Dżemdet Nasr (Dżamdat Nasr) to miasto w Iraku, leżące 75 kilometrów na południe od Bagdadu. Znajdują się w nim ruiny starożytnego miasta, które naukowcy najczęściej identyfikują jako Kidnun. Odkryto w nim ruiny dużej budowli na planie prostokąta (świątynia lub pałac) oraz pozostałości osiedla z okresu predynastycznego (poprzedzającego okres wczesnych dynastii sumeryjskich)
Nazwą Dżemdet Nasr określa się ostatnią fazę (około 3100–2900 p.n.e.) epoki predynastycznej w Mezopotamii (wczesna epoka brązu).
Najbardziej charakterystyczną cechą kultury Dżemdet Nasr jest ceramika malowana na czarno i czerwono we wzory geometryczne (zwana ceramiką Dżemdet Nasr). Pojawiły się też wtedy reliefowe naczynia kamienne oraz naczynia metalowe i rzeźby figuralne. Stosowano już wtedy dość powszechnie tak charakterystyczne dla Mezopotamii rzeźbione pieczęcie cylindryczne. Odkryto również pochodzące z tego okresu tabliczki z sumeryjskim pismem obrazkowym, będące głównie tekstami ekonomicznymi.
Suchy klimat, który nastał pod koniec czwartego tysiąclecia p.n.e. wymusił na mieszkańcach południowej Mezopotamii masowe stosowanie irygacji. Spowodowało to wzrost liczby ludności oraz zwiększenie specjalizacji w rzemiośle (zastosowanie irygacji dawało lepsze plony, co zwalniało część społeczeństwa z pracy na roli). Wzrost produkcji zaowocował zwiększonym dobrobytem i niespotykanym wcześniej rozwojem handlu lądowego i morskiego. Przybyło w tym czasie miast, a ich charakterystycznym elementem stała się świątynia umieszczana na sztucznym wzniesieniu. Opanowanie produkcji brązu umożliwiło wytwarzanie nowych broni, co pociągnęło za sobą rozwój fortyfikacji wokół miast i niektórych wsi.
Kultura Dżemdet Nasr była bezpośrednim poprzednikiem cywilizacji sumeryjskiej. Okres ten jest uznawany za koniec prehistorii i początek historii.
Kategoria:ArcheologiaKategoria:Mezopotamia
- Irak obejmuje powierzchnię 434 920 km2.
- Struktura ludności: Arabowie - około 75%, Kurdowie około 19%, Asyryjczycy 3-4% (6,5% według AINA - międzynarodowej organizacji asyryjskiej), Turkmeni 1,5%, Azerowie, Persowie.
- Struktura religijna: islam, przy czym szyitów jest 56-61%, a sunnitów - 35-41%. Oprócz muzułmanów spotyka się także chrześcijan (443 tys., w tym 200 tys. katolików obrządków chaldejskiego, łacińskiego, syryjskiego i ormiańskiego), na południu - mandaici, a na północy, wśród Kurdów, jezydów i Ahl-e hakk.
- Używane języki: arabski oraz na północy kurdyjski.
Irak ma największe po Arabii Saudyjskiej złoża ropy. Gospodarka jest poważnie zniszczona z powodu wojny w Zatoce Perskiej, późniejszych sankcji ONZ, amerykańskiej interwencji w 2003 roku i niestabilności w okresie powojennym.
Największym bogactwem naturalnym Iraku są bogate złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Pod koniec lat 80 roczne wydobycie plasowało Irak na drugim miejscu wśród bliskowschodnich producentów ropy naftowej. Dzięki dochodom uzyskiwanym z jej sprzedaży w XX wieku kraj systematycznie unowocześniał się, rozwijając swą infrastrukturę i tworząc nowe gałęzie przemysłu. Poza ropą naftową i gazem ziemnym Irak posiada bogate złoża siarki (Miszrak), fosforytów (Akaszot) i metali kolorowych.
Rolnictwo
W rolnictwie jest zatrudnionych 13% ludności zawodowo czynnej, która dostarcza taką samą część produktu krajowego brutto. Ponieważ kraj nie jest samowystarczalny pod względem żywnościowym, produkty rolne są głównym towarem sprowadzanym z zagranicy. Do głównych roślin uprawnych należą daktyle, bawełna, ryż, pszenica, jęczmień, proso. W okolicach wielkich miast rozwija się warzywnictwo i uprawa owoców. Irak należy, obok Egiptu, do głównych światowych producentów daktyli. Największe plantacje palm daktylowych znajdują się w delcie Tygrysu i Eufratu.
Historia
Eufrat
Na terenach zajmowanych przez dzisiejszy Irak, około 3500 roku p.n.e. rozwinęła się starożytna cywilizacja Sumerów (Mezopotamia), później narodziły się tam cywilizacje babilońska i asyryjska, podbite w pierwszej połowie VI w. p.n.e. przez Persję. Po podbojach Aleksandra Macedońskiego w latach 334-321 p.n.e. tereny te weszły w skład jego imperium, a następnie były najważniejszą prowincją imperium Seleucydów. Następnie władali tam Partowie i Sasanidzi. W VII wieku n.e. tereny te zostały opanowane przez Arabów i stanowiły centrum arabskiego kalifatu. Od XVI wieku panowali tam Turcy osmańscy walcząc o te ziemie z Persją.
W 1917 roku terytorium Iraku zostało zajęte przez wojska brytyjskie pod dowództwem gen. Stanleya Maude (cytat: Przychodzimy jako wyzwoliciele, nie zdobywcy). Od 1918 Irak stał się brytyjskim terytorium mandatowym Ligi Narodów. Antybrytyjskie powstania stłumiono bombardowaniami i użyciem broni chemicznej (gaz musztardowy). Brytyjczycy osadzili na tronie emira Abda Allaha Fajsala.
1932-1979
Obecne państwo powstało oficjalnie w 1932 na terenach brytyjskiego mandatu Ligi Narodów jako monarchia rządzona przez dynastię Haszymidów, lecz ze znacznym wpływem interesów brytyjskich.
Wybuch drugiej wojny światowej i upadek Francji w 1940 spowodował wzrost nastrojów antybrytyjskich. Skrajni nacjonaliści żądali zerwania współpracy z Wielką Brytania i nawiązania sojuszu z Niemcami. W latach 1940 i 1941 oficerowie armii irackiej ograniczyli współpracę z armią brytyjską, a przywódcy o nastawieniu panarabskim rozpoczęli tajne rozmowy z Niemcami. W kwietniu i maju 1941 armia brytyjska wkroczyła do Iraku. Rozpoczęły się walki z armią iracką. Konflikt trwał około 30 dni i zakończył się kapitulacją wojsk irackich. Przywódcy panarabscy uciekli z kraju. Pomoc niemiecka na którą liczyli Irakijczycy ograniczyła się do małej jednostki Luftwaffe (7 He-111, 14 Bf-110, 20 Ju-52). Samoloty te latały z irackimi znakami rozpoznawczymi.
Nowi przywódcy Iraku przyjęli brytyjskie żądania w sprawie tranzytu wojsk i zaopatrzenia. Przez Irak szła część pomocy amerykańskiej dla Związku Radzieckiego w ramach umowy Lend-Lease. Irak wypowiedział wojnę państwom Osi w styczniu 1942 roku.
Zamach stanu z 1958 roku obalił monarchię. W latach 50. wzrosło znaczenie socjalistyczno-nacjonalistycznej arabskiej partii Baas, która głosiła program zjednoczenia wszystkich krajów arabskich (inny odłam rządzi w Syrii) i reform socjalistycznych.
Z pomocą CIA Baas dokonała zamachu stanu przeciw rządom prezydenta Kassema w 1963 i ostatecznie przejęła pełnię władzy w roku 1968. Od 1979 do 2003 partia i kraj rządzone były przez Saddama Husajna, który odsunął od władzy wcześniejszego prezydenta - Ahmeda Hassana al-Bakra. Opozycja w Iraku przestała praktycznie istnieć.
1980-1990
Po zwycięstwie rewolucji islamskiejChomeiniego w Iranie Irak otrzymywał znaczące wsparcie od mocarstw zachodnich (Francja, Wielka Brytania, USA, a także RFN) oraz Związku Radzieckiego i państw arabskich. 7 czerwca1981 roku izraelskie lotnictwo zbombardowało zbudowany z francuską pomocą reaktor jądrowy Osirak w miejscowości Tuwaitha koło Bagdadu (pierwsze bojowe użycie samolotów F-16) obawiając się, że być to zaczątek irackiego programu budowy broni atomowej.
22 września1980 pod pretekstem konfliktu granicznego o Shatt al-Arab - połączone ujście do Zatoki Perskiej rzek Tygrys i Eufrat - wojska irackie przekroczyły granicę z Iranem i doszło do trwającej osiem lat wojny iracko-irańskiej. Wybuch wojny spowodował zbliżenie między Zachodem i Irakiem (w 1982 USA usunęły Irak z listy krajów wspierających terroryzm i nawiązały stosunki dyplomatyczne). W krwawym i wyniszczającym konflikcie (łączne straty rzędu 400 mld USD), w którym obie strony łamały konwencję genewską, a wojsko irackie od 1983 wielokrotnie używało broni chemicznej, zginęło do miliona ludzi. 18 sierpnia 1988 wobec rosnącego wsparcia Zachodu i ZSRR dla Husajna Iran zdecydował się podpisać zaproponowane przez ONZ zawieszenie broni.
W połowie lat 80. wojsko krwawo stłumiło powstanie irackich Kurdów. W czasie pacyfikacji północy kraju używano broni chemicznej przeciwko cywilom. 17 marca1988 wojsko irackie dokonało przy pomocy broni chemicznej masakry 5 tysięcy mieszkańców (75% ofiar stanowiły kobiety i dzieci) kurdyjskiego miasta Halabdża. Podobny los spotkał setki innych kurdyjskich wiosek.
1990-2000
W 1990 władze Iraku wystąpiły z roszczeniami do terytorium Kuwejtu, który stanowił kiedyś część terytorium mandatowego Ligi Narodów. Na rozkaz Saddama Husajna wojska irackie siłą zajęły terytorium tego kraju.
Po agresji irackiej na Kuwejt i aneksji tego państwa w 1990 r., Rada Bezpieczeństwa ONZ w rezolucjach nr 660 z 2 sierpnia1990 i 668 z 29 listopada1990 wezwała Irak do natychmiastowego wycofania się z zagarniętych ziem, nałożyła nań sankcje ekonomiczne i upoważniła państwa członkowskie do użycia wszelkich dostępnych środków w celu zmuszenia Iraku do przestrzegania wymienionych rezolucji. Brak efektów w negocjacjach spowodował powstanie wielonarodowej koalicji (38 państw) i podjęcie działań zbrojnych przeciwko Irakowi.
17 stycznia1991 roku doszło do operacji znanej jako Pustynna Burza, która doprowadziła do wyparcia wojsk irackich z Kuwejtu. Przed operacją lądową sił połączonych Pustynny Miecz oddziały irackie zostały rozbite atakami z powietrza. W tym czasie Irak wystrzelił kilkadziesiąt rakiet Scud na cele w Izraelu oraz Arabii Saudyjskiej, ale bez większych efektów. Wycofujące się siły irackie podpaliły także większość szybów naftowych w Kuwejcie. Po kilkutygodniowej wojnie siły irackie zostały rozbite, zmuszone do wycofania się z Kuwejtu i przyjęcia warunków zawieszenia broni. Ponieważ mandat ONZ pozwalał tylko na wyparcie wojsk irackich z Kuwejtu, działania wojenne zostały przerwane po wycofaniu się Irakijczyków.
W operacji Pustynna Burza uczestniczył także polski kontyngent (319 osób), w skład którego wchodziły: okręt szpitalny (ORP Wodnik) i ratowniczy (ORP Piast) oraz personel medyczny (baza w saudyjskim porcie Al-Jubail).
W wojnie zginęło do 200 tys. Irakijczyków (głównie zmobilizowanych rezerwistów) i 148 żołnierzy koalicji antyirackiej. Praktycznie nietknięta pozostała 100-tysięczna Gwardia Rewolucyjna - ostoja władzy Saddama, która zdołała się wycofać w głąb Iraku. W czasie nalotów mimo wykorzystania tzw. inteligentnej broni zginęło wielu irackich cywili (szacunkowo 10-15 tysięcy). Między innymi 13 lutego w zbombardowanym schronie w Bagdadzie zginęło 315 kobiet i dzieci.
Koalicja antyiracka nie udzieliła także pomocy wywołanym z jej inspiracji powstaniom szyitów w południowym Iraku oraz Kurdów na północy. Na mocy mandatu ONZ powstały jedynie strefy zakazu lotów dla irackich samolotów powyżej 36 oraz poniżej 33 równoleżnika. W czasie tłumienia powstań przez Gwardię Husajna zginęło ok. 60 tysięcy osób, a 1,5 mln Kurdów uciekło do Turcji i Iranu. Aby zniszczyć szyicką zbrojną opozycję, Husajn nakazał osuszyć bagna w delcie Tygrysu i Eufratu.
Po wojnie na mocy mandatu ONZ prowadzone były w Iraku kontrole tamtejszego przemysłu celem unieszkodliwienia rozpoczętego jeszcze z pomocą państw Zachodu irackiego programu budowy broni masowego rażenia. Jednocześnie nałożone zostało ścisłe embargo gospodarcze na Irak, który może wyeksportować jedynie tyle ropy, aby za pieniądze uzyskane z jej sprzedaży kupić żywność i lekarstwa.
W praktyce zasady embarga nie umożliwiały nawet tego, a w dodatku znaczne sumy pieniędzy zostały sprzeniewierzone przez przedstawicieli reżimu Husajna. W wyniszczonym wojną kraju doszło do katastrofy humanitarnej, w wyniku której zmarło co najmniej kilkaset tysięcy ludzi - głównie dzieci, a Irak z dość bogatego - jak na standardy regionu - kraju stał się jednym z najbiedniejszych.
Pomimo końca wojny i braku mandatu ONZ samoloty brytyjskie i amerykańskie patrolujące lotnicze "strefy bezpieczeństwa" na północy i południu wielokrotnie bombardowały cele naziemne - według przedstawicieli Pentagonu w odpowiedzi na próby namierzania czy zestrzeliwania ich przez stanowiska obrony przeciwlotniczej.
W 1998 roku Husajn zerwał współpracę z inspektorami ONZ, oskarżając ich o działalność szpiegowską na rzecz USA oraz o przedłużanie inspekcji w celu przeciwdziałania zdjęciu nałożonych sankcji.
Inwazja 2003 r. i amerykańska obecność w Iraku
Od 2002 roku Stany Zjednoczone prowadziły przygotowania do kolejnego uderzenia na Irak. Stojąc przed groźbą wojny, Husajn zgodził się na powrót inspektorów ONZ. Amerykańskie plany nie zyskały poparcia wszystkich członków NATO, doprowadzając do kryzysu w Sojuszu Północnoatlantyckim. m.in. pomimo nacisków ze strony Francji i Niemiec, Polska poparła Stany Zjednoczone. Wojna wywołała także gwałtowną reakcję części opinii publicznej - 15 lutego2003 roku przez świat przetoczyły się manifestacje antywojenne, które - jak się szacuje - w samej Europie zgromadziły ponad 10 milionów osób. Ocenia się, że był to największy globalny protest w historii.
20 marca2003 roku we wczesnych godzinach rannych amerykańskie i brytyjskie samoloty uderzyły na cele w Bagdadzie. Następnego dnia na terytorium Iraku wkroczyły wojska koalicji. Prezydent Bush ogłosił rozpoczęcie operacji "Iracka wolność". W wojnie brały udział wojska USA, Wielkiej Brytanii, Polski i Australii a na morzu wspierały je Dania i Hiszpania. Na północy Iraku aliantom pomogli kurdyjscy rebelianci zdobywając miasto Mosul.
9 kwietnia wojska amerykańskie zdobyły Bagdad. Irakijczycy w euforii niszczyli wszelkie wizerunki Saddama Husajna znajdujące się na ulicach.
1 maja prezydent USA George W. Bush ogłosił koniec poważniejszych walk w Iraku. Irak został podzielony na cztery strefy (przez zwolenników interwencji zwane "strefami stabilizacyjnymi", a przez przeciwników - "strefami okupacyjnymi"). Dwie północne kontrolują Amerykanie, południową Brytyjczycy, a środkową stojący na czele międzynarodowej dywizji Polacy. Alianci wprowadzili własną administrację oraz powołali z dniem 13 lipcaRadę Zarządzającą złożoną z przedstawicieli głównych grup ludności - szyitów, sunnitów i Kurdów - w proporcjach w przybliżeniu odpowiadających proporcjom ludnościowym Iraku, w większości jednak złożoną z emigrantów prześladowanych przez reżim Husajna, którzy powrócili do Iraku po jego upadku.
Walki jednak wbrew przedwczesnym deklaracjom amerykańskim nie ustały. Grupy, nazywane przez jednych - z racji stosowanych krwawych metod - terorystami, a przez innych - z racji głoszonych celów - bojownikami lub ruchem oporu działają przede wszystkim na terytoriach zamieszkanych przez sunnitów (tzw. Trójkąt sunnicki); na terenach szyickich i kurdyjskich walki są rzadsze. Celem ataków są przede wszystkim wojska stabilizacyjne, Irakijczycy podejmujący współpracę z Aliantami (np. policjanci, urzędnicy), oraz pracownicy ONZ. Podejmowane są też ataki na infrastrukturę, przede wszystkim na ropociągi. Poza tym dochodzi też do starć pomiędzy poszczególnymi grupami Irakijczyków. Paradkosem jest to, że więcej irakijczyków-cywili zginęło z rąk terrorystów niż aliantów.
Największym zamachem nie skierowanym bezpośrednio przeciwko siłom stabilizacyjnym było wysadzenie, przez terrorystów 29 sierpnia samochodu pułapki przed meczetem w Nadżafie, w którym zginął Mohammed Baqir al-Hakim (przypuszczalny cel ataku) oraz około 90 osób.
13 grudnia2003 roku Saddam Husajn został ujęty przez amerykańskich żołnierzy w pobliżu Tikritu.
1 marca2004 r. Rada Zarządzająca przyjęła tymczasową konstytucję Iraku.
28 czerwca władzę w Iraku przejął tymczasowy rząd kierowany przez Alawiego, co formalnie zakończyło amerykańską okupację Iraku. Wojska Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników pozostały jednak w Iraku. W tym okresie rebelianci i terroryści skoncentrowali swoje ataki na przedstawicielach nowych władz irackich. Zginęło m.in. wielu policjantów i żołnierzy irackiej Gwardii Narodowej. Powszechne stały się porwania ludzi (z pobudek politycznych albo dla okupu). W związku z tym wiele zagranicznych firm wycofało nieiracki personel, a niektóre całkowicie zaprzestały działalności. Symbolem terroryzmu w Iraku stał się powiązany z al-Kaidą Jordańczyk Abu Musab al-Zarkawi, który stoi za najkrwawszymi zamachami.
Mimo terroru w wyborach parlamentarnych30 stycznia2005 r. wzięło udział 59% uprawnionych do głosowania. Byli to w większości szyici i Kurdowie. Wśród sunnitów frekwencja była bardzo mała. W najniebezpieczniejszych rejonach kraju wybory w ogóle się nie odbyły. 13 lutego2005 Iracka Niezależna Komisja Wyborcza podała wyniki wyborów. Wygrał szyickiZjednoczony Sojusz Iracki (48,1 proc. głosów) przed Sojuszem Kurdyjskim (25,7 proc. głosów) oraz Listą Iracką premiera Ijada Alawiego (13,8 proc. głosów).
Epoka brązu - jedna z epokprehistorii, następująca po epoce kamienia, a poprzedzająca epokę żelaza. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, na Kaukazie i w obszarze Morza Egejskiego , w III tysiącleciu p.n.e., wykształciły się ośrodki, w których opanowano umiejętność obróbki metali. W Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 2500 p.n.e., w Europie Południowej 2000 p.n.e., w Polsce1800 p.n.e.. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000 - 700 p.n.e., kiedy to na Bliskim Wschodzie zaczęły tworzyć się pierwsze państwa i pojawiło się niewolnictwo, a na większości obszarów Europy rozpoczął się stopniowy rozkład wspólnoty pierwotnej.
Nazwa epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca - brązu (czyli stopumiedzi z cyną o stosunku 9:1). Przykładem przedmiotów z brązów są: siekiery, dłuta, młoty, motyki, sierpy, noże, ozdoby, broń (miecze, topory, ostrza do włóczni, groty, części pancerzy). Brąz pojawił się w Egipcie i Mezopotamii około 3500 p.n.e. Czasem zamiast cyny do produkcji stopu stosowano ołów lub antymon (Węgry). Brąz antyczny był stopem miedzi z cynkiem (mosiądz). Brąz jest znacznie twardszy od miedzi i trwalszy, dlatego zastąpił ją w okresie eneolitu. Potrzebną do jego produkcji miedź i cynę uzyskiwano w kopalniach odkrywkowych.
Główne dziedziny gospodarki w czasie tej epoki to rolnictwo, hodowla bydła oraz pasterstwo. Powstanie ośrodków wytwórczych, wymiany towarów (wynalazek wozu na kołach oraz statków na wiosła i żagle sprzyjał rozwojowi handlu dalekosiężnego), gromadzenia bogactw, w konsekwencji doprowadziły do wzrostu walk międzyplemiennych i międzypaństwowych.
Najbardziej znane na świecie wykopaliska z epoki brązu: Ur w Mezopotamii, Ugarit w Syrii, Troja w Azji Mniejszej.
Sztuka brązu
Na wyspach Grecji rozwija się sztuka egejska. Na północy Europy wzrasta znaczenia ognia, który uważany był za emisariusza słońca, oraz opanowanie technologii związanych z ogniem spowodowały wkroczenie w krąg tajemnic solarnych. W Europie w tym okresie bardzo powszechny staje się kult solarny i związany z nim obrządek ciałopalny. Brąz postrzegany jest jako substytut złota - słonecznego metalu. Naczynia gliniane w formie i kolorze próbują naśladować brązowe. Popularna symbolika tarczy słonecznej - tzw. dysku solarnego, koła z wpisanym w nie równoramiennym krzyżem, mandali. Nasilenie się symboli troistości - trójkąty, trzykrotne powtarzanie jednego symbolu. Równie popularny motyw labiryntu, symbolizującego narodziny i śmierć mistyczną w obrzędach inicjacyjnych oraz herosa solarnego. Coraz więcej scen z życia codziennego i mitologii, militaryzacja sztuki.
Epoka brązu w Europie
Charakterystyczny dla epoki brązu jest niejednolity charakter rozwijających się i zanikających kultur. W środkowym jej okresie rozpoczął się proces wyodrębniania się i krystalizowania ludów europejskich, np. reprezentujących kulturę nordyjskąGermanów zamieszkujących tereny obecnych Niemiec, Danii i południowej Szwecji.
Do ważniejszych kultur epoki brązu zaliczają się w Europie:
- kultura minojska - kultura cykladzka - kultura unietycka - kultury pól popielnicowych - kultury mogiłowe - kultura apenińska - kultura protoetruska - kultura terramare - kultura kurhanów sambijskich - kultura komarowska - kultura Noua - kultura holihradzka - kultura sośnicka - kultura wysocka - kultura białowicka - kultura urn domkowych - kultura trzciniecka - kultura iwieńska - kultura otomańska - kultura bałtyjska - kultura nordyjska - kultura łużycka - kultura wysocka - kultura gawska
Najbardziej znane w Europie wykopaliska z epoki brązu: Mykeny w Grecji, Terramare we Włoszech, El Argar w Hiszpanii, Buchau w Niemczech, Unětice w Czechach.
Epoka brązu w Polsce
Na terenach Polski epoka brązu dzieli się na 5 okresów:
- wczesny - 1800-1400 p.n.e.
- starszy - 1400-1200 p.n.e.
- środkowy - 1200-1000 p.n.e,
- młodszy - 1000-800 p.n.e.,
- późny - 800-700/650 p.n.e.
Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. umiejętność obróbki metali dotarła na ziemie polskie. Kultury związane z wczesną epoką brązu w zasadzie jeszcze nie znały technologii wytwarzania brązu jednak pojawiły się pierwsze wytwory z miedzi, srebra i złota pochodzące z importów. Przyniosły je w latach 1850-1750 p.n.e. nowe kultury oparte na tradycji kultur ceramiki sznurowej: kultura strzyżowska i kultura mierzanowicka. Po nich pojawiła się kultura madziarowska i kultury związane z kulturą unietycką, do nich należą kultura grobsko-śmiardowska i kultura iwieńska. W tym czasie powstały silne ośrodki metalurgiczne.
W połowie 2 tysiąclecia ziemie polskie, w dorzeczu Odry i Wisły, znalazły się w orbicie wpływów czeskopalatynackiej i środkowodunajskiej kultury mogiłowej. W późnej epoce brązu występowała kultura łużycka, zaliczana do kręgu kultur pól popielnicowych, z tego okresu znane jest stanowisko archeologiczne w Biskupinie.
Link zewnętrzny
- [http://www.biskupin.pl/ Muzeum Archeologiczne w Biskupinie]
Zobacz też: historia.
Kategoria:Archeologiako:청동기 시대ja:青銅器時代simple:Bronze Age
Ceramika
Ceramika - dawniej - całość wyrobów otrzymywana z gliny wypalanej po jej uformowaniu.
Obecnie określenia używa się w stosunku do wszystkich materiałów otrzymywanych z mieszaniny surowców występujących w stanie naturalnym (gliny, skalenie, kwarc, kaolin) oraz wytworzonych związków chemicznych (tlenków, krzemianów, węglików, azotków, siarczków i innych) przez wypalenie ich do stanu spieczenia. Do ceramiki obecnie zalicza się wyroby z glin, szkło, emalie, spoiwa mineralne, materiały ścierne, niemetaliczne materiały magnetyczne, ferroelektryczne, dielektryczne itp. Wszystkie materiały ceramiczne cechują się dużą odpornością na działanie wysokiej temperatury, czynników chemicznych, twardością. Są to jednak materiały kruche i nie nadają się do obróbki po wypaleniu, (można je tylko delikatnie szlifować).
Proces produkcji wyrobów ceramicznych polega na dokładnym wymieszaniu masy otrzymanej ze zmielonych (rozdrobionych) surowców z wodą (lub bez wody), odpowietrzenie, formowanie, suszenie i wypalanie. Proces wypalania odbywa się w specjalnych piecach w temperaturze od 900°C do 2000°C (w zależności od rodzaju użytych surowców). Niektóre materiały ceramiczne, po wypaleniu pokrywa się szkliwem i ponownie wypala.
Ceramikę używa się w różnych dziedzinach gospodarki, np. w budownictwie, elektronice, chemii, przy budowie piecy używanych do wypalania cementu, piecy szklarskich, do wytopu metali w hutnictwie, jako materiał ścierny itp. a także do produkcji naczyń domowego użytku.
Zobacz też: ceramika architektoniczna, ceramika (budownictwo), ceramika artystycznaKategoria:materiałyKategoria:Sztuka użytkowaja:セラミックスms:Seramik
Miasto to historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się wysoką intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia. W różnych państwach kryteria miejskości są różne, najczęściej są to kryteria ludnościowe bądź prawno-administracyjne (prawa miejskie).
W Polsce przyjmuje się definicję prawną - miasto to jednostka osadnicza o przewadze zwartej zabudowy i funkcjach nierolniczych posiadającą prawa miejskie bądź status miasta nadany w trybie określonym przepisami.
Miasta mogą dzielić się na mniejsze jednostki (organy pomocnicze gminy): dzielnice lub osiedla.
Największe miasta świata (według liczby ludności zamieszkałej w granicach adminstracyjnych miasta. Dane na rok 2004)
Brązy – stopy miedzi z innymi metalami i ewentualnie innymi pierwiastkami, w którym zawartość miedzi zawiera się w granicach 80-90% wagowych. Składy brązów specyfikuje Polska Norma PN-xx/H-87050.
Brązy cynowe były znane już w starożytności z powodu jednoczesnego występowania w tym samym miejscu rud obu metali.
Brązy posiadają dobre własności wytrzymałościowe, są łatwo obrabialne. Brązy wysokostopowe poddają się także hartowaniu. Posiadają dobre właściwości przeciwcierne, odporne są na wysoką temperaturę i korozję. Zastosowanie brązów jest ograniczone ze względu na ich wysoką cenę.
Brązy dzieli się na brązy do obróbki plastycznej, dostarczane w formie wyrobów hutniczych – blach, pasów, taśm, prętów, drutów i rur oraz brązy odlewnicze dostarczane w postaci sztab lub kęsów.
Pośród brązów do obróbki plastycznej wyróżnia się:
;Brąz cynowy – zawierający od 1% do 9% cyny: Posiada barwę szarą, której intensywność wzrasta wraz z zawartością cyny. Mogą zawierać także inne dodatki stopowe, takie jak cynk (2,7% do 5%), ołów (1,5% do 4,5%) oraz domieszki fosforu (0,1% do 0,3%) z zanieczyszczeniami nie przekraczającymi 0,3%. Symbole brązów cynowych to B2 (CuSn2), B4 (CuSn4), B6 (CuSn6), B43 (CuSn4Zn3), B443 (CuSn4n4Pb3), B444 (CuSn4n4Pb4). Brązy cynowe używane są na elementy sprężyste, trudno ścieralne, a przy większej zawartości ołowiu na tuleje i panwiełożyskowe.
;Brąz aluminiowy – zawierający od 4% do 11% aluminium: Może zawierać także inne dodatki stopowe, takie jak żelazo (2,0% do 5,5%), mangan (1,5% do 4,5%) oraz nikiel (3,5% do 5,5%), z zanieczyszczeniami nie przekraczającymi 1,7%. Symbole brązów cynowych to BA5 (CuAl5), BA8 (CuAl8), BA93 (CuAl9Fe3), BA1032 (CuAl10Fe3Mn2), BA1044 (CuAl10Fe4Ni4), BA92 (CuAl9Mn4). Brązy aluminiowe stosowane są na części do przemysłu chemicznego, elementy pracujące w wodzie morskiej, monety, styki ślizgowe, części łożysk, wały, śruby, sita.
;Brąz berylowy – zawierający od 1,6% do 2,1% berylu: Może zawierać także inne dodatki stopowe, takie jak nikiel w połączeniu z kobaltem (0,2% do 0,4%) oraz tytan (0,1% do 0,25%), z zanieczyszczeniami nie przekraczającymi 0,5%. Symbole brązów berylowych to BB2 (CuBe2Ni (Co)), BB1T (CuBe1,7NiTi), BB2T (CuBe2NiTi). Brązy berylowe stosowane są na elementy sprężyste, elementy aparatury chemicznej, elementy żaroodporne, np. gniazda zaworów, narzędzia nieiskrzące.
;Brąz krzemowy – BK31 (CuSi3Mn1): zawierający 2,7% do 3,5 krzemu i 1,0% do 1,5% manganu, przy zanieczyszczeniach nie przekraczających 1,0%. Stosowany jest na siatki, elementy sprężyste, elementy w przemyśle chemicznym, elementy odporne na ścieranie, konstrukcje spawane.
;Brąz manganowy – BM123 (CuMn12Ni3): zawierający 11,5% do 13% manganu i 2,5% do 3,5% niklu przy dopuszczalnych zanieczyszczeniach do 1%. Stosowany na oporniki wysokiej jakości.
Pośród brązów odlewniczych wyróżnia się:
- brąz cynowy – B10 (CuSn10)
- brąz cynowo-fosforowy – B101 (CuSn10P)
- brąz cynowo-cynkowy – B102 (CuSn10Zn2)
- brąz cynowo-ołowiowy – B1010 (CuSn10Pb10) i B520 (CuSn5Pb20)
- brąz cynowo-cynkowo-ołowiowy B555 (CuSn5Zn5Pb5), B663 (CuSn6ZnPb3) i B476 (CuSn4Zn7Pb6).
- brąz aluminiowo-żelazowy – BA93 (CuAl9Fe3)
- brąz aluminiowo-żelazowo-manganowy – BA1032 (CuAl10Fe3Mn2)
- brąz krzemowo-cynkowo-manganowy – BK331 (CuSi3Zn3Mn).
Brązy odlewnicze stosuje się do odlewania części i elementów do zastosowań podobnych jak w przypadku brązów do obróbki plastycznej oraz do odlewania pomników.
Stopem zaliczanym czasami do brązów jest także spiż. Ponadto brązami nazywa się potocznie lub fachowo szereg innych metali i stopów metali kolorowych, nawet tych o znacznie mniejszym udziale miedzi, lub nawet jej całkowitym braku, np. pigmenty metaliczne stosowane w poligrafii.
Zobacz też: stopy metali.
kategoria:metaloznawstwoko:청동ja:青銅
Prehistoria
Prehistoria, prahistoria (łac.pre - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 4 milionów lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 miliona lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok:
- paleolit - (ok. 4,5 mln lat - ok. 8000 p.n.e.)
- mezolit - (ok. 11000 - ok. 7000 p.n.e.)
- neolit - (ok. 8800 - ok. 2000 p.n.e.)
- eneolit - (ok. 7000 - ok. 1800 p.n.e.)
- epoka brązu - (ok. 6500 - ok. 800 p.n.e.)
- epoka żelaza - (ok. 5000 p.n.e. - ok. 1200 n.e.)
Prehistoria (prahistoria) kończy się wraz z wynalazkiem pisma, co dla każdej kultury działo się w innym momencie. Niektóre kultury nie poznały nigdy pisma i te, które żyją w ten sposób obecnie, lub żyły tak do niedawna, noszą nazwę kultur pierwotnych.
Badaniem prehistorii (prahistorii) zajmuje się: archeologia i archeologia pradziejowa. Szczególnym jej działem, zajmującym się badaniem szczątków kostnych wymarłych człekokształtnych i człowiekowatych jest paleoantropologia i antropologia fizyczna.
Linki zewnętrzne:
- [http://archeo.amu.edu.pl/ Strona internetowa Instytut Prahistorii]
- [http://www.pma.it.pl/]
- [http://kza.muzarp.poznan.pl/ Strona internetowa - Muzeum Archeologicznego w Poznaniu]
- [http://www.archeo.uw.edu.pl/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.ma.krakow.pl/ Strona internetowa]
- [http://www3.uj.edu.pl/Arch/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.historycy.org/Archeologia_i_bractwa-f59.html Forum Archeologia]
Zobacz też: australopiteki, historia, prehistoria odkryć geograficznych, religie prehistoryczne, stanowisko archeologiczne, sztuka prehistoryczna.
-
Historia
Historia (etym. gr. ιστορίαι badać, dochodzić do wiedzy) – zespół wiedzy o przeszłości. Humanistyczna i społeczna dziedzina nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i cywilizacji ludzkiej.
Tradycyjnie, za okres podlegający badaniom historycznym uważa się dzieje od powstania cywilizacji opartej na przekazie pisemnym, dla wcześniejszych dziejów rezerwując termin prehistoria. Z takiego podejścia wynika chronologiczna rozbieżność początków historii na różnych obszarach świata i w różnych cywilizacjach. W ostatnich stuleciach przedmiot badań się jednak nieustannie poszerzał i pogłębiał, obejmując wszystkie kontynenty świata, również wiele kultur niepiśmiennych oraz nowe zagadnienia antropologiczne. Metodologię historyczną cechuje poszukiwanie logicznej konstrukcji przyczynowo-skutkowej przy krytycznym podejściu do źródeł historycznych.
Starożytni Grecy uważali historię za jedną ze sztuk. Historia nie jest łatwa do zaklasyfikowania wśród nauk. Jeśli bowiem przyjąć jej cel czysto faktograficzny, polegający na ustaleniu biegu zdarzeń i wyjaśnieniu stosunku przyczynowo-skutkowego, staje się ona nauką nieomalże ścisłą (zobacz: Historiografia). Jednak widząc w niej naukę, która zajmuje się jednorazowymi wydarzeniami, a nie prawidłami - jej charakter ściśle naukowy staje się niejednoznaczny. Jeśli przyjąć jej umiejętność wskazywania na stosunek biegu zdarzeń do ewolucji cywilizacji, zauważymy, że ociera się ona o aspekty etyczno-społeczne, co ją zbliża się do filozofii lub do socjologii (zobacz: Historiozofia).
Historia historii
Pierwsze znane opisy czasów minionych są obarczone silnym paradygmatem religijnym, mitologicznym lub teologiczno-prawnym (zobacz np. Tora). Pierwsi greccy kronikarze opisywali z reguły mitologię założycielską politycznych systemów terytorialnych, w których żyli (zobacz Homer). Opisy dziejów rzeczywistych rozpoczęły się w europejskim obszarze kulturowym w starożytnej Grecji w V w. pne. Herodot jako pierwszy postanowił oddzielić to co prawdziwie się zdarzyło, od tego co jest domeną legendy. Pierwszy krytyczny rozbiór historyczny (krzyżujący dostępne źródła) znajduje się u Tukidydesa, w jego historii wojen peloponeskich – dziele uważanym za pierwsze dzieło historyczne. W starożytności różnorodne opisy historyczne zaistniały na terenie całego Imperium Rzymskiego (zobacz np. Tacyt, Tytus Liwiusz, Pliniusz Starszy).
We wczesnym średniowieczu zapis dziejów stał się istotnym czynnikiem cywilizacji chrześcijańskiej i był praktykowany głównie przez mnichów i księży w klasztorach i na najważniejszych dworach. Spisywane na bieżąco były wydarzenia polityczne, genealogie, biografie (w tym żywota świętych, patrz: hagiografia). Powstawały wówczas roczniki, kroniki, res, gesta, opera, acta, vitae. Wśród ówczesnych historyków zobacz np.: Czcigodny Beda, Thietmar, Adam z Bremy, Anna Komnena, Geoffrey of Monmouth, Gall Anonim. W tym okresie rodzi się również historiografiaarabska (zobacz: Al Masudi).
W późnym średniowieczu dzieła historyczne zaczęły przybierać formę coraz mniej uwarunkowaną pierwiastkiem religijnym. Jednocześnie historycy zaczęli zwracać uwagę na okoliczności towarzyszące wielkim ludziom lub wydarzeniom. W ten sposób, w dobie rodzącego się humanizmu rozpoczęła się historia społeczna. Zobacz np. u schyłku średniowiecza Jean Froissart, Jan Długosz, wreszcie w pełni renesansowy: Leonardo Bruni.
Historycy Renesansu odkryli na nowo klasykę starożytności, co wpłynęło zasadniczo na metodologię historyczną: pogłębiło krytyczne podejście do źródeł pisanych, z wyszczególnieniem analizy dokumentów (zobacz: dyplomatyka), włączyło obiekty badań epigrafiki czy numizmatyki do źródeł historycznych. Reformacja i kontrreformacja są okresem, w którym po raz ostatni ideologia religijna odgrywa istotną rolę historiograficzną. Historycy renesansu zobacz np. Marcin Kromer.
W XVIII wieku oświecenie odgrywa dużą rolę w rozwoju nauk humanistycznych (zobacz: Voltaire i jego „Wiek Ludwika XIV”), lecz zasadnicze zmiany przyniesie dopiero następne stulecie. W czasach nowożytnich zrodziła się historia uważana do dziś za nowoczesną. W XIX wieku ustalił się kanon nauk pomocniczych historii, który z niewielkimi dodatkami trwa do dziś. Duży wpływ na profesjonalizację badań miała tzw. szkoła getyńska. Historycy wykraczali coraz bardziej poza dzieje polityczne i ogarniali swoimi badaniami wiele aspektów społecznych, gospodarczych, cywilizacyjnych, na co wpływ miał m.in. romantyzm. Do wcześniejszego krytycyzmu dołączył wymóg obiektywizmu, w szczególności pod wpływem pozytywizmu. Do rozwoju badań historycznych przyczynił się wzrost uniwersytetów i szkół wyższych w XIX-wiecznej Europie. Na początku XX wieku, pod wpływem francuskiej szkoły historycznej, badania historyczne wykraczają z obszaru czystej faktografii i obejmują długie ewolucje cywilizacyjne, w szeroko zakrojonych badaniach porównawczych (słynna École des Annales: Lucien Febvre, Marc Bloch, a następnie w XX wieku Fernand Braudel, Jacques Le Goff). Zobacz w Polsce np.: Joachim Lelewel, Wojciech Kętrzyński, Józef Widajewicz, czy trochę później Szymon Askenazy lub Oswald Balzer.
W wieku XX powstało wiele odmiennych szkół historycznych, tworzących rzeczywistą debatę metodologiczną. Jednocześnie część historyków przyjęła w swych badaniach postawy ideologiczne (w szczególności w I połowie XX wieku: historycy marksistowscy i nazistowscy). W XX wieku rozwinęły się także badania nad historią innych nauk (zobacz np. historia sztuki, historia literatury, historia religii). Po wojnie w Polsce powstało kilka istotnych szkół historycznych, wokół największych historyków polskich. Większość z nich była mediewistami, aby uniknąć marksistowskiej interpretacji dziejów – zobacz np. Aleksander Gieysztor, Henryk Samsonowicz, Jerzy Kłoczowski, Gerard Labuda.
Druga połowa XX wieku to także powstanie wielu nowych pól dla badań historycznych, np. historia kolorów, historia uczuć, historia idei sportowej, historia kobiet czy historia przedsiębiorczości. Koniec XX wieku i jego przełom z wiekiem XXI charakteryzuje się nowymi kierunkami badawczymi, wynikającymi często z wielodyscyplinarnego podejścia, na pograniczu historii i psychologii, socjologii, czy np. politologii.
Nauki pomocnicze historii (NPH) są odrębnymi naukami, mającymi fundamentalne znaczenie w metodologii badań historycznych. Pozwalają na właściwą ocenę jakości źródła, krytyczny jego rozbiór, oraz konfrontację różnych źródeł. Pozwala ponadto wyjść poza przekaz samej treści źródła i czerpać dane z wielu czynników pobliskich.
- Archeologia – samodzielna nauka badająca materialne pozostałości ludzkich kultur, przedmiotem badania są zarówno kultury prehistoryczne, jak i cywilizacje historyczne. Długo uważana przez historyków jako mało wiarygodna ze względu na trudności w datacji badanych obiektów oraz w przypisywaniu ich konkretnym podmiotom kulturowym i politycznym. Pełni rolę bardzo istotnej nauki pomocniczej w badaniu okresów historycznych.
- Archiwistyka - nauka o metodach pracy z archiwami (historyczne i aktualne sposoby gromadzenia, przechowywania, opracowywania i udostępniania).
- Archiwoznawstwo - nauka o dziejach i zasobach poszczególnych archiwów. Szczególnie istotna dla okresu nowożytnego i najnowszego.
- Bibliologia historyczna – nauka o piśmie opublikowanym (manuskypcie i druku)
- Bibliografia – nauka o zapisie bibliograficznym – niezbędna dla katalogowania pozycji książkowych.
- Brachiografia - nauka o skrótach stosowanych w piśmie, w szczególności bardzo istotna dla historyków mediewistów – w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie.
- Chronologia – jedna z podstawowych nauk pomocniczych historii, nauka o sposobach określaniu czasu, czyli systemach datowania (np. kalendarzach). Metoda chronologii pozwala na ustalenie np. świąt ruchomych przypadających na dany rok, lub dnia tygodnia przypadającego na daną datę.
- Demografia historyczna - nauka o populacjach ludzkich, czyli liczbie ludzi w różnych miejscach i w różnych epokach.
- Dendrochronologia – nowa nauka z pogranicza biologii, archeologii i meteorologii. Umożliwia datację drewnianego znaleziska archeologicznego na podstawie grubości słojów drewna. Szerokość słoju zależy od czynników meteorologicznych danego roku. Dzięki porównaniu słojów z tego samego obszaru można uzyskać katalog grubości słojów obejmujący wiele wieków. Wówczas można datować datę ścięcia znalezionego drewna z precyzją do pół roku. Jest to jedna z najprecyzyjniejszych metod datacji dla wczesnego średniowiecza i starożytności – precyzyjniejsza od datacji węglem C14.
- Dyplomatyka - nauka badająca dokumenty od strony krytyki naukowej, czyli określająca przydatność zachowanych dokumentów do badań historycznych. Pozwala m.in. wykryć falsyfikaty oraz ustalić procedury prawne i administracyjno-kancelaryjne stosowane przy powstawaniu dokumentów.
- Epigrafika - nauka o uwiecznianiu napisów, np. na pomnikach, budynkach, nagrobkach, tablicach pamiątkowych, ale także na sztandarach, szatach liturgicznych.
- Falerystyka - nauka o medalach, orderach i innych odznaczeniach.
- Genealogia - nauka o stopniach pokrewieństwa osób, rodzin i rodów. W szczególności istotna przy badaniach dotyczących warstw panujących, dziedziczenia, koligacji politycznych, ale również ostatnimi laty przydatna w historii chorób czy historii przekazu genetycznego.
- Geografia historyczna - nauka odtwarzająca całość środowiska geograficznego w danym miejscu i epoce, lub ukazująca zmiany chronologicznie zachodzące w danym miejscu - zajmuje się rekonstrukcją ukształtowania powierzchni, środowiska przyrodniczego, kultury, gospodarki (historia gospodarcza) i polityki (historia polityczna). Bardzo istotna z punktu widzenia historii militarnej i gospodarczej. W skali światowej stanowi również naukę pomocniczą dla badań geopolitycznych.
- Heraldyka - nauka o herbach – przede wszystkim rodowych, ale również herbach miast, ziem, instytucji itd. Nauka pomocnicza dla badań genealogicznych, ale również dla historii idei, historii wyobraźni i symboliki.
- Kartografia - nauka zajmująca się mapami w historii i metodami ich produkcji. Ważna dla geografii historycznej, ale również dla badań nad historią nauki, podróży, świadomości i wyobraźni geograficznej.
- Kodykologia - nauka pomocnicza mediewistyki dotycząca rękopisów zapisanych w kodeksach i księgach sprzed ery druku.
- Kryptografia - nauka o odczytywaniu zaszyfrowanych tekstów, przydatna w dyplomatyce, w historii stosunków międzynarodowych i dyplomacji, jak i w wielu innych badaniach historycznych.
- Metrologia - nauka o systemach miar i wag, oraz ich przelicznikach, szczególnie istotna dla historii gospodarczej.
- Numizmatyka - nauka o monetach, ale także innych środkach pieniężnych i papierach wartościowych. Fundamentalna dla historii gospodarczej, ekonomicznej, społecznej, ale również pełniąca bardzo istotną rolę w datacji archeologicznej. Dla historii politycznej, dla historii idei społeczno-politycznych (zwłaszcza w okresie średniowiecza) istotne zagadnienia niosą treści zawarte na obydwu, lub nawet na trzech stronach monet.
- Paleografia - nauka o systemach pisma, głównie sprzed ery druku. Fundamentalna nauka dla właściwego odczytania i datowania niedrukowanych źródeł historycznych.
- Neografia – chronologiczna kontynuacja paleografii, badająca pismo ręczne po odkryciu druku.
- Papirologia - nauka o rękopisach zapisanych na papirusie (dotyczy zarówno egiptologii, jak i całej historii starożytnej).
- Prasoznawstwo - nauka o czasopismach i wydawnictwach periodycznych, obejmująca coraz częściej także inne źródła informacji pochodzenia dziennikarskiego (radio, telewizja, Internet – zobacz mass media).
- Sfragistyka - nauka o pieczęciach, stanowiąca bardzo ważny komplement dyplomatyki, i heraldyki. Istotna dla badań nad najwyższymi warstwami społecznymi i politycznymi.
- Weksylologia - nauka o sztandarach, chorągwiach, proporcach itp. stanowi uzupełnienie heraldyki i historii symboli.
Trzeba zaznaczyć, że podział klasyczny nauk pomocniczych jest coraz bardziej kontestowany w ostatnich dziesięcioleciach. Powstające badania wielodyscyplinarne wskazują na nowe możliwości stojące przed historykami stosującymi wyniki innych nauk (np. badających pyłki roślinne i ich rozprzestrzenienie geograficzne).
- [http://historicus.pl/ Portal Historyków - www.historicus.pl]
- [http://www.historia.pl/ Polski Portal Historyczny - www.historia.pl]
- [http://www.ioh.pl/ Oblicza Historii - www.ioh.pl]
- [http://www.historycy.org/ Polskie Forum Historyczne - www.historycy.org]
- [http://www.forum.histmag.org/index.php Forum Magazynu Histmag - www.histmag.org]
- [http://historicus.umk.pl/pth/index1.html Polskie Towarzystwo Historyczne]
- [http://www.pthlodz.uni.lodz.pl Polskie Towarzystwo Historyczne - Oddział w Łodzi]
- [http://www.historia.uni.lodz.pl Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego]
- [http://www.sknh.uni.lodz.pl Studenckie Koło Naukowe Historyków Uniwersytetu Łódzkiego]
- [http://historia.pgi.pl/ Ciekawy Portal Historyczny - historia.pgi.pl]
- [http://historia.plumbum.pl/ Historia na Plumbum - historia.plumbum.pl]
- [http://www.polskiedzieje.pl/ Polskie Dzieje - www.polskiedzieje.pl]
- [http://www.poczet.com/ Poczet władców Polski - www.poczet.com]
- [http://republika.pl/tomekpietras/ Warsztat historyka]
- [http://www.pthlodz.uni.lodz.pl/poziom2/linki.htm Więcej linków do stron przydatnych historykom]
- Kategoria:Monografie historycznezh-min-nan:Le̍k-súko:역사ms:Sejarahja:歴史simple:Historyth:ประวัติศาสตร์fiu-vro:Aolugu
Oulun 33. kaupunginosa Heikkilänkangas sijaitsee valtatien 20 ja Oulu–Kontiomäki -rautatien välisellä alueella noin 6 kilometrin päässä keskustasta. Kaupunginosa kuuluu Maikkulan suuralueeseen, ja rajoittuu idässä Madekoskeen sekä lännessä Iinattiin. Asukkaita Heikkilänkankaalla on 1 727 (2005).
Heikkilänkangas on lähiötyylinen, pääasiassa 2000-luvulla valmistuneita omakoti- ja rivitaloja käsittävä asuinalue. Liikenneyhteydet keskustan ja Kajaanin suuntaan ovat hyvät. Peruspalveluiden tarjonta on keskitetty Maikkulan suuralueen keskukseen.
Alueella asuvat ovat esittäneet valituksia ohikulkevien raskaiden tavarajunien aiheuttamista melu- ja tärinähaitoista.
Heikkilänkangas syntyi vuonna 2004, kun Madekoskeen kuuluneesta osa-alueesta oma kaupunginosa. Sitä ennen Oulun virallista kaupunginosajakoa oli muutettu edellisen kerran vuonna 1968.
Luokka:Oulun kaupunginosat
Thorium is a naturally occurring, slightly radioactive metal. When pure, thorium is a silvery white metal that retains its lustre for several months. However, when it is contaminated with the oxide, thorium slowly tarnishes in air, becoming grey and eventually black
Peckham, London, England
Peckham is a place in the London Borough of Southwark about a mile (1.6 km) east of Camberwell and a mile (1.6 km) west of New Cross. It has never been an administrative district, or a single ecclesiastical parish in its own right, but it developed a strong sense of identity in the nineteenth century when Rye Lane was one of the most important shopping streets in south London. It was the setting for the popular sitcom "On
Actinium is a silvery radioactive metallic element. Due to its intense radioactivity, Actinium glows in the dark with an eerie blue light. It is found only in traces in uranium ores as 227-Ac, an α and London Borough of Bromley. It is a suburban development situated 7.1 miles (11.4 km) south east of Charing Cross.
It was once a small town, which was recorded under the name Penceat in a Saxon deed dating from 957.
Most historians believe the name of the town is derived from the Celtic word "Penceat" which means
Muzzle brake
A muzzle brake or compensator is a device that is affixed to the muzzle of a firearm to redirect propellant gases with the effect of reducing both recoil of the gun and
Penge, London, England
Penge is a place in the London Borough of Bromley. It is a suburban development situated 7.1 miles (11.4 km) south east of Charing Cross.
It was once a small town, which was recorded under the name Penceat in a Saxon deed dating from 957.
Most historians believe the name of the town is derived from the Celtic word "Penceat" which means
