytucja z 1984 przyznała prawa polit. ludności kolorowej i azjat., utworzono wielorasowy 3-izbowy parlament i rząd). Polityka modyfikacji apartheidu nie zapobiegła zaostrzeniu sankcji i międzynar. naciskowi na RPA; nastąpiło znaczne nasilenie ruchu oporu czarnej ludności i tworzenie się ekstremistycznych organizacji Afrykanerów walczących o utrzymanie apartheidu (1973 Afrykanerski Ruch Oporu, 1982 Konserwatywna Partia Afryki Pd.). Od 1987 trwa nie wypowiedziana wojna między ANC i zuluskim Ruchem Inkatha (od 1990 p.n. Partia Wolności Inkatha), która spowodowała tysiące ofiar. W 1989 przewodn. Partii Nar. i prez. RPA został F.W. de Klerk; rozpoczął on stopniową likwidację apartheidu — 1990 zalegalizowano ANC i 60 innych organizacji antyapartheidowych, zwolniono z więzienia (po 27 latach) przywódcę ANC — N. Mandelę, podjęto dialog z opozycją; 1991 zniesiono ustawodawstwo apartheidu, a także prowadzono rokowania na temat przyszłości kraju w ramach tzw. Konferencji na Rzecz Demokr. Afryki Pd. (CODESA); ANC wyrzekł się zbrojnej walki z władzami. W 1993 w wyniku rozmów ustalono termin pierwszych demokr. wyborów powszechnych (IV 1994), przyjęto projekt nowej konstytucji; jednak nie ustał konflikt między ANC i Partią Wolności Inkatha. Przemiany dokonujące się w RPA doprowadziły do konsolidacji „białej” prawicy i — z drugiej strony — do zbrojnej działalności Azańskiej Lud. Armii Wyzwoleńczej (wojsk. organizacja PAC) przeciwko białej ludności; zwiększyła się liczba czł. Południowoafryk. Partii Komunist. i organizacji czarnej skrajnej lewicy. Działalność prez. de Klerka i Mandeli przyniosła im międzynar. uznanie i Pokojową Nagrodę Nobla; RPA po zniesieniu apartheidu nawiązała stosunki dyplomatyczne z krajami Afryki i Europy Wsch. (zniesiono międzynar. sankcje wobec RPA). W pierwszych demokr. wyborach z IV 1994 zwyciężył ANC, jego przewodn. Mandela został prezydentem; dotychczasowy prezydent, przewodn. Partii Nar., de Klerk objął stanowisko drugiego wiceprezydenta, a przywódca Partii Wolności Inkatha, Buthelezi, został min. spraw wewnętrznych.

Podział administracyjny Afryki

Państwa Afryki i ich Stolice:

Państwo	Stolica
Algieria	Algier
Angola	Luanda
Benin	Porto Novo
Botswana	Gaborone
Burkina Faso	Wagadugu
Burundi	Bużumbura
Czad	Ndżamena
Demokratyczna Republika Konga	Kinszasa
Dżibuti	Dżibuti
Egipt	Kair
Erytrea	Asmara
Etiopia	Addis Abeba
Gabon	Libreville
Gambia	Bandżul
Ghana	Akra
Gwinea	Konakry
Gwinea Bissau	Bissau
Gwinea Rónikowa	Malabo
Kamerun	Jaunde
Kenia	Nairobi
Komory	Moroni
Kongo	Brazzaville
Lesotho	Maseru
Liberia	Monrovia
Libia	Trypolis
Madagaskar	Antananarywa
Malawi	Lilongwe
Mali	Bamako
Maroko	Rabat
Mauretania	Nawakszut
Mauritius	Port Louis
Mozabik	Maputo
Nambia	Windhuk
Niger	Niamey
Nigeria	Abudża
RPA]	[[Pretoria]]
[[Republika Środkowoafrykańska	Brangi
Republika Zielonego Przylądka	Praja
Rwanda	Kigali
Sahara Zachodnia	Al - Ujun
Senegal	Dakar
Seszele	Victoria
Sierra Leone	Freetown
Somalia	Mogadiszu
Suazi	Mbabane
Sudan	Chartum
Tanzania	Dodoma
Togo	Lome
Tunezja	Tumis
Uganda	Kompala
Wybrzeże Kości Słoniowej	Jamusukro
Wyspy Świętego Tomasza i Książęca	Sao Tome
Zambia	Lusaka
Zimbabwe	Harare

Wielkie regiony Afryki

- Afryka Północna
- Algieria
- Egipt
- Libia
- Maroko
- Mauretania
- Sudan
- Tunezja
- Sahara Zachodnia (pod kontrolą marokańską)
- terytoria portugalskie: Madera, Azory
- terytoria hiszpańskie: Wyspy Kanaryjskie, Ceuta i Melilla
- Afryka Zachodnia
- Benin
- Burkina Faso
- Kamerun
- Gabon
- Gambia
- Ghana
- Gwinea Bissau
- Gwinea
- Liberia
- Mali
- Niger
- Nigeria
- Senegal
- Sierra Leone
- Togo
- Wybrzeże Kości Słoniowej
- Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
- Republika Zielonego Przylądka (Cape Verde)
- Afryka Centralna
- Republika Środkowoafrykańska
- Czad
- Demokratyczna Republika Konga
- Gwinea Równikowa
- Republika Kongo
- Róg Afryki
- Dżibuti
- Erytrea
- Etiopia
- Somalia -- Somaliland
- Afryka Wschodnia
- Burundi
- Kenia
- Komory
- Seszele
- Rwanda
- Tanzania
- Uganda
- Afryka Południowa
- Angola
- Botswana
- Lesotho
- Madagaskar
- Malawi
- Mauritius
- Mozambik
- Namibia
- Reunion
- Suazi
- Republika Południowej Afryki
- Zambia
- Zimbabwe Zobacz też: Maghreb, Czarna Afryka, Czarny islam, Afrochrześcijaństwo, Religie rodzime Afryki, Odkrycia i badania Afryki, Historia Afryki, Unia Afrykańska, sztuka Czarnej Afryki. Kategoria:Kontynenty ! zh-min-nan:Hui-chiu ko:아프리카 ms:Afrika ja:アフリカ simple:Africa th:ทวีปแอฟริกา

Ziemia

:Słowo ziemia ma wiele znaczeń. Aby sprawdzić pozostałe przeczytaj hasło Ziemia (znaczenia). Ziemia - trzecia w kolejności (licząc od Słońca) i piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Wokół Ziemi krąży jeden naturalny satelita - Księżyc, dwa księżyce pyłowe (księżyce Kordylewskiego) i znaczna liczba sztucznych satelitów. Uformowała się około 4,57 miliarda lat temu. Ziemia ma właściwą masę i grawitację dla utrzymania atmosfery, która chroni przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym, a także pole magnetyczne chroniące przed pochodzącym ze Słońca promieniowaniem korpuskularnym. Oddalenie od Słońca jest właściwe dla utrzymania odpowiedniej temperatury. Uważa się, że czynniki te sprzyjały powstaniu życia na naszej planecie. Jest największą z planet skalistych w Układzie Słonecznym, a także jedynym znanym miejscem występowania życia. Dominującym gatunkiem na Ziemi jest człowiek (Homo sapiens sapiens)
- Powierzchnia całkowita: 510,072 milionów km²
- Powierzchnia lądowa: 148,94 milionów km² (29,2% powierzchni całkowitej)
- Powierzchnia wodna: 361,132 milionów km² (70,8% powierzchni całkowitej)

Geografia Ziemi

450px 450px
Oceany:
- Ocean Spokojny (Pacyfik)
- Ocean Atlantycki (Atlantyk)
- Ocean Indyjski
- Ocean Arktyczny - przez niektórych jest uważany za czwarty ocean, ale niektórzy uznają tylko 3 wyżej wymienione oceany, a ten nazywają Morzem Arktycznym.
- Ocean Południowy (według niektórych źródeł Ocean Południowy nie jest prawowitym oceanem, tylko częścią Oceanów Atlantyckiego, Spokojnego i Indyjskiego.) Największe głębiny oceaniczne: :... Kontynenty:
- Afryka
- Ameryka Południowa
- Ameryka Północna
- Antarktyda
- Australia i Oceania
- Azja
- Europa Największe łańcuchy górskie: :...

Sfery Ziemi

- pedosfera
- litosfera
- magnetosfera
- atmosfera
- hydrosfera
- biosfera
- antroposfera

Skorupa

antroposfera Skorupa ziemska jest zewnętrzną powłoką Ziemi. Rozciąga się od nieciągłości Mohorovičicia (zwanej też powierzchnią Moho) aż do powierzchni Ziemi. Powierzchnia Moho znajduje się na głębokości około 50-60 km, a została odkryta przez chorwackiego geofizyka Andriję Mohorovičicia w 1910 r. Pomiędzy powierzchnią Ziemi a powierzchnią Moho znajduje się jeszcze jedna powierzchnia nieciągłości, zwana powierzchnią Conrada. Została ona odkryta w 1925 r. przez V. Conrada. Według najnowszych badań powierzchnia ta w wielu rejonach świata nie występuje lub jest bardzo niewyraźna. Skorupę ziemską możemy podzielić na skorupę kontynentalna i oceaniczną.

Płaszcz

Ziemski płaszcz sięga do głębokości 2890 km. Ciśnienie u podstawy płaszcza wynosi ok. 140 GPa (1,4 Matm). Płaszcz, w którym rozróżnia się dwie warstwy, składa się głównie z substancji bogatych w żelazo i mangnez. Płaszcz dolny, zwany też wewnętrznym - zbudowany głównie z niklu (Ni), żelaza (Fe), krzemu(Si) i magnezu (Mg) (tzw. nifesima). Średnia gęstość płaszcza wewnętrznego waha się w granicach 5,0 - 6,6 g/cm³. W płaszczu Ziemi zachodzą prawdopodobnie zjawiska zwiazane z powolnym przemieszczaniem sie w górę plastycznych mas materii pod wpływem ciepła (ruchy konwekcyjne). Płaszcz górny, zwany zewnętrznym - budują go związki: chromu (Cr), żelaza (Fe), krzemu (Si) i magnezu (Mg) (tzw. crofesima). Średnia gęstość tej sfery wynosi 4,0 g/cm³. Górna częśc zewnętrznego płaszcza ma od 80 do 150 km głębokości; jest już warstwą o cechach plastycznych - stanowi jak gdyby podściółkę zapewniającą skorupie ziemskiej ruchliwość. Zachodzą w niej wszystkie procesy tektoniczne. Punkt topnienia substancji zależy od ciśnienia, jakiemu jest poddawana. Im głębiej, tym ciśnienie większe, zatem uważa się, że płaszcz dolny jest stanu stałego, a górny – stanu plastycznego (półpłynnego). Lepkość płaszcza górnego waha się między 10²¹, a 10²⁴ Pa·s, w zależności od głębokości [http://www2.uni-jena.de/chemie/geowiss/geodyn/poster2.html]. Wobec tego płaszcz górny może pływać bardzo powoli. Dlaczego uważa się, że jądro wewnętrzne jest stanu stałego, jądro zewnętrzne – stanu ciekłego, a płaszcz – stałego bądź plastycznego? Punkty topnienia substancji bogatych w żelazo jest wyższy niż czystego żelaza. Jądro składa się prawie wyłącznie z czystego żelaza, podczas gdy substancje bogate w żelazo częściej występują poza jądrem. Zatem substancje żelazowe przy powierzchni są stałe, a w płaszczu górnym – półpłynne (z powodu wysokiej temperatury i względnie niskiego ciśnienia), w płaszczu dolnym – stałe (poddawane są olbrzymiemu ciśnieniu), w jądrze zewnętrznym czyste żelazo jest płynne, jako że ma niską temperaturę topnienia (pomimo ogromnego ciśnienia), zaś jądro wewnętrzne jest stałe z powodu najwyższego ciśnienia występującego w centrum.

Jądro

Ciężar właściwy Ziemi wynosi 5515 kg/m³, czyniąc ją najbardziej gęstą planetą w Układzie Słonecznym. Ciężar właściwy przy powierzchni wynosi tylko ok. 3000 kg/m³. Jądro Ziemi składa się z bardziej gęstych substancji. W dawniejszych epokach, ok. 4,5 mld (4,5×10⁹) lat temu, podczas formowania się planety, Ziemia stanowiła półpłynną stopioną masę. Cięższe substancje opadały w kierunku środka, podczas gdy lżejsze materiały odpływały ku powierzchni. W efekcie jądro składa się głównie z żelaza (80%), niklu i krzemu. Inne cięższe pierwiastki, jak ołów i uran, występują zbyt rzadko, żeby przewidzieć ich dokładne rozmieszczenie oraz mają tendencję do tworzenia wiązań z lżejszymi pierwiastkami, zatem pozostają w płaszczu. Jądro podzielone jest zasadniczo na dwie części, stałe jądro wewnętrzne o promieniu ok. 1250 km i płynne jądro zewnętrzne wokół niego sięgające promienia ok. 3500 km. Przyjmuje się, że wewnętrzne jądro jest w stanie stałym i składa się głównie z żelaza z domieszką niklu. Niektórzy uważają, że jądro wewnętrzne może tworzyć żelazny monokryształ. Jądro zewnętrzne otacza jądro wewnętrzne i składa się przypuszczalnie z ciekłego żelaza zmieszanego z ciekłym niklem i śladowymi ilościami pierwiastków lekkich. Ogólnie uważa się, że konwekcja jądra zewnętrznego połączona z ruchem rotacyjnym Ziemi (zob.: Siła Coriolisa), wytwarza pole magnetyczne Ziemi przez proces znany jako efekt dynama. Stałe jądro wewnętrzne jest zbyt gorące aby utrzymać stałe pole magnetyczne (zob. Temperatura Curie) ale prawdopodobnie działa stabilizująco na pole magnetyczne wytwarzane przez ciekłe jądro zewnętrzne. Ostatnie badania wskazują, że jądro wewnętrzne Ziemi może obracać się szybciej niż reszta planety, około 2° rocznie (Comins DEU-s.82).

Hydrosfera

Hydrosfera jest to wodna powołoka Ziemi. Tworzą ją wody powierzchniowe(oceany, morza, rzeki, jeziora, bagna) i podziemne, jak również lodowce, pokrywy śnieżne, lody podziemne oraz para wodna.

Biosfera

Ziemia jest jedynym znanym miejscem występowania życia. Ziemskie formy życia są czasem określane jako "biosfera". Uważa się, że biosfera zaczęła się rozwijać ok. 3,5 mld (3,5×10⁹) lat temu. Biosfera dzieli się na wiele biomów zamieszkiwanych przez florę i faunę wspólnego pochodzenia. Biomy lądowe są podzielone głównie ze względu na szerokość geograficzną. Ziemskie biomy leżące w Arktyce i Antarktydzie są względnie ubogie w życie roślinne i zwierzęce, podczas gdy biomy najbogatsze w formy życia leżą w strefie równikowej.

Atmosfera

- magnetosfera

Dryf kontynentów

Około 700 milionów lat temu istniał jakiś prastary wszechląd utworzony z połączonych fragmentów litosfery, otoczony wszechoceanem. Złożone procesy rządzące przemianami litosfery zapoczątkowały nowe ważne zjawisko globalnej tektoniki, zwane wielkim dryfem. Początkowo doszło do pęknięcia i podziału wszechlądu na część północną - Laurazję i część południową Gondwanę. Wspomniany wielki dryf trwa od 200 milionów lat. Najpierw rozpoczęło się tworzenie środkowego Atlantyku. Około 135 mln lat temu zarysowało się pęknięcie południowego Atlantyku. Poczęła też rozwijać się przestrzeń wodna pomiędzy Afryką i Antarktydą stanowiącą nadal jeden wielki ląd z Australią. Około 65 milionów lat temu środkowy Atlantyk począł rozwijać się ku północy. Ameryka oddzieliła się od Grenlandii, nadal jeszcze połączonej z Europą. Niewiele później otwarła się zasadnicza część północnego Atlantyku wskutek rozerwania Grenlandii i Europy. Przemieszczające się na zachód bloki Ameryki Północnej i Ameryki Południowej deformowały swoje zachodnie krańce dając rozwijające się systemy górskie. Około 50 milionów lat temu kra Indii uderzyła o Azję. Zapoczątkowane zostało intensywne fałdowanie, a potem piętrzenie Himalajów. Góry te "rosną" dotąd. Wówczas też zaczęła rozwijać się południowa część Oceanu Indyjskiego, wskutek odłączenia się Australii od Antarktydy. Natomiast 35 milionów lat temu Europa i Afryka zbliżyły się tak dalece, że zaczęły formować Alpy, Pireneje i Kaukaz. Około 10 milionów lat temu powstało Morze Czerwone, które dotąd systematycznie się poszerza i rozwija w stronę Morza Martwego. Nieustannie powiększa się Ocean Atlantycki i Ocean Indyjski, a zmniejsza się Ocean Spokojny. Poszerza się Zatoka Kalifornijska i zmierza do rozerwania Afryka - wzdłuż rowu Wielkich Jezior. Pomniejszają się morza przybrzeżne Azji Wschodniej i Zatoka Perska. Do zamknięcia zmierza Cieśnina Gibraltarska, natomiast otwiera się wschodni kraniec Morza Śródziemnego w stronę Morza Czerwonego. Wielki dryf trwa nadal.

Epoki geologiczne

Do epok geologicznych zaliczamy:
Prekambr (4,6 mld lat temu(lt) - 575 mln lt) [dzieli się na erę archaiczną i proterozoiczną]
Paleozoik (575 mln lt - 248 mln lt) [dzieli się na kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon i perm]
Mezozoik (248 lt - 65 mln lt) [dzieli się na trias, jurę i kredę]
Kenozoik (65 mln lt - teraz) [dzieli się na czwartorzęd i trzeciorzęd].

Globalne kataklizmy

Klimat

Bieguny

Biegun magnetyczny

Ziemię uznaje się za wielki magnes, którego bieguny położone są w pobliżu biegunów geograficznych. Oś ta nie pokrywa się jednak z osią obrotu Ziemi, lecz jest od niej odchylona o kilkanaście stopni i zmienia swoje położenie w czasie (obecnie odchylenie to wynosi około 11°). Charakter ziemskiego pola magnetycznego można porównać z polem wytwarzanym przez dipol, tzn. jak dwie położone blisko siebie masy magnetyczne o przeciwnym znaku (np. magnes sztabkowy). Na przestrzeni lat powstało wiele teorii na temat pochodzenia ziemskiego pola magnetycznego. W 1919 r. angielski fizyk Joseph Larmor stworzył teorię dynama. Teoria ta zakłada, że na początku Ziemia nie miała własnego pola magnetycznego. Jednak w słabym polu magnetycznym Galaktyki ruchy zjonizowanej cieczy w zewnętrznym jądrze Ziemi wytwarzały prądy elektryczne, które indukowały pole magnetyczne, stopniowo wzmacniając swe natężenie. Teorię tę porównuje się do wielkiego samowzbudzalnego dynama. Jest ona uznawana przez większość uczonych.

Biegun geograficzny

Biegun geograficzny jest miejscem przecięcia się osi ziemskiej z jej powierzchnią. Biegun północny znajduje się na Oceanie Arktycznym, a południowy na Antarktydzie. Ze względu na nachylenie osi ziemskiej promienie słoneczne padają na bieguny pod niewielkim kątem, co uniemożliwia ich znaczne ogrzanie. Nawet w czasie dni polarnych, mimo wydłużonej ekspozycji na promieniowanie Słońca, temperatura nie podnosi się znacznie z uwagi na wysoki współczynnik odbicia promieni słonecznych przez lód i śnieg. Nachylenie osi ziemskiej powoduje jeszcze jedno charakterystyczne zjawisko - dni i noce polarne. Polega ono na tym, że (z wyjątkiem 21 marca i 23 września) promienie słoneczne oświetlają obszar nad biegunem i przez pół roku panuje dzień (Słońce jest nad horyzontem), a przez kolejne pół roku - noc. Obszar wokół bieguna północnego nazywany jest Arktyką, a południowego - Antarktyką. Pierwszym człowiekiem, który dotarł do bieguna północnego był Robert Peary. Na biegun południowy jako pierwszy dotarł Roald Amundsen.

Zjawiska związane z Ziemią

- geomagnetyzm
- zorza

Zobacz też

- przegląd zagadnień z zakresu astronomii
- Ziemia-śnieżka
- żywioły

Linki zewnętrzne

- [http://www.nineplanets.pl/earth.html Nineplanets.pl - Ziemia] kategoria:Układ Słoneczny
- zh-min-nan:Tē-kiû ko:지구 ms:Bumi ja:地球 simple:Earth th:โลก

Zespół nabytego niedoboru odporności

Zespół nabytego niedoboru odporności
Nazwa naukowa: Acquired Immunodeficiency Syndrome
Zarazek
Nazwa: HIV (wirus)
Rezerwuar: człowiek, możliwe, że pierwotnie małpy
Śmiertelność: 100 % (w wyniku powikłań)
Epidemiologia
Droga szerzenia: kontakty seksualne, transfuzja, używanie niesterylnego sprzętu medycznego, zakażenia płodu przez matkę i w czasie karmienia piersią
Ilość zgłoszonych zachorowań w roku wg PZH:
2001: 115	2002: 111
Występowanie: cały świat
Prawo
Przymusowe leczenie: Tak
Podlega zgłoszeniu WHO: Nie

Zespół nabytego niedoboru (rzadziej upośledzenia) odporności, AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome) - ciężka choroba zakaźna układu immunologicznego (odpornościowego) wywoływana przez ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV).

Drogi zakażenia

Do organizmu wirus wnika najczęściej podczas stosunku płciowego. Możliwe są także zakażenia przez transfuzję krwi osoby zakażonej osobie zdrowej (zdarza się to bardzo rzadko, ze względu na badania dawców), używanie wspólnych żyletek, igieł i strzykawek. Zdarza się, że matka seropozytywna (HIV+) zakaża swoje nienarodzone dziecko tym wirusem; wirusa można też przekazać z mlekiem w czasie karmienia. Możliwe jest także zarażenie przez kontakt z innymi płynami ustrojowymi. Nie stwierdzono zakażenia się przez pocałunki (nawet te „głębokie”), lecz teoretycznie jest to możliwe, gdy osoba seronegatywna (HIV-) ma uszkodzoną ciągłość tkankową w jamie ustnej, całując się z osobą HIV+. W klimacie Polski nie ma możliwości zakażenia przez owady ssąco-kłujące (komary, kleszcze etc.), lecz w Afryce żyje mucha zw. bolimuszką, która ma możliwość przenoszenia HIV. Żaden środek antykoncepcyjny nie zabija wirusa; najbezpieczniejsze, choć i tak nie dające stuprocentowej pewności, są prezerwatywy, które mechanicznie uniemożliwiają wniknięcie wirusa do ustroju.

Działanie wirusa, objawy

Po zakażeniu wirus atakuje limfocyty T, szczególnie te, na których występują antygeny CD4 (tzw. limfocyty T4). Wirus w żywej komórce dokonuje procesu odwrotnej transkrypcji - przy pomocy enzymów zapisuje informację genetyczną ze swojego RNA do DNA limfocytu T4, który później powiela wirusa HIV. Od momentu gdy wirus powiela się w komórce limfocytu, czyni ją niewidzialną dla układu odpornościowego. Oprócz tego na powierzchni zarażonego limfocytu T wirus umieszcza białka uśmiercające każdą zdrową komórkę limfocytu T, która zbliży się do niej. Czas od chwili kontaktu z wirusem, do momentu w którym można zdiagnozować infekcję za pomocą typowych testów (tzw. okienko serologiczne), w przypadku infekcji HIV trwa zwykle około sześciu tygodni. W ciągu kilku dni po zakażeniu może rozwinąć się tzw. ostra choroba retrowirusowa trwająca do kilku tygodni. W tym okresie występują objawy ogólne takie jak powiększenie węzłów chłonnych, podwyższona temperatura i inne tzw. grypopodobne symptomy. Stwarza to podwójne niebezpieczeństwo ponieważ chory zazwyczaj nie zdaje sobie sprawy z tego że jest zakażony, a poziom wirusa we krwi osiąga bardzo wysokie wartości, co ułatwia jego dalsze rozprzestrzenianie się. Po dość długim okresie bezobjawowym (trwającym nawet kilkanaście lat) zaczynają pojawiać się objawy uszkodzenia układu immunologicznego. Pacjent zapada na choroby, które u ludzi nieposiadających uszkodzonego układu odpornościowego nie występują (tzw. infekcje oportunistyczne). Rozpoczynają się wyczerpujące biegunki. Później, gdy z układu immunologicznego pozostały tylko szczątki, organizm atakowany jest przez choroby nowotworowe (mięsak Kaposiego (u 13% pacjentów), rak szyjki macicy, chłoniaki). Jeżeli pacjent znajduje się pod opieką lekarską od momentu pojawienia się objawów klinicznych ma szanse przeżyć około dwóch lat. Nieomal każde zakażenie HIV po pewnym czasie przeradza się w AIDS. HIV poza organizmem człowieka ginie pod wpływem typowych środków odkażających. Gotowanie w temperaturze 56ºC przez pół godziny zabija wirusa. Szczepionka jak dotąd nie została opracowana, chociaż w niektórych laboratoriach były już przeprowadzane próby kliniczne na ludziach.

Metody leczenia

Szczepionka Żaden inny wirus atakujący człowieka nie jest tak trudny do usunięcia z organizmu jak wirus HIV. Jest on wyjątkowo przebiegły gdyż ulega bardzo często mutacjom co sprawia, że żadna z dotychczasowych szczepionek nie jest skuteczna. Naukowcy opracowali dotąd preparaty, które zapobiegają namnażaniu się wirusa oraz nie pozwalające wniknąć mu do komórki. Najpopularniejszą stonowaną dziś metodą leczenia jest intensywna terapia antyretrowirusowa (HAART) charakteryzująca się tym, iż pacjentowi podaje się kilka różnych leków mających zaatakować poszczególne etapy rozwoju wirusa. Okupiona jest uciążliwymi objawami ubocznymi takimi jak – wymioty, biegunka, anemia, zapalenie wątroby. Nigdy nie zniszczy całkowicie wirusa w organizmie człowieka, jednak znacząco wydłuży jego życie. Prace mające na celu wyprodukowanie szczepionki skupiają się nad wynalezieniem preparatu uniemożliwiającego wniknięcie wirusa do komórek układu odpornościowego. Z kolei inni naukowcy starają się stworzyć produkt, który nauczy organizm rozpoznawać i niszczyć zaatakowane wirusem komórki. zapalenie wątroby AIDS i zakażenia HIV stanowią poważny problem społeczny (szczególnie w krajach rozwijających się). Pierwszy grudnia jest światowym dniem walki z AIDS. Czerwona wstążeczka jest znakiem solidarności z zakażonymi HIV i chorymi na AIDS.

Zobacz też:

- Choroby zakaźne
- Marek Kotański
- [http://fightaidsathome.scripps.edu FightAIDS@Home - pomóż zwalczać AIDS] Nabytego niedoboru odporności, zespół kategoria:Choroby przenoszone drogą płciową kategoria:Choroby zakaźne als:AIDS ko:에이즈 ms:AIDS ja:後天性免疫不全症候群 simple:AIDS

Angola

Angola (Republika Angoli - República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Republiką Konga oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.

Ustrój polityczny

W chwili obecnej rzeczywista władza sprawowana jest przez prezydenta. Częściami władzy wykonawczej są prezydent (José Eduardo dos Santos), premier (obecnie Fernando da Piedade Dias Dos Santos) oraz rada ministrów. Gubernatorzy 18 prowincji są powoływani i odwoływani przez prezydenta. Konstytucja z 1992 roku określa ogólną strukturę państwa oraz prawa i obowiązki obywateli. System sądownictwa opiera się na prawie portugalskim oraz prawie zwyczajowym. Nie jest jednak sprawny i posiada wiele luk. Sądy znajdują się w jedynie 12 z ponad 180 okręgów. Instancją apelacyjną jest Sąd Najwyższy. Sąd Konstytucyjny, posiadający możliwość rewizji wyroków, nie został jak dotąd powołany. Trwająca 26 lat wojna domowa zniszczyła polityczne i społeczne organizacje. Według szacunków ONZ 1,8 miliona osób zostało zmuszonych do opuszczenia własnych domów, a życie 4 milionów uznaje się za dotknięte działaniami wojennymi. Życie na terenie całej Angoli jak i w Luandzie odzwierciedla rozmiar zniszczeń tak w administracji publicznej, jak i wielu społecznych instytucjach. Chroniczny zły stan gospodarczy kraju uniemożliwia zaopatrzenie szpitali w leki, szkół w książki a pracowników strefy budżetowej w potrzebne do pracy przedmioty. Prezydent zapowiedział na 2006 rok wybory mające na celu wyłonienie prezydenta i Zgromadzenia Narodowego. Byłyby to pierwsze od 1992 roku wybory parlamentarne.

Podział administracyjny

Kraj jest podzielony na 18 prowincji
- Bengo
- Benguela
- Bie
- Cabinda
- Cuando Cubango
- Cuanza Norte
- Cuanza Sul
- Cunene
- Huambo
- Huila
- Luanda
- Lunda Norte
- Lunda Sul
- Malanje
- Moxico
- Namibe
- Uige
- Zaire

Geografia

- Stolica: Luanda
- Większe miasta: Huambo, Benguela, Lobito, Lubango, Namibe
- Położenie geograficzne: 11°-23°E, 5°-18°S
- Długość granic lądowych: 5198 km
- Demokratyczna Republika Konga 2511 km
- Republika Konga 201 km
- Namibia 1376 km
- Zambia 1110 km
- Długość wybrzeża: 1600 km
- Najwyższy punkt: Morro de Moco 2,620 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Ocean Atlantycki 0 m n.p.m.

Historia

Główny artykuł: Historia Angoli Na terenie dzisiejszej Angoli przed kolonizacją portugalską istniały trzy państwa: Kongo, Ndondo oraz Lunda. Kraj Kongo rozpościerał się od terenu dzisiejszego Gabonu do rzeki Kwanzy na południu. W roku 1575 Portugalia założyła swą kolonię w Luandzie. Kolonia ta zajmowała się głównie handlem niewolnikami. W XVI wieku Portugalczycy stopniowo opanowywali dzięki dyplomacji i wojnom tereny nabrzeżne. W okresie między 1641 i 1648 terytorium te przejęli Holendrzy, umacniając tutejsze, nastawione przeciw Portugalii kraje. W roku 1648 Portugalczycy odzyskali luandyjską kolonię i rozpoczęli podbój Kongo i Ndondo. Podbój ten ostatecznie zakończył się w roku 1671, jednakże tereny położone w głębi lądu aż do początków XX wieku nie były w pełni kontrolowane przez portugalską administrację. W roku 1951 kolonia przekształcona została w prowincję zamorską, zwaną Portugalską Afryką Zachodnią. Odmowa rozpoczęcia procesu dekolonizacyjnego zaowocowała powstaniem trzech organizacji wyzwoleńczych: Ludowego Ruchu Wyzwolenia Angoli (port. Movimento Popular de Libertação de Angola - MPLA), Narodowego Frontu Wyzwolenia Angoli (port. Frente Nacional de Libertação de Angola - FNLA) oraz Narodowego Związku Na Rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (União Nacional para a Independência Total de Angola, UNITA). Po 14 letniej wojnie partyzanckiej, w roku 1975 Angola uzyskała niepodległość. Portugalia przekazała władzę MPLA, organizacji o marksistowskich korzeniach i wspieranej przez ZSRR. Tuż potem doszło do wybuchu wojny domowej pomiędzy organizacjami wyzwoleńczymi. FNLA wkrótce wycofała się z walki, pozostawiając wojnę wspieranemu przez komunistów Ludowemu Ruchowi Wyzwolenia Angoli (MPLA) oraz popieranemu przez Zachód - Narodowemu Związkowi Na Rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA). W roku 1991, obie frakcje zgodziły się na utworzeniue dwupartyjnego systemu rządów. Jednakże po wyborach, wygranych przez obecnego prezydenta (wywodzącego się z MPLA) i zakwestionowaniu ich wyników przez UNITA, wznowiono działania wojenne. Zakończono je w roku 1994 podpisaniem porozumienia pokojowego w Lusace. Już cztery lata później walki wybuchły z nową siłą. 22 lutego 2002 roku, śmierć Jonasa Savimbi - przywódcy UNITA, doprowadziła do kolejnego zawieszenia broni. Sytuacja w kraju zaczyna ulegać poprawie, jednakże prezydent José Eduardo dos Santos nie zdecydował się jak dotąd na przywrócenie demokratycznego sposobu sprawowania władzy, zwieszonego w 1998 r.

Gospodarka

Gospodarka Angoli ze względu na trwające niemal bezustannie przez ćwierćwiecze działania wojenne znajduje się w stanie dezorganizacji. Pomimo bogatej bazy surowców naturalnych, dochody na mieszkańca należą do najniższych na świecie. Produkcja ropy naftowej i związane z tym przedsięwzięcia są głównym źródłem dochodów, stanowiąc 45% PKB i 90% eksportu Angoli. Ze względu na trwające działania wojenne, prowadzone pomimo podpisania w grudniu 1994 roku porozumienia pokojowego , a także z uwagi na liczne pozostałe w ziemi miny, nie ma chętnych do uprawy ziemi, co zmusza do importowania znacznych ilości żywności. Aby móc w pełni korzystać ze swych bogatych zasobów (między innymi złota, diamentów, rozległych lasów, łowisk na Atlantyku i złóż ropy naftowej) Angola musi doprowadzić do zawarcia trwałego pokoju a także zreformować rząd. Pomimo działań wojennych w 1998 roku, wzrost gospodarczy wyniósł w roku 1999, 4%. Rosnąca produkcja ropy daje dobre widoki na przyszłość, jednakże wewnętrzne walki odstraszają do inwestycji poza sektorem paliwowym.

Demografia

W użyciu pozostaje przede wszystkim język portugalski, jako język urzędowy kraju. Poza tym szeroko używane są języki bantu (Kimbandu, Umbandu, Kikongo) a także inne języki afrykańskie.
- Religie: animizm 47%, katolicyzm 38%, protestantyzm 15%

Kultura

- Święto narodowe: Dzień Niepodległości - 11 listopada Kategoria:Angola zh-min-nan:Angola ko:앙골라 ms:Angola ja:アンゴラ simple:Angola

Demokratyczna Republika Konga

Demokratyczna Republika Konga (République democratiqué du Congo) – państwo w środkowej Afryce, w dorzeczu rzeki Kongo, u której ujścia posiada 37 km dostęp do Oceanu Atlantyckiego. Republika posiada lądową granicę z 9 państwami: Angolą (2.511 km), Burundi (233 km), Republiką Konga (2.410 km{{

Sudan

- Sudan (państwo)
- Sudan (region)
- Sudan (barwnik) ko:수단 ms:Sudan ja:スーダン th:ประเทศซูดาน

Republika Południowej Afryki

Republika Południowej Afryki (ang. Republic of South Africa) – państwo na południowym krańcu Afryki. Jego początki to dwie burskie republiki: Transwal i Orania. Burowie byli potomkami osadników holenderskich przybyłych tu w XVII wieku. Pod koniec XIX wieku wybuchły dwie wojny burskie z Wielką Brytanią. Do roku 1991 w RPA obowiązywał rasistowski system społeczny (apartheid). Postacią symbolizującą walkę z państwem prześladującym czarnych obywateli był Nelson Mandela. Za swój wkład w demokratyczne przemiany Mandela otrzymał w roku 1993 pokojową Nagrodę Nobla.

Historia

W roku 1487 Portugalczyk Bartolomeo Diaz odkrył Przylądek Burz (obecnie Przylądek Dobrej Nadziei). Pierwotnie tereny obecnej Republiki Południowj Afryki były zamieszkane przez plemiona Buszmenów i Hotentotów, w XVI wieku zostali oni wyparci przez ludy Bantu. Europejska kolonizacja rozpoczęła się w roku 1652. Wtedy to Jan van Riebeeck z holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej z garstką osadników założył Kapsztad. Początkowo była to baza zaopatrzeniowa dla statków niderlandzkich w drodze do Azji. Wkrótce doszło do wojen wzrastającej kolonii osadników (Burów) z tubylczymi plemionami afrykańskimi. Na wschód od Kapsztadu powstało w roku 1785 pierwsze osiedle brytyjskie Port Elisabeth. Po kongresie wiedeńskim Wielkiej Brytanii przypadł w udziale Kraj Przylądkowy, który zaanektowała.

Ustrój polityczny

Republika Południowej Afryki jest państwem federacyjnym podzielonym na 9 prowincji, o demokratyczno-parlamentarnej formie rządów. Oficjalnie w tej republice funkcjonuje 11 języków urzędowych. Głową tego południowo-afrykańskiego państwa jest prezydent obecnie Thabo Mbeki, jest on również szefem rządu. Oprócz prezydenta w skład rządu wchodzi także dwóch wiceprezydentów. I wiceprezydent kieruje pracami rządu. Wiceprezydenci powoływani są przez prezydenta z kandydatów przedstawionych prezydentowi spośród partii politycznych które uzyskały co najmniej 80 mandatów do izby niższej parlamentu. Ministrowie powoływani są także przez prezydenta spośród wszystkich partii politycznych w parlamencie na zasadzie proporcji. Konstytucja przewiduje powołanie tylko jednego ministra nie będącego członkiem parlamentu. Prezydent powoływany jest w wyborach pośrednich spośród członków Zgromadzenia Narodowego przez połączone izby parlamentu niższej Zgromadzenia Narodowego oraz wyższej Narodowej Rady Prowincji (Senatu). Izbę niższą powołuje się w wyborach powszechnych w okręgach wielomandatowych i zasadą proporcjonalności. Izbę wyższą Narodową Radę Prowincji powołują lokalne parlamenty każdej z 9 prowincji po 10 deputowanych z każdej prowincji. Izba niższa liczy 400 deputowanych a wyższa 90. Każda z 9 prowincji posiada swój lokalny parlament i swój rząd.

Geografia

Przeważającą część powierzchni RPA zajmują wyżyny. Od strony wschodniej i południowej kończą się one ostrą krawędzią. Głębokie doliny rzek dzielą ją na kilka grup górskich (np. Góry Smocze) Południową część kraju zajmują Góry przylądkowe. Niewielkie obszary nizinne wystepują tylko w wąskim pasie nadbrzeżnym.

Gospodarka

Republika Południowej Afryki to jedyny wysoko rozwinięty kraj kontynentu afrykańskiego. Na terenie RPA znajduje się wiele bogactw naturalnych, a także dobrej żyzne gleby. Klimat również sprzyja rozwojowi rolnictwa. Przemysł wydobywczy RPA opiera się na wydobyciu:
- złota (40% światowych zasobów),
- diamentów jubilerskich i przemysłowych (50% światowych zasobów),
- węgla kamiennego (80% zasobów Afryki),
- metali kolorowych (chrom, mangan, srebro)
- metali ziem rzadkich (beryl, lit),
- pierwiastków radioaktywnych (uran, tor),
- soli fosforu i fluoru. Rozwinięty jest także przemysł maszynowy i chemiczny, ale głównie przetwórczy. Główne gałęzie przemysłu to:
- chemiczny,
- skórzany,
- maszynowy,
- elektrotechniczny,
- petrochemiczny,
- włókienniczo-odzieżowy. włókienniczo-odzieżowy Rolnictwo RPA produkuje więcej żywności niż konsumują mieszkańcy tego kraju. Nadwyżki są eksportowane. Użytki rolne i zielone stanowią ponad 75% kraju. Najważniejsze uprawy:
- zboża – kukurydza, pszenica, owies, jęczmień,
- cytrusy - banany, cytryny,
- orzeszki ziemne,
- ziemniaki, pomidory, fasola,
- tytoń. Hodowla obejmuje:
- konie
- owce,
- trzodę chlewną. U wybrzeży RPA znajdują się bogate łowiska wykorzystywane przez rozwiniętą flotę rybacką. Głównymi partnerami handlowymi RPA są:
- Unia Europejska,
- USA,
- Kanada,

Kultura

Podstawowe informacje o kulturze i odsyłacz do artykuły o kulturze kraju

Literatura

- John Maxwell Coetzee, laureat Nagrody Nobla w 2003 roku
- Nadine Gordimer, laureatka Nagrody Nobla w 1991 roku Zobacz też: Przylądek Dobrej Nadziei, Przylądek Igielny. ms:Afrika Selatan zh-min-nan:Lâm-hui ja:南アフリカ共和国 simple:South Africa

Thabo Mbeki

Thabo Mvuyelwa Mbeki (urodzony 18 czerwca 1942) jest obecnym prezydentem RPA. Urodził się w regionie Transkei położonym w południowo-wschodniej części kraju, w miejscowości Idutywa. Jego ojcem był Govan Mbeki (1910-2001), zagorzały zwolennik Afrykańskiego Kongresu Narodowego (ANC) i Południowoafrykańskiej Partii Komunistycznej. Mbeki jest absolwentem Uniwersytetu of Sussex, gdzie ukończył ekonomię. Mbeki Thabo Mbeki Thabo ja:タボ・ムベキ

Burundi

Burundi (rundi Uburundi, franc. Burundi) Republika Burundi (rundi Republika y’Uburundi, franc. République du Burundi) – państwo w środkowej Afryce, bez dostępu do morza. Graniczy z Rwandą, Tanzanią i Demokratyczną Republiką Konga. Demokratyczną Republiką Konga

Ustrój polityczny

Opis ustroju społeczno-politycznego, rodzaju rządów, podziału terytorialnego, opis instytucji itp. linki do podstron gdy konieczne.
Geografia
Burundi leży nad jeziorem Tanganika
Historia
Podstawowe informacje o historii i odsyłacz do artykuły o historii kraju
Gospodarka
Podstawowe informacje o ekonomii i odsyłacz do artykuły o ekonomii kraju
Demografia
Dane można znaleźć na w CIA Factbook [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/]

Kultura

Podstawowe informacje o kulturze i odsyłacz do artykuły o kulturze kraju Kategoria:Burundi zh-min-nan:Burundi ko:부룬디 ms:Burundi ja:ブルンジ simple:Burundi

Wybrzeże Kości Słoniowej

Wybrzeże Kości Słoniowej (franc. Côte d'Ivoire, Republika Wybrzeża Kości Słoniowej, République de Côte d'Ivoire) – państwo w zachodniej Afryce, położone nad Zatoką Gwinejską. Stolica Jamusukro, dawną stolicą jest Abidżan. Wybrzeże Kości Słoniowej graniczy z państwami:
- Liberia 716 km
- Gwinea 610 km
- Mali 532 km
- Burkina Faso 584 km
- Ghana 668 km Państwo wzięło nazwę od nazwy części wybrzeża Zatoki Gwinejskiej (Ocean Atlantycki), skąd francuscy handlarze wywozili w XVII wieku kość słoniową.

Ustrój polityczny

Wybżeże Kości Słoniowej jest republiką. Konstytucja została uchwalona w 1960, wielokrotnie modyfikowanej, głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat. Władza ustawodawcza należy do 1-izbowego Zgromadzenia Narodowego o kadencji 5-letniej, z wyborów powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na którego czele stoi premier powoływany przez prezydenta.

Geografia

Powierzchnia w większej części wyżynno-górzysta. Na zachodzie, przy granicy z Gwineą masyw górski Nimba (1752 m). W południowej części aluwialna nizina nadbrzeżna. Wybrzeże słabo rozczłonkowane, na zachodzie skaliste, na wschodzie płaskie z licznymi mierzejami i lagunami. Na południu klimat równikowy wybitnie wilgotny z opadami całorocznymi (1500–2300 mm) i 2 maksimami opadów (kwiecień–lipiec i wrzesień–listopad). Na pozostałym obszarze klimat podrównikowy (opady roczne 1000–1800 mm) — w części środkowej 2 maksima opadów z zaznaczoną porą suchą (listopad–luty), na północy jedna pora deszczowa (maj–październik). Na południu w porze suchej wieje harmattan. Średnia temperatura miesięczna od 24–25°C w sierpniu do 28–30°C w marcu, kwietniu. Gęsta sieć rzeczna. Głównie rzeki: Bandama, Komoe, Sassandra. Dominującą formacją roślinną jest sawanna. Na południu zdegradowane lasy równikowe (ok. 22% pow.). Na wybrzeżach namorzyny. Ponad 6% pow. stanowią parki narodowe, w tym wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO (Komoe, Taï).

Historia

Od XV do XIX wieku Wybrzeże Kości Słoniowej wabiło Europejczyków perspektywą zysków z handlu kością słoniową i niewolnikami. U schyłku tego okresu opanowała je Francja. W 1960 Wybrzeże Kości Słoniowej uzyskało niepodległość. Ważniejsze wydarzenia:
- 1903-1935 Zbudowanie linii kolejowej między Wybrzeżem Kości Słoniowej a Burkina Faso
- 1940-1942 Rząd Vichy (tzw. Państwa Francuskiego Pétaina) opanowuje Wybrzeże Kości Słoniowej

Gospodarka

Kraj uzyskał w 1960 niepodległość. Postępuje elektryfikacja, jest też niezła sieć dróg i kolej. Miasto Abidżan, jest ośrodkiem turystycznym. Większość mieszkańców Wybrzeża Kości Słoniowej uprawia ziemię. W kraju tym pozostającym pod silnym wpływem zwyczajów i języka francuskiego, żyje obok licznych plemion afrykańskich wielu osadników europejskich.

Demografia

Dane można znaleźć w CIA Factbook [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/] Zobacz: Wybrzeże Pieprzowe, Złote Wybrzeże, Wybrzeże Niewolnicze. Kategoria:Wybrzeże Kości Słoniowej zh-min-nan:Côte d'Ivoire ko:코트디부아르 ms:Côte d'Ivoire ja:コートジボワール simple:Côte d'Ivoire

Sudan

- Sudan (państwo)
- Sudan (region)
- Sudan (barwnik) ko:수단 ms:Sudan ja:スーダン th:ประเทศซูดาน

Somalia

Somalia, Republika Somalijska – państwo w północno-wschodniej części Afryki położone na półwyspie Somalijskim (zwanym „Rogiem Afryki”). Przylega do Oceanu Indyjskiego i Zatoki Adeńskiej. Na północnym zachodzie graniczy z Dżibuti, na zachodzie z Etiopią, zaś na południowym zachodzie z Kenią. Północna część kraju w 1991 ogłosiła niezależność jako Somaliland.
- Długość granicy lądowej: 2366 km
- Dżibuti 58 km
- Etiopia 1626 km
- Kenia 682 km
- Inne używane języki: język angielski, włoski, kuszycki i suahili.
- Religia państwowa: islam
- Wyznawcy poszczególnych religii: muzułmanie sunnici (99,8%), chrześcijanie (0,1%)

Struktura etniczna

- Skład etniczny: Somalijczycy 98,3%, Arabowie 1,2%, ludy Bantu 0,4%
Somalijczycy, ludność pochodzenia kuszyckiego, stanowią 98% mieszkańców kraju (1983). Podzieleni są na sześć zespołów rodowych: Dir, Darod, Issak, Hawija, Digil, Rahanwejn. Pierwsze cztery rody należą do Samaale, ludności pasterskiej, pozostałe dwa do Saab, ludów rolniczych o niższej randze społecznej w stosunku do pasterzy. Zespoły rodowe dzielą się na rody, a te z kolei na lineaże. Wszelkie przeszłe i współczesne konflikty Somalii przebiegają na styku rodów, lineaży, itd. (często nazywanych plemionami), których struktura jest bardzo skomplikowana. Oprócz Somalijczyków społeczność kraju tworzy ludność bantuidalna, Bantu zsomalizowani oraz Arabowie.

Historia

- W VII-X wiek wzdłuż wybrzeży Zatoki Adeńskiej i Oceanu Indyjskiego powstały pierwsze arabskie i perskie faktorie handlowe (np. Mogadiszu, Merka, Zejla, Berbera).
- VIII]–XII wiek - napływ somalijskich nomadów, którzy szybko ulegli islamizacji.
- XIII–XVI wiek - walki muzułmańskich sułtanatów z wybrzeża z chrześcijańską Etiopią (przy wsparciu ze strony Somalijczyków)
- XVI wiek - wybrzeża Somalii zajęli Portugalczycy.
- XVII–XVIII wiek Portugalczycy wyparci przez Arabów z Omanu (ze stolicą w Zanzibarze).
- XIX wiek - północne wybrzeża kraju znajdują się pod kontrolą Egiptu, południowa część pod zwierzchnictwem sułtana Zanzibaru.
- W drugiej połowie XIX w. rozpoczęła się penetracja państw europejskich i podział posiadłości kolonialnych pomiędzy Wielką Brytanię, Francję i Włochy.
- 1862-1884 - Francja zajęła tereny północno-zachodnie z miastem Dżibuti.
- 1884-1886 - Wielka Brytania zajęła część północnych wybrzeży kraju; w 1887 utworzyła na północy protektorat Somaliland.
- Włochy zajęły sułtanat Hobyo nad Oceanem Indyjskim i Alula nad Zatoką Adeńską; 1925 zajęły także tzw. Jubaland; w 1936 roku, po połączeniu z Etiopią, utworzyły Włoską Afrykę Wschodnią.
- W 1960 z połączenia Somalii Brytyjskiej i Somalii Włoskiej powstała niepodległa Republika Somalii. Pierwszym prezydentem Somalii był A.A. Osman (1960–67). Jego następcą był A.A. Shermarke, zamordowany w 1969.
- 21 października 1969 miał miejsce zamach stanu. Władzę przejął generał M. Saida-Barre. Zmieniono nazwę państwa na Somalijską Republikę Demokratyczną. W 1970 Somalię ogłoszono państwem socjalistycznym (poszły za tym stosowne reformy społeczno-gospodarcze oraz ścisła współpraca z ZSRR).
- 1977 - nieudana próba anektowania etiopskiego Ogadenu. ZSRR wspiera w konflikcie Etiopię i w rezultacie następuje zerwanie stosunków z Moskwą i przeorientowanie polityki na współpracę z USA.
- Lata 80-te: pogłębiający się kryzys gospodarczy. Przełom lat 1989-90 - USA wycofuje się z pomocy dla Somalii.
- 1991 - Siad-Barre zostaje obalony; wybuchła wojna domowa. Interwencja wojsk ONZ (w większości sił USA, ale także Polacy)

Republika Somaliland

Po obaleniu w 1991 dyktatora Siada-Barre na północnym wybrzeżu Somalii (nad Zatoka Adeńską), na terenach, które niegdyś stanowiły kolonię brytyjską Somaliland, Issowie rozpoczęli powstanie i w efekcie przejęli tam całkowitą władzę. W maju 1991 Somalijski Ruch Narodowy (SNM) ogłosił niezależność tych terenów. Tak powstała Republika Somaliland, której jednak nie uznała do tej pory społeczność międzynarodowa i ONZ. Pierwszym prezydentem Somalilandu został A. Ahmed Ali (od 1993 M.H.I. Egal). Obecnie na terenie Somalilandu panuje najbardziej stabilna sytuacja i w porównaniu z resztą regionu jedynie tam można mówić o względnie mocnej strukturze państwowej. W maju 2001 obywatele Republiki Somalilandu opowiedzieli się w referendum za niepodległością. Więcej na ten temat w haśle Somaliland. ! zh-min-nan:Somalia ko:소말리아 ms:Somalia ja:ソマリア simple:Somalia th:ประเทศโซมาเลีย

Nigeria

Nigeria (Federal Republic of Nigeria) – państwo w Afryce Zachodniej nad Zatoką Gwinejską. Nazwa państwa pochodzi z artykułu gazety The Times z 1897 roku. Sąsiaduje z Beninem, Nigrem, Czadem i Kamerunem. Główne miasta Nigerii to: Abudża, Lagos, Abeokuta, Ibadan, Port Harcourt.

Historia

Główny artykuł: Historia Nigerii

Ustrój polityczny

Nigeria to republika federalna. Głową państwa jest prezydent Olusegun Obasanjo. Prezydent jest zarazem szefem rządu.

Stany

Główny artykuł: Stany Nigerii Nigeria jest podzielona na 36 stanów i 1 terytorium Nigeria

Geografia

Główny artykuł: Geografia Nigerii Nigeria jest położona nad Zatoką Gwinejską, gdzie znajduje się płaska i w niektórych miejscach bagnista nizina, w dużej części utworzona przez deltę Nigru. Wybrzeże typu lagunowego. Centralna część Nigerii to pagórkowate wzniesienia i płaskowyże (Joruba, Udi, Oban). Północ kraju to jałowe niziny. Nigeria sąsiaduje z Beninem, Nigrem, Czadem i Kamerunem. Roślinność w Nigerii można podzielić na dwie strefy. Najbardziej na południu występują nierzadko lasy i tereny leśne (wilgotne lasy równikowe). Spowodowane jest to obfitymi deszczami wywołanymi przez obecność Oceanu Atlantyckiego na południowym zachodzie. Owa pora deszczowa trwa od czerwca do września. Co za tym idzie, w porze suchej klimat staje się suchy i pojawia się roślinność sawanny. Północna część kraju to jałowa kraina. Widoczny jest silny wpływ Sahary. Na wybrzeżu występują namorzyny. Nigeria podzielona jest na trzy części przez rzeki Niger i Benue, które płyną kolejno z kierunków północno-zachodniego i wschodniego. Obie rzeki łączą się pod nową stolicą Abudżą i deltą Nigru wpadają do morza. Główne i zarazem największe miasta są położone na południu kraju.

Miasta

Główne miasta Nigerii to:

- Abudża
- Abeokuta
- Badagri
- Benin
- Enugu

- Ibadan
- Ife
- Ilorin
- Jos
- Kano

- Kadsuna
- Katsina
- Lagos
- Makurdi
- Maiduguri

- Onitsha
- Oshogbo
- Oyo
- Port Harcourt
- Sokoto

- Warri
- Yola
- Zaria

Gospodarka

Podstawowe informacje o ekonomii i odsyłacz do artykułu o ekonomii kraju

Demografia

Główny artykuł: Demografia Nigerii Nigeria jest najbardziej zaludnionym krajem Afryki. Około jedna piąta mieszkańców Czarnego Lądu to obywatele nigeryjscy. Jednakże 25% Nigeryjczyków to mieszkańcy miast, a zaledwie 24 miasta przekroczyły populację 100 000 ludzi. Różnorodność zwyczajów, języków i tradycji między 250 grupami etnicznymi Nigerii daje bogate urozmaicenie. Dominującą grupą etniczną na północy (2/3 kraju) to Hausa i Fulanie (głównie muzułmanie). Inne główne grupy etniczne na północy to Nupe, Tiv, i Kanuri. Jorubowie dominują na południowym zachodzie. Połowa z nich to chrześcijanie, jedna czwarta to muzułmanie, czasami głęboko wierzący, a nawet fanatyczni. Chrześcijańska grupa Ibo jest największą grupą etniczną na południowym wschodzie. I w tej grupie panuje rozłam. Dominują tam katolicy, ale anglikanie, zielonoświątkowcy i ewangelicy również zajmują silną pozycję. Efikowie, Ibibio/Annang, i Ijaw (czwarta co do wielkości grupa etniczna) stanowią kolejny segment tej mozaiki kulturowej. Ludzie z innych grup porozumiewają się po angielsku, znając jednocześnie jeden lub dwa języki nigeryjskie. Hausa, Joruba i Ibo są najbardziej rozpowszechnionymi językami w Nigerii. Nigeria charakteryzuje się jednym z najwyzszych współczynników przyrostu naturalnego w Afryce zachodniej wynoszącym 32 promile.

Kultura

Podstawowe informacje o kulturze i odsyłacz do artykułu o kulturze kraju

Linki zewnętrzne

- [http://www.nairaland.com Nigeria Discussion Forum]
- [http://www.motherlandnigeria.com MotherlandNigeria] ! zh-min-nan:Nigeria ko:나이지리아 ms:Nigeria ja:ナイジェリア simple:Nigeria

Geografia Afryki

Afryka – drugi pod względem powierzchni, kontynent, zajmujący ok. 1/5 powierzchni lądów na Ziemi. Od największego kontynentu - Azji oddziela ją Kanał Sueski położony na terenie Egiptu, natomiast od Europy - wąska Cieśnina Gibraltarska. Cieśnina Gibraltarska Zachodnie wybrzeża Afryki oblewają wody Oceanu Atlantyckiego, zaś wschodnie otacza Morze Czerwone i Ocean Indyjski. Na północnym zachodzie żyzne niziny nad Morzem Śródziemnym ustępują miejsca łańcuchom gór Atlas, a na południu gorącej Saharze- największej pustyni na świecie. Rzeka Nil, której źródła znajdują się w środkowej Afryce, przez tysiąclecia pozwalała rozwijać się cywilizacjom na terenie pustynnego Egiptu. Na południe od Sahary niewielkie pastwiska z nielicznymi krzewami ustępują miejsca sawannie- roślinności trawiastej z małą ilością drzew. Tereny wokół równika należą do bardzo wilgotnych, a rozległą Kotlinę Konga porastają nieprzebyte wilgotne lasy równikowe. W rzeźbie wschodniej Afryki dominują pęknięcia skorupy ziemskiej. Obniżenia w systemie Wielkich Rowów Afrykańskich, biegnących z północy na południe, zostały zalane, dzięki czemu powstało kilka długich i głębokich jezior. Wielki Rów Wschodni rozdziela Wyżynę Abisyńską od wyżyn i masywów środkowej Afryki, ponad którymi wznoszą się pojedyncze stożki wygasłych wulkanów Kenia i Kilimandżaro, a także pokryty śniegiem masyw Ruwenzori. W południowej Afryce również występuje sawanna, a także piaszczyste pustynie Kalahari i Namib. Położone na południu, porośnięte trawami płaskowyże zwane weldami, przechodzą w urwiste stoki Gór Smoczych. Na południowym zachodzie łańcuchy górskie schodzą do Przylądka Igielnego, południowego krańca kontynentu.
-

Kalahari

Kalahari - kotlina w Botswanie, Namibii, RPA, Angoli, Zambii oraz Zimbabwe. Powierzchnia ok. 1,8 mln km². Na północy suche lasy oraz wilgotne i suche sawanny, na południu roślinność półpustynna oraz pustynna. Nieliczne rzeki okresowe, na północy bagna (Okawango i Makgadikgadi.) oraz jezioro Ngami. Liczne parki narodowe. Kategoria:Pustynie ja:カラハリ砂漠

Przylądek Igielny

Przylądek Agulhas, Przylądek Igielny (ang. Cape Agulhas, /wym. agulias/) - przylądek, stanowiący najbardziej wysunięty na południe kraniec Afryki, uznawany jednocześnie za umowną granicę Oceanów - Indyjskiego i Atlantyckiego. Nazwę Agulhas posiada także kilka innych ważnych miejsc geograficznych w tym rejonie, łącznie z akwenem sięgającym aż do połowy odległości do Antarktydy (Basen Agulhas), jak również z jednym z najsilniejszych i najniebezpieczniejszych prądów morskich na świecie (Prąd Agulhas), biegnącym na południowy-zachód u wybrzeży Afryki południowo-wschodniej. Miał tam spore problemy m.in. polski żeglarz Teliga podczas swojego samotnego rejsu dookoła świata. Jednak widokowo w linii brzegowej Cape Agulhas nie wyróżnia się niczym szczególnym. Czasami za koniec Afryki i umowną granicę oceanów jest mylnie uważany nieodległy Przylądek Dobrej Nadziei. Kategoria:Przylądki Kategoria:Afryka ja:アガラス岬 Kategoria:Republika Południowej Afryki

Botswana

Botswana (Republika Botswany - Republic of Botswana) – państwo południowej Afryce, bez dostępu do morza. Graniczy z Namibią (dł. granicy 1.360 km), RPA (1.840 km) i Zimbabwe (813 km). Do 1966 Botswana była brytyjskim protektoratem pod nazwą Beczuana. Największe miasta: Gaborone, Francistown, Selebi-Pikwe Selebi-Pikwe

Geografia

Botswana, położona w południowej Afryce, nie ma dostępu do morza, co sprawia, że pod wieloma względami jest ona uzależniona gospodarczo od swoich sąsiadów. Większą częśc kraju zajmuje półpustynna, bezodpływowa kotlina Kalahari. Jej średnia wysokość wynosi około 800 m n.p.m. Na północy znajduje się bagienny obszar śródlądowej delty Okawango. Okresowo wody przedostają się dalej na wschód do niecki Makgadikgadi. Najważniejszą rzeką Botswany jest położona na południowo-wschodniej granicy Limpopo, gdzie koncentruje się ludność Botswany, w tym stolica kraju Gaborone. W Botswanie panuje klimat podzwrotnikowy suchy z porą gorącą od października do marca. Opady są skąpe (od 750 mm na północy do 125 mm na południu) i nieprzywidywalne. Większość terytorium kraju porasta ciernista sawanna, a około 1% widne suche lasy (w dolinie rzeki Chobe na północy).

Historia

Tereny dzisiejszej Botswany pierwotnie były zamieszkiwane przez Buszmenów. Od przełomu XVI i XVII wieku zaczął na nie napływać lud posługujący się językiem bantu, nazywany Tswana. W drugiej połowie XIX wieku rozpoczęły się walki plemienne, a także walki z Burami z Transwalu. Doprowadziło to do objęcia Botswany brytyjskim protektoratem w roku 1885. Beczuana miała być przyłączona do Kraju Przylądkowego, ale ostatecznie ten projekt upadł. W latach 50. XX wieku w Botswanie powstały ruchy narodowowzywoleńcze, które doprowadziły w roku 1966 do niepodległości kraju. Pierwszym prezydentem został Seretse Khama. Został on wybrany ponownie na dwie dalsze kadencje i zmarł pełniąc urząd w 1980 roku. Urząd objął wówczas będący wiceprezydentem Ketumile Masire, który został wybrany w następnych wyborach prezydenckich i ponownie wybrany dwukrotnie (1989, 1994). Następnie prezydenturę objął Festus Mogae, który obecnie sprawuje władzę (2004).

Ustrój polityczny

Botswana jest parlamentarną republiką w ramach Wspólnoty Narodów. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent wybierany w pośrednich wyborach przez Zgromadzenie Narodowe na 5-letnią kadencję. Prezydent mianuje członków rządu. Władza ustawodawcza należy do dwuzibowego parlamentu. W wyższej izbie, doradczej 15-osobowej Izbie Wodzów (House of Chiefs) zasiada 8 wodzów najważniejszych plemion, 4 członków wybieranych co 5 lat i 3 członków wybieranych przez pozostałych 12. Niższa izba, Zgromadzenie Narodowe (National Assembly), składa się z 40 członków wybieranych w bezpośrednich wyborach na 5-letnią kadencję.

Podział administracyjny

Pod względem administracyjnym Botswana podzielona jest na 9 dystryktów: Ngamiland, Chobe, Ghanzi, Centralny, Północno-Wschodni, Kgaladi, Kweneng, Kgatleng, Południowy i Południowo-Wschodni.

Społeczeństwo

Podstawowe informacje o społeczeństwie Botswany

Gospodarka

Botswana notuje najwyższy wzrost PKB na osobę świecie. Średni wzrost w latach 1966-1999 wyniósł ponad 9%. Ten spektakularny rozwój Botswana zawdzięcza głownie wydobyciu diamentów.W chwili obecnej Botswana boryka się z zastraszającą epidemią AIDS: według szacunków co trzeci mieszkanieć tego państwa jest zarażony wirusem HIV. Najwyższe zyski przynosi gospodarce Botswany górnictwo, choć większość ludności pracuje w rolnictwie. Tylko 2% powierzchni kraju stanowią grunty orne, 70% to pastwiska. Krajowa produkcja żywności jedynie w połowie zaspokaja potrzeby mieszkańców. Uprawia się przede wszystkim kukurydzę, sorgo, orzeszki ziemne, proso, słoneczniki, rośliny strączkowe, warzywa, owoce oraz bawełnę. Z powodu suszy zmniejszyło się pogłowie bydła i owiec. 17% terytorium kraju zajmują parki narodowe i rezerwaty dzikiej zwierzyny. W pobliżu miejscowości Orapa i Jwaneng znajdują się bogate złoża diamentów. Botswana jest trzecim na świecie producentem tego minerału. Dochody z jego sprzedaży stanowią 80% zysków z eksportu. W Botswanie eksploatuje się także bogate złoża niklu i miedzi. Kategoria:Botswana zh-min-nan:Botswana ko:보츠와나 ms:Botswana ja:ボツワナ

Czarna Afryka

Czarna Afryka - nazwa stosowana dla określenia części Afryki na południe od Sahary, zamieszkałej w większości przez ludność czarnoskórą. Potocznie wyróżnia się Murzynów, Buszmenów, Hotentot