Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Człowiek

Człowiek

Człowiek
250px
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens
(z zasobów misji Pioneer 11)
Systematyka biologiczna
Królestwo: zwierzęta
Typ: strunowce
Podtyp: kręgowce
Gromada: ssaki
Rząd: naczelne
Rodzina: człowiekowate
Rodzaj: człowiek
Nazwa systematyczna
Homo
Człowiek (Homo) - rodzaj ssaka należący do rodziny człowiekowatych, rzędu naczelnych. Obecnie najbardziej dominująca istota na planecie Ziemia. Współcześnie występuje jedynie jeden gatunek z tego rodzaju:
- człowiek rozumny (Homo sapiens) Jeśli uzna się neandertalczyka (Homo sapiens neanderthalensis syn. H. neanderthalensis) za podgatunek człowieka rozumnego to obecnie występującą populację ludzi zalicza się do podgatunku człowiek współczesny (Homo sapiens sapiens). W 2004 roku na indonezyjskiej wyspie Flores odnaleziono kości nieznanego dotąd gatunku człowieka kopalnego, którego nazwano Homo floresiensis. Systematyka rodzaju Homo jest dotąd nie ustalona, wiadomo jedynie, że w przeszłości występowało kilka gatunków, jednak co do ich ilości i stopnia ich pokrewieństwa nadal trwają spory. Oto niektórzy przedstawiciele:
- Homo habilis
- Homo erectus
- Homo rudolfensis
- Homo ergaster
- Homo antecessor
- Homo heidelbergensis Jedną z cech wyróżniających ludzi od innych ziemskich istot jest wrodzona zdolność do opanowania umiejętności przekazywania informacji za pomocą artykułowanych dźwięków i pisma, emocji i potrzeb wyższych również za pomocą muzyki instrumentalnej, śpiewu, tańca. Człowiek jest jedynym rodzajem na Ziemi, który dzięki przekazowi informacji pozagenetycznej wytworzył kulturę a poprzez nią sztuczne środowisko, w którym żyje. Według współczesnej antropologii głównym czynnikiem pozwalającym człowiekowi na tworzenie świata kultury była i jest o wiele bardziej niż u innych gatunków pofałdowana kora mózgowa. Samców rodzaju Homo nazywamy mężczyznami, a samice kobietami. U ludzi występuje dymorfizm płciowy, mężczyźni mają statystycznie większą masę ciała oraz są wyżsi od kobiet. Przewaga ta związana jest z silniejszą tendencją u mężczyzn do posiadania więcej niż jednej partnerki seksualnej, u kobiet ta tendecja jest słabsza. W pierwotniejszych społecznościach częściej występuje poligamia, przeważnie poligynia, poliandria występuje lub występowała bardzo rzadko. W bardziej rozwiniętych tradycyjnych i nowoczesnych przeważają formalnie związki monogamiczne. Dzieci w wieku niemowlęcym potrafią pływać. Według ekoetyki człowiek jest wartością najwyższą, lecz nie jedyną. Wszystkie istoty żywe mają prawo do istnienia, a człowiek jako istota rozumna nie ma moralnego prawa do nieograniczonego korzystania ze swego położenia, a raczej powinien poczuwać się do odpowiedzialności za los innych istot żywych. ekoetyki

Zobacz też


- anatomia człowieka
- antropomorfizm
- antropocentryzm
- zasada antropiczna
- antropologia
- prawa człowieka Kategoria:Antropologia kategoria:Ssaki Kategoria:Człowiekowate ja:ヒト ko:사람 ms:Manusia simple:Human

Pioneer 11

Pioneer 11 - bezzałogowa sonda kosmiczna NASA, wystrzelona z Przylądka Canaveral na Florydzie 5 kwietnia 1973 roku. Jako druga sonda kosmiczna w historii przeleciała w pobliżu Jowisza w 1974 roku. W 1979 roku Pioneer 11 stał się pierwszym obiektem zbudowanym przez człowieka, który zbliżył się do Saturna, odkrywając złożoność pierscieni Saturna. Ostatnia transmisja z sondy została odebrana 30 września 1995 roku. Pioneer 11 podąża w kierunku gwiazdozbioru Orła. Za 4 miliony lat przeleci w pobliżu najbliższej gwiazdy z tej konstelacji. Zobacz też: Anomalia sond Pioneer, Pioneer 10, Program Pioneer Kategoria:Program Pioneer kategoria:Układ Słoneczny kategoria:Jowisz kategoria:Saturn ko:파이어니어 11호

Królestwo (biologia)

Królestwo (łac. regnum) było do niedawna kategorią systematyczną o najwyższej randze w systematyce biologicznej. Obecnie niektórzy systematycy przyjmują podział świata żywego na domeny, które dopiero dzielone są na królestwa.
Położenie królestwa w hierarchii taksonomicznej wygląda więc następująco:
- domena (...)
- królestwo (regnum)
- gromada (divisio) dla roślin lub typ (phylum) dla zwierząt Najbardziej tradycyjny podział, wywodzący się jeszcze od Arystotelesa, a utrwalony przez Linneusza to podział na dwa królestwa:
- Zwierzęta
- Rośliny Był uznawany za obowiązujący jeszcze w pierwszej połowie XX wieku, a jego pozostałości widać wciąż w podziałach nauk biologicznych (porównaj Botanika, Zoologia, Taksonomia roślin itp.).
Obecnie najczęściej stosowanym podziałem jest podział na 6 królestw (regnum) w obrębie 2 nadkrólestw (superregna). Podział ten wywodzi się od systemu pięciu królestw zaproponowanego w 1978 roku przez Roberta Whittakera i Lynn Margulis.
- Bezjądrowe (Prokaryota) - organizmy bez jądra komórkowego:
  - Eubakterie (Eubacteria) - obejmują bakterie, sinice i prochlorofity
  - Archeany (Archaea)
- Jądrowe (Eukaryota) - organizmy posiadające wyraźne jądra komórkowe:
  - Rośliny (Plantae)
  - Protista - np. pierwotniaki i glony
  - Grzyby (Fungi)
  - Zwierzęta (Animalia). Konkurencyjny system autostwa Thomasa Cavaliera-Smitha przewiduje podział na 8 królestw w obrębie 2 cesarstw:
- Bakterie (Bacteria):
  - Eubakterie (Eubacteria)
  - Archeany (Archaea)
- Jądrowe (Eukaryota):
  - Archezoa - prymitywne eukarionty bez chloroplasów i mitochondriów
  - Protozoa - jednokomórkowce bez ścian komórkowych ale z mitochondriami
  - Chromista - głównie glony i niektóre grzyby
  - Rośliny (Plantae) - łącznie z zielonymi glonami
  - Grzyby (Fungi)
  - Zwierzęta (Animalia). Nie jest on jednak zbyt popularny, głównie ze względu na brak pewności co do pokrewieństw między grupami eukariontów.
Obecnie najpopularniejszy wśród biologów jest podział na trzy domeny.

Zobacz też


- Drzewo Życia
- Systematyka Kategoria:Ewolucja th:อาณาจักร (ชีววิทยา)

Zwierzęta

Zwierzęta - wielokomórkowe, najczęściej tkankowe (tkanki zwierzęce) heterotroficzne organizmy żywe. Uznaje się, że przodkami zwierząt byli magazynujący glikogen przedstawiciele królestwa Protista. Występuje u nich w okresie rozwoju zarodkowego stadium blastuli.

Systematyka

Zwierzęta jako królestwo (lub podkrólestwo) obejmuje około 1,5 mln gatunków (800 tysięcy to owady), dzielące się na ok. 30 typów. Bardziej szczegółowa klasyfikacja przedstawiona jest w artykule "zoologia".

- Typ: płaskowce (Placozoa)
---- płaskowce
- Typ: gąbki (Porifera)
  - Gromada: gąbki krzemionkowe sześcioosiowe (Hexactinellida; syn. polskie: gąbki szklane, szkliste)
  - Gromada: gąbki wapienne (Calcispongiae)
  - Gromada: gąbki pospolite (Demospongiae; syn. polskie: gąbki różnoszkieletowe, niewapienne, zwyczajne)
  - Gromada: archeocjaty (Archeocyatha) †
---- Typ: wielokomórkowce pośrednie (Mesozoa)
  - Gromada: rombowce (Rhombozoa)
  - Gromada: prostopływce (Orthonectida)
----
- Typ: parzydełkowce (Cnidaria)
  - Gromada: stułbiopławy (Hydrozoa)
  - Gromada: krążkopławy (Scyphozoa)
  - Gromada: kostkowce/kostkomeduzy (Cubozoa)
  - Gromada: koralowce (Anthozoa)
----
- Typ: żebropławy (Ctenophora)
----
- Typ: lejkogębce (Cycliophora)
---- lejkogębce
- Typ: płazińce (Platyhelminthes)
  - Gromada: wirki (Turbellaria)
  - Gromada: skrzelowce (Digenea)
  - Gromada: przywry wnętrzniaki (Monogenea)
  - Gromada: tasiemce (Cestoda)
----
- Typ: Micrognathozoa
----
- Typ: wstężnice (Nemertea lub Nemertina)
----
- Typ: obleńce (Aschelminthes)
  - Gromada: wrotki (Rotifera)
  - Gromada: brzuchorzęski (Gastrotricha)
  - Gromada: nicienie (Nematoda)
  - Gromada: nitnikowce (Nematomorpha)
----
- Typ: ryjkogłowy (Kinorhyncha)
----
- Typ: kolczugowce (Loricifera)
----
- Typ: kolcogłowy (Acanthocephala)
---- kolcogłowy
- Typ: pierścienice (Annelida)
  - Gromada: wieloszczety (Polychaeta)
  - Gromada: skąposzczety (Oligochaeta)
  - Gromada: pijawki (Hirudinea)
----
- Typ: niezmogowce (Priapulida)
----
- Typ: sikwiaki (Sipuncula)
----
- Typ: szczetnice (Echiurida)
---- szczetnice
- Typ: stawonogi (Arthropoda)
- Podtyp trylobitokształtne Trilobitomorpha
  - Gromada: trylobity - Trilobita (wymarłe)
- Podtyp szczękoczułkowce Chelicerata
  - Gromada pajęczaki Arachnida
  - Gromada staroraki Merostomata.
  - Gromada kikutnice Pycnogonida
- Podtyp wije Myriapoda
  - Gromada pareczniki Chilopoda
  - Gromada dwuparce Diplopoda
  - Gromada skąponogi Pauropoda
  - Gromada drobnonogi Symphyla
- Podtyp sześcionogi Hexapoda
  - Gromada owady Insecta
  - Gromada widłogonki Diplura
  - Gromada skoczogonki Collembola
  - Gromada pierwogonki Protura
- Podtyp skorupiaki Crustacea
  - łopatonogi Remipedia
  - podkowiastogłowe Cephalocarida
  - skrzelonogi Branchiopoda
  - małżoraczki Ostracoda
  - wąsoraczki Mystacocarida
  - widłonogi Copepoda
  - tarczenice Branchiura
  - wąsonogi Cirripedia
  - tantulokarydy Tantulocarida
  - pancerzowce Malacostraca
----
- Typ: pazurnice (Onychophora)
----
- Typ: niesporczaki (Tardigrada)
----
- Typ: mszywioły (Bryozoa)
----
- Typ: ramienionogi (Brachiopoda)
----
- Typ: kryzelnice (Phoronida?)
---- kryzelnice
- Typ: mięczaki (Mollusca)
  - Gromada: chitony (Plyplacophora)
  - Gromada: jednotarczowce (Monoplacophora)
  - Gromada: ślimaki (Gastropoda)
  - Gromada: łódkonogi (Scaphopoda)
  - Gromada: małże (Bivalvia)
  - Gromada: głowonogi (Cephalopoda)
---- głowonogi
- Typ: szkarłupnie (Echinodermata)
  - Gromada: liliowce (Crinoidea)
  - Gromada: rozgwiazdy (Asteroidea)
  - Gromada: kołonice (Concentricycloidea
  - Gromada: wężowidła (Ophiuroidea)
  - Gromada: jeżowce (Echinoidea)
  - Gromada: strzykwy (Holothurioidea)
----
- Typ: szczecioszczękie (Chaetognatha)
----
- Typ: pogonofory (Pogonophora)
----
- Typ: półstrunowce (Hemichordata)
  - Gromada: graptolity (Graptolithian) †
  - Gromada: jelitodyszne (Enteropneusta)
  - Gromada: pióroskrzelne (Pterobranchia)
  - Gromada: Planctosphaeroidea
---- Planctosphaeroidea
- Typ: strunowce (Chordata)
  - Podtyp: osłonice (Urochordata)
  - Podtyp: bezczaszkowce (Cephalochordata)
  - Podtyp: kręgowce (Vertebrata)
    - Gromada: bezszczękowce (Agnatha)
    - Gromada: ryby (Pisces)
    - Gromada: płazy (Amphibia)
    - Gromada: gady (Reptilia)
    - Gromada: ptaki (Aves)
    - Gromada: ssaki (Mammalia)
Nauka o zwierzętach to zoologia. Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu biologii ! zh-min-nan:Tōng-bu̍t ko:동물 ms:Haiwan ja:動物 simple:Animal th:สัตว์

Strunowce

Strunowcami (Chordata) nazywa się zwierzęta dwubocznie symetryczne, wtórouste i na którymkolwiek z etapów rozwoju osobniczego mające następujące pięć charakterystycznych cech budowy:
- struna grzbietowa (wewnętrzny, tkankowy szkielet osiowy)
- cewka nerwowa umiejscowiona po stronie grzbietowej, nad struną grzbietową
- gardziel przebita szczelinami skrzelowymi
- układ pokarmowy i serce leżące po brzusznej stronie ciała
- umięśniony ogon znajdujący się za odbytem i służący do poruszania się

Podtypy strunowców


- osłonice
- bezczaszkowce
- kręgowce Kategoria:Strunowce ko:척색동물 ja:脊索動物 th:สัตว์มีแกนสันหลัง

Kręgowce

Kręgowce (Vertebrata) - zazwyczaj wyróżniane jako takson w randze podtypu. Jest to silnie zróżnicowana morfologicznie grupa zwierząt zaliczanych do typu strunowców. Zazwyczaj synonimizuje się je z czaszkowcami (Craniota). Jak wskazuje sama nazwa "kręgowce" charakteryzują się wykształconym, skostniałym kręgosłupem stanowiącym ochronę dla rdzenia kręgowego. Kręgosłup stanowi również oś szkieletu tych zwierząt, do którego u większości z nich przymocowane są inne elementy szkieletu: żebra i kończyny. Dzięki takiej budowie, kręgowce w czasie swojego ewolucyjnego rozwoju zdołały opanować prawie wszystkie środowiska Ziemi. Kręgowce posiadają dobrze rozwinięty układ krwionośny i mocny, sztywny szkielet oraz dobrze rozwinięte narządy zmysłów: wzrok, słuch, węch. Najstarsze skamieniałości kręgowców znane są z osadów kambru.

Drzewo filogenentyczne


- konodonty (Conodonta), żyjące od kambru do triasu, które jednak przez niektórych są wyłączane poza grupę kręgowców;
- śluzice (Myxinida), współczesną grupę, której zapis kopalny sięga karbonu;
- Heterostraci, żyjące od ordowiku do dewonu;
- Anaspida, sylur - dewon;
- minogi (Petromyzontida), żyjące od karbonu do dziś;
- Osteostraci, sylur - dewon
- szczękowce (Gnathostomata), do których i my należymy, znane od syluru. Szczękowce dzielimy na
- plakodermy (Placodermi), dewon - karbon,
- chrzęstnoszkieletowe (Chondrichthyes),
- akantody
- kostnoszkieletowe (Osteichthyes), jedną z grup kostnoszkieletwoych są czworonogi (Tetrapoda).

Obowiązujący podział systematyczny

Przedstawicielami żuchwowców są:
- Ryby (Pisces)
- Płazy (Amphibia)
- Gady (Reptilia)
- Ptaki (Aves)
- Ssaki (Mammalia) Przedstawicielami bezżuchwowców są:
- Osteostraci
- Anaspida
- Heterostraci
- śluzice (Myxini)
- minogi (Cephalaspidomorphi) kategoria:Kręgowce ko:척추동물 ms:Vertebrata ja:脊椎動物 simple:Vertebrate th:สัตว์มีกระดูกสันหลัง

Gromada (biologia)

Gromada to nazwa niefortunnie stosowana w języku polskim na określenie dwóch różnych rangą jednostek systematycznych . Gromada (w znaczeniu "classis") to jedna z jednostek systematyczno-taksonomicznych. Wszystkie rośliny i zwierzęta należą do zespołu organizmów, których jeden jest częścią innego. W tym systemie, rośliny i zwierzęta zgrupowano na zasadzie pokrewieństwa i rozwoju filogenetycznego. Od czasów jego twórcy (Karol Linneusz) system ten był już wielokrotnie korygowany. W omawianej systematyce używa się też jednostek pośrednich jak: podgromada, nadrząd, podrząd, nadrodzina, podrodzina itp. Za podstawową jednostkę taksonomiczną uznaje się gatunek ("species"), spokrewnione gatunki łączy się w rodzaje ("genus"), spokrewnione rodzaje w rzędy ("ordo"), a rzędy w gromady ("classis"). Niestety w polskiej systematyce botanicznej mianem "gromady" określa się kategorię "divisio", będącą odpowiednikiem typu ("phylum") w świecie zwierząt. Na szczęście ostatnio zaczęto dopuszczać też stosowanie określenia "typ" dla wszystkich organizmów. Tym niemniej korzystając ze starszej literatury należy pamiętać, że polska "gromada" w świecie roślin nie odpowiada rangą "gromadzie" w świecie zwierząt.
RÓŻNICE W NOMENKLATURZE BOTANICZNEJ I ZOOLOGICZNEJ

Różnica Nomenklatura botaniczna Nomenklatura zoologiczna

Nazwy jednostek systematycznych

odpowiadających sobie rangą

gromada (divisio)

klasa (classis)

typ (phyllum)

gromada (classis)
Zobacz też systematyka Kategoria:Ewolucja

Rząd (biologia)

Rząd (ordo) - kategoria systematyczna (taksonomiczna) niższa od gromady i klasy, a wyższa od rodziny. W nomenklaturze łacińskiej taksony o randze rzędu otrzymują końcówkę -idae lub -ales (rośliny). Według najnowszych ustaleń nazwa łacińska rzędu (i kategorii wyższych) nie musi być pisana kursywą - ta restrykcja odnosi się tylko do rodziny, rodzaju i gatunku, jednakże siła przyzwyczajenia jest tak duża, że pisownię kursywą spotyka się nadal. Zobacz też: klasyfikacja biologiczna Kategoria:Ewolucja

Naczelne

Naczelne (Primates) - rząd w obrębie ssaków łożyskowych. Dzieli się na dwa podrzędy: małpiatki i małpy właściwe. Najstarsze małpy znane są z eocenu (rodzaj Eosimias). Podział na małpy szerokonose i wąskonose nastąpił dość wcześnie. Już w miocenie istniały dwie niezależne linie rozwojowe małp (nadrodziny): wąskonose (Cercopithecoidea) i małpy człekokształtne (Hominoidea). Spośród najwcześniejszych człekokształtnych warto wymienić:
- propliopiteki z oligocenu (rodzaje Propliopithecus, Aegyptopithecus, Oligopithecus)
- pliopiteki (Pliopithecus, Proconsul) (datowane na 30 i 20 mln lat, odpowiednio)
- ramapiteki
- driopiteki (Kenyapithecus, Ramapithecus, Dryopithecus) ------- Na rząd naczelnych składają się dwa podrzędy i następujące rodziny: (w nawiasie podano liczbę gatunków)
- Podrząd: małpiatki (Prosimii)
  - Rodzina: lemurki (Cheirogaleidae) [7]
  - Rodzina: lemurowate (Lemuridae) [10]
  - Rodzina: indrysowate (Indriidae) [5]
  - Rodzina: palczakowate (Daubentoniidae) [1]
  - Rodzina: lorisowate (Loridae) [6]
  - Rodzina: galagowate (Galagonidae) [11]
  - Rodzina: wyraki (Tarsiidae) [5]
- Podrząd: małpy (Anthropoidea)
  - Rodzina: pazurkowce (Callitrichidae) [26]
  - Rodzina: płaksowate (Cebidae) [58]
  - Rodzina: makakowate (Cercopithecidae) [81]
  - Rodzina: gibonowate (Hylobatidae) [11]
  - Rodzina: człowiekowate (Hominidae) [5] Kategoria:ssaki ko:영장류 ja:サル目

Człowiekowate

ja:ヒト科 Człowiekowate (Hominidae) - hominidy - to rodzina z rzędu naczelnych, pochodząca z Afryki, do której zalicza się dwie podrodziny: Ponginae i Homininae. Do pierwszej zalicza się tylko jeden rodzaj - orangutan, do drugiej zalicza się 3 rodzaje żyjące współcześnie i kilka wymarłych. Do żyjących współcześnie zaliczamy rodzaje: szympans, goryl i człowiek. Według niektórych systematyków rodzinę człowiekowatych należy zaliczy cztery podrodziny: Ponginae, Gorillinae, Paninae i Homininae. Inni z kolei do człowiekowatych zaliczają jedynie człowieka i wymarłe gatunki blisko spokrewnione z człowiekiem. Według tych systematyków człowiekowate wraz z małpami człekokształtnymi (Pongidae) tworzą nadrodzinę człekokształtnych (Hominoidae) lub wraz z małpami człekokształtnymi i makakakowatymi (Cercopithecidae) tworzą podrząd małp wąskonosych (Cercopithecoidae).

Wymarłe gatunki blisko spokrewnione z człowiekiem

:# Homo habilis :# Homo erectus :# Homo rudolfensis :# Homo ergaster :# Homo antecessor :# Homo heidelbergensis :# Homo helmei :# Homo neanderthalensis :# Homo sapiens :# Homo sapiens sapiens Nie wiemy jeszcze, w jakim stopniu hominidy żyjące w Afryce były ze sobą skoligacone. Nie wiemy też, czy znamy już wszystkie żyjące tam gatunki. W ciągu 4,5 milionów lat swej historii hominidy uczłowieczyły się, stały się w pełni dwunożne, zaczęły zespołowo uprawiać łowiectwo, korzystać w razie potrzeby z jaskiń, posługiwać się systematycznie prymitywnymi narzędziami i w końcu je produkować. Stopniowo wywędrowały z Afryki do Azji (najstarsze znaleziska pochodzą sprzed 1,6 mln lat), Europy (najstarsze znaleziska pochodzą sprzed 1,3 mln lat) i na inne kontynenty tworząc pierwsze kultury myśliwsko-zbierackie. W ciągu ostatniego miliona przyswoiły sobie umiejętność rozniecania ognia i konstruowania domostw. Z czasem usprawniły techniki zbieraczo-łowieckie, nauczyły się rybołówstwa, produkcji broni, odzieży, ceramiki, tkactwa, aż ostatecznie przeszły do gospodarki opierającej się na rolnictwie i pasterstwie, udomowiły najpierw psa, a później inne zwierzęta, zdobyły umiejętność rozpoznawania minerałów, praktykowania górnictwa, wytwarzania sztuki i muzyki. Od pozostałych człekokształtnych odróżnia człowiekowate dwunożność, pionowa postawa ciała, esowato wygięty kręgosłup, długotrwały rozwój osobniczy, a przede wszystkim znacznie bardziej rozwinięty mózg, zapewniający m.in. zdolność do abstrakcyjnego myślenia, posługiwania się mową i wykształcenia kultury materialnej i symbolicznej. Wszystkie te cechy ciała i psychiki wytworzyły się stopniowo, w wyniku działania tych samych mechanizmów ewolucyjnych, które sterowały ewolucją innych gatunków biologicznych. Od czasów Karola Darwina (1809-1882) i jego teorii ewolucji pojawiają się przeróżne hipotezy na temat powstawania nowych gatunków. Niestety nie wiemy jeszcze, kto był bezpośrednim antenatem współczesnego człowieka. Przez wiele lat uważano, że człowiekowate pochodziły od australopiteków. Obecnie po odnalezieniu kenyanthropus, żyjących ok. 3,5 mln lat temu sprawa sukcesji uległa komplikacji. Zobacz też: antropologia, historia, prehistoria. Link zewnętrzny: [http://www.ewolucja.org/d3/d35.html antropogeneza] Kategoria:Antropologia !

Ssaki

Ssaki (Mammalia) - zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, obecnością owłosienia (włosy lub futro) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). U ssaków występuje serce o całkowicie oddzielonych od siebie 2 komorach i 2 przedsionkach oraz odrębne krążenie płucne i przepona oddzielająca jamę piersiową od brzusznej. Układ pokarmowy w zależności od pobieranego pokarmu cechuje się rozmaitymi przystosowaniami (np. złożony żołądek przeżuwaczy bądź żołądek małp liściożernych m.in. z rodzaju Colobus). Zęby ssaków osadzone są w zębodołach. Dobrze rozwinięty mózg zawiaduje zazwyczaj dobrze rozwiniętymi zmysłami węchu, wzroku i słuchu. Poza stekowcami wszystkie ssaki są żyworodne. U torbaczy nie występuje prawdziwe łożysko. Ssaki zamieszkują zarówno środowiska wodne (walenie), jak i lądowe (większość), opanowały także przestrzeń powietrzną (nietoperze). Obecnie żyje na świecie około 4500-5000 gatunków ssaków (w zależności od systemu klasyfikacji). Gromada powstała ok. 200 mln lat temu z kopalnych gadów ssakokształtnych z rzędu terapsydów (Therapsida), żyjących w permie i triasie. Ssaki dzielą się na 3 podgromady: PODGROMADA: ssaki jajorodne (Prototheria) - prassaki
- Rząd: stekowce (Monotremata) PODGROMADA: † Allotheria
- Rząd: † wieloguzkowce (Multituberculata) PODGROMADA: ssaki żyworodne (Theria)
- Szczep: † trójguzkowce (Trituberculata)
  - Rzędy: † symetrodonty (Symmetrodontia)
  - † pantoteria (Pantotheria)
- Szczep: ssaki niższe (Metatheria)
  - Rząd: torbacze (Marsupialia)
- Szczep: łożyskowce (ssaki wyższe) (Placentalia=Eutheria).
  - Rzędy: owadożerne (Insectivora)
  - ryjkonosy (Macroscelidea)
  - wiewióreczniki (Scandentia)
  - latawce (Dermoptera)
  - nietoperze (Chiroptera)
  - naczelne (Primates)
  - † pradrapieżne (Creodonta)
  - † teniodonty (Taeniodontia)
  - drapieżne (Carnivora)
  - szczerbaki (Xenarthra)
  - łuskowce (Pholidota)
  - zajęczaki (Lagomorpha)
  - gryzonie (Rodentia)
  - † prakopytne (Condylarthra)
  - † tilodonty (Tillodontia)
  - † amblipody (Amblypoda)
  - syreny (Sirenia)
  - trąbowce (Proboscidea)
  - góralki (Hyracoidea)
  - † desmostylia (Desmostylia)
  - † embritopody (Embrithopoda)
  - † notoungulaty (Notoungulata)
  - † astrapoteria (Astrapotheria)
  - † litopterny (Litopterna)
  - nieparzystokopytne (Perissodactyla)
  - mrówniki (Tubulidentata)
  - parzystokopytne (Artiodactyla)
  - walenie (Cetacea) († - rzędy wymarłe) Zobacz też: teriologia, ssaki niższe ! Kategoria:Strony przeglądowe zh-min-nan:Chhī-leng tōng-bu̍t ko:포유류 ms:Mamalia ja:哺乳類 simple:Mammal th:สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

Naczelne

Naczelne (Primates) - rząd w obrębie ssaków łożyskowych. Dzieli się na dwa podrzędy: małpiatki i małpy właściwe. Najstarsze małpy znane są z eocenu (rodzaj Eosimias). Podział na małpy szerokonose i wąskonose nastąpił dość wcześnie. Już w miocenie istniały dwie niezależne linie rozwojowe małp (nadrodziny): wąskonose (Cercopithecoidea) i małpy człekokształtne (Hominoidea). Spośród najwcześniejszych człekokształtnych warto wymienić:
- propliopiteki z oligocenu (rodzaje Propliopithecus, Aegyptopithecus, Oligopithecus)
- pliopiteki (Pliopithecus, Proconsul) (datowane na 30 i 20 mln lat, odpowiednio)
- ramapiteki
- driopiteki (Kenyapithecus, Ramapithecus, Dryopithecus) ------- Na rząd naczelnych składają się dwa podrzędy i następujące rodziny: (w nawiasie podano liczbę gatunków)
- Podrząd: małpiatki (Prosimii)
  - Rodzina: lemurki (Cheirogaleidae) [7]
  - Rodzina: lemurowate (Lemuridae) [10]
  - Rodzina: indrysowate (Indriidae) [5]
  - Rodzina: palczakowate (Daubentoniidae) [1]
  - Rodzina: lorisowate (Loridae) [6]
  - Rodzina: galagowate (Galagonidae) [11]
  - Rodzina: wyraki (Tarsiidae) [5]
- Podrząd: małpy (Anthropoidea)
  - Rodzina: pazurkowce (Callitrichidae) [26]
  - Rodzina: płaksowate (Cebidae) [58]
  - Rodzina: makakowate (Cercopithecidae) [81]
  - Rodzina: gibonowate (Hylobatidae) [11]
  - Rodzina: człowiekowate (Hominidae) [5] Kategoria:ssaki ko:영장류 ja:サル目

Gatunek (biologia)

Gatunek - zbiór, populacja złożona z osobników mających podobne cechy, które są przekazywane płodnemu potomstwu; innymi słowy gatunek to jednostka biologiczna dysponująca wspólną pulą genową.

Wstęp

Gatunek to pojęcie wieloznaczne, przy czym znaczenie tego terminu bardzo zależy od kontekstu, w jakim występuje. Mianem gatunku biologicznego określa się grupę naturalnych populacji, których osobniki krzyżują się lub mogą się ze sobią krzyżować, wydając płodne potomstwo; grupa ta jest jednak izolowana od innych grup populacji, a geny poszczególnych osobników przekazywane są wyłącznie w obrębie tej grupy populacji. Jedna z nowszych definicji gatunku (Mayr, 1982) mówi, że gatunek to wspólnota rozrodcza populacji, izolowana rozrodczo od innych wspólnot, która zajmuje określoną niszę ekologiczną.

Pula genowa

Suma genomów gatunku zwana pulą genową zawiera pewien zasób dostępnej gatunkowi informacji genetycznej, opisującej cechy organizmów, które do niego należą.

Powstawanie nowych gatunków

Proces powstawania nowych gatunków to specjacja. Wyróżnia się specjację sympatryczną (kiedy bariera między gatunkami zasiedlającymi ten sam obszar ma charakter behawioralny lub genetyczny) i alopatryczną (kiedy gatunki potomne powstają w wyniku pojawienia się bariery geograficznej między populacjami). Trwałość cech gatunku wynika z niepłodności międzygatunkowych krzyżówek.

Nazewnictwo taksonomiczne

Nazwę gatunkową zapisujemy stosując binominalne (podwójne) nazewnictwo, pierwszy człon oznaczać będzie rodzaj, a drugi gatunek.

Zobacz też


- przegląd zagadnień z zakresu biologii
- L. Kategoria:Taksonomia Kategoria:Ewolucja Kategoria:Biologia ms:Spesies ja:種 (生物) th:สปีชีส์

Człowiek rozumny

Człowiek rozumny
250px
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens
(z zasobów misji Pioneer 11)
Systematyka biologiczna
Królestwo:zwierzęta
Typ:strunowce
Podtyp:kręgowce
Gromada:ssaki
Rząd:naczelne
Rodzina:człowiekowate
Rodzaj:człowiek
Gatunek:człowiek rozumny
podgatunki:H. sapiens sapiens
H. sapiens neanderthalensis
Nazwa systematyczna
Homo
Człowiek rozumny - jedyny występujący obecnie gatunek z rodzaju człowiek (Homo) zamieszkujący cała Ziemię. Trwaja spory czy człowiek neandertalski, który zamieszkiwał Europę podczas ostatniego zlodowacenia jest podgatunkiem człowieka rozumnego, czy osobnym gatunkiem. Jeśli uznać by go za podgatunek wówczas wszyscy obecnie żyjący ludzie zaliczają się do podgatunku człowiek współczesny (Homo sapiens sapiens). Kategoria:ssaki Kategoria:Człowiekowate

2004


- 2004 roa-rup:2004 zh-min-nan:2004 nî als:2004 ko:2004년 ms:2004 ja:2004年 simple:2004 th:พ.ศ. 2547

Indonezja

Indonezja – wyspiarskie państwo w Azji Południowo-Wschodniej, którego stolicą jest Dżakarta z 8,4 mln mieszkańców.

Etymologia nazwy kraju

Nazwa Indonezja wywodzi się z dwóch słów - z łaciny "indus" (oznaczającego Indie) i greckiego słowa "nesos" (co oznacza wyspy).

Symbole narodowe


- Godło przedstawia mitycznego ptaka Garudę, złotego orła reprezentującego twórczą energię. Kolor złoty oznacza wielkość narodu Indonezji a czarny przyrodę. Skrzydła orła składają się z 17 piór, na ogonie osiem i na szyi 45. Liczby te układają datę proklamacji niepodległości Indonezji 17 sierpnia 1945. W szponach orła widnieje szarfa z napisem Bhinneka Tunggal Ika (jedność w różnorodności). Jest to stare motto jawajskie które oznacza jedność Indonezyjczyków pomimo ich odrębności etnicznych i kulturowych. Tarcza jest symbolem ochrony państwa. Na tarczy umieszczone pięć symboli oznacza pięć podstawowych zasad funkcjonowania państwa (Pancasila). Gwiazda o kolorze złotym reprezentuje wiarę w Boga, łańcuch sprawiedliwość, drzewo banian jedność Indonezji, głowa bawołu demokrację a kłos ryżu i gałązka bawełny, równość.
- Flaga jest podobna do polskiej flagi, tylko kolory są odwrócone: czerwony jest na górze, biały na dole. Kolor czerwony reprezentuje wolność i odwagę, kolor biały czystość i sprawiedliwość. Barwy flagi nawiązują do średniowiecznego cesarstwa Madjapahit.
- Hymnem jest Indonesia Raya (Wielka Indonezja), który powstał on w 1928 roku.

Ustrój polityczny

Indonezja jest republika. Głową państwa jest prezydent wybierany na 5 lat kadencji przez Doradcze Zgromadzenie Ludowe. Władza ustawodawcza należy do parlamentu (z 500 miejsc 100 obsadza prezydent) o 5-letniej kadencji. Rząd pod kierownictwem prezydenta sprawuje władzę wykonawczą. Władza sądownicza należy do Sąd Najwyższego, którego członków wybiera prezydent. władza ustawodawcza
- Parlament: Izba Reprezentantów (Dewan Perwakilan Rakyat) władza wykonawcza
- Rząd
- Prezydent, Szef rządu władza sądownicza
- Sąd Najwyższy (Mahkamah Agung) Izba Reprezentantów Rozkład miejsc według partii:
- Demokratyczna Partia Indonezji — Walka (PDI-P): 153
- Wspólny Sekretariat Grup Funkcjonalnych (GOLKAR): 120
- Zjednoczona Partia na rzecz Rozwoju (PPP): 58
- Partia Przebudzenia Narodowego (PKB): 51
- Partia Mandatu Narodowego (PAN): 34
- Partia Sprawiedliwości i Jedności (PKP): 4
- Demokratyczna Partia Indonezji (PDI): 2
- inne: 40

Podział administracyjny

Indonezja jest podzielona na 31 prowincji, w tym trzy (Aceh, Dżakarta i Jogyakarta) okręgi specjalne.
- Zachodnia Nowa Gwinea:
  - Irian Zachodni (Irian Jaya Barat)
  - Papua (dawniej Irian Jaya); wniosek o rozdzielenie prowincji na Papua Tengah (Środkowa Papua) i Papua Timur (Papua Wschodnia) nie został przyjęty przez rząd
- Jawa:
  - Banten
  - Środkowa Jawa (Jawa Tengah)
  - Wschodnia Jawa (Jawa Timur)
  - Zachodnia Jawa (Jawa Barat)
  - Dżakarta (okręg specjalny)
  - Jogyakarta (okręg specjalny)
- Kalimantan (indonezyjska część Borneo)
  - Południowy Kalimantan (Kalimantan Selatan)
  - Środkowy Kalimantan (Kalimantan Tengah)
  - Wschodni Kalimantan (Kalimantan Timur)
  - Zachodni Kalimantan (Kalimantan Barat)
- Archipelag Moluków:
  - Moluki (Maluku)
  - Północne Moluki (Maluku Utara)
- Bali i Małe Wyspy Sundajskie
  - Bali
  - Wschodnie Małe Wyspy Sundajskie (Nusa Tenggara Timur)
  - Zachodnie Małe Wyspy Sundajskie (Nusa Tenggara Barat)
- Celebes
  - Gorontalo
  - Południowo-Wschodni Celebes (Sulawesi Tenggara)
  - Południowy Celebes (Sulawesi Selatan)
  - Północny Celebes (Sulawesi Utara)
  - Środkowy Celebes (Sulawesi Tengah)
  - Zachodni Celebes (Sulawesi Barat)
- Sumatra
  - Aceh (okręg specjalny)
  - Bangka-Belitung
  - Bengkulu,
  - Jambi
  - Lampung
  - Południowa Sumatra (Sumatera Selatan)
  - Północna Sumatra (Sumatera Utara)
  - Riau
  - Wyspy Riau (Kepulauan Riau)
  - Zachodnia Sumatra (Sumatera Barat)

Demografia

Więcej: Demografia Indonezji Ludność Indonezji jest bardzo zróżnicowana pod względem etnicznym, językowym i religijnym. Ogółem występuje ok. 300 grup etnicznych posługujących się ok. 250 odrębnymi językami (razem z dialektami 583). Oficjalnym jezykiem jest Bahasa Indonesia. Najliczniejsze grupy etniczne to:
- Jawajczycy (46,4%)
- Sundajczycy (12,9%)
- Madurowie (5,6%)
- Malajowie
- Minangkabau
- Bugijczycy
- Batakowie
- Balijczycy
- Aczinowie Większość mieszkanców Indonezji jest wyznawcami Islamu. Najliczniejsze grupy religijne to:
- muzułmanie: 87%
- protestanci: 7%
- katolicy: 3%
- hinduiści: 2,0%
- buddyści: 1%

Geografia

Indonezja jest państwem wyspiarskim położonym na 18 108 wyspach. Około 6 tys. z nich jest zamieszkała. Należą one do Archipelagu Malajskiego. Wyspy Indonezji rozciągają się na długości ponad 5 tys. km wzdłuż równika i na długości 1750 km z południa na północ. Ich brzegi opływają Ocean Spokojny i Indyjski. Na wyspach znajdują się liczne wulkany. Indonezja jest często nękana przez trzęsienia ziemi i tsunami. Najważniejsze wyspy Indonezji to:
- Sumatra
- Jawa
- Borneo
- Celebes (Sulawesi)
- Nowa Gwinea (część zachodnia należy do Indonezji - prowincja Irian Zachodni, natomiast część wschodnia stanowi niepodległe państwo Papua-Nowa Gwinea) Mniejsze indonezyjskie wyspy:
- Madura
- Halmahera
- Amboinia
- Riau (Kepulauan Riau - Wyspy Riau)
- Małe Wyspy Sundajskie
  - Bali
  - Sumbawa
  - Sumba
  - Surabaya
  - Flores
  - Lombok
  - Timor (zachodnia część należy do Indonezji, natomiast część wschodnia stanowi niepodległe państwo Timor Wschodni)
- Moluki
  - Ambon
  - Bacan
  - Buru
  - Saparua
  - Seram
  - Sula
- Krakatau Rzeki Indonezji: Kapuas, Barito, Mahakam (Borneo), Hari, Kampar, Musi (Sumatra), Solo (Jawa), Mamberamo, Digul (Nowa Gwinea).

Gospodarka

Na wyspach indonezyjskich panują warunki wilgotne, tworzące lasy równikowe. Dlatego też możliwości rozwiniętej uprawy są dosyć ograniczone. Indonezja jest krajem raczej rolniczym, odgrywającym ważną rolę w gospodarce światowej jako dostawca kauczuku, pieprzu, chininy. Jest też ogromnym producentem ropy, cyny. Gospodarka rolno-plantacyjna daje około 60% dochodu narodowego. Trudny teren do zagospodarowania daje Indonezji niecałe 15% powierzchni kraju. Głównymi uprawami są ryż, drzewo kauczukowe, herbata, tytoń, różne egzotyczne przyprawy, palma oleista itp.

Zobacz też


- wyspy Indonezji
- wyspy świata,
- wyspy Azji

Linki zewnętrzne


- [http://www.indonezja.plocman.pl/www/index2.html Ambasada Republiki Indonezji w Polsce]
- [http://cia.gov/cia/publications/factbook/geos/id.html C.I.A. Factbook] Kategoria:Indonezja Kategoria:Państwa Azji zh-min-nan:Ìn-nî ko:인도네시아 ms:Indonesia ja:インドネシア simple:Indonesia th:ประเทศอินโดนีเซีย

Flores (wyspa)

Flores (z port. "wyspa kwiatów") to indonezyjska wyspa wchodząca w skład Małych Wysp Sundajskich. Druga co do wielkości wyspa tego archipelagu. Na południowy-wschód od wyspy położona jest wyspa Timor, na południowy-zachód wyspa Sumba, a na północ Celebes. right Powierzchnia: 14,1 tys. km²
- Liczba mieszkańców:
- Główne miasta: Edeh, Maumere
- Podział administracyjny (dystykty): Manggarai, Ngada, Ende, Sikka and Flores Timur

Warunki naturalne

Wyspa jest górzysta (najwyższy szczyt 2382 m n.p.m.), rozciąga się w kierunku równoleżnikowym. Na wyspie znajdują się liczne czynne i nieczynne wulkany, a region jest aktywny tektonicznie. Znaną atrakcją przyrodniczą i turystyczną jest wygasły wulkan Kelimutu z trzema kolorowymi jeziorami. Wulkan uważany jest przez ludność tubylczą za świętę górę, wierzą oni, że jest to miejsce przebywania duchów. Jeziora co pewien czas zmieniają swoje kolory.

Flora

Roślinność to lasy tropikalne i sawanny.

Fauna

Na położonej w pobliżu wyspie Komodo żyją w stanie dzikim wiekie gady warany z Komodo (varanus komodoensis), ze względu na wygląd i mięsożerność zwane "smokami".

Ochrona przyrody

Na Flores znajdują się dwa parki narodowe: Park Narodowy Kelimutu i Park Narodowy Komodo oraz liczne rezerwaty przyrody.

Gospodarka

Uprawa ryżu, kukurydzy, palmy kokosowej i kawy.
- Hodowla bydła.
- Turystyka.

Homo floresiensis

Homo floresiensis to odkryty niedawno nowy gatunek człowieka, występujący na wyspie jeszcze około 18 tys. lat temu. ---- Nazwa Flores odnosi się także do:
- Flores - wyspy w archipelagu Azorów
- Flores (Gwatemala) - miasta w Gwatemali
- Flores - morza oblewającego wybrzeża wyspy Flores Kategoria:Wyspy Indonezji Kategoria:Małe Wyspy Sundajskie ko:플로레스 섬 ja:フローレス島 (インドネシア)

Homo habilis

Człowiek zręczny
Systematyka biologiczna
Królestwo: zwierzęta
Typ: strunowce
Podtyp: kręgowce
Gromada: ssaki
Rząd: naczelne
Rodzina: człowiekowate
Rodzaj: człowiek
Nazwa systematyczna
Homo habilis
Homo habilis (człowiek zręczny) - hominid z Afryki wschodniej, żyjący 2,4-1,5 mln lat temu. Miał od ok. 100 do ok. 125 cm wzrostu i 45 kg wagi. Objętość mózgu H. habilis wynosiła 560-700 cm3 mózgu. Nazwa "człowiek zręczny" została mu nadana, ponieważ uznano go za twórcę narzędzi kamiennych znalezionych w złożach sprzed 1,8 mln lat. Wytwarzał ostre odłupki, uderzając jednym kamieniem o drugi (kultura olduwajska). Do gatunku tego niektórzy badacze zaliczają też Homo rudolfensis. Szczątki Homo habilis znane są ze sławnego stanowiska w wąwozie Olduvai w Tanzanii. Zobacz też: kultury paleolitu, ewolucja człowieka, typologia antropologiczna. Kategoria:paleoantropologia Habilis]] [[ast:Homo habilis ko:호모 하빌리스 ja:ホモ・ハビリス

Homo erectus

Homo erectus (Człowiek wyprostowany) syn. pitekantrop (Homo erectus syn. Pithecanthropus erectus) - gatunek człowiekowatych uznawany za przodka człowieka współczesnego. Żył przypuszczalnie od około 2 milionów do 300 tysięcy lat temu. W porównaniu do Homo habilis miał mniej spłaszczone czoło i mniejsze zęby. Posiadał mózg o wielkości około 3/4 mózgu człowieka współczesnego. Wzrost od 130 do 170 cm. Pitekantrop miał niewielką pojemność puszki mózgowej, masywną żuchwę bez bródki, niskie, cofnięte czoło z prostoliniowym zarysem grubych wałów nadoczodołowych i potężne kłykcie potyliczne zestawiające czaszkę z kręgosłupem. Pitekantrop poruszał się w postawie wyprostowanej. Posługiwał się on prymitywnymi narzędziami kamiennymi. Budował szałasy. Jako jeden z pierwszych człowiekowatych polował i żywił się większymi zwierzętami. Na pewnych stanowiskach archeologicznych związanych z Homo erectus (między innymi na terenie Francji i Chin) znaleziono ślady wskazujące na kontrolowane użycie ognia, ale wydaje się, że nie była to często spotykana umiejętność. Kategoria:paleoantropologia Erectus ja:ホモ・エレクトス

Homo ergaster

Homo ergaster
Systematyka biologiczna
Królestwo:zwierzęta
Typ:strunowce
Podtyp:kręgowce
Gromada:ssaki
Rząd:naczelne
Rodzina: człowiekowate
Rodzaj: człowiek
Gatunek: Homo ergaster
Nazwa systematyczna
Homo ergaster
Homo ergaster - hominid z wczesnego plejstocenu żyjący ok. 1,9-1,7 mln lat temu, zwany czasem "afrykańskim H. erectus". Charakteryzował się wysoką zaokrągloną czaszką i szkieletem w ogólnych zarysach podobnym do naszego. Miał wzrost ok. 180 cm i smukłą budowę ciała z długimi kończynami, pojemność puszki mózgowej ocenia się na 800-900 cm3. Najprawdopodobniej jadał mięso, a jego zęby policzkowe nie były duże. Najbardziej znanym okazem tego gatunku jest szkielet dziecka zwany "chłopcem znad jeziora Turkana", odkryty przez Richarda Leakeya. Szczątki te datuje się na co najmniej 1,6 mln lat. Najwięcej odkryć dokonano na terenie Kenii. Prawdopodobnie H. ergaster lub jego bliski krewniak był gatunkiem, kóry rozpoczął ekspansję z Afryki. Zobacz też ewolucja człowieka Kategoria:paleoantropologia Ergaster ja:ホモ・エルガステル

Homo heidelbergensis

Homo heidelbergensis
Systematyka biologiczna
Królestwo:zwierzęta
Typ:strunowce
Podtyp:kręgowce
Gromada:ssaki
Rząd:naczelne
Rodzina: człowiekowate
Rodzaj: człowiek
Gatunek: Homo heidelbergensis
Nazwa systematyczna
Homo heidelbergensis
Homo heidelbergensis - gatunek człowieka; żył około 600 tys. lat temu w Afryce i Europie i być może Chinach. W miarę poznawania gatunku coraz większa liczba uczonych skłania się do zdania, że zebrane pod tą nazwą szczątki mogą należeć do różnych gatunków. W Europie człowiek heidelberski lub gatunek z nim blisko spokrewniony dał początek grupie hominidów obejmującej m.in. neandertalczyka, który zamieszkiwał Europę i zachodnią Azję od 200 do 30 tys. lat temu. Kategoria:paleoantropologia Heidelbergensis ja:ホモ・ハイデルベルゲンシス

Pismo

Pismo to system umownych znaków, za pomocą których można utrwalić język mówiony. Jest wiele sposobów zapisu mowy. Generalnie można je podzielić na zapis dźwięków oraz zapis znaczeń. Większość systemów pisma to systemy mieszane fonetyczno-znaczeniowe. Badania medyczne pokazują, że przy czytaniu pisma znaczeniowego aktywność obszarów mózgu rozkłada się inaczej niż przy czytaniu pisma fonetycznego. Pismem fonetycznym zajmuje się głównie lewa półkula, natomiast znaczeniowym prawa. W większości współczesnych języków europejskich używa się sytemu mieszanego i tak:
- słowa są zapisywane fonetycznym systemem alfabetycznym
- nazwy własne są zapisywane fonetycznym systemem alfabetycznym
- systemem znaczeniowym zapisuje się m.in.:
  - liczby są zapisywane systemem znaczeniowym, bardzo rzadko zapisuje się je fonetycznie. Tak więc zwykle 120 a nie 'sto dwadzieścia'
  - nazwy substancji chemicznych, np. zapis HCl występuje znacznie częściej niż zapis kwas solny W większości z tych języków jednak w zapisie słów "normalnych" istnieją obok elementów fonetycznych również elementy znaczeniowe - wiele allomorfów zapisuje się w ten sam sposób pomimo odmiennego ich brzmienia. W języku polskim dotyczy to głównie dźwięczności spółgłoski końcowej (np. chleb i chleba choć b w chleb wymawiane jest zwykle p). W języku angielskim zjawisko to ma znacznie większy zasięg. Np.:
- do /du/
- does /daz/
- don't /dont/ Trzy fonetycznie różne allomorfy (/du/, /da/ i /do/) są tu zapisywanie w ten sam sposób ze względu na wspólne znaczenie. W piśmie angielskim to zjawisko występuje tak często, że można mieć wątpliwości czy zasadne jest określanie go pismem fonetycznym. Zaburzenie odwzorowywania znaków nazywa się dysgrafią. Dla porównania, w piśmie japońskim używa się:
- Dla większości "normalnych" słów sytemu znaczeniowego kanji
- Dla końcówek gramatycznych oraz rzadszych "normalnych" słów fonetycznego systemu sylabicznego hiragana.
- Dla japońskich nazw własnych używa się systemu sylabicznego hiragana. Wiele nazw własnych zapisuje się systemem znaczeniowym kanji.
- Dla zapożyczeń z języków zachodnich oraz dla zachodnich nazw własnych używa się fonetycznego systemu sylabicznego katakana.
- Do niektórych nazw obcych (np. skróty nazw organizacji) używa się romaji, czyli alfabetu łacińskiego.
- Czasem używa się romaji lub hiragana do wszystkiego w sytuacjach, w których trudno było by używać innych systemów. Typy pisma:
- piktograficzne (obrazkowe) - przedmioty i czynności zapisywane są za pomocą piktogramów (obrazków)
- ideograficzne - idee i pojęcia zapisywane są za pomocą ideogramów, np. kanji
- fonetyczne - symbole przedstawiają dźwięki
  - pismo sylabiczne - symbole oznaczają sylaby, np. katakana i hiragana
  - pismo spółgłoskowe - symbole oznaczają spółgłoski, np. alfabet hebrajski
  - pismo głoskowe - symbole oznaczają spółgłoski i samogłoski, np. alfabet łaciński, alfabet grecki, cyrylica, głagolica
- pismo ideograficzno-fonetyczne Zobacz też: cyfra, czcionka, font, kaligrafia, pismo supełkowe, bustrofedon. ---- Kategoria:Pismo

Muzyka

Muzyka – sztuka organizacji dźwięków, które w realizacji przebiegają przede wszystkim w czasie. Jeden z przejawów ludzkiej kultury. Można przyjąć, że muzyka od zawsze towarzyszyła człowiekowi w pracy, zabawie, odpoczynku oraz w obrzędach, najpewniej również od początku łączona była z tańcem i słowem. Z początku muzyka służyła celom praktycznym – pomagała w pracy zespołowej, była formą komunikacji, później stała się także elementem tożsamości zbiorowej. Z czasem wykształciła się jako jedna z gałęzi sztuki. Budulcem muzyki są struktury dźwiękowe, na które składają się dźwięk oraz cisza między nimi. Muzyka powstaje jako efekt oddziaływania struktur dźwiękowych na świadomość słuchacza. Jest zjawiskiem odbieranym subiektywnie, zależnym od indywidualnych skłonności, wcześniejszych doświadczeń, społecznych kryteriów wartości, jak również od sposobu organizacji dźwięków. Od mowy ludzkiej różni się znacznie większą abstrakcyjnością przekazywanych treści, oraz wykorzystaniem oprócz głosu ludzkiego również instrumentów muzycznych. W tradycyjnym i najbardziej rozpowszechnionym ujęciu, struktury muzyczne składają się z rytmu, melodii oraz harmonii. Muzykę można klasyfikować na wiele sposobów, np.: Forma przekazu:
- muzyka ludowa – przekazywana poprzez naśladownictwo
- muzyka profesjonalna – przekazywana poprzez notację muzyczną Środki wykonawcze:
- muzyka wokalna
- muzyka instrumentalna
muzyka wokalno-instrumentalna Ilość wykonawców:
- muzyka solowa
- muzyka kameralna
- muzyka orkiestrowa lub muzyka chóralna Przeznaczenie:
- muzyka obrzędowa
- muzyka koncertowa
- muzyka taneczna
- muzyka sceniczna - opera, balet, muzyka teatralna, muzyka filmowa Cechy formalne i genetyczne:
- muzyka poważna
- muzyka rozrywkowa
- jazz
- rock Ze względu na cechy stylistyczne dzieli się też muzykę według epok. Mówi się o:
- muzyce renesansowej
- muzyce barokowej
- muzyce klasycznej
- muzyce romantycznej
- muzyce współczesnej Hasła związane z muzyką:
- przegląd zagadnień z zakresu muzyki
  - teoria muzyki
  - notacja muzyczna
  - śpiew
  - zespół muzyczny
  - forma muzyczna
- gatunki muzyczne
  - muzyka klasyczna
  - muzyka współczesna
  - muzyka ludowa
  - muzyka rozrywkowa
  - muzyka filmowa
- instrumenty muzyczne
- noty biograficzne
  - choreografowie
  - dyrygenci
  - polscy kompozytorzy
  - polscy kompozytorzy muzyki poważnej
  - instrumentaliści
  - śpiewacy operowi
- muzyka baletowa
- opera
  - polskie teatry operowe
  - polscy śpiewacy operowi
- operetka
- teatry muzyczne
- festiwale muzyczne
- wielkie dzieła muzyczne
- muzyka - przegląd chronologiczny Zobacz też:
- muzyka polska
- muzyka irlandzka
- festiwale
- Idol (program telewizyjny).
- Droga do Gwiazd (program telewizyjny) Kategoria:Muzyka Kategoria:Taniec kategoria:Instrumenty muzyczne fiu-vro:Muusiga ko:음악 ms:Muzik ja:音楽 simple:Music th:ดนตรี

Antropologia

Antropologia (gr. anthropos – człowiek, logos – nauka) jest nauką, która zajmuje się badaniem zmienności człowieka jako jednostki i jako społeczności. W znaczeniu obszerniejszym wykorzystuje wiele nauk zajmujących się w mniejszym lub większym stopniu człowiekiem i jego życiem (medycyna, psychologia, socjologia), jednakże uwzględnia je o tyle, o ile ich zdobycze mają znaczenie dla zrozumienia właściwości i rozwoju człowieka. Antropologia w ściślejszym tego słowa znaczeniu jest gałęzią nauk przyrodniczych zajmującą się człowiekiem i rasami etnograficznymi człowieka w sposób podobny, w jaki entomologia zajmuje się owadami. Antropologia posługuje się narzędziami takimi jak reszta nauk porównawczych, a do najważniejszych z nich należą:
- antropometria
- genetyka
- statystyka Najważniejsze dziedziny antropologii to:
- antropologia fizyczna (czyli biologia porównawcza człowieka)
- antropologia kulturowa
- archeologia
- lingwistyka
- paleoantropologia

Początki antropologii

Antropologia jako osobna gałąź wiedzy ludzkiej istnieje stosunkowo krótko. Wprawdzie jej początków doszukiwać się można już w starożytnej Grecji, w pismach Herodota, Hipokratesa i innych, naukowe jednak ujęcie i podstawy tej dziedziny wiedzy ludzkiej przedstawił dopiero chirurg francuski Paul Broca. On pierwszy określił dokładnie zadania antropologii i opracował metody jej badań, kładąc tym samym podwaliny pod tę nową dziedzinę wiedzy. W roku 1859 założył w Paryżu pierwsze Towarzystwo Antropologiczne, a w 1876 r. powstała tam z jego inicjatywy pierwsza szkoła antropologiczna: L'Ecole d'Antropologie de Paris. W Polsce początków antropologii możemy się dopatrywać już na przełomie XIII i XIV wieku, w pismach prawie legendarnego polskiego kronikarza Dzierzwy (Mierzwy), któremu udało się wywieść pochodzenie Polaków od Jozefata. Pomijając ten tyleż starodawny, co anegdotyczny przyczynek do antropologii, należy jednak uwzględnić wkład innych polskich uczonych zajmujących się nauką o człowieku, takich jak Jędrzej Śniadecki, który już w 1811 r. w swej "Teorji jestestw organicznych" nakreślił jako pierwszy w Polsce zarys tej nauki. Współcześnie z działalnością antropologiczną Paula Broca w Paryżu na Uniwersytecie Jagiellońskim wykładał antropologię znany naukowiec i lekarz Józef Majer (1808-1899). Dzięki temu uczonemu powstała w 1876 przy Akademii Umiejętności w Krakowie Komisja Antropologiczna.

Zobacz też


- antropogeneza, etnologia, etnografia, proksemika, rasa, typologia antropologiczna
- najważniejsze nurty w antropologii i ich przedstawiciele
- przegląd zagadnień z zakresu antropologii Kategoria:Antropologia zh-min-nan:Jîn-lūi-ha̍k ko:인류학 ms:Antropologi ja:人類学 simple:Anthropology th:มานุษยวิทยา

Kora mózgu

Kora mózgu - struktura mózgu zbudowana z istoty szarej, którą stanowią komórki neuronów. Jest bardzo silnie pofałdowana, dzięki czemu przy niewielkiej objętości zajmuje sporą powierzchnię - dane co do tego są skrajne: od pow. stolika aż po boisko do tenisa. Kora mózgowa odbiera i analizuje informacje z narządów zmysłów. Odbywają się w niej także procesy skojarzenia, stąd też wysyłane instrukcje określające reakcje ruchowe. Odpowiada za czucie somatyczne, widzenie, słyszenie, uczenie się oraz planowanie i polecenie ruchów. Dzieli sie na korę starą (układ limbiczny), odpowiadającą zastany emocjonalne i popędy oraz kontrolę podwzgórza i korę nową. Kategoria:Układ nerwowy

Enrique of Melaka

:This article discusses the slave and interpreter of Ferdinand Magellan. For Henry the Black, duke of Bavaria from 1120 to 1126, see Henry IX, Duke of Bavaria. Enrique of Malacca (“Henry the Black”) or Enrique de Malaca, may be historically significant as the first person to circumnavigate the world. He was never to be honored for so doing. Henry was the slave and interpreter of Magellan to the natives in the Philippines. It is a subject of dispute as to whether he is originally from Sumatra in Indonesia, Malacca in Malaya or Cebu in the Philippines. He has been given the appellation of Panglima Awang in the novels of the Malaysian Harun Aminurashid. He is also the center of a dispute over circumnavigation, his circumnavigation in 1521 in the Philippines or Elcano's in 1522 in Spain. The source of information on the career of Enrique Melaka is Antonio Pigafetta, Magellan's chronicler.

Origin

He was captured from Sumatra (then known as Zamatra) at the age of 12 to 18 in 1511 and became a slave of Ferdinand Magellan when Magellan was in the Moluccas in expeditions under Diego López Sequeira and Alfonso de Albuquerque. The Portuguese were colonizing parts of Malaysia and Indonesia then. Duarte Barbosa mentions a community of Filipino merchants, workers and mercenaries at Malacca at the same time that Magellan acquired Enrique there. It is very unlikely that any of the Muslim Malays would sell a fellow Muslim to a Christian, so the more likely source is the flourishing Filipino community. Bergreen's book mentions that Enrique was baptized in 1511, which is the same year as Enrique's indenture to Magellan. The first leg of Enrique's circumglobal voyage brought him to Spain with Magellan.

Approaching the Philippines

Magellan took Enrique with him when he set sail on the voyage that would bring his shipmates around the world. According to the chronicles of Pigafetta, when Magellan, Enrique and others were approaching Samar and Cebu, Enrique could not communicate with the local people. Then, as they approached a second island, a small boat approached them. Discouraged by the language barrier that he had confronted at Homonhon, Enrique did not think they would understand him. To his surprise, his greeting in Malay dialect was returned. Reluctant to enter the strange vessel, the small boat stayed by the ship. On the second island, which was then called Mazzaua there was instant communication with the eight men on a small boat approaching Magellan's party. Enrique was amazed at the fact that he could communicate with the people as they surrounded him, chattering, because he didn't quite realize that he had made it all the way around the world, back to the Malay home that he left twelve years earlier, thus making him the first man to circumnavigate the globe. Other than Magellan himself, who had been in east Indian waters before, the Spanish members of Magellan's crew still had many thousands of miles in the Indian Ocean and the Atlantic before they would have completed the last legs of their circumglobal navigation.

Magellan's Death

Magellan died in a battle in the Philippine Islands. Pigafetta writes that after Magellan's death, Enrique was legally free, but his manumission was opposed by the new commander, Duarte Barbosa. Enrique then plotted with Rajah Humabon and was able to escape. After Magellan's death at Mactan, Duarte Barbosa treated Enrique harshly and then sent him on another mission to Humabon the chief or datu of Cebu. It was here that Enrique supposedly suggested to Humabon that they invite the Spanish to a feast and slaughter them there. In any case, a banquet was had and all who attended were killed except Juan Serrano (who was left on the beach screaming not to be left behind)

Points of Dispute


- That Enrique was either originally from Malaysia, Indonesia or Cebú, Philippines.
- That Enrique spoke in the Malaysian, the lingua franca of the region or in ancient Cebuano or the language of Mazzao/ Masao.

Reference

Acknowledgements to Mr. [mailto:phix7@yahoo.com Nestor Enriquez] for information. The above article is a rewrite from an e-mail account from Mr. Nestor Enriquez and based on Pigafetta's account. Mr. Néstor Enríquez is a descendant of Henry the Black.

See also


- Henry(Enrique) interpreter of Magellan
- Battle of Mactan

External links


- [http://webtext.library.yale.edu/beinflat/pre1600.MS351.htm Yale notes on Pigaffetta]
- [http://members.tripod.com/philipppines/mazaua.htm　 Notes on Mazaua]
- [http://members.tripod.com/philipppines/mazauatime.htm Notes on Pigafetta, Mazua, Ginés de Mafra another seaman of Magellan]
- [http://firstcircumnavigator.tripod.com/enrique1.htm Enrique]
- [http://firstcircumnavigator.tripod.com/Mazaua.htm Translations of Pigafetta ]
- [http://firstcircumnavigator.tripod.com/ First circumnavigator]
- [http://www.histal.umontreal.ca/pdfs/La%20vuelta%20al%20mundo%20en%20ochenta%20lenguas.pdf Spanish PDV Enrique de Malacca]
- [http://www.lakbay.net/bahandi/pueblo.html Magellan may have known about the Philippines from a previous trip to the Moluccas] Category:Slaves Category:People of the Philippines Category:Spanish colonial period in the Philippines Category:Exploration

BIELIZNA sylwester w grach online casinos tuszcze apartment madrid










































:: RELATED NEWS ::
Zentralafrikanisches Kaiserreich
---Sidenote START---
Die Zentralafrikanische Republik ist ein Staat in Zentralafrika. Sie grenzt (im Uhrzeigersinn von Norden) an den Tschad, den Sudan, die Demokratische Republik Kongo, die Republik Kongo und