Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Archeologia

Archeologia

] Archeologia jest nauką zajmującą się badaniem człowieka, rozwoju jego i jego cywilizacji poprzez odkrywanie, dokumentację i analizę materialnych świadectw działalności ludzkiej, do których zaliczamy: architekturę, artefakty, biofakty, szczątki ludzkie oraz krajobraz zmieniony przez człowieka. Dziedziny archeologii to:
- prehistoria (prahistoria) - okres przed pojawieniem się źródeł pisanych
- protohistoria - historia społeczności, które nie stworzyły piśmiennictwa, lecz o których zachowały się informacje w źródłach innych kultur
- archeologia historyczna ( w tym wypadku archeologia i jej metody uzupełniają wiedzę zdobytą metodami historycznymi) Nauką różniacą się co do celów, ale podobną ze względu na stosowane środki jest paleoarcheologia, zajmująca się poszukiwaniem szczątków zwierząt kopalnych. Powstanie archeologii było związane z pozyskiwaniem zabytków do kolekcji starożytności, dopiero w XIX wieku archeologia uzyskała status nauki. Archeologia posługuje się różnorodnym zestawem metod i środków. Przede wszystkim badaniami terenowymi, ale także metodami historycznymi, logicznymi, fizycznymi, technicznymi, chemicznymi, biologicznymi i elektronicznymi dzięki temu związana jest z większością dziedzin przyrodniczych, humanistycznych i społecznych. Na podstawie odnalezionych materialnych świadectw działalności człowieka w kolejnym etapie badań archeolodzy starają się odgadnąć funkcjonowanie i zachowania dawnych społeczeństw. Archeologia ściśle łączy się z historią. Jednakże nie we wszystkich krajach archeologia jest wiązana z naukami historycznymi. Kraje niemieckojęzyczne oraz słowiańskie łączą archeologię z klasyczną historią, kraje anglosaskie łączą ją z antropologią i etnologią, zaś kraje francuskojęzyczne z naukami o Ziemi. Pierwsze polskie muzeum archeologiczne powstało w połowie XIX w. w Krakowie (przy Akademii Umiejętności), a pierwsza katedra archeologii na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1867 r. kierował nią Józef Łepkowski. Docenieniem rangi tej nauki było powołanie w 1918 r. Państwowego Grona Konserwatorów Zabytków Archeologicznych. Działy archeologii:
- archeologia pradziejowa
- archeologia historyczna
- metody i teorie archeologiczne (metodologia archeologii) Zobacz też:
- archeolodzy
- datowanie radiowęglowe
- stanowiska archeologiczne
- destrukt
- Archeologiczne oszustwa

Linki zewnętrzne


- [http://www.historycy.org/Archeologia_i_bractwa-f59.html Archeologia na forum Historycy.org]
- [http://www.abc.se/~pa/mar/polski.htm Podwodna archeologia]
- [http://www.piramidion.pl Piramidion.pl - polski portal archeologiczny]
- [http://www.indianajones.stopklatka.pl Indiana Jones Site - strona o najsłynniejszym archeologu świata]
- [http://archeo.amu.edu.pl/ Instytut Prahistorii UAM, największa polska baza linków do stron archeologicznych]
- Archeologia
als:Archäologie ko:고고학 ms:Arkeologi ja:考古学 simple:Archaeology th:โบราณคดี

Protohistoria

Protohistoria - historia społeczności, które nie stworzyły pismiennictwa, lecz o których zachowały się informacje w źródłach innych kultur. Kategoria:Historia

Paleoarcheologia

Paleoarcheologia (gr. paleo- dawny) - nauka zajmującą się poszukiwaniem szczątków zwierząt kopalnych. Jest pokrewna z paleontologią.

Historia

Historia (etym. gr. ιστορίαι badać, dochodzić do wiedzy) – zespół wiedzy o przeszłości. Humanistyczna i społeczna dziedzina nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i cywilizacji ludzkiej. Tradycyjnie, za okres podlegający badaniom historycznym uważa się dzieje od powstania cywilizacji opartej na przekazie pisemnym, dla wcześniejszych dziejów rezerwując termin prehistoria. Z takiego podejścia wynika chronologiczna rozbieżność początków historii na różnych obszarach świata i w różnych cywilizacjach. W ostatnich stuleciach przedmiot badań się jednak nieustannie poszerzał i pogłębiał, obejmując wszystkie kontynenty świata, również wiele kultur niepiśmiennych oraz nowe zagadnienia antropologiczne. Metodologię historyczną cechuje poszukiwanie logicznej konstrukcji przyczynowo-skutkowej przy krytycznym podejściu do źródeł historycznych. Starożytni Grecy uważali historię za jedną ze sztuk. Historia nie jest łatwa do zaklasyfikowania wśród nauk. Jeśli bowiem przyjąć jej cel czysto faktograficzny, polegający na ustaleniu biegu zdarzeń i wyjaśnieniu stosunku przyczynowo-skutkowego, staje się ona nauką nieomalże ścisłą (zobacz: Historiografia). Jednak widząc w niej naukę, która zajmuje się jednorazowymi wydarzeniami, a nie prawidłami - jej charakter ściśle naukowy staje się niejednoznaczny. Jeśli przyjąć jej umiejętność wskazywania na stosunek biegu zdarzeń do ewolucji cywilizacji, zauważymy, że ociera się ona o aspekty etyczno-społeczne, co ją zbliża się do filozofii lub do socjologii (zobacz: Historiozofia).

Historia historii

Pierwsze znane opisy czasów minionych są obarczone silnym paradygmatem religijnym, mitologicznym lub teologiczno-prawnym (zobacz np. Tora). Pierwsi greccy kronikarze opisywali z reguły mitologię założycielską politycznych systemów terytorialnych, w których żyli (zobacz Homer). Opisy dziejów rzeczywistych rozpoczęły się w europejskim obszarze kulturowym w starożytnej Grecji w V w. pne. Herodot jako pierwszy postanowił oddzielić to co prawdziwie się zdarzyło, od tego co jest domeną legendy. Pierwszy krytyczny rozbiór historyczny (krzyżujący dostępne źródła) znajduje się u Tukidydesa, w jego historii wojen peloponeskich – dziele uważanym za pierwsze dzieło historyczne. W starożytności różnorodne opisy historyczne zaistniały na terenie całego Imperium Rzymskiego (zobacz np. Tacyt, Tytus Liwiusz, Pliniusz Starszy). We wczesnym średniowieczu zapis dziejów stał się istotnym czynnikiem cywilizacji chrześcijańskiej i był praktykowany głównie przez mnichów i księży w klasztorach i na najważniejszych dworach. Spisywane na bieżąco były wydarzenia polityczne, genealogie, biografie (w tym żywota świętych, patrz: hagiografia). Powstawały wówczas roczniki, kroniki, res, gesta, opera, acta, vitae. Wśród ówczesnych historyków zobacz np.: Czcigodny Beda, Thietmar, Adam z Bremy, Anna Komnena, Geoffrey of Monmouth, Gall Anonim. W tym okresie rodzi się również historiografia arabska (zobacz: Al Masudi). W późnym średniowieczu dzieła historyczne zaczęły przybierać formę coraz mniej uwarunkowaną pierwiastkiem religijnym. Jednocześnie historycy zaczęli zwracać uwagę na okoliczności towarzyszące wielkim ludziom lub wydarzeniom. W ten sposób, w dobie rodzącego się humanizmu rozpoczęła się historia społeczna. Zobacz np. u schyłku średniowiecza Jean Froissart, Jan Długosz, wreszcie w pełni renesansowy: Leonardo Bruni. Historycy Renesansu odkryli na nowo klasykę starożytności, co wpłynęło zasadniczo na metodologię historyczną: pogłębiło krytyczne podejście do źródeł pisanych, z wyszczególnieniem analizy dokumentów (zobacz: dyplomatyka), włączyło obiekty badań epigrafiki czy numizmatyki do źródeł historycznych. Reformacja i kontrreformacja są okresem, w którym po raz ostatni ideologia religijna odgrywa istotną rolę historiograficzną. Historycy renesansu zobacz np. Marcin Kromer. W XVIII wieku oświecenie odgrywa dużą rolę w rozwoju nauk humanistycznych (zobacz: Voltaire i jego „Wiek Ludwika XIV”), lecz zasadnicze zmiany przyniesie dopiero następne stulecie. W czasach nowożytnich zrodziła się historia uważana do dziś za nowoczesną. W XIX wieku ustalił się kanon nauk pomocniczych historii, który z niewielkimi dodatkami trwa do dziś. Duży wpływ na profesjonalizację badań miała tzw. szkoła getyńska. Historycy wykraczali coraz bardziej poza dzieje polityczne i ogarniali swoimi badaniami wiele aspektów społecznych, gospodarczych, cywilizacyjnych, na co wpływ miał m.in. romantyzm. Do wcześniejszego krytycyzmu dołączył wymóg obiektywizmu, w szczególności pod wpływem pozytywizmu. Do rozwoju badań historycznych przyczynił się wzrost uniwersytetów i szkół wyższych w XIX-wiecznej Europie. Na początku XX wieku, pod wpływem francuskiej szkoły historycznej, badania historyczne wykraczają z obszaru czystej faktografii i obejmują długie ewolucje cywilizacyjne, w szeroko zakrojonych badaniach porównawczych (słynna École des Annales: Lucien Febvre, Marc Bloch, a następnie w XX wieku Fernand Braudel, Jacques Le Goff). Zobacz w Polsce np.: Joachim Lelewel, Wojciech Kętrzyński, Józef Widajewicz, czy trochę później Szymon Askenazy lub Oswald Balzer. W wieku XX powstało wiele odmiennych szkół historycznych, tworzących rzeczywistą debatę metodologiczną. Jednocześnie część historyków przyjęła w swych badaniach postawy ideologiczne (w szczególności w I połowie XX wieku: historycy marksistowscy i nazistowscy). W XX wieku rozwinęły się także badania nad historią innych nauk (zobacz np. historia sztuki, historia literatury, historia religii). Po wojnie w Polsce powstało kilka istotnych szkół historycznych, wokół największych historyków polskich. Większość z nich była mediewistami, aby uniknąć marksistowskiej interpretacji dziejów – zobacz np. Aleksander Gieysztor, Henryk Samsonowicz, Jerzy Kłoczowski, Gerard Labuda. Druga połowa XX wieku to także powstanie wielu nowych pól dla badań historycznych, np. historia kolorów, historia uczuć, historia idei sportowej, historia kobiet czy historia przedsiębiorczości. Koniec XX wieku i jego przełom z wiekiem XXI charakteryzuje się nowymi kierunkami badawczymi, wynikającymi często z wielodyscyplinarnego podejścia, na pograniczu historii i psychologii, socjologii, czy np. politologii.

Epoki historyczne

Istnieje wiele szkół podziału całej historii na epoki historyczne, w zależności od badanego przedmiotu dziejowego. Wychodząc z założeń metodologicznych olbrzymia większość szkół uważa za prehistorię czasy sprzed wynalezienia pisma. Jednak istnieją szkoły cofające historię do rewolucji rolniczej lub założeń pierwszych zespołów proto-miejskich (ok. 10-7.000 lat pne.). Klasyczny podział epok dla historii Europy odróżnia :
- Starożytność, historia starożytna – czasy do roku 476, czyli upadku Imperium Rzymskiego. Odróżnia się w niej przede wszystkim badania nad starożytnim Egiptem, nad kulturami Bliskiego Wschodu, nad starożytnią Grecją i nad Imperium Rzymskim.
- Średniowiecze, historia Średniowiecza – czasy od Starożytności do przełomu XIV i XV wieku, czyli wynalezienia druku przez Gutenberga (1440) i odkrycia Ameryki (1492) dla zachodniej części Europy, a dla wschodniej części kontynentu – zdobycia Konstantynopola przez Turków 1453. Średniowiecze dzieli się na wczesne średniowiecze (do X-XI wieku), klasyczne (XIXIII wiek) i późne (wieki XIV-XV). Istnieje pogląd głównie wśród niektórych historyków francuskich, że podział ten jest cywilizacyjnie sztuczny i należałoby okres średniowiecza rozciągnąć aż do oświecenia.
- Nowożytność, historia nowożytna – w części Europy dzieli się na czasy od średniowiecza do przełomu XVIII-XIX wieku, czyli do Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789) lub do końca kongresu wiedeńskiego (1815). W Polsce przyjęło się liczyć do trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej (1795) lub do Wiosny Ludów (1848). Część badaczy przyjmuje, że właściwą cezurą była dopiero I wojna światowa. Szkoła anglosaska ciągnie czasy nowożytnie do dziś.
- Historia najnowsza – od nowożytności do dziś. W wyniku różnic chronologicznych w rozwoju cywilizacyjnym i w przebiegu dziejów, osobne periodyzacje funkcjonują dla różnych obszarów ziemi:
- Historia Europy
- Historia Azji
- Historia Afryki
- Historia Ameryki Północnej
- Historia Ameryki Południowej i Środkowej
- Historia Australii
- Historia Arktyki

Nauki pomocnicze historii

Nauki pomocnicze historii (NPH) są odrębnymi naukami, mającymi fundamentalne znaczenie w metodologii badań historycznych. Pozwalają na właściwą ocenę jakości źródła, krytyczny jego rozbiór, oraz konfrontację różnych źródeł. Pozwala ponadto wyjść poza przekaz samej treści źródła i czerpać dane z wielu czynników pobliskich.
- Archeologia – samodzielna nauka badająca materialne pozostałości ludzkich kultur, przedmiotem badania są zarówno kultury prehistoryczne, jak i cywilizacje historyczne. Długo uważana przez historyków jako mało wiarygodna ze względu na trudności w datacji badanych obiektów oraz w przypisywaniu ich konkretnym podmiotom kulturowym i politycznym. Pełni rolę bardzo istotnej nauki pomocniczej w badaniu okresów historycznych.
- Archiwistyka - nauka o metodach pracy z archiwami (historyczne i aktualne sposoby gromadzenia, przechowywania, opracowywania i udostępniania).
  - Archiwoznawstwo - nauka o dziejach i zasobach poszczególnych archiwów. Szczególnie istotna dla okresu nowożytnego i najnowszego.
- Bibliologia historyczna – nauka o piśmie opublikowanym (manuskypcie i druku)
  - Bibliografia – nauka o zapisie bibliograficznym – niezbędna dla katalogowania pozycji książkowych.
- Brachiografia - nauka o skrótach stosowanych w piśmie, w szczególności bardzo istotna dla historyków mediewistów – w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie.
- Chronologia – jedna z podstawowych nauk pomocniczych historii, nauka o sposobach określaniu czasu, czyli systemach datowania (np. kalendarzach). Metoda chronologii pozwala na ustalenie np. świąt ruchomych przypadających na dany rok, lub dnia tygodnia przypadającego na daną datę.
- Demografia historyczna - nauka o populacjach ludzkich, czyli liczbie ludzi w różnych miejscach i w różnych epokach.
- Dendrochronologia – nowa nauka z pogranicza biologii, archeologii i meteorologii. Umożliwia datację drewnianego znaleziska archeologicznego na podstawie grubości słojów drewna. Szerokość słoju zależy od czynników meteorologicznych danego roku. Dzięki porównaniu słojów z tego samego obszaru można uzyskać katalog grubości słojów obejmujący wiele wieków. Wówczas można datować datę ścięcia znalezionego drewna z precyzją do pół roku. Jest to jedna z najprecyzyjniejszych metod datacji dla wczesnego średniowiecza i starożytności – precyzyjniejsza od datacji węglem C14.
- Dyplomatyka - nauka badająca dokumenty od strony krytyki naukowej, czyli określająca przydatność zachowanych dokumentów do badań historycznych. Pozwala m.in. wykryć falsyfikaty oraz ustalić procedury prawne i administracyjno-kancelaryjne stosowane przy powstawaniu dokumentów.
- Epigrafika - nauka o uwiecznianiu napisów, np. na pomnikach, budynkach, nagrobkach, tablicach pamiątkowych, ale także na sztandarach, szatach liturgicznych.
- Falerystyka - nauka o medalach, orderach i innych odznaczeniach.
- Genealogia - nauka o stopniach pokrewieństwa osób, rodzin i rodów. W szczególności istotna przy badaniach dotyczących warstw panujących, dziedziczenia, koligacji politycznych, ale również ostatnimi laty przydatna w historii chorób czy historii przekazu genetycznego.
- Geografia historyczna - nauka odtwarzająca całość środowiska geograficznego w danym miejscu i epoce, lub ukazująca zmiany chronologicznie zachodzące w danym miejscu - zajmuje się rekonstrukcją ukształtowania powierzchni, środowiska przyrodniczego, kultury, gospodarki (historia gospodarcza) i polityki (historia polityczna). Bardzo istotna z punktu widzenia historii militarnej i gospodarczej. W skali światowej stanowi również naukę pomocniczą dla badań geopolitycznych.
- Heraldyka - nauka o herbach – przede wszystkim rodowych, ale również herbach miast, ziem, instytucji itd. Nauka pomocnicza dla badań genealogicznych, ale również dla historii idei, historii wyobraźni i symboliki.
- Kartografia - nauka zajmująca się mapami w historii i metodami ich produkcji. Ważna dla geografii historycznej, ale również dla badań nad historią nauki, podróży, świadomości i wyobraźni geograficznej.
- Kodykologia - nauka pomocnicza mediewistyki dotycząca rękopisów zapisanych w kodeksach i księgach sprzed ery druku.
- Kryptografia - nauka o odczytywaniu zaszyfrowanych tekstów, przydatna w dyplomatyce, w historii stosunków międzynarodowych i dyplomacji, jak i w wielu innych badaniach historycznych.
- Metrologia - nauka o systemach miar i wag, oraz ich przelicznikach, szczególnie istotna dla historii gospodarczej.
- Numizmatyka - nauka o monetach, ale także innych środkach pieniężnych i papierach wartościowych. Fundamentalna dla historii gospodarczej, ekonomicznej, społecznej, ale również pełniąca bardzo istotną rolę w datacji archeologicznej. Dla historii politycznej, dla historii idei społeczno-politycznych (zwłaszcza w okresie średniowiecza) istotne zagadnienia niosą treści zawarte na obydwu, lub nawet na trzech stronach monet.
- Paleografia - nauka o systemach pisma, głównie sprzed ery druku. Fundamentalna nauka dla właściwego odczytania i datowania niedrukowanych źródeł historycznych.
  - Neografia – chronologiczna kontynuacja paleografii, badająca pismo ręczne po odkryciu druku.
- Papirologia - nauka o rękopisach zapisanych na papirusie (dotyczy zarówno egiptologii, jak i całej historii starożytnej).
- Prasoznawstwo - nauka o czasopismach i wydawnictwach periodycznych, obejmująca coraz częściej także inne źródła informacji pochodzenia dziennikarskiego (radio, telewizja, Internet – zobacz mass media).
- Sfragistyka - nauka o pieczęciach, stanowiąca bardzo ważny komplement dyplomatyki, i heraldyki. Istotna dla badań nad najwyższymi warstwami społecznymi i politycznymi.
- Weksylologia - nauka o sztandarach, chorągwiach, proporcach itp. stanowi uzupełnienie heraldyki i historii symboli. Trzeba zaznaczyć, że podział klasyczny nauk pomocniczych jest coraz bardziej kontestowany w ostatnich dziesięcioleciach. Powstające badania wielodyscyplinarne wskazują na nowe możliwości stojące przed historykami stosującymi wyniki innych nauk (np. badających pyłki roślinne i ich rozprzestrzenienie geograficzne).

Specjalizacje historyczne

Zobacz też


- Wikiportal:Historia
- Najważniejsze zagadnienia bliskie: faktografia, historiografia, historiozofia.
- Kalendarium
- Listy historyków: historycy polscy, historycy na świecie.

Linki zewnętrzne


- [http://historicus.pl/ Portal Historyków - www.historicus.pl]
- [http://www.historia.pl/ Polski Portal Historyczny - www.historia.pl]
- [http://www.ioh.pl/ Oblicza Historii - www.ioh.pl]
- [http://www.historycy.org/ Polskie Forum Historyczne - www.historycy.org]
- [http://www.forum.histmag.org/index.php Forum Magazynu Histmag - www.histmag.org]
- [http://historicus.umk.pl/pth/index1.html Polskie Towarzystwo Historyczne]
- [http://www.pthlodz.uni.lodz.pl Polskie Towarzystwo Historyczne - Oddział w Łodzi]
- [http://www.historia.uni.lodz.pl Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego]
- [http://www.sknh.uni.lodz.pl Studenckie Koło Naukowe Historyków Uniwersytetu Łódzkiego]
- [http://historia.pgi.pl/ Ciekawy Portal Historyczny - historia.pgi.pl]
- [http://historia.plumbum.pl/ Historia na Plumbum - historia.plumbum.pl]
- [http://www.polskiedzieje.pl/ Polskie Dzieje - www.polskiedzieje.pl]
- [http://www.poczet.com/ Poczet władców Polski - www.poczet.com]
- [http://republika.pl/tomekpietras/ Warsztat historyka]
- [http://www.pthlodz.uni.lodz.pl/poziom2/linki.htm Więcej linków do stron przydatnych historykom]
-
Kategoria:Monografie historyczne zh-min-nan:Le̍k-sú ko:역사 ms:Sejarah ja:歴史 simple:History th:ประวัติศาสตร์ fiu-vro:Aolugu

Etnologia

Etnologia jedna z dyscyplin, obok etnografii, antropologii kulturowej i antopologii społecznej, wchodzących w zakres antropologii - nauki o człowieku i jego kulturze. Powyższe terminy często traktowane są jako synonimy tej samej dziedziny badań. Etnologia jest terminem używanym przez przedstawicieli europejskiej i kontynentalnej nauki o człowieku i odpowiada niemieckiemu terminowi Völkerkunde (badania ludów pierwotnych). Etnologia klasyfikuje ludy na podstawie cech środowiskowych i kulturowych, oraz opisuje poszczególne kultury. Kategoria:Antropologia

Kraków

Kraków – miasto w południowej części Polski nad Wisłą. Dawna stolica kraju, obecnie miasto na prawach powiatu (powiat krakowski grodzki), siedziba władz województwa małopolskiego. Miasto leży na styku kilku krain geograficznych: Bramy Krakowskiej, Kotliny Sandomierskiej, Kotliny Oświęcimskiej i Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Wydłużoną równoleżnikowo oś miasta stanowi dolina Wisły. Sieć rzeczną tworzą Wisła i jej dopływy: Wilga (prawy), Rudawa, Białucha, Dłubnia i in. (lewe). Pełnione funkcje: administracyjna, kulturalna, edukacyjna, przemysłowa, usługowa, turystyczna i in. Węzeł drogowy i kolejowy, w pobliżu port lotniczy o znaczeniu międzynarodowym (Balice).

Etymologia nazwy

Według legendy zapisanej przez Kadłubka nazwa Krakowa pochodzi od imienia księcia Kraka. Bardzo prawdopodobne jest pochodzenie tej nazwy od Celtów, zaludniających te okolice, których osadnictwo jest poświadczone archeologicznie oraz przez źródła rzymskie i inne. Brzmiałoby owo imię wówczas Carragh lub podobnie. W czeskich legendach również występuje bohater Krok. W innych źródłach podaje się, że nazwa pochodzi od Kruka, czyli osoby o ptasim imieniu, często występującym w książęcych rodzinach słowiańskich.

Historia

Wiele hipotez wskazuje na to że Kraków jest umiejscowiony na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142- 147 naszej ery [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/10/limited.html]. Krakowem miałaby być osada Carrodunum, co wynika z położenia wśród innych zidentyfikowanych już miejscowości południowej Polski. Najstarszy ośrodek osadniczy znajdował się m.in. na obronnym Wzgórzu Wawelskim; był to jeden z najważniejszych grodów w plemiennym państwie Wiślan. Być może ziemie Wiślan znajdowały się przez pewien czas pod władaniem Państwa Wielkomorawskiego. W X w. Kraków wchodził w skład państwa pierwszych Przemyślidów. Ok. 990 znalazł się w granicach państwa piastowskiego. Pierwsza znana pisemna wzmianka o Krakowie (jako ważnym grodzie handlowym) pochodzi z relacji Ibrahima ibn Jakuba z ok. 966. Co najmniej od 1000 w Krakowie znajdowała się siedziba biskupstwa, a za panowania Kazimierza Odnowiciela Kraków stał się główną siedzibą książęcą. W okresie rozbicia dzielnicowego Kraków był siedzibą księcia seniora, z czasem jednak książęta krakowscy stracili faktyczne zwierzchnictwo nad innymi władcami piastowskimi. W 1241 miasto zostało zniszczone podczas najazdu tatarskiego. Mogło to zadecydować o niepowodzeniu pierwszej lokacji Krakowa, która najprawdopodobniej miała miejsce na początku XIII w. Rozpoczęto odbudowę Krakowa, a książę Bolesław Wstydliwy, jego matka Grzymisława i żona św. Kinga w dniu 5 czerwca 1257 nadali miastu lokację na prawie magdeburskim. Wtedy też powstał charakterystyczny szachownicowy układ miasta, w który wpasowano zachowane elementy wcześniejsze (ul. Grodzka, Kościół Mariacki). Pomiędzy Krakowem a Wawelem istniała osada Okół, dawne podgrodzie, która została wcielona do Krakowa przez króla Władysława Łokietka po buncie wójta Alberta. W 1320 w katedrze wawelskiej miała miejsce koronacja Władysława Łokietka, kończąca symbolicznie okres rozbicia dzielnicowego. Odtąd, aż do 1734, Kraków był miejscem koronacji królów Polski. W XIV wieku na przedmieściach Krakowa powstały dwa kolejne miasta: na południu Kazimierz (dzielnica Krakowa) (1335) i na północy Kleparz (1366). Będąc w XV i XVI w. stolicą jednego z mocarstw europejskich, Kraków rozwijał się pod każdym względem - architektonicznym, handlowym, rzemieślniczym, kulturalnym, naukowym. Kompleks zamkowy na Wawelu przebudowano i rozbudowano w stylu renesansowym. Odnowiono powstały w 1364 Uniwersytet. Zbudowany został również Barbakan. W czasach Zygmunta Augusta Kraków liczył około 30 tys. mieszkańców. Po unii polsko-litewskiej i powstaniu Rzeczypospolitej Obojga Narodów Kraków znalazł się na uboczu wielkiego państwa. Sejmy i elekcje nowych monarchów odbywały się w Warszawie, położonej mniej więcej w połowie drogi między stolicami Korony i Litwy. Ostatecznie król Zygmunt III Waza w 1609 przeniósł stolicę Polski (bez formalnego aktu prawnego) do Warszawy. Katedra na Wawelu pozostała jednak miejscem koronacyjnym królów Polski. Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej rozpoczął się upadek Krakowa. Zniszczenia wojenne mocną nadszarpnęły pozycję miasta i zahamowały jego rozwój. Po raz pierwszy Kraków został zniszczony przez obce wojska w 1655, podczas "potopu szwedzkiego" (przedmieścia ucierpiały jednak mocno już w 1587, podczas próby zdobycia miasta przez arcyksięcia Maksymiliana Habsburga). W XVIII wieku był zdobywany przez wojska pruskie, szwedzkie, austriackie i rosyjskie. Po III rozbiorze Polski Kraków zajęli Austriacy. W latach 1809-1815 należał do Księstwa Warszawskiego jako stolica departamentu. W latach 1815-1846 był stolicą niewielkiej powierzchniowo, formalnie niepodległej Rzeczypospolitej Krakowskiej. Wtedy to rozpoczęła się gruntowna modernizacja i przebudowa miasta, które wciąż tkwiło w średniowiecznym układzie urbanistycznym. Zburzono większość murów miejskich, zasypano fosę na miejscu której powstał park nazwany Plantami. Po "rewolucji krakowskiej" w 1846 ponownie został zajęty przez Austrię, w której granicach pozostawał aż do 1918. W 1850 wielki pożar zniszczył ok. 10% powierzchni miasta. W czasie okupacji hitlerowskiej (1939-1945) stolica Generalnego Gubernatorstwa. W okresie powojennym silny rozwój terytorialny i ludnościowy miasta, m.in. w 1951 przyłączono do Krakowa Nową Hutę, początkowo oddzielne miasto.

Dzielnice Krakowa

Kraków podzielony jest na 18 dzielnic samorządowych oznaczony cyframi rzymskimi: I, II, III... XVIII. Część z nich posiada zwyczajowe nazwy, obecnie trwają dyskusje nad ich oficjalnym uznaniem. Podział ten wprowadzono w 1990 r.
Powszechnie używany jest, nie tylko przez mieszkańców, historyczny podział z lat 1951 - 1973, tj. na 6 dzielnic administracyjnych: Stare Miasto, Zwierzyniec, Kleparz, Grzegórzki, Podgórze, Nowa Huta lub ten obowiązujący od 1973 r.: Śródmieście, Podgórze, Krowodrza, Nowa Huta.
W sensie potocznym dzielnicą określa się również część miasta wyodrębnioną ze względów historycznych, urbanistycznych i in. W Krakowie nazwy takich dzielnic pochodzą zazwyczaj od nazw miast, wsi, jurydyk, folwarków, osad itp. tworzących kiedyś oddzielną jednostkę osadniczą a na przestrzeni wieków włączanych w granice administracyjne miasta czy wreszcie od nazw miejscowych.
Przykładami są: Dębniki, Kazimierz, Kleparz, Nowa Huta, Nowa Huta - Centrum, Bieńczyce, Czyżyny, Mistrzejowice, Wzgórza Krzesławickie, Mogiła, Bieżanów, Płaszów, Prokocim, Wola Justowska, Zabłocie, Zwierzyniec, Bronowice, Swoszowice, Kurdwanów.

Kultura

Kraków, jest jednym z najważniejszych osrodków kulturalnych w Polsce, przez wiele osób tradycynie uważanym za stolicę kulturalną kraju. Jest również jednym z ważnych ośrodków turystycznych, kulturalnych i zabytkowych w Europie. Obszar zabytkowego Starego Miasta wpisano na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Corocznie odwiedzany przez trzy do czterech milionów turystów. W Krakowie znajduje się wiele instytucji kulturalnych o istotnym znaczeniu dla życia kulturalnego w Polsce. Wybrane teatry:
- Teatr Bagatela
- Krakowski Teatr - Scena STU
- Teatr Groteska
- Teatr Ludowy
- Teatr Stary
- Teatr Słowackiego. Pełna lista teatrów: teatry Krakowa. W Krakowie znajduje się 28 muzeów z Muzeum Narodowym na czele, w którym znajdują się liczne kolekcje malarstwa polskiego i światowego, oraz Muzeum książąt Czartoryskich. Ponadto mają swoją siedzibę tu także Filharmonia im. Karola Szymanowskiego oraz Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”. Pełna lista muzeów: muzea Krakowa.

Uczelnie

Kraków jest siedzibą wielu wyższych uczelni, państwowych i prywatnych. Najważniejsze z nich to:
- Uniwersytet Jagielloński
- Akademia Górniczo-Hutnicza
- Politechnika Krakowska
- Akademia Ekonomiczna
- Akademia Wychowania Fizycznego
- Akademia Muzyczna
- Akademia Pedagogiczna
- Akademia Sztuk Pięknych
- Akademia Rolnicza
- Papieska Akademia Teologiczna
- Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna Pełna lista: wyższe uczelnie w Krakowie.

Sport


- hokej - Cracovia Kraków
- piłka nożna - Cracovia Kraków, Wisła Kraków, Hutnik Kraków, Garbarnia Kraków, Wawel Kraków, Podgórze Kraków, Bieżanowianka Kraków
- żużel - Wanda Kraków
- rugby - Juvenia Kraków Zobacz: Sport w Krakowie

Zabytki Krakowa

Sport w Krakowie Sport w Krakowie Szczegółowa lista zabytków i interesujących miejsc w mieście i okolicy: Zabytki Krakowa Jeden z najważniejszych europejskich ośrodków turystycznych z cennym zabytkami z różnych epok. W Krakowie znajduje się ponad 6 tys. zabytkowych obiektów.
- Wzgórze Wawelskie, w tym: Katedra na Wawelu, Zamek Królewski na Wawelu, Smocza Jama,
- średniowieczny układ centrum miasta, w tym: Rynek, kościół Mariacki, Sukiennice, pozostałości fortyfikacji: Brama Floriańska, Barbakan i inne.
- dawna żydowska dzielnica Kazimierz z synagogami: Starą, Izaaka, Kupa, Remuh, Tempel, Wysoką i inne.
- Dom Jana Matejki

Parki i ochrona przyrody

Parki w Krakowie zajmują 318,5 ha (2002) co stanowi niecały procent całkowitej powierzchni miasta. Wybrane tereny zielone: Park Jordana, Park Bednarskiego, Park Krakowski, Park Decjusza, Planty, Błonia krakowskie, Las Wolski. W Krakowie znajduje się 5 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 48,6 ha (0,14% powierzchni miasta). W granicach miasta znajdują się także fragmenty parków krajobrazowych Bielańsko-Tynieckiego, Tenczyńskiego oraz Dolinek Krakowskich, wraz z ich otulinami. Więcej informacji w tym artykule. Lista pomników przyrody na terenie Krakowa liczy 192 obiekty, więcej informacji w tym artykule.

Miasta bliźniacze i partnerskie

Miasta bliźniacze: Kijów, Leuven, Norymberga, Kurytyba (honorowe), La Serena (honorowe).
Miasta partnerskie: Bordeaux, Bratysława, Cusco, Edynburg, Fez, Florencja, Frankfurt nad Menem, Göteborg, Innsbruck, Lipsk, Lwów, Mediolan, Orlean, Pecs, Rochester, Sewilla, Solura, Wilno, Zagrzeb.

Bibliografia


- Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki i Józef Mitkowski (red.) "Dzieje Krakowa", 1979, Wyd. Literackie, Kraków ISBN 83-08-00115-7
  - "Kraków do schyłku wieków średnich" tom 1, ISBN 83-08-02057-7
  - "Kraków w wiekach XVI-XVIII" tom 2 ISBN 83-08-006639-5
  - "Kraków w latach 1796-1918" tom 3, ISBN 83-08-00116-5
  - "Kraków w latach 1918-1939" tom 4, ISBN 83-08-02764-4
  - "Kraków w latach 1939-1945" tom 5, ISBN 83-08-03289-3
  - Andrzej Chwalba, 2004, "Kraków w latach 1945-1989" tom 6, ISBN 83-08-03636-8

Osoby związane z Krakowem

Zagrzeb Zagrzeb Zagrzeb
- Alexander Abusch
- Stefan Banach
- Daniel Bogusz
- Boleslaw III
- Krzysztof Borek
- Carl Carl
- Ewa Demarczyk
- Jan Długosz - kronikarz
- Józef Dietl
- Robert Gadocha
- Mordecai Gebirtig
- Henryk Grossmann
- Ludwig Gumplowicz
- Friedrich Halm
- Wojciech Has
- Roman Haubenstock-Ramati
- Zvi Hecker
- Jerzy Hoffman
- Josef Hofmann
- Stanislaus Hosius
- Roman Ingarden
- Jan I.
- Jan (Sacranus) z Oświęcimia
- Holy Kasimir
- Jan II. Kazimierz
- Zygmunt Konieczny
- Ewa Lipska
- Franciszek Macharski
- Jan Matejko
- Józef Mehoffer
- Edward Ochab
- Karin Reschke
- Jan Rokita
- Zygmunt II
- Piotr Skrzynecki
- Jerzy Stuhr
- Grzegorz Turnau
- Karl Freiherr von Urban
- Vladislav II
- Wanda Wasilewska
- Wladyslaw II
- Karol Józef Wojtyła
- Stanisław Wyspiański

Linki zewnętrzne


- [http://www.krakow.pl Oficjalna strona miasta]
- [http://www.krakow.vel.pl Portal informacyjny o Krakowie]
- [http://krakow.miejski.com Krakowskie Forum Dyskusyjne]
- [http://www.mgg.pl/ mgg.pl - Portal małopolski, wieści z regionu]
- [http://hometown.aol.de/Questius/Polska/Krakow.htm Zdjecia z Krakowa]
- [http://www.zyciekrakowa.pl/nowahuta Portal miejski - Życie Krakowa-Nowa Huta]
- [http://www.wirtualnykrakow.pl Wirtualny Kraków]
- [http://www.knajpy.krakow.pl knajpy.krakow.pl - portal o lokalach rozrywkowych]
- [http://www.krakow.naszemiasto.pl Nasze Miasto Kraków]
- [http://www.go-cracow.com Go-Cracow.com - interaktywny portal regionalno-turystyczny]
- [http://www.e-krakow.com Przewodnik Krakowski]
- [http://www.cracowonline.com Cracow Online]
- [http://maps.google.com/maps?ll=50.061607,19.937267&spn=0.030781,0.040036&t=k&hl=en Satelitarne zdjęcia Krakowa z Google'a]
- [http://public-transport.net/bim/Krakow.htm Tramway in Kraków] Kategoria:Małopolska Kategoria:Kraków als:Krakau ja:クラクフ


Uniwersytet Jagielloński

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna) - najstarsza polska wyższa uczelnia, jeden z najstarszych w Europie uniwersytetów, mieszczący się w Krakowie. Należy do największych i najlepszych uczelni wyższych w Polsce. Powstał w 1364 roku z inicjatywy Kazimierza III Wielkiego, odnowiony i unowocześniony przez Jadwigę i Władysława Jagiełłę. W XIX wieku nadano mu nazwę Jagielloński by podkreślić jego związki z tą dynastią.

Historia

Założenie uniwersytetu

Uniwersytet w Krakowie, który funkcjonował wówczas pod nazwą Studium Generale, powstał staraniem króla Kazimierza Wielkiego w 1364. Był zatem drugim uniwersytetem, po praskim, który powstał w tej części Europy. Faktycznie swoją działalność rozpoczął dopiero w 1367 prowadząc wykłady na trzech wydziałach: sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa. Papież nie zgodził się na powołanie najbardziej prestiżowego wydziału teologii. Niestety rychła śmierć króla w 1370 oraz brak zainteresowania u Ludwika Węgierskiego doprowadziła do zaniechania jego działalności. W 1400 roku wznowił swoje nauczanie dzięki osobistym zabiegom królowej Jadwigi na dworze papieskim w Awinionie. W swoim testamencie królowa zapisała krakowskiej uczelni swój majątek osobisty. Klejnoty królowej umożliwiły odnowienie uniwersytetu w pełnym kształcie, z czterema wydziałami typowymi dla średniowiecznych uniwersytetów. Spośród nich najważniejszy był wydział teologiczny, który dla każdego profesora był ukoronowaniem kariery naukowej. Uniwersytet jagielloński był pierwszym uniwersytetem w Europie posiadającym samodzielne katedry matematyki i astronomii.

Okres rozkwitu

profesor profesor profesor profesor profesor profesor W XV i na początku XVI wieku Akademia Krakowska przeżywa okres rozkwitu. Studiują na nim także studenci zagraniczni. Wówczas to rektorami uczelni byli Stanisław ze Skalbimierza czy Paweł Włodkowic. Znana była krakowska szkoła matematyczna i astrologiczna, z której wywodzili się Marcin Król z Żurawicy, Marcin Bylica z Olkusza, Marcin Biem, Jan z Głogowa czy Wojciech z Brudzewa. W Krakowie studiował Mikołaj Kopernik, a także wielu późniejszych profesorów zachodnioeuropejskich: Jan Virdung z Hassfurtu (później profesor w Heidelbergu), Johann Vollmar (profesor w Wittenberdze) oraz Konrad Celtis, Erasmus Horitz i Stefan Roslein z Wiednia. Kraków był też ważnym ośrodkiem nauk alchemicznych, która uprawiali profesorowie medycyny, m.in. Adam z Bochenia czy Maciej Miechowita. Ten ostatni, zajmujący się także naukami geograficznymi, znany jest ze swojego opisu ziem polskich zatytułowanego Tractatus de duabus Sarmatiis (1517)

Zmierzch świetności

Nurty reformacji zostają odrzucone przez władze Akademii Krakowskiej. Druki innowiercze podlegają cenzurze, a profesorowie - zwolennicy reformacji opuszczają miasto. Akademia traci studentów zagranicznych, a liczba studentów polskich i litewskich maleje. Ci zresztą coraz częściej wybierają studia za granicą, w Bolonii czy Padwie. Wprawdzie pod koniec XVI wieku studiują tu jeszcze takie znakomitości jak Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Marcin Kromer czy Mikołaj Rej, ale upadek uniwersytetu się pogłębiał. Wieki XVII i XVIII pogłębiały tylko kryzys uczelni. Akademia uwikłała się w konflikt z jezuitami, popieranymi przez króla, którzy opierali się nowoczesnym prądom naukowym. Pozytywnym elementem było utworzenie sieci szkół związanych z uczelnią tzw. kolonii akademickich, z których pierwsze było Kolegium Nowodworskiego. W tym trudnym okresie działali dwaj znani uczeni Jan Brożek i Stanisław Pudłowski. W połowie XVIII wieku pojawiają się pierwsze reformy. Wprowadzone m.in. systematyczne nauczanie języków niemieckiego i francuskiego, wykłady na temat prawa polskiego, geografii i inżynierii wojskowej. W roku 1748 powstaje katedra prawa natury. Niepowodzeniem kończą się za to starania o sprowadzenie do Krakowa wykładowców z zagranicy. Gruntowną reformę przeprowadza działający z ramienia Komisji Edukacji Narodowej Hugo Kołłątaj. Stworzył on wówczas nową strukturę organizacyjną uniwersytetu, który nosił wówczas nazwę Szkoły Głównej Koronnej. Otwarto wówczas obserwatorium astronomiczne, kliniki, pierwsze laboratoria, powstał ogród botaniczny. Językiem wykładowym został ostatecznie język polski, a wykłady powadzone były w duchu filozofii Oświecenia.

Okres rozbiorów

Rozbiory Polski postawiły pod znakiem zapytania dalsze funkcjonowanie uniwersytetu. Po wkroczeniu wojsk austriackich podjęto decyzję o jego zamknięciu i dopiero interwencja w Wiedniu uchroniła go od takiego losu. Jednak jego rola została znacznie umniejszona. Również wcielenie Krakowa do Księstwa Warszawskiego nie zmieniło tej sytuacji. W Rzeczpospolitej Krakowskiej Akademia odgrywała istotną rolę polityczną. Posiadała szeroką autonomię wewnętrzną i znaczący wpływ na politykę państwa (władza rektora była w bardzo niewielkim stopniu ograniczona przez Senat Wolnego Miasta. Poza tym uczelnia mianowała trzech swych reprezentantów do 41 - osobowego Zgromadzenia Ogólnego i dwóch do Senatu). Jednak ani jej poziom, ani liczba studentów nie podwyższyły się znacząco a pod względem prestiżu naukowego dała się wyprzedzić Warszawie i Wilnu. Od 1846, gdy Kraków ponownie włączono do Austrii, rząd w Wiedniu nie zmienił swojej wrogiej polityki. Dopiero przyznanie autonomii Galicji w ramach monarchii austro-węgierskiej przyniosło także poprawę sytuacji uniwersytetu. W międzyczasie zmieniono nazwę na Uniwersytet Jagielloński - funkcjonującą do dziś. W tym drugim okresie świetności uniwersytetu swoje badania prowadzili, m.in.: Karol Olszewski, Zygmunt Wróblewski, Napoleon Cybulski, Tadeusz Browicz, Marian Smoluchowski, Leon Marchlewski, Władysław Natanson, Kazimierz Żórawski oraz Stanisław Zaremba. Wśród nauk humanistycznych czołowymi przedstawicielami byli Michał Bobrzyński, Józef Szujski, Stanisław Smolka, Kazimierz Morawski, Franciszek Piekosiński, Edmund Krzymuski, Jan Baudouin de Courtenay, Fryderyka Zolla, Stanisław Wróblewski czy Stanisław Estreicher. Na początku XX wieku studiowało na Uniwersytecie Jagiellońskim około 3 tysięcy studentów, w tym także pierwsze kobiety, które mogły podjąć studia dopiero w 1897, najpierw na wydziale farmacji, a później i innych. Legendarną pierwszą studentką pozostaje jednak Nawojka, która podobno używała męskiego przebrania. O politycznym życiu UJ aż do początków XX wieku decydowali konserwatyści. Na przełomie wieków wpływy zdobyli także nacjonaliści, socjaliści, ludowcy i w mniejszym stopniu chadecy.

Okres międzywojenny

Po odzyskaniu niepodległości Uniwersytet Jagielloński był najważniejszym spośród istniejących wówczas pięciu polskich uniwersytetów (oprócz UJ drugim znanym ze światowego poziomu nauki polskim uniwersytetem był Uniwersytet Lwowski). Gdy po odzyskaniu niepodległości reaktywowano Uniwersytet Wileński, Uniwersytet Warszawski oraz utworzono Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Katolicki Uniwersytet Lubelski, kadra profesorska tych uczelni była zasilana w dużej mierze z uczelni krakowskiej i lwowskiej. W okresie międzywojennym rozbudowano uniwersytet, powstał m.in. nowy gmach Biblioteki Jagiellońskiej. Jednak spory polityczne i kryzys ekonomiczny nie ominęły także uniwersytetu. Dochodziło m.in. do starć przedstawicieli różnych ugrupowań studenckich. Senat uczelni protestował przeciwko niektórym działaniom rządu, m.in. ograniczeniu autonomii szkół wyższych. Kryzys finansów państwowych w latach 30. doprowadził do likwidacji kilku katedr. Z tego okresu pochodzą tacy słynni uczeni jak: matematycy Tadeusz Banachiewicz, Tadeusz Ważewski i Franciszek Leja, językoznawcy Jan Rozwadowski, Jan Łoś, Kazimierz Nitsch i Tadeusz Lehr-Spławiński oraz przedstawiciele innych nauk Konstanty Michalski, Rafał Taubenschlag, Adam Krzyżanowski, Tadeusz Sinka, Roman Dyboski oraz Władysław Konopczyński.

II wojna światowa

Wybuch wojny był najtrudniejszym momentem historii uniwersytetu. 6 listopada 1939, pod pretekstem wykładu, zaprosili profesorów i asystentów uniwersytetu, których aresztowano w liczbie 144 i zesłano do obozu koncentracyjnego. Łącznie aresztowano w ramach Sonderaktion Krakau 183 osoby, w tym także profesofów i pracowników AGH. Wielu z nich udało się przeżyć, łącznie jednak w latach 1939-1945 zgineło 34 profesorów uniwersytetu, w tym także zamordowanych w Katyniu przez sowietów. W czasie trwania wojny uniwersytet był zamknięty, a jego wyposażenie niszczone. Mimo to zorganizowano tajne nauczanie, w którym udział brało około 800 studentów.

Okres PRL-u

Zajęcia uniwersyteckie udaje się uruchomić już w miesiąc po zakończeniu okupacji Krakowa. Do Krakowa przyjeżdżają zmuszeni przez sowietów do repatriacji uczeni ze Lwowa i Wilna. Powojenny okres radości kończy się szybko, gdy nadchodzą czasy stalinizmu. Kontrolę nad uniwersytetem przejmuje PZPR, który usuwa niektórych niepokornych profesorów. Wydzielonych zostaje kilka wydziałów, z których tworzy się nowe szkoły wyższe (Akademię Rolniczą, Akademię Wychowania Fizycznego, Akademię Medyczną). Niektórzy profesorowie zostają wyrugowani z uczelni m.in: Roman Ingarden. Władze komunistyczne likwidują także autonomię uczelni. Mimo poważnego zahamowania badań w owym czasie działali tam znani naukowcy: Stanisław Pigoń, Juliusz Kleiner, Henryk Niewodniczański, Jan Dąbrowski, Władysław Szafer, Władysław Wolter, Jan Gwiazdomorski, Stefan Szuman. W tym okresie na uczelni, na odłączonym później Wydziale Teologicznym, studiuje także Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II. Przełom 1956 wpływa też na poprawę sytuacji uniwersytetu. Przy okazji jubileuszu 600-lecia założenia Uniwersytetu Jagiellońskiego powstało wiele nowych budynków uniwersyteckich. Uczelni nie ominęły też ważne wydarzenia krajowe: po strajkach studenckich w 1968 roku Kraków opuściło kilku profesorów pochodzenia żydowskiego. W tym okresie na uniwersytecie pracują znani naukowcy: Adam Vetulani, Stanisław Nahlik, Jerzy Kuryłowicz, Karol Estreicher junior, Tadeusz Dobrowolski, Kazimierz Wyka, Kazimierz Kordylewski, Jan Zurzycki, Kazimierz Gumiński, Tadeusz Ważewski, Franciszek Leja, Stanisław Gołąb czy Jacek Szarski.

Po 1989

Po przemianach ustrojowych uniwersytet może działać w nowych warunkach, w których przywrócono mu należną uczelniom wyższym autonomię. W 1993 włączono na powrót Collegium Medicum, do 2004 UJ był jedynym uniwersytetem w Polsce posiadającym wydziały medyczne. Uniwersytet rozwija jeszcze bardziej współpracę międzynarodową - jest m.in. członkiem Grupy Coimbra zrzeszającej najstarsze uniwersytety kontynentu europejskiego. Wysoka jakość nauczania i prowadzonych badań potwierdzana jest przez niezależne rankingi uczelni wyższych. Od kilku lat w odległości 4 km od centrum powstaje nowy campus uniwersytecki, tzw. Trzeci Kampus, w którym ma się znaleźć najnowsza infrastruktura naukowo-technologiczna.

Wydziały UJ


- Wydział Prawa i Administracji
- Collegium Medicum
  - Wydział Lekarski
  - Wydział Farmaceutyczny
  - Wydział Ochrony Zdrowia
- Wydział Filozoficzny
- Wydział Polonistyki
- Wydział Historyczny
- Wydział Filologiczny
- Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej
- Wydział Matematyki i Informatyki
- Wydział Chemii
- Wydział Biologii i Nauk o Ziemi
- Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej
- Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych
- Wydział Biotechnologii Inne jednostki:
- Biblioteka Jagiellońska
- Ośrodek Informacji i Promocji
- Centrum Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu - CITTRU [http://www.cittru.uj.edu.pl]

Podstawowe statystyki

(2003)
- liczba kierunków: 44,
- liczba specjalności: 73,
- liczba studentów:
  - ogółem: 41 086, w tym Collegium Medicum: 4 487
    - dziennych: 25 909,
    - wieczorowych: 3 404,
    - zaocznych: 10 276,
    - eksternistycznych: 642,
    - podyplomowych: 2 216,
    - doktoranckich: 2 219
- liczba pracowników:
  - ogółem: 6 373, w tym Collegium Medicum: 2 160
    - nauczycieli akademickich: 3 407,
    - profesorów tytularnych: 482,
    - doktorów habilitowanych: 462.

Budynki uniwersyteckie

Uniwersytet Jagielloński użytkuje ponad 100 budynków na terenie całego miasta. Najstarsze budynki uniwersyteckie znajdują się na Starym Mieście, w dzielnicy uniwersyteckiej skupionej wzdłuż ulicy św. Anny i Jagiellońskiej. Tutaj też znajduje się wybudowane w 1887 Collegium Novum, który jest siedzibą rektora i dziekanów. Powstał on niedaleko najstarszego zachowanego budynku uniwersyteckiego na świecie Collegium Maius, który od 1400 był kolegium profesorów, a obecnie znajduje się tu muzeum uniwersyteckie. Kilka budynków znajduje się w innych częściach Starego Miasta, zwłaszcza przy ulicy Grodzkiej w Krakowie i Rynku Głównym. Nowsze budynki powstały niedaleko gmachu Biblioteki Jagiellońskiej, niedaleko kompleksu budynków Akademii Rolniczej i Akademii Górniczo-Hutniczej. Tam też powstaje obecnie nowoczesny budynek m.in. z aulą wykładową na ponad 1000 osób, zwany Audytorium Maximum. Największą inwestycję UJ jest obecnie tzw. Kampus 600-lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego zwany też III Campusem, który powstaje w dzielnicy Krakowa zwanej Pychowice. Inwestycja ta przewidziana jest na kilkanaście lat i jest dofinansowywany z budżetu państwa. W pobliżu campusu powstaje także krakowski park technologiczny. Budynki szpitala uniwersyteckiego położone są na krakowskim Prokocimiu.

Muzea

Uniwersytet Jagielloński prowadzi 7 muzeów, które prezentują zbiory dotyczące historii uniwersytetu i niektórych jego wydziałów, oraz zbiory eksponatów z niektórych dziedzin gromadzonych przez stulecia przez krakowskich naukowców. Najcenniejsze zbiory znajdują się w Muzeum UJ, które mieści się w historycznym budynku Collegium Maius. Znajdują się tam m.in. Globus Jagielloński, jeden z pierwszych globusów, na którym oznaczono nowy kontynent - Amerykę, przyrządy używane przez Mikołaja Kopernika, drewnianą rzeźbę króla Kazimierza Wielkiego z XIV wieku oraz wiele innych cennych eksponatów. Pozostałe muzea to:
- Muzeum Farmacji,
- Muzeum Wydziału Lekarskiego,
- Muzeum Zoologiczne,
- Muzeum Botaniczne,
- Muzeum Geologiczne,
- Muzeum Antropologiczne.

Czasopisma i prace naukowe

Prace naukowe badaczy Uniwersytetu Jagiellońskiego publikowane jest w kilkudziesięciu czasopismach i zeszytach naukowych:
- czasopisma:
  - Acta Physica Polonica B (Instytut Fizyki)
  - Foton (Instytut Fizyki)
  - Kwartalnik Filozoficzny (PAU/UJ Instytut Filozofii)
  - Peregrinus Cracoviensis (Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej)
  - Principia (Instytut Filozofii)
  - Reports on Mathematical Logic (Instytut Filozofii)
  - Reports on Philosophy (Instytut Filozofii)
  - The Jagiellonian University Year Book of Labour Law (Katedra Prawa Pracy)
  - Schedae Informaticae (Instytut Informatyki)
- seria Zeszyty Naukowe UJ
  - Acta Cosmologica (Obserwatorium Astronomiczne)
  - Opuscula Musealia (Muzeum UJ)
  - Prace Archeologiczne (Instytut Archeologii)
  - Prace Botaniczne (Instytut Botaniki)
  - Prace Etnograficzne (Instytut Etnologii)
  - Prace Fizyczne (Instytut Fizyki)
  - Prace Geograficzne (Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej)
  - Prace Historyczne (Instytut Historii)
  - Studia Austro-Polonica (Instytut Historii)
  - Prace Historyczno-Literackie (Instytut Filologii Słowiańskiej)
  - Prace Językoznawcze (Wydział Filologiczny)
  - Prace Pedagogiczne (Instytut Pedagogiki)
  - Prace Polonijne (Instytut Studiów Polonijnych i Etnicznych)
  - Prace Prawnicze
  - Prace Psychologiczne (Instytut Psychologii)
  - Modus (Prace z Historii Sztuki) (Instytut Historii Sztuki)
  - Prace z Nauk Politycznych (Instytut Nauk Politycznych)
  - Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej (IWiOWI)
  - Prace Zoologiczne (Instytut Zoologii)
  - Studia Religiologica (Instytut Religioznawstwa)
  - Zeszyty Prasoznawcze (Ośrodek Badań Prasoznawczych)

Zobacz też


- Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Uniwersytet
- Szkoły wyższe w Polsce

Linki zewnętrzne

[http://www.uj.edu.pl Oficjalna strona UJ] Kategoria:Wyższe uczelnie w Krakowie

1867


- 1867
ko:1867년 ja:1867年 nb:1867 simple:1867

1918


- 1918
ko:1918년 ms:1918 ja:1918年 simple:1918 th:พ.ศ. 2461

Archeologia pradziejowa

Archeologia pradziejowa to jeden z działów archeologii badający pozostałości materialne społeczeństw niepiśmiennych. Kategoria:Archeologia Kategoria:prehistoria

Kategoria:Archeolodzy

Kategoria:Archeologia Kategoria:Naukowcy ko:분류:고고학자

Datowanie radiowęglowe

Datowanie radiowęglowe to metoda badania wieku przedmiotów oparta na pomiarze proporcji między izotopem promieniotwórczym węgla 14C, izotopami stabilnymi 12C i 13C. W górnych warstwach atmosfery pod wpływem neutronów promieniowania kosmicznego cały czas zachodzi proces przemiany azotu N-14 oraz węgla C-13 w radioaktywny węgiel C-14 w myśl reakcji: :1n + 14N → 14C + 1H :1n + 13C → 14C Węgiel ten następnie rozchodzi się równomiernie w atmosferze i pod postacią dwutlenku węgla wchodzi poprzez fotosyntezę do organicznego obiegu pierwiastków. Tak długo jak organizm żyje, wymienia materię z otoczeniem, tak więc proporcje węgla radioaktywnego do stabilnego w materii żywej są podobne jak w atmosferze. Sytuacja zmienia się jednak, gdy tylko organizm umrze - wymiana przestaje zachodzić, a izotop 14C z czasem się rozpada. Zapis reakcji rozpadu: :^_\hbox\;\to\;^_\hbox\;+\;+\bar_e Jego udział spada o połowę co każde około 5740 lat. Obecny udział izotopu radioaktywnego węgla do całości węgla w atmosferze ziemskiej oraz wodach powierzchniowych, jest rzędu 1 atom radioaktywny na 1 bilion atomów węgla (stężenie 1 ppb). Wartość ta jest zmienna w czasie, gdyż zależy od stężenia węgla w atmosferze, oraz natężenia promieniowania kosmicznego.
Spadek poziomu udziału izotopu 14C z czasem
Czas od śmierciProcent molowy pozostałego izotopu 14C
0100.00%
199.99%
299.98%
599.94%
1099.88%
2099.76%
5099.40%
10098.80%
20097.61%
50094.14%
100088.62%
200078.54%
500054.67%
1000029.89%
200008.94%
500000.24%
Żeby dowiedzieć się kiedy dany organizm dokonał żywota należy zmierzyć aktualne proporcje molowe izotopu węgla 14C do całej zawartości węgla w badanych pozostałościach organizmu lub materiałów pochodzących z tego organizmu (np. drewna lub skóry) i porównać je z proporcjami jakie występowały kiedy żył. Uzyskany w ten sposób wynik jest dość dokładny. Udział radiowęgla w ogóle węgla występującego w atmosferze można wyrazić wzorem: :\mbox = \frac Licznik zależy od ilości wytworzonego w wyniku działalności promieniowania kosmicznego radiowęgla i jest relatywnie stały. Znacznie gorzej jest z mianownikiem - ilość CO2 w atmosferze podlega częstym wahaniom, zwłaszcza w związku z procesami zlodowacenia. Z tego powodu na czysty wynik pomiarów radiowęglowych konieczne jest naniesienie wielu poprawek. W celu uzyskania większej dokładności datowania radiowęglowego stosuje się dodatkowe metody. W ich wyniku uzyskuje się krzywe kalibracji. Najpowszechniej stosowane metody to: dendrochronologia, datowanie uranowo-torowe korali i chronologia tzw. warstw (warstewek ilastego osadu). Zobacz też:
- Willard Libby Linki zewnętrzne:
- [http://www.calpal-online.de Online Radiocarbon Calibration]
- [http://www.radiocarbon.pl/cennik.htm Poznańskie Laboratorium Radiowęglowe]
- [http://encyklopedia.pwn.pl/31147_1.html Encyklopedia PWN]
- [http://encyklopedia.interia.pl/haslo?hid=215791 Encyklopedia Internautica]
- [http://portalwiedzy.onet.pl/71393,,,,Radiodatowanie,haslo.html Encyklopedia Wiem] Kategoria:Chemia analityczna Kategoria:Archeologia ja:放射性炭素年代測定

Stanowiska paleoantropologiczne

Stanowisko archeologiczne - to miejsce znalezienia śladów działności ludzkiej w okresie prehistorycznym, także kopalnych szczątków ludzkich i innych pozostałości mających znaczenie dla badań antropologicznych dotyczących antropogenezy i etnogenezy. Znane stanowiska archeologiczne:
- Afryka
  - Olduvai
  - Laetoli - Australopithecus afarensis, Homo heidelbergenis
  - Koobi Fora - Paranthropus, A. afarensis, Homo erectus, Homo sapiens
  - Apollo 11 (archeologia)
- Ameryka Północna
  - USA
    - Cahokia
- Ameryka Południowa
  - Cota Coca
- Europa
  - Belgia
    - Spy - neandertalczyk
  - Czechy
    - Dolni Vestonice -
Homo sapiens
  - Dania
    - Nydam
  - Francja
    - Fontechevade
    - La Ferrasie
    - La Chapelle aux Saints - neandertalczyk
    - Pech de L'aze - neandertalczyk
  - Hiszpania
    - Atapuerca - neandertalczyk
    - Gibraltar - neandertalczyk
  - Polska
    - Biskupin
    - Giecz
    - Kałdus
    - Kowalewko
    - Krzemionki Opatowskie
    - Leśno
    - Łekno
    - Łupawa
    - Odry
    - Ostrów Lednicki
    - Rosko
    - Sobiejuchy
    - Węsiory
  - Wielka Brytania
    - Kent's Cavern -
Homo sapiens
    - Stonehenge (epoka kamienna)
    - Swancombe - neandertalczyk Kategoria:Paleoantropologia


Archeologiczne oszustwa

Archeologiczne oszustwo to mistyfikacja, fałszerstwo w dziedzinie nauk archeologicznych i wykopaliskowych powodowana najczęściej rządzą sławy i zysku oraz zwiększenia zainteresowania danym obszarem kulturowym. Działania te polegają na sztucznym preparowaniu znalezisk lub naginaniu bądź dopasowywaniu faktów historycznych pod obmyślaną wcześniej historię. Często połączone są z wykorzystaniem tajemniczości znalezisk i pozornym dodawaniem im mistycyzmu, co wykorzystywane jest do zwrócenia uwagi i rozsławienia znaleziska w mediach. Np. Po podbojach kolonialnych rozkwitło zainteresowanie badaniem historii ludzkości w Europie. Liczne odkrycia i donosy naukowe z odległych Europejczykom ziem wzbudzały ogromne zainteresowanie, co warunkowało duży sukces na polach podróżniczych. Toteż obok wielu interesantów nauki rodziło się wiele osób złaknionych jedynie sławy. To między innymi dzięki swojej bogatej historii wiele państw i ich obiektów kulturowych stało się celami fałszerzy. Właśnie dzięki licznym mistyfikacjom archeologicznym i często nienaukowemu podejściu do samej archeologii m.in. Egipt u schyłku XIX wieku zaczął ponownie przyciągać uwagę mieszkańców Europy. Przyczyny takiego zachowania to najczęściej chęć rozgłosu, sławy i idących za tym pieniędzy oraz dotacji na dalsze badania, ale również kradzieży. Sfałszowane materiały niejednokrotnie osiągały zawrotne ceny na aukcjach nieświadomych kolekcjonerów. Z fałszerstwami archeologicznymi mamy do czynienia mamy nie tylko podczas wykopalisk, czy prywatnych znalezisk, ale również w przypadku wszelkich obiektów muzealnych. Dzieje się tak za sprawą, iż obiektem działań oszustów archeologicznych może być niemal wszystko - od teorii po rzeczy namacalne i niemal z każdej epoki. Do określania czy dane dzieło jest falsyfikatem czy nie używa się nowocześniejszej i trudniejszej do oszukania niż datowanie radiowęglowe metody datowania neutronowego.

Obiekty fałszerstw


- szczątki kopalne żywych organizmów (w tym ludzi) i ich lokacje
- szczątki obiektów architektonicznych i ich lokacje
- obiekty sztuki (rzeźby, freski, obrazy)
- historie i niepotwierdzone hipotezy
- czasem również cały teren wykopalisk stanowić może mistyfikację

Najczęstsze sposoby fałszerstw

(używane osobno bądź razem)
- zmiana bądź pomijanie faktów
- fałszowanie dowodów historycznych: naginanie historii na użytek własnych teorii
- dodawanie zmyślonej historii obiektów, zdarzeń, miejsc
- sztuczne postarzanie
- podkładanie oryginalnych znalezisk na nieoryginalne miejsca archeologiczne
- fałszowanie starych obiektów poprzez łączenie ich z innymi i nadawanie nowych znaczeń
- tworzenie całkowitych falsyfikatów (kopie obrazów, tworzenie nowych "znalezisk")

Wybrane oszustwa archeologiczne


- Archeoraptor - mistyfikacja teropoda (latający dinozaur) - połącznie odnalezionych szkieletów jaszczurki i ptaka klejem. Dokonał tego chiński rolnik.
- Artefakty z Michigan - sfałszowane relikty i tabliczki zawierające hieroglify mające na celu udowodnienie iż w USA z p.n.e., również istniała zaawansowana technicznie cywilizacja.
- Człowiek z Piltdown - mistyfikacja brakującego ogniwa w teorii Darwina złożona z ludzkiej czaszki.
- Perska Mumia (Zapomniana Perska Księżniczka) - mistyfikacja pierwszej perskiej mumii księżniczki, dochodzenie wykazało fałszerstwo mumifikacji w stylu egipskim osoby najprawdopodobniej zamordowanej i zmumifikowanej.
- Ramapitek - odnaleziona żuchwa człowieka sprzed 14 milionów lat, nie należała do gatunku homonidów
- Urna Jakuba - Nowoczesne oszustwo - urna znaleziona w 2002 roku zawierająca kompletne szczątki ludzkie - miała być urną Jakuba zawierającą inskrypcję w j. aramejskim: "Jakub syn Józefa, brat Jezusa". Policyjne i archeologiczne śledztwo dowiodło oszustwa.
- etruscy wojownicy - mistyfikacja dwóch ponad dwumetrowych figur z terakoty wykupione przez Metropolitan Museum of Art (Nowy Jork) przez 30 lat uważane za starożytne arcydzieło (wykonane w XX wieku na bazie kilkucentymetrowych figurek znalezionych w Dodonie - Grecja).

Znani oszuści i osoby które dokonały przekłamań archeologicznych


- Shinichi Fujimura - ponad 20 lat fałszował wyniki swoich badań
- Brigido Lara - podrabiał i sprzedawał meksykańskie artefakty
- Moses Shapira - podrabiał i sprzedawał Biblijne artefakty
- Heinrich Schliemann - zarzucono mu subiektywnie podchodził do badań
- Joan Fletcher - zarzucono jej brak naukowego podejścia do badań

Tematy kontrowersyjne


- Całun Turyński
- Hobbici
- Kamień Runiczny z Kensington

Linki zewnętrzne


- [http://www.radio.com.pl/nauka/temattygodnia/default.asp?md=0&id=152 Interesujący Artykuł Wraz z Wywiadem Radiowym Polskiego Radia Na Temat Fałszerstw w Archeologii]
- [http://www.sniggle.net/archforg.php Angielskojęzyczna strona o oszustwach archeologicznych]
- [http://www.ipl.org/div/kelsey/ Angielskojęzyczna strona Muzeum Archeologii Kesley zawierająca zdjęcia egipskich "podróbek" i oszustw sztuki] Kategoria:Archeologia kategoria:Mistyfikacje

Agriades

catégorie:Lépidoptère (noms scientifiques) Le Agriades regroupe des insectes lépidoptères de la famille des Lycaenidae.

Liste des espèces


- Agriades aegargus (Christoph, 1873).
- Agriades cassiope Emmel et Emmel, 1998.
- Agriades diodorus (Bremer, 1861).
- Agriades dis (Grum-Grshimailo, 1891).
- Agriades ellisi (Marshall, 1882).
- Agriades errans (Riley, 1927).
- Agriades forsteri Sakai, 1978.
- Agriades franklinii (Curtis, 1835).
- Agriades glandon (Prunner, 1798) — Azuré des soldanelles.
- Agriades jaloka (Moore, 1875).
- Agriades janigena (Riley, 1923).
- Agriades kurtjohnsoni Bálint, 1997.
- Agriades morsheadi (Evans, 1923).
- Agriades pheretiades (Eversmann, 1843).
- Agriades podarce (C. et R. Felder, 1865).
- Agriades pyrenaicus (Boisduval, 1840) — Azuré de l'androsace.
- Agriades sikkima (Bath, 1900).
- Agriades zullichi Hemming, 1933.

sms gate Online Casino pozycjonowanie stron Stockholm hotel tapety motorola










































:: RELATED NEWS ::
Adna Chaffee, Jr.
Adna Romanza Chaffee, Jr. (23 September 188422 August 1941), was a general of the United States Army, called the "Father of the Armored Force" for his role in developing the US Army's tank forces. Adna Chaffee, Jr. was the son of lieutenant general Adna R.
Penikufesin
Penikufesin (the State Of Euphoria sessions) is the name of an EP by the band Anthrax. The record was released in August of 1989 by Megaforce Records / Island Records in Europe and Japan. The band and
Crush 40
Crush 40, a band originally known as Sons of Angels, was created to create music for the SEGA arcade racing game NASCAR Rubbin' Racing/EA Sports NASCAR. The core of the group is the hard rock guitarist Jun Senoue and the melodic rock legend Johnny Gioeli. Johnny Gioeli was also
Mainz Cathedral
Mainz Cathedral, formally known as St. Martin Cathedral or Mainzer Dom in German, is located near the historical center of Mainz, Germany. The massive structure looms over the largely pedestrianized center market square. Its enormous red-sandstone, six-towered body shelters the half-timbered houses of the old city and commands a prominent place in the skyline of Mainz. The cathedral's spacious interior, achieved by massive
Plausible impossible
Cartoon physics is a joking reference to the fact that animation allows regular laws of physics to be ignored in humorous ways. For example, when a cartoon character runs off a cliff, gravity has no effect until the character notices. The phrase also reflects the fact that many of the most famous American ani
Kir'Shara (ENT episode)
Kir'Shara is the name of the 85th episode from the television series Star Trek: Enterprise. "Kir'shara" first aired on December 3, 2004 on the American television network UPN. This episode is entitled Kir'Shara for the mythical artifact that was claimed to contain the only surviving writings of
National Labor Relations Board v. Jones & Laughlin Steel Corporation
National Labor Relations Board v. Jones & Laughlin Steel Corporation, 301 U.S. 1 (1937), was a United States Supreme Court case that declared that the National Labor Relations Act (commonly known as the Wagner Act) was constitutional. It effectively spelled the end to pre-New Deal judicial activism in the spher
All Quiet On The Western Front
All Quiet on the Western Front is a novel by Erich Maria Remarque, a German veteran of World War I, about the horrors of that war and also the deep detachment from German civilian life felt by many men returning from the front. The book was first published in German as Im Westen nichts Neues in January 1929. It sold a million copies within a year in Germany and a further million abroad. I
Disney Legends
__NOTOC__ The Disney Legends awards are given annually by The Walt Disney Company to honor individuals who have made a notable contribution to the company. The awards were first given in 1987. Up until 2002, the awards were presented by CEO Michael Eisner and Head of Feature Animation Roy Disney (who is
That's Me in the Bar
That's Me in the Bar is the second album by American singer/songwriter A.J. Croce, released in 1995 (see 1995 in music).

Track listing

all songs written by A.J. Croce, except where noted #"That's Me in the Bar" (Croce, David Curtis) - 3:54 #"Sign on the Line" (Croce, Ramsey Mc
All Rights Reserved 2005 wikimiki.org