:: wikimiki.org ::

Stanowiska Paleoantropologiczne

Stanowiska paleoantropologiczne

Stanowisko archeologiczne - to miejsce znalezienia śladów działności ludzkiej w okresie prehistorycznym, także kopalnych szczątków ludzkich i innych pozostałości mających znaczenie dla badań antropologicznych dotyczących antropogenezy i etnogenezy. Znane stanowiska archeologiczne:
- Afryka
- Olduvai
- Laetoli - Australopithecus afarensis, Homo heidelbergenis
- Koobi Fora - Paranthropus, A. afarensis, Homo erectus, Homo sapiens
- Apollo 11 (archeologia)
- Ameryka Północna
- USA
- Cahokia
- Ameryka Południowa
- Cota Coca
- Europa
- Belgia
- Spy - neandertalczyk
- Czechy
- Dolni Vestonice - Homo sapiens
- Dania
- Nydam
- Francja
- Fontechevade
- La Ferrasie
- La Chapelle aux Saints - neandertalczyk
- Pech de L'aze - neandertalczyk
- Hiszpania
- Atapuerca - neandertalczyk
- Gibraltar - neandertalczyk
- Polska
- Biskupin
- Giecz
- Kałdus
- Kowalewko
- Krzemionki Opatowskie
- Leśno
- Łekno
- Łupawa
- Odry
- Ostrów Lednicki
- Rosko
- Sobiejuchy
- Węsiory
- Wielka Brytania
- Kent's Cavern - Homo sapiens
- Stonehenge (epoka kamienna)
- Swancombe - neandertalczyk Kategoria:Paleoantropologia

Prehistoria
Prehistoria, prahistoria (łac. pre - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 4 milionów lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 miliona lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok:
- paleolit - (ok. 4,5 mln lat - ok. 8000 p.n.e.)
- mezolit - (ok. 11000 - ok. 7000 p.n.e.)
- neolit - (ok. 8800 - ok. 2000 p.n.e.)
- eneolit - (ok. 7000 - ok. 1800 p.n.e.)
- epoka brązu - (ok. 6500 - ok. 800 p.n.e.)
- epoka żelaza - (ok. 5000 p.n.e. - ok. 1200 n.e.) Prehistoria (prahistoria) kończy się wraz z wynalazkiem pisma, co dla każdej kultury działo się w innym momencie. Niektóre kultury nie poznały nigdy pisma i te, które żyją w ten sposób obecnie, lub żyły tak do niedawna, noszą nazwę kultur pierwotnych. Badaniem prehistorii (prahistorii) zajmuje się: archeologia i archeologia pradziejowa. Szczególnym jej działem, zajmującym się badaniem szczątków kostnych wymarłych człekokształtnych i człowiekowatych jest paleoantropologia i antropologia fizyczna.
Linki zewnętrzne:

- [http://archeo.amu.edu.pl/ Strona internetowa Instytut Prahistorii]
- [http://www.pma.it.pl/]
- [http://kza.muzarp.poznan.pl/ Strona internetowa - Muzeum Archeologicznego w Poznaniu]
- [http://www.archeo.uw.edu.pl/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.ma.krakow.pl/ Strona internetowa]
- [http://www3.uj.edu.pl/Arch/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.historycy.org/Archeologia_i_bractwa-f59.html Forum Archeologia] Zobacz też: australopiteki, historia, prehistoria odkryć geograficznych, religie prehistoryczne, stanowisko archeologiczne, sztuka prehistoryczna.
-

Ewolucja człowieka

Ewolucja człowieka - proces powstawania człowieka jako odrębnego gatunku wyjaśniony na gruncie teorii ewolucji.

Ewolucja człowieka

teorii ewolucji
Czaszka australopiteka

teorii ewolucji
Czaszka pitekantropa

teorii ewolucji
Czaszka neandertalczyka

teorii ewolucji
Czaszka kromaniończyka

- Bezpośredni przodkowie człowieka współczesnego Homo sapiens:
- Ardipithecus ramidus
- Australopithecus anamensis
- Australopithecus bahrelghazali
- Australopithecus afarensis (Afryka Południowa)
- Paranthropus aethiopicus (wschodnia Afryka)
- Australopithecus africanus
- Australopithecus garhi (Etiopia)
- Australopithecus robustus
- Homo rudolfensis
- Paranthropus boisei (wschodnia Afryka)
- Paranthropus robustus
- Homo ergaster
- Homo habilis
- Homo heidelbergensis (Stary Świat)
- Homo antecessor (Hiszpania)
- Homo erectus
- Homo helmei
- Homo neanderthalensis (Europa i zachodnia Azja)
- Homo sapiens
Kościół katolicki, a teoria ewolucji człowieka
Obecnie Kościół katolicki nie uznaje teorii ewolucji za sprzeczną z naukami Kościoła. Początkowy stosunek Kościoła wynikał z dosłownej interpretacji Biblii, szczególnie Księgi Rodzaju. Postanowienia Soboru Watykańskiego II zmieniły stosunek do teorii naukowych, w tym teorii ewolucji człowieka.
Linki zewnętrzne

- [http://www.ewolucja.org/d3/d35.html Antropogeneza] Kategoria:Paleoantropologia Kategoria:Ewolucja

Afryka

Afryka -drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,316 mln km² powierzchni, czyli 20,3 % powierzchni globu. Zamieszkuje go jedna ósma populacji Ziemi, 810 mln ludzi. Jest najbiedniejszym kontynentem na kuli ziemskiej, dotkniętym wieloma plagami - takimi jak malaria oraz AIDS - a także miejscem, gdzie największa część ludności cierpi niedożywienie lub nawet głód. W ciągu ostatniego dziesięciolecia Afrykę przeszła fala demokratyzacji i stabilizacji wewnętrznej, choć niektóre najgroźniejsze punkty zapalne wciąż trwają wojny domowe. Tym niemniej zakończenie długoletniej wojny domowej w Angoli i procesy pokojowe w Demokratycznej Republice Konga i w Sudanie spowodowały, że zaczęto mówić o 'Afrykańskim Renesansie' (termin ukuty przez obecnego prezydenta RPA Thabo Mbeki). Najgroźniejszymi punktami zapalnymi pozostają Burundi, Demokratyczna Republika Konga, Wybrzeże Kości Słoniowej, Liberia, Sudan, Somalia, Zimbabwe oraz południowo-wschodnia Nigeria.

Geografia

Nigeria Patrz: Geografia Afryki Na północy leży największa pustynia świata - Sahara, a na południu najstarsza pustynia świata - Kalahari. Najdalej wysuniętym na północ punktem Afryki jest Przylądek Biały (37°20'), a na południe Przylądek Igielny (34°50').

Demografia

Ogólna liczba ludności Afryki wynosi 810 mln i wzrasta w tempie około 2% rocznie. Brak wiarygodnych statystyk, w tym wpływu epidemii AIDS (w niektórych państwach jak Botswana 1/3 populacji jest potencjalnie nosicielem wirusa HIV), na ogólną populację kontynentu powoduje, że wszelkie dane dotyczące trendów demograficznych są mało wiarygodne. W dużym uproszczeniu ze względów etniczno-rasowych dzieli się Afrykę na dwie części. Północna Afryka jest zamieszkana głównie przez ludność pochodzenia semickiego. Znowu upraszczając tzw. Czarną Afrykę zamieszkuje rasa nilocka (m.in. Sudan, Etiopia a także takie plemiona jak Masaje i Hutu, rasa negroidalna (większość plemion Bantu oraz Zachodnia Afryka (od Mali i Senegalu na południe) oraz rasa buszmenoidalna (tzw. buszmeni, pigmeje i hotentoci). W dodatku Madagaskar zamieszkuje ludność pochodzenia malajskiego (jak np. na Papua Nowej Gwinei). Podział rasowy w Afryce jednak jest dużo bardziej skomplikowany: Patrz: rasa. Ponadto w RPA mieszka jedyne 'białe plemię' Afryki czyli Afrykanerzy (inaczej Burowie). Do uzupełnienie: Geografia Gospodarka Rolnictwo

Historia Afryki

Burowie Patrz: Historia Afryki Kraj pierwotnie zamieszkany przez Buszmenów, przybyłych tu prawdopodobnie w I tysiącl. p.n.e.; po nich przybyli Hotentoci, a od IX w. napływały ludy Bantu, które zepchnęły Buszmenów i Hotentotów na pd.-zach. Pierwsi Europejczycy pojawili się u schyłku XV w. (lądowanie żeglarzy portug.: B. Diaza 1487 w Zat. Stołowej i V. da Gamy 1497 w Natalu); kolonizacja eur. rozwinęła się dopiero w XVII w. po założeniu Kapsztadu (1652) przez J. van Riebeecka w imieniu hol. Zjednoczonej Kompanii Wschodnioind.; wokół portu powstała kolonia p.n. Kraj Przylądkowy, zarządzana przez gubernatora; w poł. XVII w. zaczęli napływać hol. chłopi (trekboerzy, zw. w Europie — Burami), następnie fr. hugenoci i niem. protestanci; od początku kolonizacji utrzymywano separację między białymi osadnikami i Afrykanami; osadnictwu towarzyszyły konflikty zbrojne z Hotentotami, później z Buszmenami, od lat 70. XVIII w. także z Bantu. Na przeł. XVIII i XIX w. Brytyjczycy opanowali kolonię, a 1806 doszło do ostatecznej aneksji. Od 1818 tworzenie zuluskiego państwa wodza Czaki i liczne wojny w Natalu; napływ osadników bryt. (od 1820) i zniesienie niewolnictwa (1834) spowodowały 1835–48 masową wędrówkę Burów w głąb interioru (tzw. Wielki Trek); po zaciętych walkach z plemionami Bantu (m.in. Zulusami) Burowie utworzyli (1838) Rep. Natalii (Natal), anektowaną 1843 przez Brytyjczyków, następnie Rep. Transwalu (od 1856 zw. Rep. Południowoafryk.), uznaną 1852 przez W. Brytanię, oraz (1854) Wolne Państwo Orania (Orania); w latach 80. istniały jeszcze 3 mniejsze republiki burskie. Rozpoczął się rozwój bryt. Kolonii Przylądkowej, ważnego punktu strategicznego i tranzytowego (1871–84 w jej składzie kolonia Basuto) — napływ ang. osadników (uitlanderów) do republik burskich, inwestycje londyńskich spółek górn. (po odkryciu w latach 60. i 70. bogatych złóż złota i diamentów w Transwalu i Oranii); 1877–81 Brytyjczycy przejściowo opanowali Transwal, 1879 po zwycięskiej wojnie z Zulusami zagarnęli teren ich państwa; w wyniku wojny ang.-burskiej 1899–1902 (burskie wojny) Brytyjczycy anektowali obie republiki. W 1907 powstały pierwsze partie afrykanerskie (od końca XIX w. Burowie nazywali siebie Afrykanerami, tj. ludźmi Afryki, Afrykańczykami): Het Volk [‘lud’] i Oranje Unie [‘związek orański’], walczące z bryt. dominacją w kolonii, a także robotn. Południowoafryk. Partia Pracy; 1910 z 4 kolonii utworzono bryt. dominium — Związek Pd. Afryki, premierem został gen. L. Botha, przywódca rządzącej Partii Południowoafryk., powstałej z połączenia Het Volk i Oranje Unie. Zaczęła się ustawowa dyskryminacja i segregacja rasowa (1911 ustawa o kopalniach i fabrykach, 1913 ustawa o gruntach tubylców); narodził się ruch wyzwoleńczy czarnej ludności (1912 powstał Południowoafryk. Tubylczy Kongres Nar., od 1923 p.n. Afrykański Kongres Narodowy — ANC) i nastąpił rozwój afrykanerskiego ruchu nacjonalistycznego (1912 utworzono Partię Narodową, a 1918 — Afrykanerski Związek Braci, który po 1948 stał się rzeczywistym ośr. władzy w państwie). W czasie I wojny świat. Związek Pd. Afryki przystąpił do wojny przeciwko Niemcom i zajął Niem. Afrykę Pd.-Zach. (ob. Namibia), nad którą następnie sprawował mandat Ligi Narodów. Po wojnie nastąpił gwałtowny rozwój gosp. (górnictwo złota i diamentów, początki przemysłu przetwórczego), powstał biały i czarny proletariat. Od 1924 krajem rządziła koalicja Partii Nar. i Południowoafryk. Partii Nar., które 1934 połączyły się w Zjednoczoną Południowoafryk. Partię Nar. (premier J.B.M. Hertzog) i prowadziły politykę „dwóch strumieni” jako wyraz oficjalnego uznania nar. aspiracji Afrykanerów; następnie doszło do rozłamu w Zjedn. Południowoafryk. Partii Nar. i powstania Oczyszczonej Partii Nacjonalistycznej (reprezentującej afrykanerskich ekstremistów) oraz probryt. Partii Dominalnej. W 1931, na mocy nowej konstytucji opartej na Westminsterskim Statucie z 1931, ogłoszono niepodległość Związku. W 2 poł. lat 30. powstały organizacje faszyst., z Ossewa Brandwag [‘straż wozów zaprzężonych w woły’] na czele, otwarcie sympatyzujące z Niemcami. W czasie II wojny świat. ustąpił premier Hertzog, sprzeciwiający się (wraz z przywódcami Oczyszczonej Partii Nacjonalistycznej) przystąpieniu Związku do wojny przeciw Niemcom; następcą Hertzoga został J.Ch. Smuts, który zadeklarował przystąpienie Związku Pd. Afryki do wojny po stronie aliantów (m.in. VIII 1944 dywizjony 31 i 34 południowoafryk. sił lotn., SAAF dokonały zrzutów dla powstańczej Warszawy). W 1948 koalicja afrykanerska (Partia Nacjonalistyczna i Partia Afrykanerska, które 1951 połączyły się w Partię Nar.) odniosła zwycięstwo wyborcze, a premierem pierwszego całkowicie afrykanerskiego rządu został F.D. Malan; Malan proklamował politykę apartheidu, którą realizowano w 2 etapach: 1948–63 tworzenie podstaw prawnych systemu apartheidu, 1963–89 — tzw. bantustanizacja RPA. Po Malanie stanowisko premiera objął J.G. Strijdom (1954–58), następnie H.F. Verwoerd (1958–66). W 1949 Związek anektował terytorium powiernicze ONZ — Afrykę Pd.-Zach., co spowodowało spór między Związkiem i ONZ zakończony 1966 cofnięciem przez Zgromadzenie Ogólne ONZ mandatu. W latach 50. narastał opór ludności kolorowej przeciwko polityce apartheidu i nasilały się represje władz; 1950 doszło do delegalizacji KP Afryki Pd. (od 1953 p.n. Południowoafryk. Partia Komunist.), 1960 — ANC i Panafrykanistycznego Kongresu Azanii (PAC, utworzony 1959 po rozłamie w ANC); 1962–63 zbrojne akcje antyrządowe, procesy przywódców ANC (surowe wyroki). Od lat 60. zaczęła się ostra krytyka apartheidu na forum ONZ (liczne rezolucje, ogłoszenie międzynar. bojkotu RPA, 1966 uznanie apartheidu za zbrodnię przeciwko ludzkości) i in. organizacji. W 1961 władze Związku Pd. Afryki proklamowały powstanie RPA, przecinając ostatecznie konstytucyjne więzy łączące kraj z W. Brytanią, i wycofały się z bryt. Wspólnoty Narodów (gł. pod naciskiem azjat. czł. Wspólnoty). W 1963 władze RPA zaczęły tworzyć bantustany — pierwszym było Transkei (łącznie powstało ich 10). W latach 60. gospodarka RPA rozwijała się dynamicznie, rozbudowywano potencjał wojsk. (stworzenie silnej armii, przemysłu zbrojeniowego, od 1965 prace nad bronią nuklearną). W ramach tzw. bantustanizacji rząd RPA ogłosił „niepodległość” bantustanu Transkei (1976), Bophuthatswany (1977), Vendy (1979) i Ciskei (1981) oraz przyznał pełną autonomię wewn. pozostałym 6 bantustanom. Mimo delegalizacji ANC i in. organizacji ludności afryk. trwało odradzanie się ruchu oporu, od poł. lat 60. zbrojnie zwalczanego przez władze; w tym czasie RPA ściśle współpracowała z Rodezją i Portugalią w ramach tzw. białego imperium pd. Afryki (wojsk. interwencje RPA w Rodezji i Angoli). Od pocz. lat 70. zaczął powstawać umiarkowany ruch oporu (kilkanaście organizacji czarnej ludności i antyrasistowska partia białych — Postępowa Partia Federalna zał. 1977), odrzucający popierane przez ANC i PAC zbrojne metody walki z apartheidem. W 1976 doszło do antyrządowych wystąpień czarnych Afrykanów w tzw. lokacjach (Soweto, Alexandria i in.) krwawo stłumionych przez policję i wojsko, oraz do pierwszych zbrojnych starć w Soweto między Zulusami i Khosa. Od poł. lat 70. RPA prowadziła agresywną politykę wobec popierających ruch oporu sąsiednich państw afryk., która przejawiła się interwencją w wojnie domowej w Angoli (1975–76), zbrojnymi atakami (od 1978) na Angolę, Mozambik, Botswanę i Lesotho, poparciem dla antyrządowej partyzantki w Mozambiku i walką z organizacją SWAPO w Namibii. Od 1976 władze RPA, wobec ożywienia polit. i zbrojnej działalności ANC, zaczęły realizować program „kontrolowanego osłabiania barier rasowych” (uchylono najbardziej drastyczne przepisy apartheidu, nowa konstytucja z 1984 przyznała prawa polit. ludności kolorowej i azjat., utworzono wielorasowy 3-izbowy parlament i rząd). Polityka modyfikacji apartheidu nie zapobiegła zaostrzeniu sankcji i międzynar. naciskowi na RPA; nastąpiło znaczne nasilenie ruchu oporu czarnej ludności i tworzenie się ekstremistycznych organizacji Afrykanerów walczących o utrzymanie apartheidu (1973 Afrykanerski Ruch Oporu, 1982 Konserwatywna Partia Afryki Pd.). Od 1987 trwa nie wypowiedziana wojna między ANC i zuluskim Ruchem Inkatha (od 1990 p.n. Partia Wolności Inkatha), która spowodowała tysiące ofiar. W 1989 przewodn. Partii Nar. i prez. RPA został F.W. de Klerk; rozpoczął on stopniową likwidację apartheidu — 1990 zalegalizowano ANC i 60 innych organizacji antyapartheidowych, zwolniono z więzienia (po 27 latach) przywódcę ANC — N. Mandelę, podjęto dialog z opozycją; 1991 zniesiono ustawodawstwo apartheidu, a także prowadzono rokowania na temat przyszłości kraju w ramach tzw. Konferencji na Rzecz Demokr. Afryki Pd. (CODESA); ANC wyrzekł się zbrojnej walki z władzami. W 1993 w wyniku rozmów ustalono termin pierwszych demokr. wyborów powszechnych (IV 1994), przyjęto projekt nowej konstytucji; jednak nie ustał konflikt między ANC i Partią Wolności Inkatha. Przemiany dokonujące się w RPA doprowadziły do konsolidacji „białej” prawicy i — z drugiej strony — do zbrojnej działalności Azańskiej Lud. Armii Wyzwoleńczej (wojsk. organizacja PAC) przeciwko białej ludności; zwiększyła się liczba czł. Południowoafryk. Partii Komunist. i organizacji czarnej skrajnej lewicy. Działalność prez. de Klerka i Mandeli przyniosła im międzynar. uznanie i Pokojową Nagrodę Nobla; RPA po zniesieniu apartheidu nawiązała stosunki dyplomatyczne z krajami Afryki i Europy Wsch. (zniesiono międzynar. sankcje wobec RPA). W pierwszych demokr. wyborach z IV 1994 zwyciężył ANC, jego przewodn. Mandela został prezydentem; dotychczasowy prezydent, przewodn. Partii Nar., de Klerk objął stanowisko drugiego wiceprezydenta, a przywódca Partii Wolności Inkatha, Buthelezi, został min. spraw wewnętrznych.

Podział administracyjny Afryki

Państwa Afryki i ich Stolice:

Państwo	Stolica
Algieria	Algier
Angola	Luanda
Benin	Porto Novo
Botswana	Gaborone
Burkina Faso	Wagadugu
Burundi	Bużumbura
Czad	Ndżamena
Demokratyczna Republika Konga	Kinszasa
Dżibuti	Dżibuti
Egipt	Kair
Erytrea	Asmara
Etiopia	Addis Abeba
Gabon	Libreville
Gambia	Bandżul
Ghana	Akra
Gwinea	Konakry
Gwinea Bissau	Bissau
Gwinea Rónikowa	Malabo
Kamerun	Jaunde
Kenia	Nairobi
Komory	Moroni
Kongo	Brazzaville
Lesotho	Maseru
Liberia	Monrovia
Libia	Trypolis
Madagaskar	Antananarywa
Malawi	Lilongwe
Mali	Bamako
Maroko	Rabat
Mauretania	Nawakszut
Mauritius	Port Louis
Mozabik	Maputo
Nambia	Windhuk
Niger	Niamey
Nigeria	Abudża
RPA]	[[Pretoria]]
[[Republika Środkowoafrykańska	Brangi
Republika Zielonego Przylądka	Praja
Rwanda	Kigali
Sahara Zachodnia	Al - Ujun
Senegal	Dakar
Seszele	Victoria
Sierra Leone	Freetown
Somalia	Mogadiszu
Suazi	Mbabane
Sudan	Chartum
Tanzania	Dodoma
Togo	Lome
Tunezja	Tumis
Uganda	Kompala
Wybrzeże Kości Słoniowej	Jamusukro
Wyspy Świętego Tomasza i Książęca	Sao Tome
Zambia	Lusaka
Zimbabwe	Harare

Wielkie regiony Afryki

- Afryka Północna
- Algieria
- Egipt
- Libia
- Maroko
- Mauretania
- Sudan
- Tunezja
- Sahara Zachodnia (pod kontrolą marokańską)
- terytoria portugalskie: Madera, Azory
- terytoria hiszpańskie: Wyspy Kanaryjskie, Ceuta i Melilla
- Afryka Zachodnia
- Benin
- Burkina Faso
- Kamerun
- Gabon
- Gambia
- Ghana
- Gwinea Bissau
- Gwinea
- Liberia
- Mali
- Niger
- Nigeria
- Senegal
- Sierra Leone
- Togo
- Wybrzeże Kości Słoniowej
- Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
- Republika Zielonego Przylądka (Cape Verde)
- Afryka Centralna
- Republika Środkowoafrykańska
- Czad
- Demokratyczna Republika Konga
- Gwinea Równikowa
- Republika Kongo
- Róg Afryki
- Dżibuti
- Erytrea
- Etiopia
- Somalia -- Somaliland
- Afryka Wschodnia
- Burundi
- Kenia
- Komory
- Seszele
- Rwanda
- Tanzania
- Uganda
- Afryka Południowa
- Angola
- Botswana
- Lesotho
- Madagaskar
- Malawi
- Mauritius
- Mozambik
- Namibia
- Reunion
- Suazi
- Republika Południowej Afryki
- Zambia
- Zimbabwe Zobacz też: Maghreb, Czarna Afryka, Czarny islam, Afrochrześcijaństwo, Religie rodzime Afryki, Odkrycia i badania Afryki, Historia Afryki, Unia Afrykańska, sztuka Czarnej Afryki. Kategoria:Kontynenty ! zh-min-nan:Hui-chiu ko:아프리카 ms:Afrika ja:アフリカ simple:Africa th:ทวีปแอฟริกา

Australopithecus afarensis

Australopithecus afarensis - australopitek, którego najstarsze znane szczątki datowane są na 3,6 mln lat. Znaleziono je w Etiopii i Tanzanii. Miał szeroką miednicę, wysklepioną stopę, paluch u stopy zrównany z innymi palcami, kciuk przeciwstawny, ramiona były długie, a pojemność mózgu wynosiła ok. 600 cm². A. afarensis był roślinożercą o niskiej, krępej budowie. Liczne szczątki A. afarensis znaleziono w Afryce wschodniej, ale niektórzy badacze uważają, ze nie wszystkie ze znalezionych skamieniałości faktycznie należy przypisać temu gatunkowi. Najsłynniejszą i raczej nie budzącą kontrowersji przedstawicielką A. afarensis jest "Lucy". Kontrowersje wzbudza też kwestia, czy A. afarensis był aby na pewno gatunkiem naziemnym; wiele cech budowy wskazuje, że mógł dużą część czasu spędzać na drzewie. Zobacz też ewolucja człowieka Kategoria:paleoantropologia Kategoria:Człowiekowate

Homo erectus

Homo erectus (Człowiek wyprostowany) syn. pitekantrop (Homo erectus syn. Pithecanthropus erectus) - gatunek człowiekowatych uznawany za przodka człowieka współczesnego. Żył przypuszczalnie od około 2 milionów do 300 tysięcy lat temu. W porównaniu do Homo habilis miał mniej spłaszczone czoło i mniejsze zęby. Posiadał mózg o wielkości około 3/4 mózgu człowieka współczesnego. Wzrost od 130 do 170 cm. Pitekantrop miał niewielką pojemność puszki mózgowej, masywną żuchwę bez bródki, niskie, cofnięte czoło z prostoliniowym zarysem grubych wałów nadoczodołowych i potężne kłykcie potyliczne zestawiające czaszkę z kręgosłupem. Pitekantrop poruszał się w postawie wyprostowanej. Posługiwał się on prymitywnymi narzędziami kamiennymi. Budował szałasy. Jako jeden z pierwszych człowiekowatych polował i żywił się większymi zwierzętami. Na pewnych stanowiskach archeologicznych związanych z Homo erectus (między innymi na terenie Francji i Chin) znaleziono ślady wskazujące na kontrolowane użycie ognia, ale wydaje się, że nie była to często spotykana umiejętność. Kategoria:paleoantropologia Erectus ja:ホモ・エレクトス

Apollo 11 (archeologia)

Apollo 11 - jaskinia w południowej Namibii, w górach Huns, pomiędzy rzekami Great Fish i Oranje, w której 1975 odkryto najwcześniejsze zabytki sztuki figuratywnej w Afryce. Bardzo długa sekwencja warstw datowanych od 40 000 do 8000 lat wstecz, odnoszonych do “Late Stone Age” (afrykański odpowiednik górnego paleolitu), dostarczyła wielu fragmentów skalnych, pochodzących ze stropu i ścian jaskini, z malowidłami sylwetowymi zwierząt. Najstarsze z tych malowideł pochodzą z warstw datowanych na ok. 28 000 lat temu, a najmłodsze na ok. 12 000 lat temu. Odkrycia te wskazują, że sztuka paleolityczna w Afryce jest prawie tak samo wczesna, jak na terenie Europy. Zobacz też: Apollo 11 (astronautyka). Kategoria:Archeologia Apollo 11

Stany Zjednoczone

Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States of America, United States, w skrócie: USA, US) – państwo położone w Ameryce Północnej. Graniczy z Kanadą od północy i Meksykiem od południa; od wschodu granicę kraju stanowi Ocean Atlantycki, a od zachodu Ocean Spokojny. Trzecie państwo świata pod względem terytorium (po Rosji i Kanadzie) oraz trzecie pod względem liczby ludności (po Chinach i Indiach).

Ustrój polityczny

Podział władzy: Konstytucja USA (przyjęta 17 września 1787, weszła w życie 4 marca 1789) wprowadziła trójpodział władzy oraz system "hamulców i równowagi", polegający na wzajemnym równoważeniu się różnych rodzajów władz. Władzę wykonawczą sprawuje prezydent (obecnie George W. Bush), który jest jednocześnie głową państwa i szefem rządu (administracji). Prezydent (i wiceprezydent) wybierany jest w formalnie pośrednich wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję, może powtórnie sprawować urząd tylko raz. Rząd jest powoływany przez prezydenta po uzyskaniu aprobaty Senatu. Władzę ustawodawczą sprawuje Kongres, składający się z dwóch izb: Izby Reprezentantów (izba niższa) i Senatu (izba wyższa). Izba Reprezentantów ma kadencję 2-letnią, liczy 435 członków, jest wyłaniana w wyborach powszechnych i bezpośrednich; liczba reprezentantów poszczególnych stanów jest proporcjonalna do liczby ich mieszkańców (każdy stan musi mieć co najmniej 1 przedstawiciela). Senat ma kadencję 6-letnią, liczy 100 członków, wszystkie stany mają równą reprezentancję — po 2 senatorów (co 2 lata odnawia się 1/3 składu w wyborach częściowych); stołeczny Dystrykt Kolumbii nie ma reprezentacji w Kongresie. Na czele władzy sądowniczej stoi Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych (nie mylić z Sądami Najwyższymi poszczególnych stanów i wspólnot).

Partie polityczne

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych] W Stanach Zjednoczonych istnieje system wielopartyjny, ale faktycznie politykę kontrolują jedynie dwie partie: Demokraci (Partia Demokratyczna) i Republikanie (Partia Republikańska). Ponadto w kraju istnieje kilkanaście partii politycznych, ale ich dostęp do życia publicznego jest znikomy. Zazwyczaj jedna partia kontroluje przez dekady konkretny powiat. W przypadku przejęcia władzy w legislaturze stanowej, wszystkie kluczowe stanowiska są obsadzane przez współpracowników jednej partii. Lista partii politycznych w USA:
- Republikanie
- Demokraci
- Liberałowie
- Zieloni Źródło: [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/us.html World Factbook]

Podział terytorialny

(główny artykuł: Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych)
(W nawiasach podano oryginalną pisownię, jeśli różni się od polskiej) 50 stanów (poniżej) i 1 okręg (Okręg stołeczny - dystrykt Kolumbii (Columbia District)) oraz terytoria zależne (poniżej). Uwaga: Niektóre jurysdykcje nazywają siebie "wspólnotami" (Commonwealth), a nie stanami ("State"). Stany: Alabama, Alaska, Arizona, Arkansas, Connecticut, Dakota Południowa (South Dakota), Dakota Północna (North Dakota), Delaware, Floryda (Florida), Georgia, Hawaje (Hawaii), Idaho, Illinois, Indiana, Iowa, Kalifornia (California), Kansas, Karolina Południowa (South Carolina), Karolina Północna (North Carolina), Kentucky (wspólnota), Kolorado (Colorado), Luizjana (Louisiana), Maine, Maryland, Massachusetts (wspólnota), Michigan, Minnesota, Missisipi (Mississippi), Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New Hampshire, New Jersey, Nowy Jork (New York), Nowy Meksyk (New Mexico), Ohio, Oklahoma, Oregon, Pensylwania (Pennsylvania) (wspólnota), Rhode Island, Tennessee, Teksas (Texas), Utah, Vermont, Waszyngton (Washington), Wirginia (Virginia) (wspólnota), Wirginia Zachodnia (West Virginia), Wisconsin, Wyoming Wyoming Terytoria zależne: Samoa Amerykańskie (American Samoa), Baker (Baker Island), Guam, Howland (Howland Island), Jarvis (Jarvis Island), Johnston (Johnston Atoll), Kingman (Kingman Reef), Midway, Navassa (Navassa Island), Mariany Północne (Northern Mariana Islands), Palmyra (Palmyra Atoll), Portoryko (Puerto Rico), Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (U.S. Virgin Islands), Wake (Wake Island)

Przestrzeganie praw i swobód

Freedom in the World 2005

W raporcie "Freedom in the World 2005", ogłoszonym przez Freedom House, USA znalazły się w kategorii państw „Wolne” ze wskaźnikiem 1.0 w 7-stopniowej skali. Zobacz: [http://www.freedomhouse.org/research/freeworld/2005/essay2005.pdf Freedom in the World 2005 (s. 21)]. Raport "Freedom in the World" jest efektem monitorowania przez organizację Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzyszeń) w 192 krajach i 14 największych terytoriach zależnych i spornych. Raport ocenia państwa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Częściowo wolne" i "Bez wolności" Raporty są opracowywane od 1972 r.

Wolność prasy i mediów

- w raporcie "Freedom of the Press 2004" (Freedom House) USA znalazły się w kategorii państw "Wolne" na 17 miejscu na 193 ze wskaźnikiem 13 w 100-stopniowej skali. Źródło: [http://www.freedomhouse.org/pfs2004/pfs2004.pdf "Freedom of the Press 2004" (od s. 18)]
- w rankingu "World Press Freedom Ranking 2004" organizacji Reporterzy bez granic, USA są na 23 miejscu na 167. [http://www.rsf.org/IMG/pdf/Eur_index_Eng_2004.pdf zobacz: raport 2004 (od s. 5)].

System karny

W niektórych stanach wykonywana jest kara śmierci. Według danych z czerwca 2003, amerykański system penitencjarny przetrzymuje 2 miliony 78 tysięcy 670 osób (ok. 1% dorosłej ludności kraju), co rocznie kosztuje 57 miliardów dolarów. Większość z nich to stosunkowo młodzi mężczyźni. W USA w dowolnej chwili około 20% mężczyzn - czarnych lub pochodzenia latynoskiego - przebywa w więzieniu. W miastach takich jak Waszyngton i Baltimore ponad połowa czarnych mężczyzn w wieku od 18 do 30 lat jest przetrzymywanych w więzieniach, na zwolnieniu warunkowym lub poddanych probacji. W USA przebywa w więzieniach od 6 do 10 razy więcej ludzi niż w innych krajach demokratycznych. Średnio na 100 000 mieszkańców wypada 715 więźniów,gdy tymczasem w Australii na 100 tysięcy ludności przypada 114 skazanych, 116 w Kanadzie, 95 we Francji i 96 w Niemczech. Dla porównania, w Polsce współczynnik ten wynosi 215 (83 tysiące osadzonych na 38,6 miliona mieszkańców w roku 2005).

Geografia

- Obszar:
- całkowity: 9,6 mln km²
- lądu: 9,2 mln km²
- wodny: 470 tys. km² Uwaga: dane dotyczą jedynie 50 stanów i okręgu stołecznego
- Porównanie: obszar ten odpowiada mniej więcej: 1/2 powierzchni Rosji, 3/10 powierzchni Afryki; 1/2 powierzchni Ameryki Południowej; jest nieco większy od Chin, około dwa i pół raza większy od Europy Zachodniej i prawie 31 razy większy od Polski.
- Granice lądowe:
- długość całkowita: 12248 km
- granica z Kanadą: 8893 km (w tym 2477 km z Alaską), z Meksykiem: 3326 km
- Linia brzegowa: 19924 km Klimat: w większości umiarkowany, ale tropikalny na Hawajach i Florydzie, arktyczny na Alasce, półsuchy na Wielkich Wyżynach na północ od Mississippi oraz suchy na południowym zachodzie. Ukształtowanie powierzchni: równiny centralne, góry na zachodzie, wzgórza i niskie góry na wschodzie; krajobraz wulkaniczny na Hawajach.
- najniższy punkt: Death Valley (Dolina Śmierci) 86 m p.p.m.
- najwyższy punkt: (Alaska) Mount McKinley 6194 m n.p.m. Zasoby naturalne: węgiel, miedź, ołów, molibden, fosforany, uran, złoto, rtęć, nikiel, potas, srebro, wolfram, cynk, ropa naftowa, gaz ziemny, drewno Naturalne zagrożenia: tsunami, wulkany, trzęsienia ziemi, huragany wzdłuż wybrzeża Atlantyku i w Zatoce Meksykańskiej, tornada na obszarach centralnych i południowo-wschodnich, lawiny błotne i pożary w Kalifornii, powodzie.

Demografia

Ponad 295 mln ludności (275,6 mln w roku 2000). Ponad 1/3 przyrostu ludn. stanowi imigracja, gł. z Meksyku, wschodniej Azji i Europy. Ponad 77% ludn. mieszka w miastach, wśród których wyróżniają się wielkie aglomeracje miejskie (ludność w mln): Nowy Jork 21,1, Los Angeles - San Diego 16,4, Chicago 9,3, San Francisco-Oakland (Bay Area) 7,1, Waszyngton - Baltimore 7,0, Filadelfia 6,1, Boston 5,7, Detroit 5,3, Dallas - Fort Worth 4,4, Houston 4,2. W 61 obszarach metropolitalnych, liczących w kwietniu 2000 roku co najmniej milion mieszkańców, żyło 138,4 mln mieszkańców, czyli połowa ludności. Średnia gęstość zaludnienia 30,2 os./km²
- Grupy rasowe: ludność biała 77,1%, ludność czarna 12,9%, Azjaci 4,2%, Indianie i rodowici alaskańczycy 1,5%, Hawajczycy i wyspiarze Pacyfiku 0,3%, inni 4% (2000).
- Religie: protestancka 52%, rzymskokatolicka 24%, mormoni 2%, żydowska 1%, muzułmanie 1%, inne 10%, żadna 10% (2002).
- Piśmienność: 97% populacji w wieku powyżej 15 lat jest piśmienna.

Gospodarka

Największa i najsilniejsza technologicznie gospodarka świata. Rozwinięty przemysł samochodowy (wielkie koncerny, m.in.: General Motors, Ford Motor Company, Chrysler), petrochemiczny (Exxon Mobil), elektroniczny (IBM), energetyczny (General Electric), lotniczy i kosmiczny (Lockheed, Douglas Aircraft Company, Boeing, maszynowy, metalurgiczny, włókienniczy, chemiczny, farmaceutyczny, kosmetyczny, spożywczy (mięsny, młynarski, mleczarski, owocowo-warzywny), drzewny, celulozowo-papierniczy. Największy producent żywności na świecie. Użytki rolne stanowią 46% powierzchni. Uprawia się: kukurydzę, soję, jęczmień, sorgo, bawełnę, tytoń, drzewa owocowe, warzywa. Hodowla bydła, trzody chlewnej, drobiu.
- Produkt krajowy brutto:
- 11,75 bln USD (2004, przy zachowaniu parytetu siły nabywczej, pzp)
- PKB na 1 mieszkańca (2004, pzp): 40,100 USD
- Realny wzrost PKB (2004): 4,4%
- W strukturze PKB (2004) udział rolnictwa wynosi 0,9%, przemysłu 19,7%, usług 79,4%.
- Budżet:
- dochody: 1,862 bln USD.
- wydatki: 2,338 bln USD.
- Dług publiczny: 65% PKB (2004).
- Dług zagraniczny: 1,4 bln USD (2001).
- Rezerwy w złocie i walutach : 85,94 mld USD (2003).
- Struktura zatrudnienia (2004): usługi 76,6%, przemysł i transport 22,7%, rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo 0,7%.
- Handel zagraniczny:
- Eksport: 795 mld USD. Eksportuje się głównie: dobra inwestycyjne, samochody, środki zaopatrzenia przemysłu, materiały surowe, dobra konsumpcyjne, produkty rolne, do: Kanady (23,4%), Meksyku (13,5%), Japonii (7,2%), Wielkiej Brytanii (4,7%).
- Import: 1,476 bln USD. Importuje się ropę i produkty petrochemiczne, maszyny, samochody, dobra konsumpcyjne, materiały surowe, żywność i napoje, z: Kanady 17,4%, Chin 12,5%, Meksyku 10,7%, Japonii (9,3%), Niemiec (5,3%).
- Inflacja: 2,5% (2004).
- Bezrobocie: 5,5% (2004).
- Ludność poniżej granicy ubóstwa: 12%
- Statystyka wymiany handlowej [http://www.polishexchange.com/raportwaszyngtonski Raport Waszyngtonski]

Kultura

Rankingi międzynarodowe

- IMD International: [http://www01.imd.ch/wcy/ Światowy Rocznik Konkurencyjności 2005], ranking 60 gospodarek (państw i regionów)
- Światowe Forum Ekonomiczne: [http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Global+Competitiveness+Programme%5CGlobal+Competitiveness+Report Światowy Raport Konkurencyjności 2004-2005], ranking wzrostu konkurencyjności 104 państw
- A.T. Kearney i Foreign Policy Magazine: [http://www.atkearney.com/main.taf?p=5,4,1,116 Wskaźnik Globalizacji 2005], ranking 62 państw
- Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDP): [http://hdr.undp.org/reports/global/2004/ Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2004], ranking 177 państw
- Save the Children: [http://www.savethechildren.org/mothers/report_2004/images/pdf/SOWM_2004_final.pdf Sytuacja Matek Świata 2004], ranking 119 państw
- Heritage Foundation/The Wall Street Journal: [http://www.heritage.org/research/features/index/ Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005], ranking 155 państw
- The Economist: [http://www.economist.com/theworldin/international/displayStory.cfm?story_id=3372495&d=2005 Quality of Life Index 2005], ranking 111 państw
- Transparency International: [http://www.transparency.org/pressreleases_archive/2004/2004.10.20.cpi.en.html Wskaźnik Percepcji Korupcji 2004], ranking 146 państw
- Reporterzy bez granic: [http://www.rsf.fr/article.php3?id_article=11715 Wskaźnik Wolności Prasy 2004], ranking 167 państw.

Zobacz też

- Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki
- hymn państwowy
- godło Stanów Zjednoczonych, flaga Stanów Zjednoczonych
- abolicjonizm
- literatura amerykańska
- aktorki amerykańskie
- obszary metropolitalne w USA
- Siły Zbrojne Stanów Zjednoczonych

Rząd USA

- [http://www.firstgov.gov Strony rządowe] - oficjalny portal rządu USA
- [http://www.whitehouse.gov Biały Dom] - oficjalna strona Prezydenta USA
- [http://www.state.gov/ Departament Stanu USA] - oficjalna strona amerykanskiego MSZ
- [http://www.senate.gov Senat] - oficjalna strona Senatu USA
- [http://www.house.gov Izba] - oficjalna strona Izby Reprezentatów USA
- [http://www.supremecourtus.gov Sąd Najwyższy] - oficjalna strona Sądu Najwyższego USA
- [http://usinfo.state.gov/usa/infousa/facts/factover/homepage.htm Portret USA] - publikacja Agencji Informacyjnej USA, wrzesień 1997.
- [http://www.census.gov/hhes/www/ US Census Bureau] - statystyka domowa i ekonomiczna.
- [http://nationalatlas.gov/ Atlas] Atlas Narodowy USA.
- [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/us.html CIA World Factbook, dane o USA]
- [http://poland.usembassy.gov/poland-pl/ Ambasada USA w Polsce]

Inne

- [http://www.mediatico.com/en Gazety USA według stanów]
- [http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm Narodowe motto: historia i konstytucyjność]
- [http://www.nationalcenter.org/HistoricalDocuments.html Historia] Dokumenty historyczne
- [http://www.travel-directory.org/Destinations/North_America/United_States/index.html Informacje o USA, wg stanów]
- [http://www.teacheroz.com/states.htm Linki do informacji o każdym ze stanów]
- [http://www.adbusters.org/jams/history/timeline.swf Archiwum 163 interwencji USA]
- [http://www.moneyfactory.com/section.cfm/4 Banknoty USA]

Linki zewnętrzne

- Statystyka wymiany handlowej [http://www.polishexchange.com/raportwaszyngtonski Raport Waszyngtonski] [http://www.swulinski.com/podroze/UnitedStates.html Fotografia podróżnicza - Stany Zjednoczone] - galerie zdjęć i informacje dotyczace wielu miejsc w USA Kategoria:NATO zh-min-nan:Bí-kok ko:미국 ms:Amerika Syarikat ja:アメリカ合衆国 simple:United States th:สหรัฐอเมริกา

Ameryka Południowa

Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Przez Europejczyków, obie Ameryki są też nazywane Nowym Światem

Krótka historia

Ameryka Południowa była obszarem bardzo burzliwym. Po II wojnie światowej był to teren ostrych konfliktów społeczno-politycznych. Ameryka Południowa była obszarem rządzonym przez różne siły wojskowe, które blokowały rozwój. Liczne były też obawy przed wpływami ze strony Związku Radzieckiego. Trudne warunki życia i pracy były przyczyną obalenia dyktatur rządzących krajami Ameryki. W latach 50. XX w. doszło do licznych walk i wystąpień co w efekcie końcowym spowodowało upadek większości rządów dyktatorskich. Na początku lat 60. zeszłego stulecia dyktatura utrzymywała się tylko w kilku państwach (Dominikana, Nikaragua, Paragwaj). Lata 70. przyniosły większe otwarcie krajów Ameryki Południowej na świat, szukanie nowych kontaktów, partnerów itp.

Bogactwa naturalne

Główne złoża: rudy żelaza, cynk i ołów, cyna, mangan, antymon, boksyty, uran, siarka, ropa naftowa, diamenty.

Klimat

W Ameryce Południowej występują wszystkie strefy klimatyczne, począwszy od klimatu równikowego na północy kontynentu, poprzez zwrotnikowy, podzwrotnikowy, umiarkowany do subpolarnego na południu kontynentu. Pod względem opadów w Ameryce Południowej są tereny o obfitych opadach (Nizina Amazonki), ale również pustynne (w Andach).

System wodny

Ok. 85% powierzchni Ameryki Południowej należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego. Największymi rzekami są: Amazonka, Parana, Säo Francisco, Orinoko. Wśród niewielkiej liczby jezior wymienić należy: Maracaibo, Patos, Titicaca.

Warunki naturalne

Kontynent mało rozczłonkowany, półwyspy i wyspy stanowią niewielką część całej powierzchni kontynentu, największe półwyspy: Brunswick, Taitao. Główne wyspy: Ziemia Ognista, Riesco, Santa Inés. Ameryka Południowa jest kontynentem o przewadze terenów nizinnych, średnia wysokość 655 m n.p.m. Na zachodzie kontynentu biegną góry Andy, będące przedłużeniem Kordylierów z Ameryki Północnej. Najwyższym szczytem jest Aconcagua w Argentynie (6959 m n.p.m.), a najniżej położonym terenem jest obszar Salinas Grandes (40 m p.p.m.) na półwyspie Valdes. Największe wyżyny Ameryki Południowej to: Wyżyna Gujańska, Wyżyna Brazylijska, Wyżyna Patagońska, niziny to: Nizina Orinoko, Nizina Amazonki, Nizina Boliwijska, Nizina La Platy.

Ludność

Nizina La Platy Ameryka Południowa ma 314 mln mieszkańców (1994), co stanowi prawie 5,6% ludności całej kuli ziemskiej, średnia gęstość zaludnienia wynosi ok. 18 mieszkańców na 1 km², ale brak jest równomiernego rozmieszczenia na kontynencie, choć nie tak bardzo jak w przypadku Ameryki Północnej. Najbardziej zaludnione tereny to: Ekwador - 40 osób/km² (1994) i Kolumbia - 30 osób/km² (1994), a najmniej zaludnione tereny to obszar Surinamu - 3 osoby/km² (1994) i Gujany - 4 osoby/km² (1994). Podział administracyjny: 33 państwa niepodległe i 14 terytoriów kolonialnych i zależnych. Największe miasta: Sao Paulo - ponad 25 mln. mieszkańców (2001), Rio de Janeiro - ok. 15 mln. mieszkańców (2000), Buenos Aires - ponad 14 mln. mieszkańców (2001).

Języki

Ameryka Południowa jest kontynentem wielojęzykowym. Podstawowymi językami są : język portugalski , którym posługuje się 83 miliony mieszkańców Brazylii (dane z 2004 roku) i język hiszpański, którym posługuje się około 170 milionów mieszkańców kontynentu. Można się spotkać także z takimi językami jak: holenderskim, angielskim, francuskim (języki europejskie). Języki dominują na terenach dawnych kolonii w zależności od tego do jakiego państwa należały.

Flora Ameryki Południowej

Biomy lądowe w Ameryce Północnej i Południowej Ze względu na dość duże obszary nie naruszone przez człowieka w Ameryce Południowej można spotkać liczne gatunki flory. W dorzeczu Amazonki występuje typowa dżungla. Można jednak spotkać również obszary o odmiennej roślinności: na Wyżynie Brazylijskiej - lasy monsunowe, półpustynie w Peru i Boliwii. Najczęściej spotykane rośliny użytkowe to: ziemniak, tytoń, kakaowiec, ananas.

Fauna Ameryki Południowej

Świat zwierzęcy w Ameryce Południowej jest bogaty pod względem liczby i różnorodności gatunków; najbardziej typowe to: mrówkojad, tapir, małpy czepiaki i kapucynki, świnki morskie, nutrie, szynszyle, lamy, papugi, kolibry, kondory, boa dusiciele oraz anakondy, kajmany, piranie. ---- Linki warte odwiedzenia
- [http://www.agas.2n.pl/south_america/ - Ameryka Południowa w pigułce (pol.)]
- [http://www.southamerica.art.pl - relacja z podróży do Ameryki Południowej Anity Kucharskiej & Maćka "Krugera" Kiersztyna (pol.)] Kategoria:Kontynenty ! zh-min-nan:Lâm Bí-chiu ko:남아메리카 ja:南アメリカ simple:South America th:ทวีปอเมริกาใต้

Cota Coca

Cota Coca - inkaskie miasto w Andach peruwiańskich, położone na wysokości 1850 m npm w regionie Vilcabamba. Jest niemal całkowicie zarośnięte dżunglą i dostępne dla ludzi tylko z jednej strony. Według odkrywców, angielsko-amerykańskiej ekspedycji naukowej, Cota Coca jest osiedlem późnoinkaskim, założonym około roku 1532 w trakcie ucieczki przed hiszpańskimi konkwistadorami. Odkryto w nim kilkadziesiąt kamiennych budowli zgrupowanych wokół centralnego placu. Badacze sądzą, że Inkowie mogli w Cota Coca odpierać Hiszpanów przez kilkadziesiąt lat. Zobacz też stanowisko archeologiczne Kategoria:Archeologia

Belgia

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Graniczy od zachodu z Francją (620 km), od południa z Luksemburgiem (148 km), od wschodu z Niemcami (167 km) i od północy z Holandią (450 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1 385 km, ponadto istnieje 64 km fragment wybrzeża Morza Północnego. Podzielona jest na dwie strefy językowe: francuską i flamandzką. Bruksela, stolica Belgii, jest jednocześnie "stolicą" Unii Europejskiej.

Geografia

- Najwyższy punkt: Signal de Botrange 694 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Morze Północne 0 m n.p.m. Większą część powierzchni Belgii stanowią peryglacjalne i aluwialne niziny; w północnej części płaska, w części zabagniona równina Flandrii (tzw. Belgia Niska), oddzielona od morza wałem wydm (wys. do 20m), oraz pagórkowata i piaszczysta kraina Kempen (wys. do 95 m); w środkowej części (Belgia Średnia) wysoczyzna Brabancji (wys. 100 - 200 m) zbudowane głównie z glin i piasków trzeciorzędowych pokrytych lessem oraz wzgórza Hainaut (na zachodzie)zbudowane z utworów glinianych; Największe miasta: Bruksela (stolica), Liège, Antwerpia, Gandawa, Charleroi, Brugia, Namur. Więcej o miastach zobacz w artykule miasta w Belgii.

Wody powierzchniowe

Belgia leży w zlewisku Morza Północnego, i prawie całe jej terytoruim należy do dorzecza dwóch rzek: Skaldy i Mozy (ich źródła znajdują się na terenie Francji, a ujścia na terenie Holandii). Skalda w graicach Belgii ma długość 200km - wraz z dopływami (m. in. Leie, Dender, Senne i Rupel), oraz kanałami tworzy rozgałęziony system wodny Flandrii. Moza (w granicach Belgii) ma 183km, większość rzek Walonii to jej dopływy; na pewnym odcinku stanowi granicę między Belgią a Holandią. Belgijscie rzeki mają mały spadek, są połączone siecią kanałów i wykorzystywane do żeglugi. We Flandrii znajduje się też gęsta sieć kanałów odwadniających poldery.

Gospodarka

Jeden z najlepiej rozwiniętych krajów Europy. PKB wyniósł 254 mld euro (na 1 mieszkańca - 24 638 tys. euro). Podstawą gospodarki jest wysoko rozwinięty przemysł (głównie hutniczy, maszynowy, elektrotechniczny, spożywczy, chemiczny, włókienniczy) oraz wysoko towarowe rolnictwo (hodowla bydła, trzody; uprawa zbóż, buraków cukrowych). Znakomicie rozwinięta sieć komunikacyjna: linie kolejowe mają 3190 km długości; najgęstsza w Europie sieć dróg - 127 tys. km (416 km na 100 km²), w tym ponad 2180 km autostrad. Wielki port lotniczy Bruksela-Zaventem, w Antwerpii drugi co do wielkości port morski Europy (98,6 mln ton przeładunków). Antwerpia jest największym w świecie ośrodkiem przerobu diamentów. Liczne atrakcyjne miejscowości turystyczne, między innymi: Antwerpia, Bruksela, Gandawa, Brugia.

Historia

Pierwotnie obszar dzisiejszej Belgii zamieszkany był przez Celtów oraz celtycko-germański lud Belgów. Od I wieku p.n.e. przez kolejne setki lat tereny te znajdowały się we władaniu Rzymu (część prowincji Galia - Gallia Belgica). Od III wieku postępująca chrystianizacja. Od roku 486 obszar dzisiejszej Belgii stał się częścią państwa Franków. Po traktacie w Verdun w roku 843 Belgia została podzielona pomiędzy Francję i Niemcy. W XV wieku Belgia była częścią Burgundii, a w roku 1477 została przejęta przez cesarza Maksymiliana I. W latach 1504-1713 Belgia należała do Hiszpanii, a następnie do Austrii (1713-1792), Francji (1792-1814), a w okresie 1815-1830 była połączona z Holandią - Królestwo Niderlandów. W roku 1830 Belgia stała się niezależnym państwem. Niepodległość zdobyła w wyniku powstania przeciwko dominacji holenderskiej (rewolucja belgijska). W czasie wojny światowej Niemcy zaatakowały neutralną Belgię. Na mocy traktatu wersalskiego do Belgii przyłączono niemieckie okręgi Eupen i Malmédy. W 1940 r. ponownie neutralna Belgia została zaatakowana przez hitlerowskie Niemcy. Po zakończeniu drugiej wojny światowej Belgia porzuciła neutralność i stała się członkiem NATO, a także została jednym członków-założycieli Wspólnoty Europejskiej. Z Holandią i Luksemburgiem Belgia stworzyła w roku 1948 unię celną, a 1960 unię gospodarczą - powstał Benelux. W roku 1960 niepodległość uzyskała jedyna większa kolonia tego państwa Kongo Belgijskie, a w roku 1962 terytoria mandatowe Rwanda i Burundi. W XX wieku dochodziło do stopniowego podziału na dwie strefy językowe położoną na północy Flandrię (język niderlandzki) i na południu Walonię (język francuski). Spowodowało to w 1963 roku formalny podział Belgii na 3 regiony: Flandrię, Walonię i stołeczny region Brukseli. W roku 1993 doszło do przekształcenia Belgii w państwo federalne z 3 regionami o szerokiej autonomii.

Ustrój polityczny

1993 Belgia jest monarchią konstytucyjną. Dwuizbowy parlament (Senat i Izba Deputowanych) wybierany jest w wyborach powszechnych co 4 lata. Belgia jest państwem federacyjnym. Każdy z 3 regionów Belgii ma własną władzę ustawodawczą Radę Regionalną. :Zobacz więcej: Podział administracyjny Belgii

Oświata

Oświata w Belgii, zachowując jednolitą strukturę systemu szkolnego, ma dwie władze oświatowe, dwa obowiązujące programy nauczania i dwa modele kształcenia. Jest to spowodowane podziałem kraju na dwie strefy językowe. Edukacja jest obowiązkowa do 18 roku życia.

Demografia

Językami urzędowymi są w Belgii francuski, niderlandzki i niemiecki. Większa część populacji (56%-60%) posługuje się językiem niderlandzkim, około 40%-44% francuskim i zaledwie 1% niemieckim. W użyciu są też różnorodne dialekty regionalne (między innymi waloński i regionalne odmiany flamandzkiego). Narodowości Flamanowie 57% Walonowie 33% Religie Katolicy 75%

Zobacz też

- uniwersytety w Belgii
- flaga Belgii
- godło Belgii
- hymn państwowy Brabançonne
- królowie Belgii
- Podział administracyjny Belgii
- Flandria

Linki zewnętrzne

- [http://www.Belgium.be Strona oficjalna rządu Belgii]
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/belgia.html Informacje o Belgii]
- [http://www.ilotsacre.be/site/pl/bruksela.htm mapa miasta Brukseli]
- Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Belgien zh-min-nan:Belgien ko:벨기에 ms:Belgium ja:ベルギー simple:Belgium th:ประเทศเบลเยียม fiu-vro:Belgiä

Sępy

Sępy (sępy Starego Świata) (Gypaetinae syn. Aegypiinae) - podrodzina ptaków z rodziny jastrzebiowatych, rzędu sokołowych podgromady ptaków nowoczesnych Neornithes. Obejmuje gatunki padlinożerne, zamieszkujące Stary Świat. Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:
- szerokie skrzydła o duzej rozpiętości
- naga, lub pokryta rzadkim puchem głowa i szyja
- gniazdo na drzewie lub skalnej półce
- 1-2 jaja w zniesieniu
- wysiadywanie trwa 42-60 dni
- młode opuszczaja gniazdo w wieku 10-18 tygodni Do rodziny należą następujące rodzaje i gatunki:
- Rodzaj: Sarcogyps
- sęp łysy (Sarcogyps calvus)
- Rodzaj: Aegypius
- sęp kasztanowaty (Aegypius monachus)
- Rodzaj: Torgos
- sęp uszaty (Torgos tracheliotus)
- Rodzaj: Trigonoceps
- sęp białogłowy (Trigonoceps occipitalis)
- Rodzaj: Gyps
- sęp płowy (Gyps fulvus)
- sęp plamisty (sęp Rüppella) (Gyps rueppellii)
- sęp himalajski (Gyps himalayensis)
- sęp przylądkowy (Gyps coprotheres)
- sęp afrykański (Gyps africanus)
- sęp bengalski (Gyps bengalensis)
- sęp indyjski (Gyps indicus)
- Rodzaj: Neophron
- ścierwnik biały (Neophron percnopterus)
- Rodzaj: Necrosyrtes
- ścierwnik brunatny (Necrosyrtes monachus)
- Rodzaj: Gypohierax
- palmojad (rakama) (Gypohierax angolensis)
- Rodzaj: Gypaetus
- orłosęp brodaty (Gypaetus barbatus) Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu biologii kategoria:ptaki

Czechy

:Ten artykuł dotyczy państwa w Europie. Zobacz też: Czechy (kraina). Republika Czeska, Czechy (cz. Česko, Česká republika; ČR) – państwo w Europie Środkowej, bez dostępu do morza. Od 1918 do 1993 wchodziło w skład Czechosłowacji. Od 2004 Republika Czeska należy do Unii Europejskiej. Dzisiejsza Republika Czeska składa się z trzech historycznych części, którymi są Czechy właściwe (cz. Čechy), Morawy (cz. Morava) i Śląsk Czeski (cz. české Slezsko). Godło państwowe Republiki zawiera czeskiego lwa i dwa orły - morawskiego i śląskiego.

Historia

Pod koniec IX wieku Czechy zostały zjednoczone przez Przemyślidów. Królestwo Czech odgrywało znaczącą rolę w regionie do czasu husyckich wojen religijnych w XV wieku oraz wojny trzydziestoletniej w XVII wieku, które znacznie osłabiły to państwo. W późniejszym okresie dostało się w strefę wpływów Habsburgów i weszło w skład Austro-Węgier. Po upadku monarchii austro-węgierskiej w roku 1918 powstało państwo Czechów i Słowaków - Czechosłowacja. W 1938 na mocy układu monachijskiego zaanektowane zostały tereny Sudetenlandu, a Słowacja zyskała większą autonomię, wtedy nazywało się to państwo Czecho-Słowacją. W roku 1939 Czechy dostały się pod okupację Trzeciej Rzeszy, a Słowacja stała się marionetkowym państwem pod jej kontrolą. Po II wojnie światowej odrodzona Czechosłowacja dostała się w strefę wpływów Związku Radzieckiego. W 1968 roku wojska Układu Warszawskiego dokonały inwazji Czechosłowacji i zakończyły wysiłki mające zliberalizować system komunistyczny ("Socjalizm z ludzką twarzą") podczas praskiej wiosny. W roku 1989 Czechosłowacja odzyskała wolność i zmieniła ustrój podczas "aksamitnej rewolucji". 1 stycznia 1993 państwo to w sposób pokojowy podzielone zostało na dwa niezależne i suwerenne państwa Czechy i Słowację. Republika Czeska wstąpiła do NATO w 1999 roku, a do Unii Europejskiej została przyjęta w roku 2004.

Ustrój polityczny

Republika Czeska jest demokracją parlamentarną. Organem ustawodawczym jest dwuizbowy parlament. Niższa izba parlamentu - Izba Deputowanych (Poslanecká sněmovna) składa się z 200 parlamentarzystów wybieranych na czteroletnią kadencję. W skład izby wyższej - Senatu (Senát) wchodzi 81 senatorów wybieranych na okres 6 lat. Jedna trzecia senatorów jest wybierana co 2 lata. Na czele państwa stoi prezydent, który jest wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Reprezentuje on państwo na arenie międzynarodowej. Prezydent ma prawo powoływać i odwoływać premiera oraz członków rządu, rozwiązać Izbę Deputowanych, powoływać sędziów oraz powoływać członków Czeskiego Banku Narodowego (Česká národní banka). Organem wykonawczym jest Rząd (Vláda). Nowo powołany rząd musi przedstawić swój program przed Izbą Deputowanych oraz uzyskać wotum zaufania. Partie polityczne mające reprezentację w parlamencie krajowym i Parlamencie Europejskim: Czeska Partia Socjaldemokratyczna (Česká strana sociálně demokratická, ČSSD), Europejscy Demokraci (Evropští demokraté, ED), Komunistyczna Partia Czech i Moraw (Komunistická strana Čech a Moravy, KSČM), Unia Chrześcijańskich Demokratów - Czechosłowacka Partia Ludowa ( Křesťanska a demokratická unie - Československá Strana Lidová, KDU-ČSL), Obywatelska Partia Demokratyczna (Občanská demokratická strana, ODS), Unia kandydatów niezależnych (Sdružení nezávislých kandidátů, SNK), Unia Wolności - Unia Demokratyczna (Unie svobody - Demokratická unie, US-DEU). Więcej - Ustrój polityczny Czech.

Podział administracyjny

Zobacz więcej: Podział administracyjny Czech. Republika Czeska jest podzielona na 13 krajów (kraj) oraz miasto wydzielone Praga. Obecny podział administracyjny obowiązuje od 2000 roku. 2000

Gospodarka

Gospodarka Czech jest uważana za jedną z najstabilniejszych spośród wszystkich państw postkomunistycznych. Od chwili podziału Czechosłowacji, w kraju wdrożono szereg reform gospodarczych i strukturalnych, wprowadzono program naprawy finansów państwa oraz przeprowadzono prywatyzację i restrukturyzację przedsiębiorstw państwowych. W połowie 1999 roku doszło do recesji w gospodarce, która w następnych latach powoli ustępowała ożywieniu gospodarczemu, związanemu głównie ze wzrostem eksportu do Niemiec i innych krajów Unii Europejskiej. W tym okresie znacząco wzrosła również ilość inwestycji krajowych i zagranicznych. Wprowadzone reformy doprowadziły do rozwoju gospodarki, stabilizacji cen oraz spadku bezrobocia. Podobnie jak pozostałe państwa ubiegające się o członkostwo w Unii Europejskiej, Czechy musiały przystosować swoje prawo do jej zaleceń, co dodatkowo ustabilizowało rozwój gospodarczy. Z PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca $19,475 Republika Czeska osiąga poziom 2/3 PKB w wiodących krajach UE i może równać się z krajami takimi jak Portugalia, Grecja czy Słowenia. Działania mające na celu dokończenie prywatyzacji sektora bankowego, telekomunikacyjnego i energetycznego ma przynieść dalsze zwiększenie inwestycji zagranicznych, co przy restrukturyzacji dużych przedsiębiorstw i usprawnieniu sektora bankowego może doprowadzić do dalszego wzrostu gospodarczego. Głównymi ośrodkami przemysłu są: Praga, Brno, Ostrawa i Pilzno (Czechy). Główne produkty przemysłowe:
- produkty przemysłu maszynowego
- produkty przemysłu motoryzacyjnego
- produkty przemysłu zbrojeniowego
- materiały budowlane
- szkło
- produkty przemysłu chemicznego (m.in. nawozy sztuczne)
- produkty przemysłu odzieżowego
- produkty żywnościowe Produkcja w rolnictwie i hodowli:
- pszenica
- żyto
- buraki cukrowe
- ziemniaki
- chmiel
- tytoń (zakonceno 1994)
- owoce
- warzywa Przemysł wydobywczy:
- węgiel brunatny i kamienny
- rudy żelaza
- gaz ziemny
- ropa naftowa
- rudy metali kolorowych
- rudy uranu
- rudy srebra
- rudy rtęcia Turystyka - rocznie Republikę Czeską odwiedza ponad 50 mln osób.

Geografia

Republika Czeska jest państwem w środkowej Europie, bez dostępu do morza. Graniczy od zachodu z Niemcami, od południa z Austrią, od wschodu ze Słowacją i od północy z Polską.

Ukształtowanie terenu

Większość terytorium Republiki Czeskiej zajmują tereny wyżynno-górskie Masywu Czeskiego. Jest on otoczony z trzech stron górami: Sudetami (Śnieżka 1602 m n.p.m.), Rudawami (Klinovec 1244 m n.p.m.), Lasem Czeskim (1042 m n.p.m.), Lasem Bawarskim oraz Szumawą. Środkowa część Masywu Czeskiego jest zapadliskiem z doliną Łaby, zaś na południu znajdują się kotliny Trzebońska i Budziejowicka. Od Karpat Masyw Czeski oddzielony jest na wschodzie morawsko-śląskim pasem obniżeń.

Klimat

W Republice Czeskiej panuje klimat umiarkowany ciepły, ze średnią temperaturą w styczniu -1° do -3°C, a w lipcu 18-19°C. Średnia roczna suma opadów to 500-700 mm. Na terenach górskich panuje klimat ostry ze średnią temperaturą roczną ok. 4° C i opadami rzędu 1200 mm.

Wody

Terytorium Czech należy do zlewisk trzech mórz:
- Północnego - 51.399 km²,
- Czarnego - 22.744 km²,
- Bałtyckiego - 4.721 km². Największe rzeki poszczególnych zlewisk to:
- w zlewisku Morza Północnego:
- Łaba
- Wełtawa
- Lužnice
- Sázava
- Otava
- Berounka
- Ohrza
- w zlewisku Morza Czarnego:
- Morawa
- Beczwa
- Dyja
- w zlewisku Morza Bałtyckiego:
- Odra
- Opawa
- Olza Na rzekach zlokalizowano wiele zbiorników retencyjnych, np.:
- Jezioro Orlickie
- Jezioro Lipieńskie
- Jezioro Slapskie Czechy znane są z miejscowości uzdrowiskowych z wodami mineralnymi także z gorącymi źródłami (cieplicami) m.in. Karlowe Wary (73°C), Jańskie Łaźnie (29,6°C).

Demografia

Odnotowuje się ujemny przyrost naturalny: -0,08% (od 2003). Wydłuża się średnia długość życia która wynosi 75 lat (od 2003). Skład etniczny ludności Republiki Czeskiej to: Czesi (90,4%) i Morawianie (3,7%), Słowacy (ok. 3%), poza tym Romowie, Polacy, Niemcy, Ukraińcy, Węgrzy. Większe miasta:
Stolica Praga (Praha)
- Berno Morawskie (Brno)
- Czeskie Budziejowice (České Budějovice)
- Hradec Królowej (Hradec Králové)
- Karlowe Wary (Karlovy Vary)
- Liberec
- Ołomuniec (Olomouc)
- Ostrawa (Ostrava)
- Pardubice
- Pilzno (Plzeň) Większość ludności deklaruje agnostycyzm (ok. 59%), przynależność do danej denominacji religijnej deklaruje odpowiednio: katolicyzm (ok. 27%), protestantyzm (<1%), husytyzm (ok. 1%), prawosławie (<%), judaizm (bd).

Znani Czesi i Czeszki

- Bernard Bolzano
- Karel Čapek
- Antonín Dvořák
- Miloš Forman
- Klement Gottwald
- Jaroslav Hašek
- Václav Havel
- Bohumil Hrabal
- Jan Hus
- Karel Gott
- Jaromír Jágr
- Franz Kafka
- Václav Klaus
- Jan Ámos Komenský
- Milan Kundera
- Ivan Lendl
- Martina Navrátilová
- Bedřich Smetana
- Helena Vondráčková
- Emil Zátopek
- Jan Železný
- Karolina Kurková
- Jan Saudek
- Halina Pawlowska
- Jaromir Nohavica
- Jakub Janda
- Tomáš Garrigue Masaryk

Kultura

- kino czeskie
- literatura czeska

Zobacz też

- podział administracyjny Czech
- Miasta w Czechach
- Kraj Sudetów
- godło Czech
- flaga Czech
- władcy Czech, prezydenci Czech, prezydenci Czechosłowacji

Linki zewnętrzne

prezydenci Czechosłowacji
- [http://www.czech.cz Oficjalna strona Czech] (po czesku)
- [http://www.parlament.cz Parlament RCz] (po czesku)
- [http://www.hrad.cz Prezydent RCz] (po czesku)
- [http://www.vlada.cz Rząd RCz] (po czesku)
- [http://portal.gov.cz/wps/portal Portal RCz] (po czesku)
- [http://mesta.obce.cz Miasta i gminy RCz] (po czesku)
- [http://www.ctk.cz Czeska Agencja Prasowa (ČTK)] (po czesku)
- [http://www.ceskatv.cz Telewizja Czeska (ČT)] (po czesku)
- [http://www.rozhlas.cz Radio Czeskie (ČRo)] (po czesku)
- [http://www.mfdnes.cz MF Dnes (MfD)] i [http://www.idnes.cz iDnes.cz] (po czesku)
- [http://www.pravo.cz Právo] i [http://www.novinky.cz novINky.cz] (po czesku)
- [http://www.lidovky.cz Lidové noviny (LN)] (po czesku)
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/czechy.html Informacje o Czechach]
- [http://bruntal.net/view.php?cisloclanku=2004030802 O niemieckim osadnictwie w Sudetach] (po czesku) Kategoria:Czechy Kategoria:NATO zh-min-nan:Česko ko:체코 ja:チェコ simple:Czech Republic Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej

Dolni Vestonice

Dolni Vestonice - stanowisko archeologiczne na Morawach (Czechy). Jedno z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych w Europie Środkowej. Wiek najstarszych odkrytych odkrytych tam obozowisk łowców mamutów szacuje się na 28 tysięcy lat. Zobacz też: prehistoria, paleolit. Kategoria:Archeologia

Nydam

Nydam to stanowisko archeologiczne, w Danii. Odkryto tam trzy zatopione łodzie wotywne, pochodzące z około III-V w. n.e. Znaleziono w nich dary opakowane w płótna: broń, ozdoby, narzędzia, monety, kości zwierząt, wyroby ceramiczne, wyroby z drewna, ubiory i przybory toaletowe. Kategoria:Archeologia kategoria:Dania

Francja

Francja, Republika Francuska (France, République Française) – państwo położone w Europie Zachodniej, członek założyciel Unii Europejskiej. Graniczy z Hiszpanią, Andorą, Monako, Włochami, Szwajcarią, Niemcami, Luksemburgiem i Belgią.

Ustrój polityczny

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Francji
- Prezydenci Francji

Podział administracyjny

Zobacz więcej: Podział administracyjny Francji Francja, jej część metropolitalna dzieli się na 22 regiony i 96 departamentów. Ponadto wyróżnia się departamenty i terytoria zamorskie oraz zamorskie zbiorowości terytorialne. Poniżej przedstawione są jednostki najwyższego szczebla podziału administracyjnego. Więcej informacji na temat jednostek podziału administracyjnego wraz z danymi statystycznymi znajduje się w artykule: Regiony administracyjne i departamenty Francji.

Regiony administracyjne

- Alzacja
- Akwitania
- Burgundia
- Bretania
- Centralny
- Dolna Normandia
- Franche-Comté
- Górna Normandia
- Île-de-France