:: wikimiki.org ::

Kometa Halleya

Kometa Halleya

] Kometa Halleya to najbardziej znana kometa krótkookresowa. Nazwa pochodzi od nazwiska astronoma Edmunda Halleya, który w XVIII wieku badał zapiski o pojawianiu się komet z lat od 1456 do 1682.

Budowa

Jądro Komety Halleya jest bryłą o wymiarach 16x8x8 km. Na powierzchni komety można wyróżnić wzgórza, doliny i kratery. Dużo danych o budowie komety dostarczyła w 1986 r. sonda Giotto, która zbliżyła się do komety na odległość kilkuset kilometrów i sfotografowała jej jądro. Jądro komety jest zbudowane ze skał, lodu oraz nieznanego materiału organicznego odpornego na wysokie temperatury. Na powierzchni komety znajduje się gruba, ciemna skorupa o nieznanym składzie chemicznym.

Ruch wokół Słońca

Najstarsze udokumentowane zapisy komety Halleya pochodzą z Chin z 613 roku p.n.e.. Kometa Halleya krąży po wydłużonej eliptycznej orbicie wokół Słońca. Okres obiegu wynosi średnio 76 lat. Ruch komety jest jednak zakłócany przez planety układu słonecznego (głównie Jowisz i Saturn, co sprawia że okres obiegu ulega czasem zmianom. Gdy kometa zbliża się do planety, siła grawitacyjna nadaje jej przyspieszenie, natomiast, gdy się oddala ulega spowolnieniu. Najkrótszy zaobserwowany okres obiegu wyniósł 74,5 lat. Po tym jak została zaobserwowana w listopadzie 1835 r. jej ruch został przyspieszony do tego stopnia, że powróciła już w kwietniu 1910 r. Najdłuższy czas obiegu komety został zarejestrowany w Chinach, gdy zaobserwowano ją w 451 r. a następnie w 530 r., czyli 79 lat później. Dziś dzięki wykorzystaniu komputerów kolejny powrót komety Halleya można przewidzieć z dokładnością do kilku godzin. Ostatnie przejście komety niedaleko Ziemi miało miejsce w roku 1986. 15 marca kometa zbliżyła się do Ziemi na odległość 150 mln km i była wówczas przedmiotem badań specjalnie w tym celu wysłanej sondy Giotto.

Daty pojawiania się

Daty pojawiania się komety w przeszłości, oraz przewidiwane daty w przyszłości: Zobacz też:
- podstawowe zagadnienia z zakresu astronomii Halleya ja:ハレー彗星 simple:Comet Halley

Kometa

Kometa - ciało niebieskie poruszające się po orbicie eliptycznej lub torze zbliżonym do paraboli wokół Słońca. Zbudowana jest z jądra i jego mglistej otoczki zwanej komą oraz z warkocza. Jądro składa się z mieszaniny pyłów i drobnych odłamków skalno-lodowych, będących zamarzniętą wodą, dwutlenkiem węgla, amoniakiem i metanem. Podczas zbliżania do Słońca, z jądra komety zaczynają wydobywać się gazy i pył tworząc jeden lub kilka warkoczy. Gazowy warkocz komety jest zawsze zwrócony w kierunku przeciwnym do Słońca, spowodowane jest to oddziaływaniem wiatru słonecznego, który "wieje" zawsze od Słońca. Pyłowy warkocz składa się z drobin zbyt masywnych by wiatr słoneczny mogł znacząco zmienić kierunek ich lotu. Z tego powodu oba warkocze odchodzą od komety pod innym kątem. Grafika:Comet animation.gif Rys: Schemat ruchu komety w Układzie Słonecznym
- A - Słońce
- B - Pluton
- C - Kometa

Świat komet i ich geneza

Dla badaczy poznanie natury komet i ich powstania jest kluczem do rozwiązania zagadki powstania całego Układu Słonecznego. Komety należą obok planetoid do najmniejszych ciał w Systemie Słonecznym. Ich orbity są zatem najbardziej narażone na zmiany, które są efektem częstych „przejść” w pobliżu wielkich planet, bądź nawet zderzeń tych obiektów ze sobą. Jak się przypuszcza, w odległości ok. 1 roku świetlnego od Słońca znajduje się tzw. Obłok Oorta. Jest on zbiorowiskiem małych ciał – właśnie komet i planetoid, które w przeogromnej ilości krążą tam wokół naszej Dziennej Gwiazdy. Raz po raz któreś z nich jest wytrącane w głąb Układu Słonecznego. Gdy znajdzie się blisko Słońca ujawnia się jego kometarna natura – pojawiają się koma i warkocz. Może się zdarzyć, iż taka kometa pojawi się tylko raz, ale może być również tak, że zostanie pochwycona przez grawitację którejś z planet i staje się tzw. kometą okresową – zacznie obiegać Słońce po całkiem innej, bliższej niż poprzednio orbicie. Do takich okresowych komet zalicza się np. kometę Halleya czy Enckego. Życie komety okresowej jest krótkie jak na kosmiczne warunki. Każde przejście jej przez peryhelium jest dla niej istotnym ubytkiem masy. Takich wizyt w pobliżu Słońca nie może być zatem wiele – kometa staje się coraz mniejsza i gubi coraz więcej materiału, z którego się składa. Gdy Ziemia przecina orbitę jakiejś komety, może się zdarzyć, że maleńkie odłamki wpadają do jej atmosfery i powodują zjawisko roju meteorów. Dla naukowców badanie komet jest kluczem do zrozumienia powstania Układu Słonecznego. Cały Obłok Oorta jest prawdopodobnie taką pozostałością z okresu formowania się całego Układu z dysku akrecyjnego, w którym tworzyły się planety wielkości Ziemi i olbrzymy jak np. Jowisz i Saturn. Są to jakby „kosmiczne resztki” pierwotnej materii, z jakiej powstało i Słońce i planety.

Ważniejsze komety :

- Enckego
- Halley'a
- kometa Swift-Tuttle
- Tempel-Tuttle
- kometa 46/Wirtanena - jest celem projektu Rosetta [http://www.sp.ph.ic.ac.uk/Rosetta/] [http://sci.esa.int/home/rosetta/]
- Shoemaker-Levy 9 (spadła na Jowisza 16-22 lipca 1994)
- Tempel 1 - jest celem sondy kosmicznej Deep Impact Zobacz też: podstawowe zagadnienia z zakresu astronomii, Ozyrys (planeta)
- ko:혜성 ms:Komet ja:彗星 simple:Comet th:ดาวหาง

Kometa krótkookresowa

Kometa krótkookresowa – kometa obiegająca Słońce w czasie kilkudziesięciu lat, najczęściej nie oddalająca od niego na większą odległość niż orbita Neptuna. Komety takie krążąc wewnątrz Układu Słonecznego, wielokrotnie mogą przechodzić obok planet, co w znaczący sposób może zmieniać ich trajektorie. Ulegają one także stosunkowo szybkiemu procesowi degradacji, gdyż częste odwiedziny w pobliżu Słońca i wzrost temperatury powodują uwalnianie się z ich jąder wielkiej ilości materiału gazowo-pyłowego, przez co tracą one swoją masę. Kometami krótkookresowymi są np. kometa Halleya czy też kometa Enckego. Kategoria:komety

Edmond Halley

Edmund Halley (również Edmond Halley) (ur. 8 listopada 1656 r. w Haggerstone, Shoreditch koło Londynu - zm. 14 stycznia 1742 r. w Greenwich koło Londynu) - angielski astronom i matematyk. Odkrył ruchy własne gwiazd oraz istnienie eliptycznych orbit kometarnych. Syn Edmunda (lub Edmonda) Halleya, bogatego producenta mydła. W 1673 r. w wieku 17 lat Edmund Halley wstąpił do Queen's College Oxford. Do 1678 obserwował niebo nad południową półkulą. Następnie wrócił do Anglii. Do tego czasu nie dostał jeszcze dyplomu ukończenia uczelni. Ostatecznie na wniosek króla Karola II, otrzymał go bez egzaminu końcowego. Aby uhonorować jego dokonanie i wkład w astronomię, jego nazwiskiem nazwano krater na Księżycu, krater na Marsie oraz kometę.

Zobacz też

- przegląd zagadnień z zakresu astronomii
- krater Halleya - Księżyc
- krater Halleya - Mars

Linki zewnętrzne

- [http://www.york.ac.uk/depts/maths/histstat/lifework.htm#h Halley, Edmond (po angielsku)] Halley Edmund Halley Edmund ja:エドモンド・ハリー

1456

- 1456 ko:1456년

1682

- 1682 ko:1682년

Kilometr

Metr to jednostka podstawowa układów: SI, MKS, MKSA, MTS - oznaczenie m - jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s (definicja zatwierdzona przez Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983). 1983 Poprzednio metr zdefiniowany był jako:
- (1795 - 1889) długość równa 10^-7 długości mierzonej wzdłuż południka paryskiego od równika do bieguna. Na podstawie tej definicji wykonano irydowo-platynowy wzorzec metra. W trakcie powtórnych pomiarów stwierdzono różnice między wzorcem a definicją. Wzorzec przechowywany jest w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres koło Paryża).
- (1889 - 1960) Generalna Konferencja Miar (1889) określiła metr jako odległość między odpowiednimi kreskami na wzorcu, równą 0,999914

-

10^-7 ćwiartki południka ziemskiego.
- (1960 - 1983) długość równa 1 659 763,73 długości fali promieniowania w próżni odpowiadającego przejściu między poziomami 2p₁₀ a 5d₅ atomu ⁸⁶Kr (kryptonu 86). Inne jednostki długości: angstrem, cal, jard, mikron, mila, parsek, rok świetlny, sążeń, stopa, wiorsta.

Przedrostki SI

Wielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane): Wielokrotności wyższe niż kilometr są praktycznie nieużywane. Do opisywania odległości w skali astronomicznej stosuje się raczej tysiące i miliony kilometrów, lub jednostki pozaukładowe: rok świetlny, parsek, jednostka astronomiczna. Kategoria:Metrologia historyczna Kategoria:Jednostki miar i wag Kategoria:Jednostki podstawowe SI ko:미터 ms:Meter ja:メートル simple:Metre th:เมตร

Chiny

Pojęcia Chiny używamy w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury lub wężej, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Demokratycznej. W swoich oficjalnych nazwach dwa państwa uznają się za prawowitych spadkobierców tradycji chińskiej:
- Chińska Republika Ludowa czyli Chiny kontynentalne
- Republika Chińska czyli Tajwan Podział ten utrzymuje się od 1949 roku, kiedy to członkowie Kuomintangu pod przewodnictwem Czang Kaj-szeka po przegranej wojnie domowej 1945-1949 z komunistami Mao Zedonga wraz z 2 milionami zwolenników uciekli na wyspę Tajwan, gdzie ustanowili rząd kontynuujący tradycję Republiki Chińskiej powstałej w 1912. Od 1949 aż do swojej śmierci w 1975 Czang Kaj-szek prowadził z Tajwanu propagandę antychińską, przygotowując grunt dla swojego powrotu na kontynent. Tajwan do 1971 zajmował w ONZ, w tym w Radzie Bezpieczeństwa, miejsce reprezentanta Chin. W latach 70. doszło do zbliżenia USA i komunistycznych Chin skierowanego przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Wówczas to większość krajów wycofane swoje poparcie dla Tajwanu i nawiązała stosunki dyplomatyczne z ChRL, w tym USA w 1979 (poparcie USA pozwoliło na uniknięcie inwazji ChRL na Tajwan w pierwszym okresie krystalizowania się takiego układu). Informacje o współczesnych państwach chińskich zamieszczone są w powyższych hasłach. Dziedzina naukowa zajmująca się szerokim zakresem zagadnień związanych Chinami to sinologia.

Zobacz też

- Historia Chin
- Sztuka chińska
- "Język chiński" (właściwie: języki chińsko-tybetańskie)
- Pismo chińskie
- Wielki Mur Chiński

Link zewnętrzny

- [http://www.chinese.pl/ Największy portal o tematyce chińskiej] ja:中国 simple:China

Elipsa (matematyka)

Elipsa to krzywa stożkowa opisana równaniem

Grafika:Elipsa.png

\frac + \frac = 1

gdzie a i b to długości półosi elipsy. Można to również zapisać w postaci parametrycznej: :

x = a\,\cos t

y = b\,\sin t

0 \leq t < 2\pi

albo biegunowej: :

r =

gdzie e to mimośród elipsy: :

e = \sqrt

natomiast d: :

d =

Można też ją zdefiniować jako zbiór punktów, których suma odległości od dwóch punktów zwanych ogniskami elipsy jest równa pewnej liczbie 2a (długość jej wielkiej osi). W tym ujęciu można elipsę zdefiniować dla każdej przestrzeni metrycznej. Szczególnym przypadkiem elipsy jest okrąg. Elipsa jest szczególnym przypadkiem superelipsy. Pole powierzchni ograniczonej przez elipsę: :

S=\pi \cdot a\cdot b

Obwód elipsy jest dany tzw. całką eliptyczną i nie daje się w ogólnym przypadku zapisać w postaci algebraicznej. Przybliżony wzór:

O\approx\pi \left(\right)

Odpowiednikiem elipsy w przestrzeni trójwymiarowej jest elipsoida. Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu matematyki Kategoria:Krzywe ko:타원 ja:楕円

Orbita

Orbita – tor ciała niebieskiego krążącego wokół innego ciała niebieskiego. W Układzie Słonecznym Ziemia, inne planety, asteroidy, komety i mniejsze ciała podążają po swoich orbitach wokół Słońca. Także księżyce podążają po własnych orbitach wokół swoich planet. Orbity dwóch ciał przyciągających się tylko siłą grawitacji daje się wyznaczyć z newtonowskich praw ruchu. Można w ten sposób opisać ruch większości planet Układu Słonecznego. W przypadku dużych mas położonych blisko siebie lub poruszających się ze znacznymi prędkościami konieczne jest zastosowanie ogólnej teorii względności. Przykładem może być tutaj Merkury, którego ruch orbitalny odbiega na tyle od praw newtonowskich, że jest to widoczne w pomiarach astronomicznych. Najogólniej, wypadkowa siła działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, a siła przyciągania grawitacyjnego jest proporcjonalna do iloczynu mas ciał i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości pomiędzy nimi. Istnieją analityczne sposoby rozwiązywania problemu dla trzech ciał (rozwiązanie Lagrange'a); dla większej ilości ciał ścisłe rozwiązanie analityczne jest niewyprowadzalne. Ciała poruszają się wokół wspólnego środka masy. Jest to zauważalne w przypadku np. gwiazd podwójnych. Gdy jedno ciało jest znacznie cięższe niż pozostałe (jak np. Słońce w Układzie Słonecznym), wygodnie jest opisać ruch ciała lżejszego po orbicie wokół ciała cięższego w układzie współrzędnych umieszczonym w centrum ciała cięższego. Dla układu dwóch ciał orbita jest krzywą na płaszczyźnie (jedną z krzywych stożkowych). Orbita może być otwarta (wtedy ciało nie powraca) lub zamknięta (ciało powraca), co zależy od całkowitej energii (kinetycznej + potencjalnej) układu. potencjalnej Otwarte orbity maja kształt hiperboli (rzadziej paraboli); ciała zbliżają się na chwilę, zakrzywiają swój tor w pobliżu siebie - najbardziej w punkcie największego zbliżenia; następnie oddalają się od siebie na zawsze. Przypadek ten opisuje m.in. komety, które często zbliżają się do Słońca. Zamknięte orbity mają kształt elipsy (w szczególnym przypadku okręgu). Punkt, w którym krążące ciało jest najbliżej okrążanego, nazywany jest perycentrum, a gdy jest najdalej – apocentrum. Punkty te mają również swoje własne nazwy ze względu na okrążany obiekt, np. dla gwiazd jest to peryastron i apoastron, a dla księżyców peryselenium i aposelenium. Nazwy takie istnieją również dla konkretnych ciał niebieskich, np. dla Ziemi jest to perygeum i apogeum, a dla Słońca peryhelium i aphelium. Nazwy takie tworzone są również dla planet (więcej w artykułach perycentrum i apocentrum). Krążące po zamkniętych orbitach ciała powtarzają swój ruch po elipsie w stałych odstępach czasu. Ten ruch jest opisany empirycznymi prawami Keplera, które mogą być wyprowadzone matematycznie z praw Newtona.

Parametry orbitalne

Ciało poruszające się w trójwymiarowej przestrzeni ma sześć stopni swobody (trzy dla pozycji i trzy dla prędkości). Jego orbita jest dokładnie określona przez sześć niezależnych parametrów. Zwykle używa się następujących parametrów:
-

a

- półoś orbitalna (średnia odległość od centrum),
-

\epsilon

- ekscentryczność (mimośród),
-

i

- inklinacja (nachylenie orbity),
-

\omega

- argument szerokości perycentrum (lub

\omega^ -

- długość perycentrum dla i=0° lub i=180°),
-

\Omega

- długość węzła wstępującego i moment przejścia ciała przez perycentrum (średnia anomalia w danej epoce

\frac

albo wartość

\epsilon=\omega^ -  + n(t_0-T)

),
-

n

- średni ruch dzienny. Równanie biegunowe elipsy ma postać: :

r = \frac

skąd łatwo można obliczyć najmniejszy i największy promień wodzący:
- odległość do perycentrum

r_p = a(1-\epsilon)

,
- odległość do apocentrum

r_a = a(1+\epsilon)

. Okres obiegu po orbicie jest dany wzorem: :

P = 2\pi

, gdzie

P

oznacza okres orbitalny,

r

jest odległością pomiędzy ciałami,

M_1

M_2

są masami ciał, a

G

jest stałą grawitacji. Orbity ziemskie:
- niska orbita ziemska
- orbita pośrednia
- orbita geostacjonarna Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu astronomii, ruch wsteczny, satelita, SpaceShipOne, Sputnik, sztuczny satelita. kategoria:Astronomia Kategoria:Astronautyka simple:Orbit th:วงโคจร

Saturn (planeta)

Saturn jest szóstą planetą Układu Słonecznego wg. oddalenia od Słońca. Jest to gazowy olbrzym, drugi pod względem masy i wielkości po Jowiszu, a przy tym paradoksalnie o najmniejszej gęstości ze wszystkich planet całego Układu. Saturn to najdalsza planeta znana już w świecie starożytnym. Charakterystyczną cechą, jest posiadanie pierścieni, składających się głównie z lodu i w mniejszej ilości z odłamków skalnych. Jego nazwa pochodzi od rzymskiego boga - Saturna.

Właściwości fizyczne

Saturna Saturn jest wyraźnie spłaszczony na biegunach i "wydęty" na równiku (owalna sferoida); jego średnica biegunowa jest o ok. 10% krótsza od równikowej. Jest to wynikiem szybkiej rotacji wokół osi i gazowo-ciekłej budowy obiektu. Pozostałe gazowe olbrzymy także są spłaszczone, ale w mniejszym stopniu. Saturn jako jedyny w Układzie Słonecznym posiada mniejszą gęstość od wody, ze średnią zawartością 0,69 g/cm³. Wpływ na taką średnią gęstość ma bardzo rozrzedzona, gazowa atmosfera, gdyż płynny rdzeń planety jest znacznie gęstszy od wody. Wnętrze Saturna jest bardzo podobne do Jowisza: skaliste jądro otoczone kolejno warstwą ciekło-metalicznego wodoru i cząsteczkowego wodoru. Można też dostrzec ślady rozmaitych brył lodu. Wnętrze planety jest stosunkowo bardzo gorące - temperatura przy jądrze dochodzi do 12 000 K. Tak rozgrzany rdzeń ogrzewa zewnętrzne warstwy atmosfery bardziej niż energia słoneczna. Większość tego ciepła jest generowana przez tzw. mechanizm Kelvina-Helmholtza (kompresja grawitacyjna), jednak samo to zjawisko nie wyjaśnia dostatecznie pochodzenia całej energii na Saturnie. Dodatkowym zaproponowanym mechanizmem, dzięki któremu planeta wytwarza tyle ciepła jest tzw. "opadanie zewnętrzne". Krople ciekłego helu opadając do niższych warstw atmosfery wchodzą w reakcję z wodorem powodują tarcie, w wyniku którego powstaje pewna ilość energii. Ogrzewane powstającym ciepłem krople helu stają się gazem, więc zaczynają się unosić, by na chłodniejszych wysokościach znów się skroplić i powtórzyć cały proces. Tak działający mechanizm mógłby teoretycznie trwać w nieskończoność. Saturn posiada łudząco podobne do Jowisza pasma chmur. Wewnątrz nich panują ogromne burze i turbulencje, jednak nieporównywalnie mniejsze od tych na Jowiszu. Najsilniejsze burze panują na równiku i w kierunku biegunów stopniowo maleją. Forma i zachowanie atmosfery nie były obserwowane do momentu przelotu sondy Voyager w 1980. Od tamtej pory gazowa powłoka planety jest regularnie obserwowana przez ziemskie teleskopy. Saturn posiada wiele podobieństw z największym gazowym sąsiadem: w 1990 Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykrył wielki biały obłok (podobny do Wielkiej Czerwonej Plamy, choć znacznie mniejszy), którego nie dostrzegła sonda Voyager. Astronomowie korzystając z podczerwieni odkryli na powierzchni ciepły, polarny wir istniejący od dziesiątek lat. Jest to jak na razie jedyne, takie znane zjawisko w Układzie Słonecznym. Co ciekawe, magnetosfera Saturna jest słabsza (choć niewiele) od ziemskiej.

Charakterystyka ruchu obrotowego

Okres obrotu planety podlega tzw. rotacji różnicowej - obrót atmosfery na równiku jest szybszy niż na biegunach i trwa 10h 14min 00s. W takim tempie Saturn jest w stanie obrócić się o 810° w ciągu doby. Na większych szerokościach geograficznych czas obrotu jest o ok. 25 min dłuższy i wynosi w przybliżeniu 10h 39min 24s. Podczas przelotu sondy Cassini w 2004, aparatura radiowa sondy wykryła, że czas rotacji minimalnie się zwiększył i wynosił 10h 45min 45s. Powód tego spowolnienia nie jest jednak znany.

Pierścienie Saturna

2004 Saturn jest prawdopodobnie najlepiej znany z powodu swoich ogromnych pierścieni, które są jednym z najciekawszych obiektów w Układzie Słonecznym.

Historia odkrycia

Pierścienie te po raz pierwszy zaobserwował Galileo Galilei w 1610 przy pomocy zrobionego przez siebie teleskopu, ale nie był w stanie wytłumaczyć ich istnienia. W liście do Wielkiego Księcia Toskanii pisał: "Saturn nie jest samotnym ciałem, ale jest złożony z trzech elementów które prawie się nie stykają i nigdy się nie przemieszczają względem siebie. Układają się one w jednym równoleżniku na tle Zodiaka, a centralna część jest trzykrotnie większa od zewnętrznych". On także określił Saturna, jakoby miał posiadać "ucho". W 1612 pierścienie były zorientowane w stronę Ziemi, co umożliwiało obserwacje, ale następnie poczęły "znikać", by ponownie się pojawić w 1613 tym samym mieszając Galileusza. Nie doczekał on rozwiązania tej zagadki. Następnie pierścienie Saturna były obserwowane regularnie od 1655 przez angielskiego uczonego Christian'a Huygens'a, korzystającego z potężniejszych teleskopów od tych za czasów Galileusza. Ale mimo to jego obserwacje nie wykazały nic ponad odkrycia włoskiego astronoma. W 1675 Włoch Giovanni Domenico Cassini odkrył lukę pomiędzy dwoma największymi pierścieniami, która potem na jego cześć została nazwana Przerwą Cassiniego.

Fizyczne właściwości pierścieni

Przerwą Cassiniego - Boczna perspektywa na planetę, podczas przelotu sondy Cassini.]] Przerwą Cassiniego - Saturn w cieniu nieoświetlonych pierścieni. Zdjęcie wykonane przez sondę Pioneer 11.]] Przerwą Cassiniego - Nieoświetlona strona planety, zfotografowana w podczerwieni przez sondę Cassini.]] Pierścienie, przy sprzyjających warunkach, można już dostrzec używając niewielkiego teleskopu. Rozprzestrzeniają się od 6 630 km do 120 700 km od równika planety. Zbudowane są one z krzemionki, tlenków żelaza oraz brył lodu o wielkości od pyłku kurzu do samochodu. Istnieją dwie główne teorie opisujące pochodzenia pierścieni Saturna. Pierwsza teoria, zaproponowana przez Eduarda Roche'a, zakłada że dzisiejsze pierścienie były niegdyś księżycem Saturna, który przekroczył granicę Roche'a i został rozerwany przez siły pływowe planety. W wyniku tego powstało wiele różnych wielkości brył, które pod wpływem grawitacji Saturna przybrały znaną nam dzisiaj postać pierścieni. Alternatywą tej teorii jest hipoteza, że owy księżyc mógł również rozkruszyć się pod wpływem kolizji z jakimś innym ciałem np. kometą. Wówczas również poddałby się grawitacji planety i utworzył podobny efekt. Druga teoria przewiduje natomiast, że pierścienie mogą być przechwyconą przez grawitację planety pierwotną materią międzygwiezdną. Jednak ta teoria nie jest dzisiaj szeroko przyjmowana, jako że naukowcy sugerują niedawne pochodzenie pierścieni. Podczas gdy największe przerwy: Cassiniego i Encke można obserwować z Ziemi, Voyager odkrył tysiące zawiłych przerw i "malutkich pierścieni". Taka budowa może wynikać z grawitacyjnego oddziaływania Saturna na wiele mniejszych ciał różnego pochodzenia (księżyce, komety, asteroidy). Niektóre nieregularne przerwy mogą powstawać poprzez obieg mniejszych księżyców, takich jak Pan. Z drugiej strony wiele innych, być może jeszcze nie odkrytych przerw (lub "malutkich pierścieni") może istnieć dzięki grawitacyjnemu "podparciu" o takie satelity jak: Prometeusz czy Pandora. Pozostałe, bardziej regularne przerwy, wynikają najprawdopodobniej z rezonansu orbitalnego zachodzącego pomiędzy bryłami pierścienia, a masywniejszymi księżycami, np. Mimas podtrzymuje zachowanie Przerwy Cassiniego. Dane przesłane przez sondę Cassini wskazują jakoby pierścieni posiadały własną, niezależną od Saturna szczątkową atmosferę. W jej skład miałby przede wszystkim wchodzić tlen i wodór, pochodzący od rozkładu ciekłego lodu zawartego w lodowych bryłach pierścienia.

Magnetyzm pierścieni

Przed 1980 struktura magnetyzmu pierścieni była tłumaczona wyłącznie oddziaływaniem grawitacyjnym Saturna (i w mniejszym stopniu większych księżyców). W 1981 Voyager wykrył specyficzne promieniowanie radiowe pochodzące od pierścieni planety, zwłaszcza pierścienia B, o niewiadomym pochodzeniu. Odkryto również, że reakcje elektromagnetyczne pierścieni są zsynchronizowane z magnetosferą Saturna. Dokładny mechanizm tych zjawisk wciąż pozostaje nieznany. Jednakże w lutym 2005 Cassini, wyposażony w wyższej jakości sprzęt niż Voyager, nie wychwycił żadnych anomalii magnetycznych, w związku z czym pojawia się przypuszczenie, że owe specyficzne promieniowanie radiowe pojawia się i znika sezonowo.

Eksploracja Saturna

Dotychczas udało się zrealizować trzy misje badawcze: pierwszy Pioneer 11 dotarł do Saturna w 1979, następnie misja bliźniaczych sond Voyager 1 i 2 oraz orbiter Cassini-Huygens, którego ekspedycja wciąż trwa.

Sonda Pioneer 11

Saturn pierwszy raz został odwiedzony przez sondę Pioneer 11 w 1979. Przeleciała ona w odległości 20 000km w odległości od planety. Pozyskano wówczas niewielką ilość niskiej jakości zdjęć Saturna i kilku jego większych księżyców. Ich jakość nie była wystarczająco dobra, aby ustalić właściwości powierzchni. Sonda również wnikliwie studiowała pierścienie; wyodrębniła bardzo mały pierścień F. Udało się także zaobserwować, że ciemne plamy pierścieni (nieregularne przerwy) zwrócone w kierunku Słońca stają się jaskrawe, co oznacza iż są wypełnione jakąś materią. Sonda także ustaliła temperaturę atmosfery Tytana.

Sondy Voyager

W listopadzie 1980 Voyager 1 pomyślnie dotarł do Saturna. On jako pierwszy dostarczył szeregu wysokiej jakości obrazów planety, jego pierścieni i księżyców, oraz ukazał charakterystykę ich powierzchni. Voyager 1 wykonał bardzo bliski przelot przy Tytanie, największym satelicie planety, i odkrył jego gęstą, podobną do ziemskiej atmosferę. Była ona jednak na tyle nieprzepuszczalna, że nie udało się dostrzec jego powierzchni. Grawitacja Tytana skierowała zmieniła trajektorię lotu sondy i skierowała ją poza płaszczyznę ekliptyki, kończąc tym samym jej misję badawczą. Rok później bliźniacza sonda Voyager 2 przybyła tutaj kontynuować badanie Układu Słonecznego. Otrzymano wówczas większe ilości zdjęć planety i jej satelitów, jak również dowiedziono zmian zachodzących w atmosferze planety. Kończąc swoją misję na Saturnie, sonda została skierowana przez jego grawitację w kierunku Urana.

Sonda Cassini-Huygens

Ostatnią sondą badającą Saturna jest Cassini-Huygens (misja w toku). 21 lipca 2004 próbnik wszedł na orbitę Saturna, stając się jego satelitą. Wcześniej, bo 11 czerwca pojazd minął jednego z najbardziej oddalonych księżyców - Febe, któremu wykonał serię zdjęć. 25 grudnia od orbitera odłączył się próbnik Huygens, który z powodzeniem 14 stycznia następnego roku osiadł na Tytanie. Przez cały czas swojej pracy, urządzenie przesyłało mnóstwo danych na temat atmosfery i powierzchni satelity, a następnie zamarzło. Planowany czas realizacji misji Cassiniego przewidziany jest do 2008, po czym sonda spłonie w atmosferze gazowego giganta.

Księżyce Saturna

2008 Saturn imponuje ilością (drugą po Jowiszu) księżyców - z 50 dotychczas odkrytych, 34 ma już oficjalne nazwy. Nigdy jednak nie będzie się dało ustalić ostatecznej liczby satelitów - bryły lodu, z których składa się pierścień, mogą być czasami wytrącane przez grawitację planety, stając się tymczasowo satelitą. Tym bardziej nie istnieje wyraźna granica pomiędzy dużą skałą pierścienia, a małym księżycem. Najciekawszym księżycem wydaje się Tytan, który jako jedyne takie ciało w Układzie posiada gęstą atmosferę. Dzięki siłom pływowym Saturna, księżyce się stopniowo przemieszczają w stosunku do miejsc, w których się pierwotnie ukształtowały.

Obserwacje

Saturn bardzo ładnie prezentuje się przez niewielki, amatorski teleskop o średnicy rzędu 100mm. Przy bardzo dobrej pogodzie można dostrzec przerwę Cassiniego znajdującą się w jego pierścieniach. Pierścienie Saturna są już widoczne przy niewielkim powiększeniu - 40x.

Usytuowanie na niebie

W naszych szerokościach geograficznych Saturn przez większą część roku jest widoczny na niebie. Możliwość obserwacji zależy od usytuowania pierścieni, które (choć rzadko) potrafią przysłonić tarczę planety. Najlepsze warunki powstają gdy planeta znajdzie się w opozycji z Ziemią, co ostatnio miało miejsce w styczniu 2005. Do 2031 Saturn pozostanie jednym z jaśniejszych obiektów na niebie, głównie z powodu sprzyjającej orientacji pierścieni.

Zobacz też

- podstawowe zagadnienia z zakresu astronomii
- Cassini-Huygens

Linki zewnętrzne

- [http://www.nineplanets.pl/saturn.html Nineplanets.pl - Saturn] kategoria:Układ Słoneczny
- zh-min-nan:Thó·-chheⁿ ko:토성 ms:Zuhal ja:土星 simple:Saturn (planet) th:ดาวเสาร์

1910

- 1910 ko:1910년 ja:1910年 nb:1910

530

- 530 ko:530년

15 marca

- imieniny: Gościmir, Heloiza, Klemens, Krzysztof, Longin, Ludwik i Ludwika
- Białoruś - Święto Konstytucji
- Liberia - Urodziny J.J. Roberta
- Węgry - Rocznica Wiosny Ludów
- Europejski Dzień Konsumenta

- 1614 - Franciscus Sylvius, niderlandzki lekarz i anatom (zm. 1672)
- 1738 - Cesare Beccaria, włoski prawnik i ekonomista (zm. 1794)
- 1767 - Andrew Jackson, 7. prezydent USA (zm. 1845)
- 1777 - Józef Longin Sowiński, polski generał (zm. 1831)
- 1807 - Józef Kossakowski, polski drukarz (zm. 1857)
- 1809 - Joseph Jenkins Roberts, polityk liberyjski, pierwszy prezydent Liberii (zm. 1857)
- 1830 - Paul Heyse, niemiecki pisarz (zm. 1914)
- 1851 - Józef Surzyński, polski historyk muzyki, dyrygent, kompozytor ksiądz (zm. 1919)
- 1854 - Emil Adolf von Behring, niemiecki bakteriolog (zm. 1917)
- 1869 - Stanisław Wojciechowski, polski polityk, drugi prezydent II RP (1922-1926) (zm. 1953)
- 1892 - Charles Nungesser, francuski lotnik (zm. 1927)
- 1903 - Józef Czechowicz, polski poeta (zm. 1939)
- 1932 - Alan Bean, amerykański astronauta
- 1943 - David Cronenberg, kanadyjski reżyser
- 1954 - Aleksandra Jakubowska, polska polityk
- 1981 - Jens Salumäe, estoński skoczek narciarski

- 44 p.n.e. - Juliusz Cezar, wódz i polityk rzymski (ur. 102 p.n.e. lub 100 p.n.e.
- 1805 - Stanisław Szczęsny Potocki, polski generał i polityk (ur. 1752)
- 1822 - Fryderyk Albert Lessel, polski architekt (ur. 1767)
- 1898 - Henry Bessemer, angielski inżynier i wynalazca (ur. 1813)
- 1900 - Elwin Bruno Christoffel, niemiecki matematyk (ur. 1829)
- 1921 - Talât Paşa, turecki polityk (ur. 1874)
- 1937 - Howard Phillips Lovecraft, amerykański pisarz (ur. 1890)
- 1937 - Scipione Riva-Rocci, włoski pediatra (ur. 1863)
- 1938 - Nikołaj Bucharin, rosyjski działacz komunistyczny (ur. 1888)
- 1938 - Aleksiej Rykow, rosyjski działacz komunistyczny (ur. 1881)
- 1941 - Aleksiej Jawlensky, rosyjski malarz tworzący w Niemczech (ur. 1864)
- 1943 - Karl Schönherr, austriacki pisarz (ur. 1867)
- 1961 - Akiba Rubinstein, polski szachista żydowskiego pochodzenia (ur. 1882)
- 1962 - Arthur Holly Compton, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (ur. 1892)
- 1966 - Jan Kiepura, polski śpiewak (tenor) i aktor (ur. 1902)
- 1968 - Mario Castelnuovo-Tedesco, włoski kompozytor (ur. 1895)
- 1970 - Tarjei Vesaas, norweski pisarz (ur. 1897)
- 1978 - Aleksander Kamiński, polski pedagog i działacz harcerski (ur. 1903)
- 1997 - Victor Vasarely, francuski malarz węgierskiego pochodzenia (ur. 1908)
- 2004 - John Pople, brytyjski matematyk (ur. 1925)

- 1000 - Zakończył się zjazd gnieźnieński, spotkanie cesarza Ottona III z Bolesławem Chrobrym.
- 1412 - W Lubowli podpisano traktat przymierza polsko-węgierskiego.
- 1595 - W założonym przez siebie Zamościu kanclerz Jan Zamoyski otworzył akademię zwaną później Akademią Zamojską.
- 1849 - Ukazał się pierwszy numer „Trybuny Ludów” Adama Mickiewicza.
- 1923 - Polska granica wschodnia została uznana przez Radę Ambasadorów Ententy.
- 1931 - W wyniku połączenia PSL Piast i PSL Wyzwolenie powstało Stronnictwo Ludowe.
- 1944 - Rada Jedności Narodowej opublikowała deklarację programową "O co walczy naród polski".
- 1950 - Polska wystąpiła z Międzynarodowego Funduszu Walutowego.
- 1968 - Marzec 1968: w Gdańsku miała miejsce manifestacja, w której udział wzięło 20 tys. studentów, robotników i innych mieszkańców miasta.

- 493 - Teodoryk Wielki, król Ostrogotów, zamordował Odoakra i tym samym zakończył podbój Italii.
- 933 - Król niemiecki Henryk I Ptasznik pokonał Węgrów w bitwie pod Riade.
- 1848 - Wiosna Ludów: na Węgrzech w Peszcie wybuchło powstanie węgierskie.
- 1917 - Rewolucja lutowa: w Pskowie abdykował car Mikołaj II Aleksandrowicz.
- 1933 - W Poczdamie oficjalnie proklamowano III Rzeszę.
- 1935 - Służba wojskowa w armii francuskiej została wydłużona do 24 miesięcy.
- 1939 - Niemcy zajęły Czechy i Morawy.
- 1939 - Węgrzy wkroczyli do Rusi Zakarpackiej.
- 1944 - II wojna światowa: rozpoczęła się trzecia bitwa o Monte Cassino.
- 1969 - Zakończył się konflikt pomiędzy ZSRR a Chinami nad rzeką Ussuri.
- 1999 - W wyniku skandalu korupcyjnego Komisja Europejska, której przewodniczył Jacques Santer, podała się do dymisji. marca 15 ko:3월 15일 ja:3月15日 simple:March 15 th:15 มีนาคม

Kilometr

-

Przedrostki SI

Sonda kosmiczna

Sonda kosmiczna to zautomatyzowany, bezzałogowy statek kosmiczny przeznaczony do prowadzenia badań naukowych w przestrzeni pozaziemskiej. Pierwsza sonda kosmiczna, która weszła na orbitę, to Sputnik 1. Sondy kosmiczne wynoszone są przez rakiety lub na pokładzie wahadłowców. Wyposażone w kamery i aparaturę naukową, zbierają dane i przesyłają je na naszą planetę drogą radiową. radiową Loty sond kosmicznych wzbudzają dużo mniejsze zainteresowanie niż loty załogowe. W praktyce okazało się, że działające poza ziemią roboty badawcze dostarczyły nauce dużo więcej informacji niż ludzie. Najważniejszą zaletą maszyn, jest brak konieczności zabierania ogromnych ilości tlenu i wody. Utrzymanie ludzkiego organizmu przy życiu poza Ziemią jest bardzo kosztowne. Jeden lot promu kosmicznego odpowiada wysłaniu na Marsa około pięciu robotów badawczych. Strata sondy kosmicznej powoduje wielki smutek jej konstruktorów, a śmierć siedmiu astronautów żałobę narodową. Zwolennicy lotów załogowych podkreślają jednak, że ryzyko oraz koszty wysyłania ludzi w kosmos, równoważy otwarcie dla ludzkości nowej przestrzeni rozwoju. Jednak nawet w załogowych lotach kosmicznych sondy są niezbędne. Zautomatyzowane statki Progres dostarczają na stacje kosmiczną zapasy. Największy problem przy zastosowaniu sond kosmiczny w odległym kosmosie, to opóźnienie komunikacji. Wyłącznie roboty na Księżycu mogą być zdalnie sterowane przez ludzi. Marsjańskie łaziki w najgorszym przypadku muszą czekać aż pół godziny na reakcję operatora. Tyle czasu fale radiowe biegną w obie strony. Sondy wyposażane są jednak w coraz szybsze komputery, które pozwalają im na samodzielne podejmowanie decyzji i prowadzenie badań. fale radiowe Niektóre sondy kosmiczne spełniają swoje zadania krążąc na orbicie wokół Ziemi jako jej sztuczne satelity. Oprócz celów naukowych służą one zastosowaniom komercyjnym. Mogą pomagać w meteorologom w przewidywaniu pogody, służyć komunikacji, czy jako satelity geostacjonarne nadające programy telewizyjne. Sieć sond umieszczonych na niskich orbitach tworzy system GPS dzięki, które możliwe jest dokładne określenie pozycji na całej kuli ziemskiej. Jednak dla nauki najważniejsze okazały się sondy badające planety układu słonecznego i przestrzeń kosmiczną poza nim. Sondy jako nasze zdalne oczy i uszy dotarły w pobliże komety Halleya, trzech planetoid (Eros, Idy i Daktyla) i na wszystkie planety Układu Słonecznego, oprócz Plutona. Plutona Najdalej zawędrowały sondy kosmiczne Voyager 1 i Voyager 2, które opuściły już Układ Słoneczny i pomknęły ku innym gwiazdom naszej galaktyki. Na ich pokładzie umieszczono informacje o mieszkańcach planety ludzi. Zakodowane przez naukowców przesłanie dotrze do najbliższych gwiazd za więcej niż 40 000 lat. Sondy kosmiczne prowadzą stanowią ważny element w badaniach dotyczących Słońca. Sonda SOHO stale obserwuje naszą niespokojną gwiazdę ostrzegając nas przed nagłymi uderzeniami wiatru słonecznego. Dla współczesnej astronomii przełomowe okazały się badania prowadzone przez sondy spoglądające ku odległym gwiazdom. Teleskop Hubble'a sfotografował szereg odległych supernowych, czym pomógł określić, jak szybko w swojej historii rozszerzał się Wszechświat. Sonda WMAP umożliwiła zbadanie niejednorodności promieniowania tła, które pochodzi z przed 13,6 mld lat. Badacze zajmujący się kosmologią obserwacyjną mogli wykluczyć kilka z proponowanych hipotez dotyczących początków naszego Wszechświata. Najważniejsze misje sond kosmicznych:
- 4 październik 1957 - Sputnik I - pierwsza sonda
- 1962 - Mariner 2 - badania Wenus
- 1972 - Pioneer 10, Pioneer 11 - badania Jowisza i Saturna, pierwsze sondy, które opuściły Układ Słoneczny
- 1973 - Łunochod 2 - badanie Księżyca
- 1976 - Viking 1, Viking 2 - poszukiwanie życia na Marsie
- 1977 - Voyager 1, Voyager 2 - planety zewnętrzne, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun
- 1989 - COBE - obserwacja promieniowania tła
- 1989 - Galileo - Jowisz i jego księżyce
- 1990 - Hubble Space Telescope - badania wszechświata
- 1997 - Pathfinder - poszukiwanie życia na Marsie
- 2003 - WMAP - badanie niejednorodności promieniowania tła
- 2005 - Cassini-Huygens - lądowanie na Tytanie Zobacz też: podstawowe zagadnienia z zakresu astronomii, SpaceShipOne
-

Przegląd zagadnień z zakresu astronomii i astronautyki

Indeks:

__NOTOC__ gwiazdozbiory - planety - pozostałe terminy:
A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - Ł - M - N - O - Ó - P - Q - R - S - Ś - T - U - V - W - X - Y - Z - Ź - Ż ---- uwaga! - w oddzielnych artykułach znajdują się: astronauci, astronomowie, ośrodki astronomiczne i astronautyczne, skróty używane w astronomii i astronautyce.

Gwiazdozbiory

Andromeda - Baran - Bliźnięta - Byk - Cefeusz - Centaur - Cyrkiel - Delfin - Erydan - Feniks - Gołąb - Góra Stołowa - Herkules - Hydra - Indianin - Jaszczurka - Jednorożec - Kameleon - Kasjopeja - Kil - Kompas - Korona Południowa - Korona Północna - Koziorożec - Kruk - Krzyż Południa - Lew - Lisek - Lutnia - Łabędź - Malarz - Mała Niedźwiedzica - Mały Lew - Mały Pies - Mikroskop - Mucha - Oktant - Ołtarz - Orion - Orzeł - Panna - Paw - Pegaz - Perseusz - Piec - Pompa - Psy Gończe - Ptak Rajski - Puchar - Rak - Rufa - Ryba Latająca - Ryba Południowa - Ryby - Rylec - Ryś - Rzeźbiarz - Sekstant - Sieć - Skorpion - Smok - Strzała - Strzelec - Tarcza - Teleskop - Trójkąt - Trójkąt Południowy - Tukan - Waga - Warkocz Bereniki - Wielka Niedźwiedzica - Wielki Pies - Wieloryb - Wilk - Wodnik - Wolarz - Woźnica - Wąż - Wąż Wodny - Węgielnica - Wężownik - Zając - Zegar - Złota Ryba - Źrebię - Żagiel - Żuraw - Żyrafa
(wróć do indeksu)

Planety Układu Słonecznego

1. Merkury, 2. Wenus, 3. Ziemia, 4. Mars, 5. Jowisz, 6. Saturn, 7. Uran, 8. Neptun, 9. Pluton
(wróć do indeksu)

pozostałe terminy: