Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Polska

Polska

Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim, będące członkiem Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją.

Etymologia nazwy kraju

Nazwa Polska wywodzi się od plemienia Polan, zamieszkującego tereny obecnej Wielkopolski. Słowo Polanie można tłumaczyć jako "mieszkający na polach". Można przypuszczać, że głównym zajęciem tego plemienia była uprawa roli, w odróżnieniu od innych plemion np. Wiślan i Mazowszan, zamieszkujących tereny lesiste. W przeszłości używano łacińskich określeń terra Poloniae - ziemia Polska lub Regnum Poloniae. Nazwa Polska zaczęła być używana w odniesieniu do całego państwa w XI wieku. Ziemie Polan od XIV wieku nazywano Staropolską, a później Wielkopolską. A dla kontrastu ziemie południowe Małopolską. Inne nazwy Polski (Lechia, język perski Lachistan, litewskie Lenkija) i Polaków (ruskie Lach, węgierskie Lengyel) wywodzi się od nazwy plemienia Lędzian, które, jak się przypuszcza, zamieszkiwało w obecnej południowo-wschodniej części Polski. Słowo Rzeczpospolita oznacza republikę. :Zobacz też: [http://pl.wiktionary.org/wiki/Polska Wikisłownik: nazwa Polska w różnych językach świata.]

Symbole narodowe

Zgodnie z konstytucją z 2 kwietnia 1997 symbole narodowe Rzeczypospolitej Polskiej to:
- Godło Rzeczypospolitej Polskiej - wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu
- Barwy Rzeczypospolitej Polskiej - kolory biały i czerwony
- Hymn Rzeczypospolitej Polskiej - Mazurek Dąbrowskiego (zobacz: Polskie pieśni hymniczne)
Polska nie ma oficjalnej dewizy. Zamiast niej na wielu sztandarach i odznaczeniach, zarówno wojskowych jak i innych organizacji, widnieją słowa "Bóg, Honor, Ojczyzna", "Honor i Ojczyzna", "Żywią y bronią" lub "Za wolność waszą i naszą". Podobną rolę pełnią też czasem pierwsze słowa hymnu: "Jeszcze Polska nie zginęła", czy też "Roty": "Nie rzucim ziemi skąd nasz ród".

Polityka

Zobacz główny artykuł: polityka Polski

Ustrój polityczny

Zobacz główny artykuł: ustrój polityczny Polski Demokracja parlamentarna Zobacz także:
- Konstytucja 3 Maja
- Konstytucja Księstwa Warszawskiego
- Konstytucja Królestwa Polskiego
- Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu
- Mała Konstytucja z 1919
- Konstytucja marcowa
- Konstytucja kwietniowa
- Mała konstytucja z 1947
- Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - 1952
- Mała Konstytucja z 1992
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - 1997
- NSZZ "Solidarność"

Siły zbrojne

Zobacz główny artykuł: Wojsko Polskie

Podział administracyjny

:Zobacz więcej: Podział administracyjny Polski Od 1 stycznia 1999 roku obowiązuje trzystopniowy podział administracyjny kraju na województwa, powiaty i gminy. Województwa: gminy

Demografia

:Zobacz też: Demografia Polski, Polacy Polacy (w tysiącach)]] W okresie kształtowania się państwowości Polska obejmowała swym zasięgiem ziemie o powierzchni ponad ćwierć miliona km² z przeszło milionem mieszkańców. Za czasów Kazimierza Wielkiego obszar państwa (około 270 tys. km²) zamieszkiwało ponad 2,5 miliona osób. Dopiero unia z Litwą przyniosła radykalny przyrost demograficzny i terytorialny. Za czasów Batorego obszar państwa zbliżył się do 1 miliona km², zaś ludność w końcu XVI wieku prawdopodobnie osiągnęła 9 milionów. W chwili utraty niepodległości wielonarodowościowe państwo liczyło co najmniej 13-14 milionów mieszkańców, przy czym przez cały okres wspólnej państwowości z Litwą znaczną część ludności stanowiły osoby posługujące się innym językiem niż polski (w końcu XVIII wieku było ich ok. 60%). Po odzyskaniu niepodległości w granicach Polski znalazło się kilka milionów osób o innej niż polska narodowości, tak więc Polska przed II wojną światową była krajem wielonarodowościowym, gdzie mniejszości stanowiły powyżej 1/3 ludności. W okresie między 1921 rokiem a wybuchem II wojny światowej, liczba ludności wzrosła z 27,2 mln do 35,2 mln. Jednak zmiany granic Polski po wojnie oraz przesiedlenia sprawiły, że obecnie Polska jest krajem nieomalże jednolitym etnicznie. Wszystkie mniejszości narodowe łącznie nie przekraczają 3% ludności. Polacy należą do ludów słowiańskich. Posługują się językiem polskim, należącym do rodziny języków słowiańskich. Język ten jest językiem urzędowym kraju, jakkolwiek prawo gwarantuje mniejszościom narodowym używanie ich własnych języków, zwłaszcza na obszarach, gdzie występują ich większe skupiska. Według Narodowego Spisu Powszechnego (2002) 97,8% mieszkańców Polski używa w domu języka polskiego. Najbardziej popularne języki mniejszości to: niemiecki, kaszubski, ukraiński, białoruski, cygański, rosyjski, litewski i łemkowski.

Statystyki demograficzne


Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO), 2003:
- Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia dla całej populacji: Polska zajmuje 28 miejsce w Europie (na 52, łącznie z azjatyckimi państwami b. ZSRR). W całej populacji: 75 lat, w tym: mężczyźni 71 lat, kobiety 79 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortChildMale2003,strMortChildFemale2003 WHO1]
- Pod względem oczekiwanej długości życia mężczyzn, Polska jest również na 28 miejscu w Europie. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=POL&indicator=strLEX0Both2003,strLEX0Male2003,strLEX0Female2003&order_by=strLEX0Male2003&order=DESC WHO2]
- Śmiertelność chłopców poniżej 5 roku życia: 25 miejsce w Europie (9 na 1000; dziewczynki 7 na 1000). [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortChildMale2003,strMortChildFemale2003 WHO3]
- Śmiertelność dorosłych mężczyzn (15-59 lat): 20 miejsce w Europie (202 na 1000; kobiety 81 na 1000). [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortAdultMale2003,strMortAdultFemale2003 WHO4]
- Oczekiwane dalsze trwanie życia w zdrowiu osób w wieku 60 lat (2002): 28 miejsce w Europie. Mężczyźni: 17,3 lat, kobiety: 22,17 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strHALE60Male2002,strHALE60Female2002 WHO5]

Miasta Polski

Największym miastem Polski jest stolica - Warszawa. Inne większe miasta to:
- Łódź
- Kraków
- Wrocław
- Poznań
- Gdańsk
- Szczecin
- Bydgoszcz
- Lublin
- Katowice
- Białystok
- Gdynia
- Częstochowa :Zobacz też: miasta w Polsce, spis miast powiatowych według ludności, spis miejscowości w Polsce, Związek Miast Polskich, powierzchnia polskich miast, polskie tablice rejestracyjne (wikisource), Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

Religie i wyznania

Ponad 34,3 miliona Polaków jest ochrzczonych w obrządku rzymskokatolickim, co stanowi prawie 89,9% populacji. W sumie, do Kościóła katolickiego (Rzymskokatolickiego, Greckokatolickiego, Ormianskiego i Neounickiego), należy ponad 34,4 miliona Polaków (90,1% populacji). Greckokatolickiego] Kościoły prawosławne liczą ponad 600 tys. duchownych i wiernych (1,6% populacji), Protestanckie i tradycji protestanckiej - ponad 149 tys. (0,4%), Starokatolickie - prawie 48 tys. (0,1%), a inne w sumie około 136,5 tys. (0,35%), z czego najliczniejszy jest Związek Wyznania Świadków Jehowy (ponad 128 tys. wiernych). Polaków bez wyznania jest ponad 2,8 miliona (7,45%). Rozpatrując powyższe statystyki pamiętać jednak należy, iż za członków poszczególnych Kościołów i związków religijnych przyjmuje się zazwyczaj osoby które w stosunek członkostwa weszły (np. poddane obrzędowi chrztu), nawet jeżeli w okresie późniejszym z niego wystąpiły. Wiarygodne dane statystyczne mogą więc zostać sporządzone wyłącznie na podstawie tego rodzaju deklaracji przystąpienia do danego Kościoła. Sprawia to na przykład, że podana tu liczba Polaków bez wyznania jest z pewnością zaniżona, a wyznawców Kościola rzymskokatolickiego - zawyżona. Dane GUS: http://www.stat.gov.pl/opracowania_zbiorcze/maly_rocznik_stat/2005/04_lud_wyz_rel.pdf Trzy z wyznań mają swoje źródła w Polsce, tzn. powstały w kraju lub w środowiskach polskich za granicą - są to mariawityzm, Kościół polskokatolicki oraz Kościół greckokatolicki.

Geografia

Kościół greckokatolicki] Kościół greckokatolicki :Zobacz więcej: Geografia Polski Granice współczesnej Polski ukształtowały się w roku 1945, po zakończeniu działań wojennych. W stosunku do 1939 roku granice państwa zostały przesunięte na zachód, kosztem obszarów położonych na wschodzie. Po 1945 roku dokonano dwóch korekt terytorialnych:
- 15 lutego 1951 - z Ukraińską SRR 480 km². Za miasta: Bełz, Krystonopol i Sokal ze złożami węgla, Polska otrzymała Ustrzyki Dolne i Lutowiska (treść umowy podano w Dz. U. 52.11.63)
- 1 stycznia 1959 - z Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną. Za osadę Tkacze koło Szklarskiej Poręby, stację i linię kolejową, Polska otrzymała fragment obszaru leśnego. Długość granic Polski wynosi 3582 km, w tym 528 km przypada na wybrzeże Morza Bałtyckiego. Graniczy z następującymi państwami:
- od zachodu z Niemcami (467 km),
- od południa z Czechami (790 km) i Słowacją (539 km),
- od wschodu z Ukrainą (529 km) i Białorusią (416 km),
- od północy z Litwą (103 km) i Rosją (Obwód Kaliningradzki) (210 km). Polska zajmuje 9. miejsce w Europie pod względem powierzchni oraz 8. pod względem liczby ludności. W wymiarze północ-południe Polska rozciąga się na długości 649 km, to jest 5° i 50'. Powoduje to różnicę w długości trwania dnia między północną i południową częścią Polski. Latem na północy dzień jest dłuższy o ponad godzinę niż na południu, zimą — odwrotnie. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość Polski wynosi 689 km, co w miarze kątowej daje 10° 01'. Polska leży w strefie czasu środkowoeuropejskiego, jest to czas słoneczny południka 15°. Współrzędne geograficzne skrajnych punktów Polski:
- 49°00' szer. geogr. N - szczyt Opołonek,
- 54°50' szer. geogr. N - przylądek Rozewie,
- 14°07' dług. geogr. E - łuk Odry koło Osinowa Dolnego,
- 24°08' dług. geogr. E - kolano Bugu koło Zosina. Geometryczny środek Polski znajduje się we wsi Piątek koło Łęczycy. Najstarszy (1775) obliczony geometryczny środek Europy znajduje się w Suchowoli koło Sokółki, w województwie podlaskim. Natomiast inne podawane niekiedy lokalizacje tegu punktu na terenie Polski (np. "koło Torunia", "w pobliżu Warszawy", "na wschód od Łodzi") nie maja żadnej podstawy naukowej. Przez Polskę przebiega również granica pomiędzy kontynentalnym blokiem Europy Wschodniej, a rozczłonkowaną przez morza wewnętrzne Europą Zachodnią. Najdłuższe rzeki w Polsce to:
- Wisła (1047 km)
- Odra (854 km, w tym na terenie Polski 742 km)
- Warta (808 km)
- Bug (772 km, w tym na terenie Polski 587 km) Zobacz też: polskie przejścia graniczne

Budowa geologiczna

Na obszarze Polski stykają się 3 wielkie jednostki tektoniczne: # platforma prekambryjska wschodniej Europy (wschodnia i północno-wschodnia Polska), a więc Niż Wschodnioeuropejski. # platforma paleozoiczna środkowej i zachodniej Europy (Pozaalpejska Europa Środkowa). Spod pokrywy osadowej tej platformy wyłaniają się części górotworów kaledońskich i hercyńskich (Sudety Zachodnie i Wschodnie, Góry Świętokrzyskie). # alpidy (Karpaty z Podkarpaciem).

Ukształtowanie powierzchni

Przeważającą część obszaru Polski zajmują tereny nizinne wschodniej części Niżu Środkowoeuropejskiego, a średnie wzniesienie wynosi 173 m n.p.m. Krainy geograficzne ułożone są równoleżnikowo (pasowo) przechodząc od terenów nizinnych na północy i w Polsce centralnej do terenów wyżynnych i górskich na południu. Najwyższym punktem kraju są Rysy - szczyt w Tatrach (2499 m n.p.m.), najniżej położonym punktem jest depresja Raczki Elbląskie na Żuławach Wiślanych (–1,8 m n.p.m.) Zobacz:
- Regionalizacja fizyczno-geograficzna Polski
- Krainy geograficzne w Polsce

Przyroda

Flora Polski


- rośliny chronione

Fauna


- Ptaki Polski

Ochrona przyrody


- ochrona przyrody w Polsce
- parki narodowe w Polsce
- rezerwaty przyrody w Polsce
- parki krajobrazowe w Polsce Zobacz też:
- ogrody zoologiczne w Polsce

Historia

:Zobacz więcej: Historia Polski

Krainy historyczne Polski


- Kujawy
- Łużyce (fragment - większość Łużyc należy do Niemiec)
- Małopolska
  - Podhale
  - Zagłębie Dąbrowskie
  - Żywiecczyzna
- Mazowsze
- Podlasie
- Pomorze (Zachodnie i Gdańskie)
  - Kaszuby
  - Kociewie
  - Żuławy
- Grody Czerwieńskie (fragment - większość należy do Ukrainy)
  - Ziemia chełmska
  - Ziemia przemyska
  - Ziemia sanocka
- Suwalszczyzna - dawna Jaćwież, litewska południowa Auksztota
- Śląsk
  - Dolny Śląsk
  - Górny Śląsk
  - Śląsk Cieszyński
  - Śląsk Opolski
- Warmia i Mazury
- Wielkopolska
  - Krajna
  - Pałuki
- Ziemia lubuska
- Ziemia łęczycko-sieradzka :Zobacz więcej: Województwa historyczne i aktualne

Gospodarka

Jednostka monetarna: 1 złoty = 100 groszy.

Polska w rankingach

1) Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2005 (Human Development Index, HDI) - wskaźnik stosowany przez Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych: Polska zajęła 36 miejsce na 177 w grupie krajów wysoko rozwiniętych. Lokaty naszych sąsiadów: Niemcy 20., Czechy 31., Słowacja 42., Ukraina 78., Białoruś 67., Litwa 39., Rosja - 62. miejsce. 2) Wskaźnik Jakości Życia 2004 (Quality of Life Index, The Economist): 48 miejsce na 111, za Panamą i Urugwajem, tuż przed Chorwacją i Turcją. [http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf Ranking, s. 4]. 3) Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005 (Index of Economic Freedom, Heritage Foundation i "The Wall Street Journal"): podobnie jak większość "starej" UE, Polska została zakwalifikowana do grupy państw o "w zasadzie wolnej gospodarce" i zajęła 41 miejsce, za Japonią (39.), przed Francją (44.) i Koreą Pd. (45.) [http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/Executive_Summary.pdf Ranking od s. 9], [http://www.heritage.org/research/features/index/downloads/Index05_EconFreedomMAP.jpg mapa wolności gospodarczej na świecie]. 4) Wskaźnik Konkurencyjności Gospodarki
- 51 miejsce w rankingu 117 państw. Światowe Forum Ekonomiczne: [http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Growth+Competitiveness+Index+rankings+2005+and+2004+comparisons Globalny Ranking Konkurencyjności 2005-2006]. Wzrost o 9 pozycji w stosunku do 2004.
- 57 miejsce w rankingu 60 gospodarek (państw i regionów). IMD International: [http://www02.imd.ch/documents/wcc/content/overallgraph.pdf Światowy Rocznik Konkurencyjności 2005]. 5) Wskaźnik Percepcji Korupcji 2004 (Corruption Perceptions Index 2004, Transparency International): 67 miejsce na 146. razem z Peru, Chorwacją i Sri Lanką. [http://www.transparency.org/pressreleases_archive/2004/2004.10.20.cpi.en.html Ranking] 6) Wskaźnik Zaufania Inwestorów Zagranicznych 2004 (Foreign Direct Investment Confidence Index wg firmy konsultingowej A.T. Kearney): 12 miejsce. [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/FDICIOct_2004_S.pdf Ranking, s. 5]. 7) Wskaźnik Globalizacji, obrazujący stopień integracji państw i społeczeństw ze światem (Globalization Index 2005, A.T. Kearney i Foreign Policy Magazine): 31 miejsce na 62. [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/2005G-index.pdf Ranking, s. 4] 8) Światowy Wskaźnik Rozwoju Handlu Detalicznego, określający perspektywy rozwoju handlu (Global Retail Development Index, A.T. Kearney), Polska zajmuje 27. miejsce na świecie, za Meksykiem, tuż przed Indonezją: ([http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/GRDI2004Monograph_S.pdf Ranking s. 2]) 9) Produkt krajowy brutto
- Pod względem wielkości PKB Polska jest:
  - według jednych źródeł (2004) 24. gospodarką świata: [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2001rank.html World Factbook]
  - według innych źródeł (prognoza na 2005) 23. gospodarką świata: [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW],
- PKB na 1 mieszkańca (przy zachowaniu parytetu siły nabywczej) wynosi:
  - wg jednych źródeł (2004) 12.000 USD (57 miejsce na świecie wśród niepodległych państw). [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html World Factbook]
  - wg innych źródeł (prognoza na 2005): 13.275 USD (51 miejsce na świecie wśród niepodległych państw) [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW]
- Wzrost PKB (2004): 5,3% (2005): 3,3% (prognoza). [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/rachunki_narodowe/prod_kraj_brutto/2004/IV_04/index.htm GUS]
- W strukturze PKB (2003) udział rolnictwa wynosi 3%, przemysłu 31%, usług 66% [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/pl.html World Factbook] 10) Inflacja w 2004 wyniosła 3,5%, w 2005 1.8% (prognoza). [http://www.stat.gov.pl/wyniki_wstepne/inflacja/2004/12_04/index.htm GUS] 11) Bezrobocie (październik 2005): 17,3 %, ok. 2,5 mln osób. [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/praca_ludnosc/mies_inf_bezrobocie/2005/0705.htm GUS]). 12) Ludność poniżej ustawowej granicy ubóstwa (2004): 19,2% [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/warunki_zycia/sytu_gosp_domo/2004/index.htm GUS] (zobacz też: Zasięg ubóstwa w Polsce). 13) Handel zagraniczny (2004)
- Eksport: 73,78 mld USD. Eksportuje się głównie: maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,4%, towary przemysłowe (surowcowe) 23,7%, różne wyroby przemysłowe 15,2%, żywność i zwierzęta żywe, w tym miody (II największy światowy producent miodu oraz I producent pyłku pszczelego),(7,6%, do: Niemiec 30,1%, Włoch 6,1%, Francji 6,0%, Wielkiej Brytanii 5,4%, Czech 4,3%, Holandii 4,3%, Rosji 3,8%.
- Import: 88,16 mld USD. Importuje się maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,7%, towary przemysłowe (surowcowe) 21%, chemikalia 14%, paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 9,1%, różne wyroby przemysłowe 8,3% (2004), z: Niemiec 24,4%, Włoch 7,9%, Rosji 7,2%, Francji 6,7%, Chin 4,6%, Czech 3,6%, Holandii 3,5%. Zobacz też: Wskaźniki makroekonomiczne dla Polski

Komunikacja


- Telekomunikacja w Polsce
- Liczba aktywnych telefonów komórkowych 25,3 mln (Raport Telecom Team 2005)
- Liczba stacjonarnych telefonów 12,65 mln (Raport Telecom Team 2005) Zobacz też: [http://wiadomosci.onet.pl/1161177,10,item.html Raport Telecom Team 2005]

Transport samochodowy

Polska nie dysponuje drogami dobrej jakości. Rozmieszczenie sieci drogowej jest nierównomierne. Najważniejsze drogi prowadzą:
- z Jakuszyc na granicy polsko-czeskiej przez Zieloną Górę, Gorzów Wielkopolski i Szczecin na przeprawę promową ze Świnoujścia do Ystad w Szwecji (E65 - DK3/S3)
- z granicy polsko-niemieckiej w Świecku przez Poznań i Warszawę do granicy z Białorusią w Terespolu i dalej do Mińska i Moskwy (E30 - DK2/A2)
- z granicy polsko-niemieckiej w Zgorzelcu przez Wrocław, Opole, Katowice, Kraków i Rzeszów do granicy ukraińskiej w Medyce i dalej do Kijowa (E40 - DK4/A4). Dużą rolę odgrywać mogą też w przyszłości:
- trasa E75 z granicy polsko-czeskiej w Cieszynie przez Katowice i Łódź na przeprawę promową z Gdańska do Helsinek, czyli planowana autostrada A1 oraz
- E67 (DK8/S8) przebiegająca przez całą Polskę - od granicy z Litwą w Budzisku do granicy czeskiej w Kudowie Zdrój. Ta 790-kilometrowa (polski odcinek) trasa ma się stać częścią tzw. arterii "Via Baltica" łączącej Finlandię, Estonię, Łotwę i Litwę z Europą Południową i Zachodnią. Drogi odgrywają duże znaczenie, ponieważ ponad 85% ładunków jest przewożonych ciężarówkami. Oprócz tego przez Polskę porusza się wiele jadących po towary do Europy Zachodniej ciężarówek z krajów wschodniej części kontynentu - Estonii, Białorusi, Litwy, Łotwy, Rosji, Ukrainy i innych państw. Zobacz też:
- autostrady w Polsce
- drogi ekspresowe w Polsce
- drogi krajowe w Polsce

Edukacja i nauka

Zobacz:
- System oświaty w Polsce
- Szkolnictwo wyższe w Polsce
- Nauka w Polsce.

Opieka zdrowotna

Zobacz: System opieki zdrowotnej w Polsce

Kultura, sztuka i środki masowego przekazu

Zobacz: Kultura Polski
- Literatura polska
- Muzyka polska
  - Polscy kompozytorzy
- Sztuka polska
  - Polscy malarze
  - Muzea w Polsce
  - Zabytki w Polsce
- Teatr polski
- Film polski
- Media polskie
  - Prasa polska
  - Polskie stacje radiowe
  - Polskie stacje telewizyjne
- Kuchnia polska
- Sławni Polacy i Polki
- Noty biograficzne - Polacy i osoby związane z Polską
- Lista światowego dziedzictwa UNESCO, patrz Polska

Sport


- Polski sport

Zobacz też


- Władcy Polski
- Zasięg ubóstwa w Polsce

Linki zewnętrzne


- [http://www.polska.pl/ Polska.pl]
- [http://www.prezydent.pl Prezydent RP]
- [http://www.kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa rady Ministrów]
- [http://www.sejm.gov.pl/ Sejm]
- [http://www.senat.gov.pl/ Senat]
- [http://www.sn.pl/ Sąd Najwyższy]
- [http://www.trybunal.gov.pl/ Trybunał Konstytucyjny]
- [http://www.stat.gov.pl/opracowania_zbiorcze/maly_rocznik_stat/2004/dzial4/obrazy4/rys29.htm Religie w Polsce]
- [http://www.twoje-miasto.pl Portal twoje-miasto.pl]
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/polska.html Polska - Informacje]
- [http://europa.gery.pl/index.php?id=panstwa&ktore=polska Info o Polsce]
- [http://www.gugik.gov.pl/komisja/mapa_adm.htm mapa Polski] Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Polen zh-min-nan:Polska ko:폴란드 ms:Poland ja:ポーランド simple:Poland th:ประเทศโปแลนด์ fiu-vro:Poola

Państwo

Państwo to zgodnie z prawem międzynarodowym taka jednostka podziału politycznego świata, której przysługuje pełna suwerenność, tj. nie podlega żadnej innej jednostce politycznej. Definicja ta nie uwzględnia jednak relacji państw z organizacjami międzynarodowymi takimi jak ONZ lub Unia Europejska, czy z silniejszymi państwami (np. w bloku państw socjalistycznych podległych ZSRR).

Definicja prawna

Prawne kryteria państwowości, przyjęte na mocy konwencji w Montevideo z 1933, określane są następująco: (artykuł 1.) "Państwo jako podmiot prawa międzynarodowego powinno posiadać następujące elementy:
- stałą ludność,
- struktury karne,
- suwerenna władza,
- określone terytorium (wielkość państwa nie wpływa na jego podmiotowość) oddzielone od innych granicą,
- zdolność wchodzenia w relacje międzynarodowe.

Kryterium uznania państwa

Konwencja była spotkaniem regionalnym i ograniczała się jedynie do państw amerykańskich, ale jej zasady zostały uznane w zwyczajowym prawie międzynarodowym. Niektórzy wątpią jednak czy te kryteria są wystarczające. Podstawowym problemem państwowości jest uznanie państwa na arenie międzynarodowej, czyli stwierdzenie przez podmiot prawa międzynarodowego faktu istnienia jakiegoś państwa i gotowości do respektowania związanych z tym skutków prawnych. Przedmiotem uznania może być: państwo, rząd, powstańcy, strona walcząca czy naród. Uznanie państwa może być udzielone bądź indywidualnie przez podmiot prawa międzynarodowego (nawiązanie stosunków dyplomatycznych lub podpisanie umowy bilateralnej), bądź kolektywnie przez grupę państw (podobnie jak w przypadku pojedynczego państwa) lub organizację międzynarodową (przyjęcie w poczet członków). Uznanie państwa powinno mieć charakter jednoznaczny i nieodwracalny, choć w praktyce spotyka się przypadki zawieszenia lub zerwania stosunków dyplomatycznych czy wykluczenie członka organizacji. Konsekwencje uznania państwa: teoria konstytutywna mówi, że państwo istnieje tylko wtedy, gdy jest uznane przez inne państwa, zaś teoria deklaratoryjna twierdzi, że istnienie państwa jest niezależne od uznania go przez inne państwa.

Teorie powstania państwa


- teistyczna – teoria, która zakłada, że władza pochodzi od Boga; istnieje konieczność podziału państwa na rządzących i rządzonych; koncepcja ta powstała w starożytności, licznych zwolenników zyskała w średniowieczu
- teologiczna - jej twórcą był św. Augustyn, który w dziele zatytułowanym De civitatis Dei twierdził, że władza pochodzi od Boga, a państwo na ziemi powinno wzorować się na państwie niebieskim. Teorię tę zmodyfikował św. Tomasz z Akwinu: władza pochodzi od Boga, ale sposób rządzenia jest wymysłem człowieka, bo państwa nie są doskonałe.
- patriarchalna – koncepcja, która utożsamia państwo z rodziną; w tej teorii władza królewska wywodzi się z tradycji władzy ojca rodziny; koncepcja ta jest charakterystyczna dla feudalnej monarchii absolutnej
- umowy społecznej – według tej teorii państwo jest wynikiem umowy między obywatelami, suwerenem w takim państwie jest naród; twórcą koncepcji jest Jan Jakub Rousseau
- podboju i przemocy – zakłada, że państwa powstają w wyniku podbijana słabszych plemion przez plemiona silniejsze, w ten sposób za pomocą podbojów powiększa się terytorium państwa. Sformułowana została w XIX w. przez Ludwika Gumplowicza.
- solidarystyczna - twórcą był Émile Durkheim: państwo powstało jako forma solidarnego dzielenia się obowiązkami.
- psychologistyczna - twórcą był Leon Petrażycki: państwo to najlepsza forma zaspokajania potrzeb psychicznych - bezpieczeństwa, afiliacji, dominacji.
- marksistowska (bazy i nadbudowy) – państwo jest formacją, która istnieje wyłącznie w społeczeństwach klasowych; powstaje, bo służy wyzyskowi klasy robotniczej; w wyniku rewolucji proletariatu w naturalny sposób obumrze; autorami tej koncepcji są Karol Marks i Fryderyk Engels.
- teoria państwa w katolickiej nauce społecznej – według tej koncepcji państwo istnieje w świadomości człowieka i ma za zadanie służyć poprawie jakości bytu obywateli
- funkcjonalna - dominuje we współczesnej socjologii, głosi, że państwo powstało jako ostatnia forma rozwoju społecznego i całe dzieje pokazują, że społeczeństwa dążą do takiej właśnie formy.

Symbole państwowe


- flaga państwowa,
- godło państwowe,
- hymn państwowy (narodowy),
- dewiza (motto) państwa, np. francuskie Wolność, Równość, Braterstwo,
- inne symbole np. Marianna we Francji czy Wuj Sam w USA.

Cechy państwa

Zdaniem politologów państwo cechuje:
- przymusowość - obywatele są zmuszeni do subordynacji względem władz państwowych, w przeciwnym razie może zostać zastosowany wobec nich aparat przymusu
- suwerenność - państwo jest niezależne od innych organizacji państwowych w zakresie realizacji funkcji wewnętrznych i zewnętrznych państwa
- powszechność - cecha ta dotyczy powszechności zasad prawnych w państwie, które obejmują wszystkich obywateli w równym stopniu
- terytorium - to obszar lądowy i w głąb ziemi, jak i wody przybrzeżne, strefa powietrzna nad państwem, statki wodne, a także placówki dyplomatyczne.

Funkcje państwa


- wewnętrzne (tradycyjne; konserwatywne; liberalne)
  - prawodawcza - państwo za pośrednictwem swojego aparatu tworzy prawo, które obowiązuje na jego terytorium
  - porządkowa - państwo jest zobowiązane do zachowania porządku i bezpieczeństwa na całym terytorium jego jurysdykcji
  - administracyjna - państwo jest zobowiązane zarządzać krajem za pomocą aparatu administracyjnego
- wewnętrzne (socjalistyczne; interwencjonistyczne; etatystyczne)
  - gospodarczo-organizacyjna - państwo jest zobowiązane zarządzać gospodarką i finansami kraju
  - socjalna - państwo jest zobowiązane zapewnić swoim obywatelom minimum środków do życia
  - kulturalno-oświatowa - państwo jest zobowiązane zorganizować system edukacji i instytucji kulturalnych, szerzących rozwój intelektualny obywateli
- zewnętrzne
  - obrona granic - zapewnienie obywatelom poczucia bezpieczeństwa przez niwelowanie zagrożenia agresją ze strony innych państw
  - kontakt z innymi państwami - państwo powinna organizować współpracę z innymi państwami

Zobacz też


- przegląd zagadnień z zakresu geografii, obywatelstwo
- ojczyzna - patriotyzm
- państwo narodowe - państwo wielonarodowe
- Skarbnica Wikipedii/Państwa świata
- wirtualne państwo
- ustrój terytorialny
- systemy polityczne Kategoria:Politologia Kategoria:Zbiorowości społeczne Kategoria:Prawo konstytucyjne Kategoria:Prawo międzynarodowe Kategoria:Stosunki międzynarodowe ja:国家 nb:Stat simple:State th:รัฐ

Morze Bałtyckie

Morze Bałtyckie, Bałtyk jest płytkim, śródlądowym morzem szelfowym w północnej Europie. Połączone jest z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Sund, Mały i Wielki Bełt), Kattegat i Skagerrak. Za zachodnią granicę Bałtyku przyjmuje się cieśninę Sund i próg podwodny ciągnący się na głębokości 18-20 m od przylądka Gedser (wyspa Falster) do przylądka Darßer Ort (Darß). Powierzchnia: około 423 tys. km² z Kattegatem, głębokość średnia: 52 - 56 m, maksymalna - 459 m (głębia Landsort na północny-zachód od Gotlandii) (niektóre źródła podają 470m - jest to wynik badań przeprowadzonych kilka lat temu). Bez Kattegatu, w którym głębokość maksymalna wynosi 109 m, a średnia 24 m - powierzchnia Bałtyku obejmuje 385 tys. km². Zasolenie Bałtyku (od 5 do 30 promili) zależy od wpływu wód z Morza Północnego i rośnie w kierunku zachodnim (5 ‰ w Zatoce Botnickiej, 30 ‰ w cieśninie Skagerrak) oraz wraz ze wzrostem głębokości. Ilość słodkiej wody wpływającej do tego morza z uchodzących do niego rzek jest większa niż parującej z niego, co przy ewentualnym zamknięciu dopływu bardziej słonej wody Morza Północnego spowodowałoby zamianę tego morza w olbrzymie, słodkowodne śródlądowe jezioro. Bałtyk jest morzem burzliwym, a fale są krótkie i strome. Typowa wysokość fali dochodzi do 3 m, ale w czasie bardzo silnych sztormów przekracza 10 m. Bałtyckie sztormy są niebezpieczne dla żeglugi statków. W ostatnich latach podczas sztormu zatonęły dwa duże promy: polski "Jan Heweliusz" i estoński "Estonia". Temperatura wody powierzchniowej w zależności od pory roku wynosi od 1 do 22 stopni Celsjusza. "Estonia" "Estonia" "Estonia" Morze Bałtyckie dzieli się na 3 baseny:
- Basen Bornholmski o maksymalnym zagłębieniu 105m.
- Basen Gotlandzki o maksymalnym zagłębienu 459 - 470 m.
- Basen Botnicki o maksymalnym zagłębieniu 293m. Morze Bałtyckie jest jednym z najmłodszych mórz Oceanu Atlantyckiego. Liczy około 10 000 lat. W swoim rozwoju przechodziło kilka faz, kształtując się na obszarze pierwotnego lądu zwanego Fennoskandią. Niekiedy traciło kontakt z oceanem stając się olbrzymim jeziorem. Nazwa morza w różnych językach jest albo określeniem zależnym od położenia - morze wschodnie lub morze zachodnie, albo wariantem występującej również w języku polskim nazwy bałtyckie:
- w językach germańskich prócz angielskiego jest to morze wschodnie: w duńskim (Østersøen), holenderskim (Oostzee), niemieckim (Ostsee), norweskim (Østersjøen) i szwedzkim (Östersjön);
- w językach estońskim i fińskim nazwa morza zależy od położenia geograficznego względem Zat. Fińskiej: dla Estończyków jest to morze zachodnie (Läänemeri), a dla Finów - morze wschodnie (Itämeri);
- bałtycki w różnych wariantach językowych występuje, prócz polskiego, w angielskim (Baltic Sea), łacińskim (Mare Balticum), francuskim (Mer Baltique), włoskim (Mare Baltico), rumuńskim (Marea Baltică), hiszpańskim (Mar Báltico), kaszubskim (Bôłt), rosyjskim (Балтийское море, Балтика), łotewskim (Baltijas jūra) i litewskim (Baltijos jūra). Morze Bałtyckie należy do najbardziej zanieczyszczonych mórz na kuli ziemskiej.

Państwa leżące nad Morzem Bałtyckim


- Dania
- Estonia
- Finlandia
- Litwa
- Łotwa
- Niemcy
- Polska
- Rosja
- Szwecja

Wyspy

Największe zatoki


- Zatoka Botnicka
- Zatoka Fińska
- Zatoka Gdańska
- Zatoka Pomorska
- Zatoka Ryska
- Zalew Kuroński Główne rzeki mające ujście do Morza Bałtyckiego:
- Łotwa
  - Dźwina
- Estonia
  - Narwa
- Rosja
  - Newa
  - Pregoła
- Litwa
  - Niemen
- Polska
  - Odra
  - Wisła
  - Pasłęka
  - Radunia
  - Reda
  - Łeba
  - Słupia
  - Wieprza
  - Parsęta
  - Rega
- Niemcy
  - Peene
  - Warnow
  - Trave
- Finlandia
  - Kemi
- Szwecja
  - Göta
  - Lule

Ważniejsze porty nad Morzem Bałtyckim


- Polska: Gdańsk, Szczecin, Gdynia, Świnoujście
- Dania: Kopenhaga
- Szwecja: Sztokholm, Malmö
- Finlandia: Helsinki, Turku
- Estonia: Tallinn
- Litwa: Kłajpeda
- Łotwa: Ryga, Windawa
- Rosja: Kaliningrad, Bałtijsk, Sankt Petersburg
- Niemcy: Rostock, Lubeka, Kilonia, Flensburg Największym miastem nad Bałtykiem jest Sankt Petersburg.

Ważniejsze półwyspy na Morzu Bałtyckim


- Mierzeja Kurońska
- Mierzeja Wiślana
- Półwysep Fischland-Darß-Zingst
- Mierzeja Helska

Fauna Bałtyku jest stosunkowo uboga


- ssaki
  - foka szara
  - nerpa (foka obrączkowana)
  - morświn
- ryby
  - dorsz
  - makrela
  - śledź
  - łosoś
  - flądra
  - szprot Glony wielokomórkowe występują na płytkich wodach Bałtyku (do 30 m).
- glony wielokomórkowe
  - sałata morska
  - listownica
  - morszczyn pęcherzykowaty
  - morszczyn piłkowany
  - krasnorost

Zobacz też


- Region Bałtycki
- kraje bałtyckie
- Morze Alandzkie ! Bałtyckie, Morze ko:발트 해 ja:バルト海 simple:Baltic Sea th:ทะเลบอลติก

Unia Europejska

Kategoria:Strony przeglądowe Unia Europejska (UE) jest to gospodarczo-polityczny związek dwudziestu pięciu, w chwili obecnej, krajów europejskich, będący efektem wieloletniego zbliżania się krajów z Europy Zachodniej.

Filary Unii Europejskiej

Unia Europejska opiera się na trzech filarach:
  1. Zakres działania dwóch Wspólnot Europejskich (głównie sprawy gospodarcze, w tym Unia Gospodarczo-Walutowa); w 2002 roku wygasł zawarty na 50 lat traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, obecnie obowiązujące traktaty to: Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską oraz Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej
  2. Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa
  3. Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych (do 1999 r. współpraca w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych).
Z punktu widzenia prawa międzynarodowego Unia Europejska jest organizacją międzynarodową, nie posiadającą podmiotowości prawnej, bazującą na strukturach Wspólnot Europejskich i na zestawie kilkunastu tysięcy umów międzynarodowych, zarówno politycznych jak i gospodarczych, które wszystkie państwa członkowskie przyjmują dobrowolnie i równie dobrowolnie przestrzegają. Podmiotowość prawną Unia Europejska ma zyskać dopiero po ratyfikacji Traktatu Konstytucyjnego UE. Według podpisanego w 1992 roku Traktatu z Maastricht podstawowymi celami Unii są:
- promowanie ekonomicznego i społecznego postępu poprzez zacieśnianie współpracy gospodarczej i likwidowanie barier w obrocie handlowym między państwami członkowskimi,
- wzmacnianie obrazu Unii jako jednego ciała politycznego mówiącego jednym głosem na arenie międzynarodowej poprzez prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej,
- dążenie do stworzenia obywatelstwa europejskiego i poczucia przynależności do jednej wspólnoty u zwykłych obywateli poprzez zapewnienie jednakowych norm prawnych i pełnej swobody przepływu ludzi w obrębie Unii,
- rozwijanie obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwego traktowania, którym ma być UE poprzez wprowadzanie wspólnych norm prawnych, socjalnych i stałą poprawę poziomu życia państw uboższych.

Struktura instytucjonalna Unii


- Rada Europejska - nie mylić z Radą Europy, która jest osobną organizacją Główne instytucje polityczne:
- Parlament Europejski
- Rada Unii Europejskiej - najważniejszy organ wspólnotowy
- Komisja Europejska - rodzaj rządu UE Instytucje sądowe i kontrolne:
- Trybunał Sprawiedliwości (TS)
- Sąd Pierwszej Instancji - do rozpatrywania drobniejszych spraw
- Trybunał Obrachunkowy - znany też jako Trybunał Rewidentów Księgowych
- Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich Instytucje gospodarcze:
- Europejski System Banków Centralnych - obejmujący EBC i banki centralne państw członkowskich
  - Europejski Bank Centralny (EBC)
- Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) Instytucje doradcze:
- Komitet Ekonomiczno-Społeczny
- Komitet Regionów Inne organy:
- Agencje Unii Europejskiej
- Europejski Urząd Statystyczny W 2002 roku rozpoczął prace Konwent Unii Europejskiej, mający za zadanie przygotować projekt reorganizacji Unii w celu przystosowania jej do sprawnej działalności po rozszerzeniu.

Członkowie UE

Konwent Unii Europejskiej

Kraje stowarzyszone i kandydujące


- Kraje kandydujące i negocjujące przystąpienie:
  - Bułgaria (przystąpienie planowane na 2007 )
  - Rumunia (przystąpienie planowane na 2007 )
- Kraje kandydujące, które rozpoczęły negocjacje 3 października 2005:
  - Chorwacja (oficjalny kandydat od czerwca 2004 r., negocjacje miały się rozpocząć 17 marca 2005 roku, ale UE uznała, że Chorwacja ukrywa Ante Gotovinę i rozpoczęcie negocjacji zostało wstrzymane. Negocjacje rozpoczęły się 4 października w Luksemburgu.)
  - Turcja (oficjalny kandydat od 1999 roku.)
- Kraje stowarzyszone, które nie weszły do Unii:
  - Norwegia (odmówiła wejścia w referendum w 1994 jak również w 1972)
  - Szwajcaria (złożyła wniosek w 1992, obecnie nie negocjuje)
- Inne kraje chcące zostać członkiem Unii:
  - Maroko (złożyło wniosek w 1987, uważając, że jest demokratycznym krajem organicznie połączonym z Europą; odmówiono mu szans na członkostwo)
  - Ukraina
  - Gruzja
  - Macedonia
  - Bośnia i Hercegowina
  - Serbia i Czarnogóra
  - Albania

Poziom życia w Unii Europejskiej

Tabela ilustruje wielkość dochodu narodowego per capita, według siły nabywczej, oraz produktu krajowego brutto każdego kraju członkowskiego i średnią unijną. Dane pochodzą z kwietnia 2005 roku. 2005 2005

Niemcy

Niemcy (nazwa oficjalna Republika Federalna Niemiec, niem. Bundesrepublik Deutschland) – państwo położone w Europie Środkowej, będące członkiem Unii Europejskiej, Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8 oraz NATO. Do 1970 (do traktatu pomiędzy RFN a Polską) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna (NRF). Niemcy mają dostęp do Morza Bałtyckiego i Morza Północnego. Stolica to Berlin (przed przyłączeniem NRD - Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego).

Ludność

Liczba ludności: 82 500 800 (2004) - największa wśród państw UE Struktura wiekowa (2000):
- 0-14 lat: 16% (chłopcy 6 679 930; dziewczynki 6 333 110)
- 15-64 lat: 68% (mężczyźni 28 638 814; kobiety 27 693 630)
- powyżej 64 lat: 16% (mężczyźni 5 133 121; kobiety 8 318 803) Grupy etniczne: Około 75 212 900 (91,12%) mieszkańców Niemiec posiada obywatelstwo niemieckie. Spośród nich około 7 mln (ok. 9%), posiada często dwa obywatestwa, nie urodziło się w Niemczech, lub język niemiecki nie jest ich językiem ojczystym. Dla lepszego zrozumienia możnaby wskazać na różnicę w znaczeniu pojęć Narodowość i Obywatelstwo, czego się w Niemczech z powodu historycznego obciążenia pojęcia Naród (zobacz też Nazizm) nie robi. Bezsprzecznie, można jednak powiedzić, iż znaczną część społeczeństwa stanowią przybyli do Niemiec po II wojnie światowej imigranci lub ich potomkowie. Pozostałe 9 % ludności (ok. 7 mln) stanowią obywatele innych krajów, mieszkający na stałe w RFN: Turcy (2,4 mln), narody byłej Jugosławii(1,0 mln), Włosi(0,5 mln), Grecy (0,3 mln), Polacy (bez niem. obywatelstwa 0,3 mln), Austriacy(0,2 mln) i inni. Całkowita Polska emigracja do Niemiec wynosi grubo ponad 2 mln ludzi, z których większość, ze względów podobieństw kulturowych, relgijnych, kulinarnych i innych, jest dobrze zintegrowana z ludnością niemiecką. Stosunek imgracji do emigracji zmienił się w ostatnich 10 latach i zmienia w rosnącym tempie nadal. W roku 2004 wyemigrowało w sumie ok. 150 tys. obywateli Niemiec, z czego większość do USA (ok. 13 tys.), ale też Polska jest jednym z ulubionych celi emigracji Niemieckiej (ok. 10 tys. 3. miejsce). Niemieccy emigranci są w większości wysoko kwalifikowanymi, poszukiwanymi na światowym i europejskim rynku pracy specjalistami, którzy ze względu na trudności ekonomiczne Niemiec i złe perspektywy zawodowe zdecydowali się z Niemiec wyjechać. Np. lekarze i pracownicy naukowi w Niemczech są stosunkowo źle opłacani, ich warunki pracy i szanse na karierę pozostawiają wiele do życzenia, a czas pracy i stawiane wymagania przekraczają te, w innych wysoko rozwiniętych krajach. W Niemczech istnieją ponadto stosunkowo nieliczne historyczne mniejszości etniczne. Na północy, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn zamieszkuje mniejszość duńska, w Dolnej Saksonii i Szlezwiku-Holsztynie mniejszość fryzyjska, a w Saksonii i Brandenburgii - mniejszość Serbów Łużyckich. Serbów Łużyckich]]Grupy religijne: (2004)
- ewangelicy 25 836 000 (31,3%),
- katolicy 26 165 000 (31,7%),
- żydzi 102 000 (0,012%)
- inni, w tym bezwyznaniowcy, muzułmanie lub inne wyznania 37%

Geografia

Położone w środkowej Europie pomiędzy Morzem Północnym i Morzem Bałtyckim na północy a Alpami na południu. Graniczą na północy z Danią, na wschodzie z Polską, na południowym-wschodzie z Czechami, na południu z Austrią i Szwajcarią, a na zachodzie z Francją, Luksemburgiem, Belgią i Holandią. Najwyższy szczyt Zugspitze (2962 m n.p.m.) w Bawarii.

Ważniejsze miasta (alfabetycznie)

Ustrój polityczny

Zugspitze] Zugspitze] Stolicą federalną jest Berlin, a rząd federalny Niemiec (Bundesregierung) ma swą siedzibę w Berlinie, jednak część ministerstw znajduje się w Bonn. Część centralnych urzędów mieści się w innych miastach, m.in. Karlsruhe i Norymberdze. System polityczny Niemiec jest zorganizowany w oparciu o konstytucję (Verfassung), którą jest Ustawa Zasadnicza Niemiec (Grundgesetz) według zasady podziału władz (Gewaltenteilung). Głową państwa jest prezydent federalny, wybierany przez Zgromadzenie Narodowe (złożonego z Bundestagu i przedstwicieli krajów związkowych) na pięcioletnią kadencję (możliwość jednokrotnego powtórzenia). Ma on czysto reprezentacyjne znaczenie - jest symbolem państwa, moderatorem. Nie ma prawa wetowania ustaw (może je jedynie odesłać do Trybunału). Posiada prawo mianowania ambasadorów i konsuli oraz wysuwania kandydatury kanclerza. Władzą ustawodawczą (die Legislative) jest Bundestag wraz z drugą izbą Radą Federalną Niemiec (Bundesrat). Bundestag wybierany jest co cztery lata w wyborach pięcioprzymiotnikowych: powszechnych, równych, bezpośrednich (jendostopniowych), systemie mieszanym (zasadniczo proporcjonalnym, jednak z zapewnieniem wejścia do parlamentu wszystkich kandydatów, którzy w swych okręgach uzyskali większość) i w głosowaniu tajnym. Ustawowa liczba posłów liczy 598, ale wskutek tego skomplikowanego systemu wyborczego ta liczba może zwiększać się o tzw. mandaty nadwyżkowe. Tak jest w Bundestagu XVI kadencji, który liczy 614 posłów. Posłowie grupują się we frakcjach, do tworzenia których potrzebne jest 5% ogólnej liczby posłów. Obecne frakcje to:
- SPD
- CDU/CSU
- Związek 90/Zieloni
- FDP
- Die Linkspartei. Bundestag na wniosek prezydenta dokonuje wyboru kanclerza i rządu, kontroluje jego prace, zatwierdza umowy międzynarodowe, uchwala ustawy, wybiera (wraz z Bundesratem) prezydenta. Na czele izby niższej stoi przewodniczący Bundestagu (wraz ze swoimi zastępcami). Obecnie jest nim Norbert Lammert z CDU. Władzę wykonawczą (die Exekutive) stanowi rząd federalny z kanclerzem federalnym (Bundeskanzler) na czele. Pozycja kanclerza jest mocniejsza niż polskiego premiera. Ma on prawo bezpośrednio ingerować w prace swoich ministrów. Rząd odwołany być może jedynie w drodze konstruktywnego wotum nieufności (tak np. było w roku 1982). Parlament nie można odwoływać poszczególnych ministrów (zasada odpowiedzialności rządu en bloc). Władzą sądowniczą (die Judikative, czyli Justiz) są sądy, najwyższymi instancjami są:
- Federalny Trybunał Konstytucyjny (Bundesverfassungsgericht),
- Federalny Sąd Administracyjny (Bundesverwaltungsgericht),
- Trybunał Federalny (Sąd Najwyższy) Bundesgerichtshof.

Partie polityczne

System partyjny Niemiec porównawszy chociażby z krajami Europy Zachodniej jest wyjątkowo stabilny i uporządkowany. Wykrystalizowaniu uległ po II wojnie światowej. Partią o najstarszej tradycji jest pochodząca z 1870 r. partia środowiska katolickiego Zentrum (pol. Centrum). Drugą co do wieku partią jest pochodząca z 1875 r. i wyrosła z ruchu robotniczego SPD. Od końca XIX wieku, uczestniczyła w rządach Republiki Weimarskiej, aż do 1933 roku była najsilniejszą partią niemiecką. Obok SPD do tzw. Volksparteien (partii ogólnonarodowych) należy również chadecja (CDU i CSU). Wykształciła się ona po II wojnie światowej ze środowisk dawnej katolickiej partii "Centrum", poszerzonej o środowiska ewangelickie (CDU jest partią ponadkonfesyjną). Na wzmocnienie jej roli wpłynął długi okres rządów (1949-1969) oraz charyzmatyczni liderzy: Konrad Adenauer, Ludwig Erhard i Jakob Kaiser. W latach 1982-1998 CDU/CSU była znów u władzy stanowiąc główną siłę rządu Helmuta Kohla. Tradycyjnie rolę języczka u wagi pełnili liberałowie z FDP (rządzili prawie nieprzerwanie aż do 1998 roku, raz z CDU, raz z SPD - stąd też często nazywani są partią "obrotową". FDP wykształciła się po 1948 roku ze środowisk związanych z przedwojennymi partiami DDP i DVP. Były w niej obecne zarówno elementy wolnomyślicielskie, antyklerykalne jak i nacjonalistyczne (przez pewien czas po wojnie sytuowano FDP "na prawo" od CDU). Z partią związane były takie nazwiska jak pierwszy prezydent RFN Theodor Heuss, jej powojenny lider Erich Mende, przedstawiciele lewego skrzydła Wolfgang Mischnick czy Günter Verheugen. Członkami FDP byli też wieloletni minister spraw zagranicznych RFN Hans Dietrich Genscher (1974-1992), Walter Scheel (1969-74 szef MSZ, prezydent RFN 1974-79) czy Klaus Kinkel (minister sprawiedliwości i spraw zagranicznych w rządzie Helmuta Kohla). FDP miała swój udział w odważnej polityce wschodniej rządu Willego Brandta i Helmuta Schmidta. W 1982 na skutek różnic w pomysłach na politykę gospodarczą i społeczną FDP zrezygnowała z udziału w rządach lewicy i związała się z chadecją. Małżeństwo z CDU, choć niewolne od kłótni i nieporozumień, przetrwało 16 lat. Od 1998 rolę języczka u wagi dla SPD spełniała istniejąca od 1979/80 r. partia Zielonych (BÜNDNIS 90/DIE GRÜNEN). Jej członkiem przewodniczącym był minister spraw zagranicznych Josef Fischer. Partią izolowaną na szczeblu ogólnokrajowym jest Die Linkspartei. - następczyni honeckerowskiej SED. W latach 1990-2002 i ponownie od 2005 reprezentowana była w Bundestagu, głównie przez posłów z byłego NRD, w zachodniej części Niemiec nie udało jej się zapuścić korzeni aż do zawarcia koalicji z dysydentami z SPD. PDS krytykowała z pozycji lewicowych rząd Schrödera, zarzuca mu odejście od lewicowych ideałów, które jakoby zawsze bliskie były PDS. Partia Lothara Bisky'ego współrządzi w dwóch niemieckich landach - Berlinie i Meklemburgii/Pomorzu Przednim (wraz z SPD).

Kraje związkowe Niemiec

: Republika Federalna Niemiec składa się z następujących krajów związkowych: Wszystkie kraje związkowe są równouprawnione.

Gospodarka

Lothara Bisky'ego Niemcy są jednym z najsilniejszych gospodarczo krajów świata. PKB wyniósł w 2001 roku 2148 mld euro, niemiecka gospodarka jest zatem trzecią co do wielkości na świecie nominalnie i czwartą realnie. PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi: 26 035 euro i plasuje RFN na 11. miejscu w Unii Europejskiej. Mniej zadowalająco kształtuje się niemieckie zadłużenie, które osiągnęło w styczniu 2005 nowy rekordowy stan: 1 418 miliardów euro = ok. 5 672 miliardów PLN, co odpowiada ok. 17 200 € = ok. 68 800 PLN na głowę mieszkańca, do tego dochodzą przewidywane zobowiązania państwa względem przechodzących na emeryturę pracowników sfery budżetowej w randze urzędnika, które płacone są bezpośrednio z budżetu a nie przez ubezpieczenie emerytalne i do roku 2030 sumują się na kolejne 4 do 5 bilionów euro (źródło: niem. Bund der Steuerzahler). Od początku istnienia RFN wszytkie jej budżety były ujemne, a w ostatnich latach deficyty osiągają iście niewyobrażalne wymiary. Zadłużenie i związane z nim odsetki, rosnące koszty systemu opieki zdrowotnej i rentalnego, jak również ogromne bezrobocie (ok. 5 000 000 ludzi), stanowią poważny problem finansowy i tym samym gospodarczy dla tego kraju. Niemcy nie dotrzymują od lat, podpisanych w Maastricht, kryteriów konwergencji (dotyczących stabilności Euro). Dla ratowania finansów pańswa przeprowadza się od lat cięcia w systemach ubezpieczeń społecznych, co jednak nie poprawiło dramatycznej sytuacji.

Przemysł

Liczba zatrudnionych w niemieckim przemyśle wykazuje od lat tendencję spadkową. Każdego dnia z Niemiec przenosi się ok. 1500 miejsc pracy (ok. 500 000 rocznie) do krajów europy wschodniej i Azji. Mimo tego, przemysł wnosi ciągle jeszcze ok. 30%. do PKB, a jego podstawową gałęzią jest motoryzacja i związane z nią branże. Od podpisania protokołu w Kioto, podejmuje się starania dla zmiejszenia emisji dwutlenku węgla do atmosfery, choć z drugiej strony w 1998 r. postanowiono zakaz budowy nowych i czasowe ograniczenie użytkowania istniejących elektrowni atomowych.

Kultura

Literatura


- Literatura niemiecka

Malarstwo


- Lucas Cranach Starszy
- Lucas Cranach Młodszy

Film

Teatr


- Bertolt Brecht

Związki z Polską

Zobacz też


- Wikiportal:Niemcy
- III Rzesza
- Cesarze niemieccy
- Lista feldmarszałków niemieckich
- Kluby piłkarskie w Niemczech
- Polskie odpowiedniki niemieckich nazw geograficznych
- stacje telewizyjne w Niemczech

Linki zewnętrzne


- Urzędy państwowe
  - [http://www.bundesregierung.de Rząd Federalny]
  - [http://www.government.de Rząd Federalny]
  - [http://www.bundespraesident.de Prezydent RFN]
  - [http://www.bundeskanzler.de Urząd Kanclerski]
  - [http://www.bundestag.de Bundestag]
  - [http://www.bundesrat.de Bundesrat]
- [http://www.backinjob.de praca w Niemczech]
  - [http://www.auswaertiges-amt.de Resort Spraw Zagranicznych]
  - [http://www.eu-kommission.de Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej]
- [http://www.erdkunde-online.de/0351.htm Geografia Niemiec]
- [http://www.deutschland.de Oficjalny portal wielojęzyczny]
- [http://www.destatis.de/gv/suche_gv2000.htm miasta i gminy Baza danych struktury administracyjnej (Statistisches Bundesamt Deutschland) Federalny Urząd Statystyczny]
- [http://webcam.deili.info/pl,1,4 Webcam Kamery Internetowe Niemczech]
- [http://www.wetter.de aktualna pogoda]
- [http://www.thueringen.de/de/ontothetop.html#lzt/thueringen/blaetter/freistaat/content.html Historia pojęcia Freistaat (Republika)]
- [http://www.huzia.pl/gazzetta/niemcy.php Prasa niemiecka]
- [http://www.german-foreign-policy.com/pl/info/ Informacje na temat niemieckiej polityki zagranicznej]
- [http://www.asinah.org/photo-library/thumbnails.php?album=29&lang=polish Niemcy Albumy] ! Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Deutschland roa-rup:Ghirmânii zh-min-nan:Tek-kok ko:독일 ms:Jerman ja:ドイツ simple:Germany th:สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี fiu-vro:S'aksamaa

Czechy

:Ten artykuł dotyczy państwa w Europie. Zobacz też: Czechy (kraina). Republika Czeska, Czechy (cz. Česko, Česká republika; ČR) – państwo w Europie Środkowej, bez dostępu do morza. Od 1918 do 1993 wchodziło w skład Czechosłowacji. Od 2004 Republika Czeska należy do Unii Europejskiej. Dzisiejsza Republika Czeska składa się z trzech historycznych części, którymi są Czechy właściwe (cz. Čechy), Morawy (cz. Morava) i Śląsk Czeski (cz. české Slezsko). Godło państwowe Republiki zawiera czeskiego lwa i dwa orły - morawskiego i śląskiego.

Historia

Pod koniec IX wieku Czechy zostały zjednoczone przez Przemyślidów. Królestwo Czech odgrywało znaczącą rolę w regionie do czasu husyckich wojen religijnych w XV wieku oraz wojny trzydziestoletniej w XVII wieku, które znacznie osłabiły to państwo. W późniejszym okresie dostało się w strefę wpływów Habsburgów i weszło w skład Austro-Węgier. Po upadku monarchii austro-węgierskiej w roku 1918 powstało państwo Czechów i Słowaków - Czechosłowacja. W 1938 na mocy układu monachijskiego zaanektowane zostały tereny Sudetenlandu, a Słowacja zyskała większą autonomię, wtedy nazywało się to państwo Czecho-Słowacją. W roku 1939 Czechy dostały się pod okupację Trzeciej Rzeszy, a Słowacja stała się marionetkowym państwem pod jej kontrolą. Po II wojnie światowej odrodzona Czechosłowacja dostała się w strefę wpływów Związku Radzieckiego. W 1968 roku wojska Układu Warszawskiego dokonały inwazji Czechosłowacji i zakończyły wysiłki mające zliberalizować system komunistyczny ("Socjalizm z ludzką twarzą") podczas praskiej wiosny. W roku 1989 Czechosłowacja odzyskała wolność i zmieniła ustrój podczas "aksamitnej rewolucji". 1 stycznia 1993 państwo to w sposób pokojowy podzielone zostało na dwa niezależne i suwerenne państwa Czechy i Słowację. Republika Czeska wstąpiła do NATO w 1999 roku, a do Unii Europejskiej została przyjęta w roku 2004.

Ustrój polityczny

Republika Czeska jest demokracją parlamentarną. Organem ustawodawczym jest dwuizbowy parlament. Niższa izba parlamentu - Izba Deputowanych (Poslanecká sněmovna) składa się z 200 parlamentarzystów wybieranych na czteroletnią kadencję. W skład izby wyższej - Senatu (Senát) wchodzi 81 senatorów wybieranych na okres 6 lat. Jedna trzecia senatorów jest wybierana co 2 lata. Na czele państwa stoi prezydent, który jest wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Reprezentuje on państwo na arenie międzynarodowej. Prezydent ma prawo powoływać i odwoływać premiera oraz członków rządu, rozwiązać Izbę Deputowanych, powoływać sędziów oraz powoływać członków Czeskiego Banku Narodowego (Česká národní banka). Organem wykonawczym jest Rząd (Vláda). Nowo powołany rząd musi przedstawić swój program przed Izbą Deputowanych oraz uzyskać wotum zaufania. Partie polityczne mające reprezentację w parlamencie krajowym i Parlamencie Europejskim: Czeska Partia Socjaldemokratyczna (Česká strana sociálně demokratická, ČSSD), Europejscy Demokraci (Evropští demokraté, ED), Komunistyczna Partia Czech i Moraw (Komunistická strana Čech a Moravy, KSČM), Unia Chrześcijańskich Demokratów - Czechosłowacka Partia Ludowa ( Křesťanska a demokratická unie - Československá Strana Lidová, KDU-ČSL), Obywatelska Partia Demokratyczna (Občanská demokratická strana, ODS), Unia kandydatów niezależnych (Sdružení nezávislých kandidátů, SNK), Unia Wolności - Unia Demokratyczna (Unie svobody - Demokratická unie, US-DEU). Więcej - Ustrój polityczny Czech.

Podział administracyjny

Zobacz więcej: Podział administracyjny Czech. Republika Czeska jest podzielona na 13 krajów (kraj) oraz miasto wydzielone Praga. Obecny podział administracyjny obowiązuje od 2000 roku. 2000

Gospodarka

Gospodarka Czech jest uważana za jedną z najstabilniejszych spośród wszystkich państw postkomunistycznych. Od chwili podziału Czechosłowacji, w kraju wdrożono szereg reform gospodarczych i strukturalnych, wprowadzono program naprawy finansów państwa oraz przeprowadzono prywatyzację i restrukturyzację przedsiębiorstw państwowych. W połowie 1999 roku doszło do recesji w gospodarce, która w następnych latach powoli ustępowała ożywieniu gospodarczemu, związanemu głównie ze wzrostem eksportu do Niemiec i innych krajów Unii Europejskiej. W tym okresie znacząco wzrosła również ilość inwestycji krajowych i zagranicznych. Wprowadzone reformy doprowadziły do rozwoju gospodarki, stabilizacji cen oraz spadku bezrobocia. Podobnie jak pozostałe państwa ubiegające się o członkostwo w Unii Europejskiej, Czechy musiały przystosować swoje prawo do jej zaleceń, co dodatkowo ustabilizowało rozwój gospodarczy. Z PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca $19,475 Republika Czeska osiąga poziom 2/3 PKB w wiodących krajach UE i może równać się z krajami takimi jak Portugalia, Grecja czy Słowenia. Działania mające na celu dokończenie prywatyzacji sektora bankowego, telekomunikacyjnego i energetycznego ma przynieść dalsze zwiększenie inwestycji zagranicznych, co przy restrukturyzacji dużych przedsiębiorstw i usprawnieniu sektora bankowego może doprowadzić do dalszego wzrostu gospodarczego. Głównymi ośrodkami przemysłu są: Praga, Brno, Ostrawa i Pilzno (Czechy). Główne produkty przemysłowe:
- produkty przemysłu maszynowego
- produkty przemysłu motoryzacyjnego
- produkty przemysłu zbrojeniowego
- materiały budowlane
- szkło
- produkty przemysłu chemicznego (m.in. nawozy sztuczne)
- produkty przemysłu odzieżowego
- produkty żywnościowe Produkcja w rolnictwie i hodowli:
- pszenica
- żyto
- buraki cukrowe
- ziemniaki
- chmiel
- tytoń (zakonceno 1994)
- owoce
- warzywa Przemysł wydobywczy:
- węgiel brunatny i kamienny
- rudy żelaza
- gaz ziemny
- ropa naftowa
- rudy metali kolorowych
- rudy uranu
- rudy srebra
- rudy rtęcia Turystyka - rocznie Republikę Czeską odwiedza ponad 50 mln osób.

Geografia

Republika Czeska jest państwem w środkowej Europie, bez dostępu do morza. Graniczy od zachodu z Niemcami, od południa z Austrią, od wschodu ze Słowacją i od północy z Polską.

Ukształtowanie terenu

Większość terytorium Republiki Czeskiej zajmują tereny wyżynno-górskie Masywu Czeskiego. Jest on otoczony z trzech stron górami: Sudetami (Śnieżka 1602 m n.p.m.), Rudawami (Klinovec 1244 m n.p.m.), Lasem Czeskim (1042 m n.p.m.), Lasem Bawarskim oraz Szumawą. Środkowa część Masywu Czeskiego jest zapadliskiem z doliną Łaby, zaś na południu znajdują się kotliny Trzebońska i Budziejowicka. Od Karpat Masyw Czeski oddzielony jest na wschodzie morawsko-śląskim pasem obniżeń.

Klimat

W Republice Czeskiej panuje klimat umiarkowany ciepły, ze średnią temperaturą w styczniu -1° do -3°C, a w lipcu 18-19°C. Średnia roczna suma opadów to 500-700 mm. Na terenach górskich panuje klimat ostry ze średnią temperaturą roczną ok. 4° C i opadami rzędu 1200 mm.

Wody

Terytorium Czech należy do zlewisk trzech mórz:
- Północnego - 51.399 km2,
- Czarnego - 22.744 km2,
- Bałtyckiego - 4.721 km2. Największe rzeki poszczególnych zlewisk to:
- w zlewisku Morza Północnego:
  - Łaba
    - Wełtawa
      - Lužnice
      - Sázava
      - Otava
      - Berounka
    - Ohrza
- w zlewisku Morza Czarnego:
  - Morawa
    - Beczwa
    - Dyja
- w zlewisku Morza Bałtyckiego:
- Odra
  - Opawa
  - Olza Na rzekach zlokalizowano wiele zbiorników retencyjnych, np.:
- Jezioro Orlickie
- Jezioro Lipieńskie
- Jezioro Slapskie Czechy znane są z miejscowości uzdrowiskowych z wodami mineralnymi także z gorącymi źródłami (cieplicami) m.in. Karlowe Wary (73°C), Jańskie Łaźnie (29,6°C).

Demografia

Odnotowuje się ujemny przyrost naturalny: -0,08% (od 2003). Wydłuża się średnia długość życia która wynosi 75 lat (od 2003). Skład etniczny ludności Republiki Czeskiej to: Czesi (90,4%) i Morawianie (3,7%), Słowacy (ok. 3%), poza tym Romowie, Polacy, Niemcy, Ukraińcy, Węgrzy. Większe miasta:
Stolica Praga (Praha)
- Berno Morawskie (Brno)
- Czeskie Budziejowice (České Budějovice)
- Hradec Królowej (Hradec Králové)
- Karlowe Wary (Karlovy Vary)
- Liberec
- Ołomuniec (Olomouc)
- Ostrawa (Ostrava)
- Pardubice
- Pilzno (Plzeň) Większość ludności deklaruje agnostycyzm (ok. 59%), przynależność do danej denominacji religijnej deklaruje odpowiednio: katolicyzm (ok. 27%), protestantyzm (<1%), husytyzm (ok. 1%), prawosławie (<%), judaizm (bd).

Znani Czesi i Czeszki


- Bernard Bolzano
- Karel Čapek
- Antonín Dvořák
- Miloš Forman
- Klement Gottwald
- Jaroslav Hašek
- Václav Havel
- Bohumil Hrabal
- Jan Hus
- Karel Gott
- Jaromír Jágr
- Franz Kafka
- Václav Klaus
- Jan Ámos Komenský
- Milan Kundera
- Ivan Lendl
- Martina Navrátilová
- Bedřich Smetana
- Helena Vondráčková
- Emil Zátopek
- Jan Železný
- Karolina Kurková
- Jan Saudek
- Halina Pawlowska
- Jaromir Nohavica
- Jakub Janda
- Tomáš Garrigue Masaryk

Kultura


- kino czeskie
- literatura czeska

Zobacz też


- podział administracyjny Czech
- Miasta w Czechach
- Kraj Sudetów
- godło Czech
- flaga Czech
- władcy Czech, prezydenci Czech, prezydenci Czechosłowacji

Linki zewnętrzne

prezydenci Czechosłowacji
- [http://www.czech.cz Oficjalna strona Czech] (po czesku)
- [http://www.parlament.cz Parlament RCz] (po czesku)
- [http://www.hrad.cz Prezydent RCz] (po czesku)
- [http://www.vlada.cz Rząd RCz] (po czesku)
- [http://portal.gov.cz/wps/portal Portal RCz] (po czesku)
- [http://mesta.obce.cz Miasta i gminy RCz] (po czesku)
- [http://www.ctk.cz Czeska Agencja Prasowa (ČTK)] (po czesku)
- [http://www.ceskatv.cz Telewizja Czeska (ČT)] (po czesku)
- [http://www.rozhlas.cz Radio Czeskie (ČRo)] (po czesku)
- [http://www.mfdnes.cz MF Dnes (MfD)] i [http://www.idnes.cz iDnes.cz] (po czesku)
- [http://www.pravo.cz Právo] i [http://www.novinky.cz novINky.cz] (po czesku)
- [http://www.lidovky.cz Lidové noviny (LN)] (po czesku)
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/czechy.html Informacje o Czechach]
- [http://bruntal.net/view.php?cisloclanku=2004030802 O niemieckim osadnictwie w Sudetach] (po czesku) Kategoria:Czechy Kategoria:NATO zh-min-nan:Česko ko:체코 ja:チェコ simple:Czech Republic Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej

Słowacja

Słowacja, Republika Słowacka (sł. Slovenská republika, Slovensko) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (91 km), Polską (444 km), Czechami (215 km), Ukrainą (90 km) oraz Węgrami (515 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1355 km. Słowacja nie posiada dostępu do morza. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Stolicą kraju jest Bratysława, położona niedaleko przy granicy z Austrią nad Dunajem. Od 2004 należy do Unii Europejskiej.

Geografia


- Najwyższy punkt: Gerlach - 2663 m n.p.m.
- Najniższy punkt: rzeka Bodrog - 94 m n.p.m. Słowacja jest krajem górskim, którego przeważającą część (61%) zajmuje łańcuch młodych gór fałdowych - Karpat Zachodnich, dzielących się na bardzo liczne pasma i łańcuchy górskie. Ważniejsze pasma górskie:
- Tatry,
- Białe Karpaty,
- Małe Karpaty,
- Niżne Tatry,
- Rudawy Słowackie,
- Wielka Fatra,
- Mała Fatra. Tereny nizinne występują w części południowo-zachodniej, nad Dunajem (Nizina Naddunajska) i południowo-wschodniej (Nizina Wschodniosłowacka). Klimat górski, piętrowy, na obszarach położonych niżej - umiarkowany ciepły. Lasy, głównie iglaste i mieszane, zajmują około 40% powierzchni kraju, z największymi kompleksami leśnymi w środkowej Słowacji. Główne rzeki:
- Wag,
- Hron (w całości na terytorium Słowacji),
- Ipeľ,
- Hornád,
- Ondava (z Laborcem tworzy rzekę Bodrog),
- Dunaj.

Największe miasta


- Bratysława (428 tys.)
- Koszyce (232 tys.)
- Preszów (92 tys.)
- Nitra (87 tys.)
- Żylina (84 tys.)
- Bańska Bystrzyca (82 tys.)
- Trnawa (70 tys.)
- Martin (60 tys.)
- Trenczyn (57 tys.)
- Poprad (57 tys.)
- Prievidza (53 tys.)
- Zwoleń (43 tys.) Zobacz też: miasta na Słowacji.

Parki narodowe


- Tatrzański Park Narodowy (TANAP, Tatranský národný park)
- Pieniński Park Narodowy (PIENAP, Pieninský národný park)
- Niżne Tatry (NAPANT, Národný park Nízke Tatry)
- Mała Fatra (Národný park Malá Fatra)
- Wielka Fatra (Národný park Veľká Fatra)
- Słowacki Raj (Národný park Slovenský Raj)
- Połoniny (Národný park Poloniny)
- Murańska Planina (Národný park Muránska Planina)
- Słowacki kras (Národný park Slovenský Kras) Zobacz też: [http://www.sazp.sk/slovak/struktura/copk/chodniky/index2.html Mapka parków narodowych i terenów chronionych na Słowacji]

Historia

We wczesnym średniowieczu tereny Słowacji wraz z Czechami i Morawami tworzyły tzw. Państwo Wielkomorawskie, na terenie którego dzi