:: wikimiki.org ::

Człowiekowate

Człowiekowate

ja:ヒト科 Człowiekowate (Hominidae) - hominidy - to rodzina z rzędu naczelnych, pochodząca z Afryki, do której zalicza się dwie podrodziny: Ponginae i Homininae. Do pierwszej zalicza się tylko jeden rodzaj - orangutan, do drugiej zalicza się 3 rodzaje żyjące współcześnie i kilka wymarłych. Do żyjących współcześnie zaliczamy rodzaje: szympans, goryl i człowiek. Według niektórych systematyków rodzinę człowiekowatych należy zaliczy cztery podrodziny: Ponginae, Gorillinae, Paninae i Homininae. Inni z kolei do człowiekowatych zaliczają jedynie człowieka i wymarłe gatunki blisko spokrewnione z człowiekiem. Według tych systematyków człowiekowate wraz z małpami człekokształtnymi (Pongidae) tworzą nadrodzinę człekokształtnych (Hominoidae) lub wraz z małpami człekokształtnymi i makakakowatymi (Cercopithecidae) tworzą podrząd małp wąskonosych (Cercopithecoidae).

Wymarłe gatunki blisko spokrewnione z człowiekiem

:# Homo habilis :# Homo erectus :# Homo rudolfensis :# Homo ergaster :# Homo antecessor :# Homo heidelbergensis :# Homo helmei :# Homo neanderthalensis :# Homo sapiens :# Homo sapiens sapiens Nie wiemy jeszcze, w jakim stopniu hominidy żyjące w Afryce były ze sobą skoligacone. Nie wiemy też, czy znamy już wszystkie żyjące tam gatunki. W ciągu 4,5 milionów lat swej historii hominidy uczłowieczyły się, stały się w pełni dwunożne, zaczęły zespołowo uprawiać łowiectwo, korzystać w razie potrzeby z jaskiń, posługiwać się systematycznie prymitywnymi narzędziami i w końcu je produkować. Stopniowo wywędrowały z Afryki do Azji (najstarsze znaleziska pochodzą sprzed 1,6 mln lat), Europy (najstarsze znaleziska pochodzą sprzed 1,3 mln lat) i na inne kontynenty tworząc pierwsze kultury myśliwsko-zbierackie. W ciągu ostatniego miliona przyswoiły sobie umiejętność rozniecania ognia i konstruowania domostw. Z czasem usprawniły techniki zbieraczo-łowieckie, nauczyły się rybołówstwa, produkcji broni, odzieży, ceramiki, tkactwa, aż ostatecznie przeszły do gospodarki opierającej się na rolnictwie i pasterstwie, udomowiły najpierw psa, a później inne zwierzęta, zdobyły umiejętność rozpoznawania minerałów, praktykowania górnictwa, wytwarzania sztuki i muzyki. Od pozostałych człekokształtnych odróżnia człowiekowate dwunożność, pionowa postawa ciała, esowato wygięty kręgosłup, długotrwały rozwój osobniczy, a przede wszystkim znacznie bardziej rozwinięty mózg, zapewniający m.in. zdolność do abstrakcyjnego myślenia, posługiwania się mową i wykształcenia kultury materialnej i symbolicznej. Wszystkie te cechy ciała i psychiki wytworzyły się stopniowo, w wyniku działania tych samych mechanizmów ewolucyjnych, które sterowały ewolucją innych gatunków biologicznych. Od czasów Karola Darwina (1809-1882) i jego teorii ewolucji pojawiają się przeróżne hipotezy na temat powstawania nowych gatunków. Niestety nie wiemy jeszcze, kto był bezpośrednim antenatem współczesnego człowieka. Przez wiele lat uważano, że człowiekowate pochodziły od australopiteków. Obecnie po odnalezieniu kenyanthropus, żyjących ok. 3,5 mln lat temu sprawa sukcesji uległa komplikacji. Zobacz też: antropologia, historia, prehistoria. Link zewnętrzny: [http://www.ewolucja.org/d3/d35.html antropogeneza] Kategoria:Antropologia !

Ponginae

Ponginae - jedna z dwóch podrodzin człowiekowatych. Wchodzi w skład rodziny orangowatych i obejmuje tylko gatunek orangutan. kategoria:ssaki

Orangutan

Orangutan (orang) (Pongo pygmaeus) - duży ssak z rodziny człowiekowatych, zamieszkujący lasy Sumatry i Borneo.

Opis

Orangutan to duża małpa, o długich rękach (rozstaw ramion do 225 cm) i krótkich nogach. Włosy długie, czerwonawe, rzadziej brązowe. Twarz naga, u samców występują szerokie talerze policzkowe; uszy małe przylegające. Kciuk i paluch krótkie, pozostałe palce długie.
- waga:
- samice - 40 kg
- samce - ponad 70 kg (ok. 100 kg)
- wzrost:
- samica - 110 cm
- samiec - 140 cm. Wyraz Orangutan jest wywodzony od malajskiego Orang Hutan oznaczającego leśny człowiek. Małpy te dożywają w stanie dzikim 35 lat, w niewoli nierzadko 50. Ciąża trwa 255 - 275 dni, rodzi się z reguły jedno młode o masie urodzeniowej 1200 - 1600 g. Matki opiekują się dziećmi przez 6 - 8 lat, dojrzałość płciowa jest osiągana w wieku 10 - 12 lat. Orangutany żywią się głównie owocami, liśćmi, termitami i owadami oraz jajami.

Biotop

Orangutany są małpami nadrzewnymi, spędzającymi na drzewach niemal całe życie. Można je znaleźć jedynie w lasach deszczowych na Borneo i Sumatrze. Prowadzą dzienny tryb życia, w nocy przesypiają około 12 godzin.

Taksonomia

Dwie małe, izolowane populacje na Borneo i Sumatrze klasyfikowane jako podgatunki są obecnie przez niektórych dzielone na dwa gatunki: Pongo pygmaeus na Borneo i Pongo abelii na Sumatrze (większy i jaśniejszy). Co więcej, niektórzy prymatolodzy rozpoznają trzy dalsze podgatunki orangutana na Borneo: P. p. pygmaeus w północno-zachodniej części wyspy, P. p. morio na północnym wschodzie i wschodzie, oraz P. p. wurmbii w południowo-zachodnim Borneo.

Zagrożenia

Orangutany są gatunkiem zagrożonym - liczbę dziko żyjących orangutanów szacuje się na 20-30 tysięcy. Niszczenie ich środowiska naturalnego przez wyręby i wypalanie lasów oraz działalność wydobywczą nasiliło się szczególnie w ciągu ostatniego dziesięciolecia. Wiele z tych działań jest nielegalne i ma miejsce w parkach narodowych, które oficjalnie są wyłączone z gospodarki leśnej i górnictwa. Poważnym problemem jest także uprowadzanie małych na sprzedaż, co wiąże się zwykle z zabijaniem matek. Jak inne małpy człekokształtne, orangutany są wysoce inteligentnymi zwierzętami. W połowie lat 90. XX wieku odkryto, że w jednej z populacji orangutanów osobniki regularnie posługują się narzędziami przy zdobywaniu pożywienia - odkrycia takiego dokonała wcześniej w latach 60. Jane Goodall, badając szympansy. Fakt ten został opisany w 2003 roku w periodyku Science. Orangutany są najmniej agresywnymi małpami i charakteryzują się przyjaznym nastawieniem. Notuje się również, że dzikie orangutany odwiedzają prowadzone przez ludzi ośrodki adaptacyjne dla osieroconych orangutanów, nawiązując z małymi kontakt i prawdopodobnie pomagając im w powrocie do życia w naturze. Badaczem szczególnie zasłużonym w ochronie gatunku jest Birute Galdikas. kategoria:ssaki

Zewnętrzne linki

- [http://www.duke.edu/%7Emym1/ouculturesPR.htm Orangutan Cultures Online]
- [http://www.orangutan.org/home/home.php Orangutan Foundation International] ms:Orang utan ja:オランウータン

Szympans

- szympans (Pan) - rodzaj z rodziny człekokształtynch
- szympans (Pan troglodytes) - gatunek z rodzaju Pan
- szympans karłowaty - bonobo (Pan paniscus) - gatunek z rodzaju Pan

Człowiek

250px
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens
(z zasobów misji Pioneer 11)

Systematyka biologiczna

Królestwo:	zwierzęta
Typ:	strunowce
Podtyp:	kręgowce
Gromada:	ssaki
Rząd:	naczelne
Rodzina:	człowiekowate
Rodzaj:	człowiek

Nazwa systematyczna

Homo

Człowiek (Homo) - rodzaj ssaka należący do rodziny człowiekowatych, rzędu naczelnych. Obecnie najbardziej dominująca istota na planecie Ziemia. Współcześnie występuje jedynie jeden gatunek z tego rodzaju:
- człowiek rozumny (Homo sapiens) Jeśli uzna się neandertalczyka (Homo sapiens neanderthalensis syn. H. neanderthalensis) za podgatunek człowieka rozumnego to obecnie występującą populację ludzi zalicza się do podgatunku człowiek współczesny (Homo sapiens sapiens). W 2004 roku na indonezyjskiej wyspie Flores odnaleziono kości nieznanego dotąd gatunku człowieka kopalnego, którego nazwano Homo floresiensis. Systematyka rodzaju Homo jest dotąd nie ustalona, wiadomo jedynie, że w przeszłości występowało kilka gatunków, jednak co do ich ilości i stopnia ich pokrewieństwa nadal trwają spory. Oto niektórzy przedstawiciele:
- Homo habilis
- Homo erectus
- Homo rudolfensis
- Homo ergaster
- Homo antecessor
- Homo heidelbergensis Jedną z cech wyróżniających ludzi od innych ziemskich istot jest wrodzona zdolność do opanowania umiejętności przekazywania informacji za pomocą artykułowanych dźwięków i pisma, emocji i potrzeb wyższych również za pomocą muzyki instrumentalnej, śpiewu, tańca. Człowiek jest jedynym rodzajem na Ziemi, który dzięki przekazowi informacji pozagenetycznej wytworzył kulturę a poprzez nią sztuczne środowisko, w którym żyje. Według współczesnej antropologii głównym czynnikiem pozwalającym człowiekowi na tworzenie świata kultury była i jest o wiele bardziej niż u innych gatunków pofałdowana kora mózgowa. Samców rodzaju Homo nazywamy mężczyznami, a samice kobietami. U ludzi występuje dymorfizm płciowy, mężczyźni mają statystycznie większą masę ciała oraz są wyżsi od kobiet. Przewaga ta związana jest z silniejszą tendencją u mężczyzn do posiadania więcej niż jednej partnerki seksualnej, u kobiet ta tendecja jest słabsza. W pierwotniejszych społecznościach częściej występuje poligamia, przeważnie poligynia, poliandria występuje lub występowała bardzo rzadko. W bardziej rozwiniętych tradycyjnych i nowoczesnych przeważają formalnie związki monogamiczne. Dzieci w wieku niemowlęcym potrafią pływać. Według ekoetyki człowiek jest wartością najwyższą, lecz nie jedyną. Wszystkie istoty żywe mają prawo do istnienia, a człowiek jako istota rozumna nie ma moralnego prawa do nieograniczonego korzystania ze swego położenia, a raczej powinien poczuwać się do odpowiedzialności za los innych istot żywych. ekoetyki

Zobacz też

- anatomia człowieka
- antropomorfizm
- antropocentryzm
- zasada antropiczna
- antropologia
- prawa człowieka Kategoria:Antropologia kategoria:Ssaki Kategoria:Człowiekowate ja:ヒト ko:사람 ms:Manusia simple:Human

Homininae

Homininae - podrodzina naczelnych obejmująca wszystkie wymarłe gatunki uważane za przodków człowieka współczesnego, a także sam gatunek Homo sapiens. Kategoria:paleoantropologia Kategoria:Człowiekowate ja:ヒト亜科

Małpy człekokształtne

Małpy człekokształtne (Hominoidae) - rodzina małp wąskonosych obejmująca największe z żyjących współcześnie małpy. Najczęściej rodzinę tę dzieli się na dwie podrodziny: gibbony i orangowate. kategoria:ssaki

Małpy wąskonose

Małpy wąskonose (Cercopithecoidea) - nadrodzina małp właściwych, określana czasem mianem małp Starego Świata. Wyróżniają się one wąską przegrodą nosową, nozdrzami skierowanymi w dół, 32. zębami, skomplikowaną strukturą społeczną. Zamieszkują Afrykę, Płw. Arabski i pd.-wsch. Azję. Rodzina Makakowate (Cercopithecidae)
- Podrodzina Cercopithecinae :
- Rodzaje :
- Dżelada ( Theropithecus)
- Pawian ( Papio )
- Miopithecus
- Mandryl ( Mandrillus )
- Macaca
- Lophocebus
- Erythrocebus
- Chlorocebus
- Koczkodan ( Cercopithecus )
- Cercocebus
- Allenopithecus
- Podrodzina Colobinae
- Rodzaje :
- Trachypithecus
- Semnopithecus
- Pygathrix
- Procolobus
- Hulman ( Presbytis )
- Nosacz ( Nasalis )
- Gereza ( Colobus ) kategoria:ssaki ja:オナガザル科

Homo erectus

Homo erectus (Człowiek wyprostowany) syn. pitekantrop (Homo erectus syn. Pithecanthropus erectus) - gatunek człowiekowatych uznawany za przodka człowieka współczesnego. Żył przypuszczalnie od około 2 milionów do 300 tysięcy lat temu. W porównaniu do Homo habilis miał mniej spłaszczone czoło i mniejsze zęby. Posiadał mózg o wielkości około 3/4 mózgu człowieka współczesnego. Wzrost od 130 do 170 cm. Pitekantrop miał niewielką pojemność puszki mózgowej, masywną żuchwę bez bródki, niskie, cofnięte czoło z prostoliniowym zarysem grubych wałów nadoczodołowych i potężne kłykcie potyliczne zestawiające czaszkę z kręgosłupem. Pitekantrop poruszał się w postawie wyprostowanej. Posługiwał się on prymitywnymi narzędziami kamiennymi. Budował szałasy. Jako jeden z pierwszych człowiekowatych polował i żywił się większymi zwierzętami. Na pewnych stanowiskach archeologicznych związanych z Homo erectus (między innymi na terenie Francji i Chin) znaleziono ślady wskazujące na kontrolowane użycie ognia, ale wydaje się, że nie była to często spotykana umiejętność. Kategoria:paleoantropologia Erectus ja:ホモ・エレクトス

Homo rudolfensis

Systematyka biologiczna

Królestwo:	zwierzęta
Typ:	strunowce
Podtyp:	kręgowce
Gromada:	ssaki
Rząd:	naczelne
Rodzina:	człowiekowate
Rodzaj:	człowiek
Gatunek:	Homo rudolfensis

Nazwa systematyczna

Homo rudolfensis

Homo rudolfensis - hominid z Afryki wschodniej, żyjący ok. 2,4-1,8 mln lat temu. Miał dość duży mózg - najlepiej znany z okazu w postaci czaszki KNM-ER1470. Niewiele wiadomo o proporcjach jego ciała, lecz budową czaszki różnił się wyraźnie od Homo habilis, który miał zdecydowanie mniejszy mózg, aczkolwiek niektórzy badacze zaliczają go do gatunku Homo habilis (inni do australopiteków). Został odkryty w 1972 roku nad jeziorem Turkana. Kategoria:paleoantropologia Rudolfensis

Homo antecessor

Systematyka biologiczna

Królestwo:	zwierzęta
Typ:	strunowce
Podtyp:	kręgowce
Gromada:	ssaki
Rząd:	naczelne
Rodzina:	człowiekowate
Rodzaj:	człowiek
Gatunek:	Homo antecessor

Nazwa systematyczna

Homo antecessor

Homo antecessor - kości kilku hominidów tego gatunku, o mózgu objętości ok. 1000 cm³, odkryto niedawno w jaskini Cueva Mayor w Atapuerca koło Burgos . Datuje się je w oparciu o metodę paleomagnetyczną na 780 tys. lat. W małej komorze jaskini, na dnie głębokiego na 15 m szybu, znaleziono ok. 1300 kości i zębów należących przynajmniej do 30 ludzi. Szczątki te wykazują mieszaninę wcześniejszych cech Homo erectus i bardziej progresywnych. Kości palców, ramieniowe, biodrowe i nóg przypominają kości ich następców w Europie, czyli neandertalczyków. Kategoria:paleoantropologia Antecessor

Homo heidelbergensis

Systematyka biologiczna

Królestwo:	zwierzęta
Typ:	strunowce
Podtyp:	kręgowce
Gromada:	ssaki
Rząd:	naczelne
Rodzina:	człowiekowate
Rodzaj:	człowiek
Gatunek:	Homo heidelbergensis

Nazwa systematyczna

Homo heidelbergensis

Homo heidelbergensis - gatunek człowieka; żył około 600 tys. lat temu w Afryce i Europie i być może Chinach. W miarę poznawania gatunku coraz większa liczba uczonych skłania się do zdania, że zebrane pod tą nazwą szczątki mogą należeć do różnych gatunków. W Europie człowiek heidelberski lub gatunek z nim blisko spokrewniony dał początek grupie hominidów obejmującej m.in. neandertalczyka, który zamieszkiwał Europę i zachodnią Azję od 200 do 30 tys. lat temu. Kategoria:paleoantropologia Heidelbergensis ja:ホモ・ハイデルベルゲンシス

Neandertalczyk

Neandertalczyk (Homo sapiens neanderthalensis, człowiek neandertalski) - podgatunek człowieka rozumnego; ostatnio coraz częściej uważany za osobny gatunek H. neanderthalensis. Żył w środkowym plejstocenie. Kulturę europejskiego odłamu neandertalczyków określa się jako kulturę mustierską. Prawdopodobnie wywodził się od Homo heidelbergensis lub gatunku z nim blisko spokrewnionego. Neandertalczycy posiadali duże mózgi i zamieszkiwali zachodnią Azję i Europę przez ponad 200 tys. lat, w okresie dużych wahań klimatycznych, wykazywali przystosowania do zimnego klimatu. Jedna z hipotez na temat ich wyginięcia mówi, że nie wytrzymali presji konkurencyjnej ze strony człowieka. Trwają spory czy neandertalczycy mogli się krzyżować się ze współczesnymi sobie (Homo sapiens). Analiza zmienności mitochondrialnego DNA człowieka współczesnego i porównanie jej z sekwencjami DNA mitochondrialnego neandertalczyków wskazuje, że współczesne populacje ludzkie nie zawierają genów neandertalczyka. To silnie wskazuje, że neandertalczyk był osobnym, rozumnym gatunkiem ludzkim, lecz nie stanowi argumentu rozstrzygającego. Jednym z pierwszych dowodów istnienia neandertalczyka był wykopany w 1856 roku w niemieckim Neanderthalu niekompletny szkielet istoty podobnej do człowieka, ale o ciężkiej budowie i grubym wale nadoczodołowym. Była to niewątpliwie istota człowiekowata, jednakże tak wybitnie różniąca się od człowieka współczesnego, że uznano ją za znacznie bardziej od niego pierwotną. Przyrodnicze książki z tego okresu pełne są artystycznych rekonstrukcji ukazujących neandertalczyków jako istoty włochate i ociężałe, niewiele różniące sie wyglądem od małp, o tępym wyrazie twarzy. Człowiek z Neandertalu praktykował pochówek rytualny swych zmarłych. We Francji, w grocie La Chapelle-aux-Saints odkryto płytki grób ze szkieletem w pozycji embrionalnej, pokrytym czerwoną ochrą. Obok ciała pozostawiono: narzędzia, kwiaty, jajka i mięso. Świadczy to o początkach wiary w życie pozagrobowe i istnieniu praktyk religijno-magicznych.

Linki zewnętrzne

- [http://www.neanderthal.de/ Welcome to the Neanderthal Museum] Kategoria:paleoantropologia Kategoria:Człowiekowate als:Neandertaler ja:ネアンデルタール人

Człowiek

250px
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens
(z zasobów misji Pioneer 11)

Systematyka biologiczna

Królestwo:	zwierzęta
Typ:	strunowce
Podtyp:	kręgowce
Gromada:	ssaki
Rząd:	naczelne
Rodzina:	człowiekowate
Rodzaj:	człowiek

Nazwa systematyczna

Homo

Zobacz też

Mózg

U kręgowców (w tym człowieka) mózg jest najważniejszą, centralną częścią ośrodkowego układu nerwowego. W przedłużeniu mózgu (rdzeń przedłużony) znajduje się rdzeń kręgowy.
Najważniejsze funkcje mózgu to sterujące, nadzorujące działanie, homeostaza organizmu (m.in. częstość akcji serca, ciśnienie tętnicze krwi, równowaga wodno-elektrolitowa, temperatura ciała), a także wyższe funkcje nerwowe (funkcje poznawcze, popędowe, pamięć i uczenie się). Mózg kręgowców bardziej zaawansowanych ewolucyjnie można ogólnie podzielić na: korę mózgową, istotę białą oraz jądra podkorowe. Najwyraźniej wykształcone są pofałdowane, półkule mózgowe, móżdżek. Mózg jest ochraniany kostną pokrywą - czaszką. czaszką
Stopień skomplikowania budowy mózgu odzwierciedla zazwyczaj stopień rozwoju ewolucyjnego organizmu. U ssaków mózg składa się z pięciu zasadniczych części. Są to: #kresomózgowie #międzymózgowie #śródmózgowie #tyłomózgowie #rdzeń przedłużony (tyłomózgowie wtórne) Klinicyści często używają uproszczonego podziału: #półkule mózgu #pień mózgu #móżdżek Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu biologii Kategoria:Układ nerwowy ko:뇌 ja:脳 simple:Brain th:สมอง

1809

- 1809 ko:1809년 ms:1809 simple:1809

Człowiek

250px
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens
(z zasobów misji Pioneer 11)

Systematyka biologiczna

Królestwo:	zwierzęta
Typ:	strunowce
Podtyp:	kręgowce
Gromada:	ssaki
Rząd:	naczelne
Rodzina:	człowiekowate
Rodzaj:	człowiek

Nazwa systematyczna

Homo

Zobacz też

Australopiteki

Australopiteki - najstarsze istoty przez większość naukowców zaliczane do podrodziny człowiekowatych Homininae; czasem też umieszczane w samodzielnej podrodzinie Australopitecithecinae. Żyły 4,5-2 mln lat temu (wczesny plejstocen), początkowo w Afryce Wschodniej, na terytorium Wielkich Rowów Afrykańskich (Great Rift Valley) - tam naukowcy doszukują się kolebki ludzkości - później także w Afryce Południowej i Środkowej. Charakteryzowały się masywną szczęką, mocnym uzębieniem, ale już krótkimi kłami - umożliwiało to poziomy ruch trący i świadczy o przewadze twardego pokarmu roślinnego. Posiadały stopy o nieprzeciwstawnym paluchu (jak u człowieka), były przystosowane do chodzenia w pozycji pionowej. Pierwszym odkrytym przedstawicielem australopiteków jest istota odkryta przez Raymonda Darta (raport z 1925 roku). Obecna nasza wiedza o australopitekach pozwoliła na sklasyfikowanie ich w 8 grupach, przy czym liczba ta stale ulega zmianie: # Australopithecus anamensis (syn. Ardipithecus anamensis). W 1965 Bryan Patterson w Kanapoi nad jeziorem Turkana w Kenii odkrył najstarszy gatunek australopiteka, datowanego na 4 mln lat. Dopiero w 1995 został on rozpoznany i zakwalifikowany przez kenijską paleontropolog Meave Leakey jako Australopithecus anamensis. #Australopithecus bahrelghazali #Australopithecus afarensis. Drugim gatunkiem dużo lepiej znanym jest Australopithecus afarensis, odkryty w 1973 przez Donalda Johansona w Afar, w Etiopii i datowany na 3,6 - 3 mln lat. Najsłynniejszą jego przedstawicielką jest "Lucy". #Australopithecus africanus. Trzecim gatunkiem jest Australopithecus africanus żyjący między 3 a 2 mln lat temu. Odkrył go Raymond Arthur Dart (1893-1982) w Taungs w RPA w roku 1924. W 1936 r., ciągle w RPA, Robert Broom odkrył czaszkę "Pani Ples" o tych samych charakterystykach, co znalezisko Darta, potwierdzając tym istnienie australopiteków na południu Afryki. #Australopithecus garhi. Nowy, odkryty w Bouri (Etiopia) w 1997 przez Yohannesa Haile-Selassie Australopithecus garhi żył także 2,5 mln lat temu. #Paranthropus aethiopicus (lub Australopithecus aethiopicus). Odkryty przez Alana Walkera w 1985 Australopithecus aethiopicus, odkryty w Kenii, żył 2,5 mln lat temu, blisko zachodniego brzegu jeziora Turkana. Jego czaszka miała pojemność ok. 410 cm³. #Paranthropus boisei (lub Australopithecus boisei). Mary Leakey dokonała wielu ważnych odkryć rozpoczynając swoją prace już w latach 30. u boku męża Louisa Seymoura Leakeya. Między innymi w 1959 odkryła w Olduvai słynnego "Zinja", skatalogowanego jako OH 5, należącego do Australopithecus boisei. #Paranthropus robustus (lub Australopithecus robustus). Kolejnym gatunkiem jest Australopithecus robustus. Został on odkryty przez Gerta Terblanche w 1938 w Kromdraai (RPA). Do tego gatunku zalicza się "Twiggy" znaleziona w 1968. Na wielu stanowiskach odkrywane są co roku nowe fragmenty naszych przodków i nasza wiedza na temat człowieka kopalnego ulega ciągłym poprawkom. Jak podają naukowcy - spenetrowano zaledwie 5% terenów, więc można się spodziewać jeszcze wielu sensacyjnych odkryć. Żuchwa australopiteka, odkryta ostatnio na północy Czadu, świadczy o tym, że hominidy opanowały część Afryki już ponad 3 mln lat temu. Rekonstrukcja procesów biologicznych, które doprowadziły do powstania gatunków dwunożnych istot o wyprostowanej sylwetce nie daje jeszcze pełnego obrazu antropogenezy. Najstarsze odkryte ślady naszych przodków prowadzą aż do trzeciorzędu (65 - 1,8 mln lat temu). W paleogenie ewoluowały naczelne (Primates), od nich pochodzą małpy wąskonose (Catarrhini). W neogenie żyły parapiteki (Parapithecus) i driopiteki (Dryopithecidae) - antenaci małp małp człekokształtnych (Pongidae). Około 14 mln lat temu żyły ramapiteki (Ramapithecus). Linia człowiekowatych (Hominidae) oddzieliła się od nich w pewnym momencie, nie wiadomo jeszcze kiedy, ale nie mniej niż 10 mln lat temu, a nastąpiło to w Afryce. Pierwszą, i jedyną do niedawna, znaną człowiekowatą istotą dwunożną był Ardipithecus ramidus, znaleziony w latach 70. XX w., w Aramis (Etiopia). Jego szczątki pochodzą sprzed ok. 4,5 mln lat. W 2001 Yohannes Haile-Selassie z uniwersytetu Berkeley odkrył w Etiopii najstarszego przedstawiciela tego gatunku, którego nazwał Ardipithecus ramidus kadabba. Jest on datowany na 5,6 - 5,8 mln lat. Ok. 4,5 mln lat temu pojawiły się także australopiteki, uważane za naszych bezpośrednich antenatów i ta data została uznana za początek paleolitu. W 2000 Brigitte Senut i Martin Pickford odkryli w Kenii Orrorin tugenensis datowanego na 5,7 - 6,1 mln lat. Prasa nazwała go "człowiekiem milenijnym" ("Millennium Man"). Wydaje się, że był on bardziej zaawansowany ewolucyjnie od ardipiteka. Możliwe, że to odkrycie przesunie początek paleolitu o milion lat wstecz. Równolegle z australopitekami, ok. 3,5 - 3,2 mln lat temu, żyły także Kenyanthropus, odkryte w 1999 przez Meave Leakey nad jeziorem Turkana. 2,5 mln lat temu pojawiły się pierwsze osobniki gatunku homo. Po ostatnich odkryciach przyjmuje się, że do hominidów należą: :1. Orrorin :2. Ardipithecus :3. Australopithecus (łącznie z Paranthropus) :4. Kenyanthropus :5. Homo

Spotykane synonimy

(A. oznacza Australopithecus, a P. oznacza Paranthropus):
- Australopithecus prometheus - A. africanus
- Australopithecus transvaalensis - A. africanus
- Hemanthropus chinensis: jeszcze nie ocenione w szczegółach wykopalisko z Chin
- Meganthropus africanus - A. africanus
- Meganthropus palaeojavanicus - A. palaeojavanicus lub P. palaeojavanicus
- Paraustralopithecus aethiopicus - A. africanus
- Paranthropus crassidens - A. robustus lub P. robustus
- Paranthropus robustus boisei - A. robustus lub P. boisei
- Plesianthropus transvaalensis - A. africanus
- Praaustralopithecus - pochodząca z Etiopii praforma bądź forma wstępna australopiteków
- Zinjanthropus boisei - A. robustus lub P. boisei Zobacz też: antropologia, archeologia, prehistoria. Kategoria:paleoantropologia Kategoria:Człowiekowate ja:アウストラロピテクス属

Historia

Historia (etym. gr. ιστορίαι badać, dochodzić do wiedzy) – zespół wiedzy o przeszłości. Humanistyczna i społeczna dziedzina nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i cywilizacji ludzkiej. Tradycyjnie, za okres podlegający badaniom historycznym uważa się dzieje od powstania cywilizacji opartej na przekazie pisemnym, dla wcześniejszych dziejów rezerwując termin prehistoria. Z takiego podejścia wynika chronologiczna rozbieżność początków historii na różnych obszarach świata i w różnych cywilizacjach. W ostatnich stuleciach przedmiot badań się jednak nieustannie poszerzał i pogłębiał, obejmując wszystkie kontynenty świata, również wiele kultur niepiśmiennych oraz nowe zagadnienia antropologiczne. Metodologię historyczną cechuje poszukiwanie logicznej konstrukcji przyczynowo-skutkowej przy krytycznym podejściu do źródeł historycznych. Starożytni Grecy uważali historię za jedną ze sztuk. Historia nie jest łatwa do zaklasyfikowania wśród nauk. Jeśli bowiem przyjąć jej cel czysto faktograficzny, polegający na ustaleniu biegu zdarzeń i wyjaśnieniu stosunku przyczynowo-skutkowego, staje się ona nauką nieomalże ścisłą (zobacz: Historiografia). Jednak widząc w niej naukę, która zajmuje się jednorazowymi wydarzeniami, a nie prawidłami - jej charakter ściśle naukowy staje się niejednoznaczny. Jeśli przyjąć jej umiejętność wskazywania na stosunek biegu zdarzeń do ewolucji cywilizacji, zauważymy, że ociera się ona o aspekty etyczno-społeczne, co ją zbliża się do filozofii lub do socjologii (zobacz: Historiozofia).

Historia historii

Pierwsze znane opisy czasów minionych są obarczone silnym paradygmatem religijnym, mitologicznym lub teologiczno-prawnym (zobacz np. Tora). Pierwsi greccy kronikarze opisywali z reguły mitologię założycielską politycznych systemów terytorialnych, w których żyli (zobacz Homer). Opisy dziejów rzeczywistych rozpoczęły się w europejskim obszarze kulturowym w starożytnej Grecji w V w. pne. Herodot jako pierwszy postanowił oddzielić to co prawdziwie się zdarzyło, od tego co jest domeną legendy. Pierwszy krytyczny rozbiór historyczny (krzyżujący dostępne źródła) znajduje się u Tukidydesa, w jego historii wojen peloponeskich – dziele uważanym za pierwsze dzieło historyczne. W starożytności różnorodne opisy historyczne zaistniały na terenie całego Imperium Rzymskiego (zobacz np. Tacyt, Tytus Liwiusz, Pliniusz Starszy). We wczesnym średniowieczu zapis dziejów stał się istotnym czynnikiem cywilizacji chrześcijańskiej i był praktykowany głównie przez mnichów i księży w klasztorach i na najważniejszych dworach. Spisywane na bieżąco były wydarzenia polityczne, genealogie, biografie (w tym żywota świętych, patrz: hagiografia). Powstawały wówczas roczniki, kroniki, res, gesta, opera, acta, vitae. Wśród ówczesnych historyków zobacz np.: Czcigodny Beda, Thietmar, Adam z Bremy, Anna Komnena, Geoffrey of Monmouth, Gall Anonim. W tym okresie rodzi się również historiografia arabska (zobacz: Al Masudi). W późnym średniowieczu dzieła historyczne zaczęły przybierać formę coraz mniej uwarunkowaną pierwiastkiem religijnym. Jednocześnie historycy zaczęli zwracać uwagę na okoliczności towarzyszące wielkim ludziom lub wydarzeniom. W ten sposób, w dobie rodzącego się humanizmu rozpoczęła się historia społeczna. Zobacz np. u schyłku średniowiecza Jean Froissart, Jan Długosz, wreszcie w pełni renesansowy: Leonardo Bruni. Historycy Renesansu odkryli na nowo klasykę starożytności, co wpłynęło zasadniczo na metodologię historyczną: pogłębiło krytyczne podejście do źródeł pisanych, z wyszczególnieniem analizy dokumentów (zobacz: dyplomatyka), włączyło obiekty badań epigrafiki czy numizmatyki do źródeł historycznych. Reformacja i kontrreformacja są okresem, w którym po raz ostatni ideologia religijna odgrywa istotną rolę historiograficzną. Historycy renesansu zobacz np. Marcin Kromer. W XVIII wieku oświecenie odgrywa dużą rolę w rozwoju nauk humanistycznych (zobacz: Voltaire i jego „Wiek Ludwika XIV”), lecz zasadnicze zmiany przyniesie dopiero następne stulecie. W czasach nowożytnich zrodziła się historia uważana do dziś za nowoczesną. W XIX wieku ustalił się kanon nauk pomocniczych historii, który z niewielkimi dodatkami trwa do dziś. Duży wpływ na profesjonalizację badań miała tzw. szkoła getyńska. Historycy wykraczali coraz bardziej poza dzieje polityczne i ogarniali swoimi badaniami wiele aspektów społecznych, gospodarczych, cywilizacyjnych, na co wpływ miał m.in. romantyzm. Do wcześniejszego krytycyzmu dołączył wymóg obiektywizmu, w szczególności pod wpływem pozytywizmu. Do rozwoju badań historycznych przyczynił się wzrost uniwersytetów i szkół wyższych w XIX-wiecznej Europie. Na początku XX wieku, pod wpływem francuskiej szkoły historycznej, badania historyczne wykraczają z obszaru czystej faktografii i obejmują długie ewolucje cywilizacyjne, w szeroko zakrojonych badaniach porównawczych (słynna École des Annales: Lucien Febvre, Marc Bloch, a następnie w XX wieku Fernand Braudel, Jacques Le Goff). Zobacz w Polsce np.: Joachim Lelewel, Wojciech Kętrzyński, Józef Widajewicz, czy trochę później Szymon Askenazy lub Oswald Balzer. W wieku XX powstało wiele odmiennych szkół historycznych, tworzących rzeczywistą debatę metodologiczną. Jednocześnie część historyków przyjęła w swych badaniach postawy ideologiczne (w szczególności w I połowie XX wieku: historycy marksistowscy i nazistowscy). W XX wieku rozwinęły się także badania nad historią innych nauk (zobacz np. historia sztuki, historia literatury, historia religii). Po wojnie w Polsce powstało kilka istotnych szkół historycznych, wokół największych historyków polskich. Większość z nich była mediewistami, aby uniknąć marksistowskiej interpretacji dziejów – zobacz np. Aleksander Gieysztor, Henryk Samsonowicz, Jerzy Kłoczowski, Gerard Labuda. Druga połowa XX wieku to także powstanie wielu nowych pól dla badań historycznych, np. historia kolorów, historia uczuć, historia idei sportowej, historia kobiet czy historia przedsiębiorczości. Koniec XX wieku i jego przełom z wiekiem XXI charakteryzuje się nowymi kierunkami badawczymi, wynikającymi często z wielodyscyplinarnego podejścia, na pograniczu historii i psychologii, socjologii, czy np. politologii.

Epoki historyczne

Istnieje wiele szkół podziału całej historii na epoki historyczne, w zależności od badanego przedmiotu dziejowego. Wychodząc z założeń metodologicznych olbrzymia większość szkół uważa za prehistorię czasy sprzed wynalezienia pisma. Jednak istnieją szkoły cofające historię do rewolucji rolniczej lub założeń pierwszych zespołów proto-miejskich (ok. 10-7.000 lat pne.). Klasyczny podział epok dla historii Europy odróżnia :
- Starożytność, historia starożytna – czasy do roku 476, czyli upadku Imperium Rzymskiego. Odróżnia się w niej przede wszystkim badania nad starożytnim Egiptem, nad kulturami Bliskiego Wschodu, nad starożytnią Grecją i nad Imperium Rzymskim.
- Średniowiecze, historia Średniowiecza – czasy od Starożytności do przełomu XIV i XV wieku, czyli wynalezienia druku przez Gutenberga (1440) i odkrycia Ameryki (1492) dla zachodniej części Europy, a dla wschodniej części kontynentu – zdobycia Konstantynopola przez Turków 1453. Średniowiecze dzieli się na wczesne średniowiecze (do X-XI wieku), klasyczne (XI – XIII wiek) i późne (wieki XIV-XV). Istnieje pogląd głównie wśród niektórych historyków francuskich, że podział ten jest cywilizacyjnie sztuczny i należałoby okres średniowiecza rozciągnąć aż do oświecenia.
- Nowożytność, historia nowożytna – w części Europy dzieli się na czasy od średniowiecza do przełomu XVIII-XIX wieku, czyli do Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789) lub do końca kongresu wiedeńskiego (1815). W Polsce przyjęło się liczyć do trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej (1795) lub do Wiosny Ludów (1848). Część badaczy przyjmuje, że właściwą cezurą była dopiero I wojna światowa. Szkoła anglosaska ciągnie czasy nowożytnie do dziś.
- Historia najnowsza – od nowożytności do dziś. W wyniku różnic chronologicznych w rozwoju cywilizacyjnym i w przebiegu dziejów, osobne periodyzacje funkcjonują dla różnych obszarów ziemi:
- Historia Europy
- Historia Azji
- Historia Afryki
- Historia Ameryki Północnej
- Historia Ameryki Południowej i Środkowej
- Historia Australii
- Historia Arktyki

Nauki pomocnicze historii

Nauki pomocnicze historii (NPH) są odrębnymi naukami, mającymi fundamentalne znaczenie w metodologii badań historycznych. Pozwalają na właściwą ocenę jakości źródła, krytyczny jego rozbiór, oraz konfrontację różnych źródeł. Pozwala ponadto wyjść poza przekaz samej treści źródła i czerpać dane z wielu czynników pobliskich.
- Archeologia – samodzielna nauka badająca materialne pozostałości ludzkich kultur, przedmiotem badania są zarówno kultury prehistoryczne, jak i cywilizacje historyczne. Długo uważana przez historyków jako mało wiarygodna ze względu na trudności w datacji badanych obiektów oraz w przypisywaniu ich konkretnym podmiotom kulturowym i politycznym. Pełni rolę bardzo istotnej nauki pomocniczej w badaniu okresów historycznych.
- Archiwistyka - nauka o metodach pracy z archiwami (historyczne i aktualne sposoby gromadzenia, przechowywania, opracowywania i udostępniania).
- Archiwoznawstwo - nauka o dziejach i zasobach poszczególnych archiwów. Szczególnie istotna dla okresu nowożytnego i najnowszego.
- Bibliologia historyczna – nauka o piśmie opublikowanym (manuskypcie i druku)
- Bibliografia – nauka o zapisie bibliograficznym – niezbędna dla katalogowania pozycji książkowych.
- Brachiografia - nauka o skrótach stosowanych w piśmie, w szczególności bardzo istotna dla historyków mediewistów – w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie.
- Chronologia – jedna z podstawowych nauk pomocniczych historii, nauka o sposobach określaniu czasu, czyli systemach datowania (np. kalendarzach). Metoda chronologii pozwala na ustalenie np. świąt ruchomych przypadających na dany rok, lub dnia tygodnia przypadającego na daną datę.
- Demografia historyczna - nauka o populacjach ludzkich, czyli liczbie ludzi w różnych miejscach i w różnych epokach.
- Dendrochronologia – nowa nauka z pogranicza biologii, archeologii i meteorologii. Umożliwia datację drewnianego znaleziska archeologicznego na podstawie grubości słojów drewna. Szerokość słoju zależy od czynników meteorologicznych danego roku. Dzięki porównaniu słojów z tego samego obszaru można uzyskać katalog grubości słojów obejmujący wiele wieków. Wówczas można datować datę ścięcia znalezionego drewna z precyzją do pół roku. Jest to jedna z najprecyzyjniejszych metod datacji dla wczesnego średniowiecza i starożytności – precyzyjniejsza od datacji węglem C14.
- Dyplomatyka - nauka badająca dokumenty od strony krytyki naukowej, czyli określająca przydatność zachowanych dokumentów do badań historycznych. Pozwala m.in. wykryć falsyfikaty oraz ustalić procedury prawne i administracyjno-kancelaryjne stosowane przy powstawaniu dokumentów.
- Epigrafika - nauka o uwiecznianiu napisów, np. na pomnikach, budynkach, nagrobkach, tablicach pamiątkowych, ale także na sztandarach, szatach liturgicznych.
- Falerystyka - nauka o medalach, orderach i innych odznaczeniach.
- Genealogia - nauka o stopniach pokrewieństwa osób, rodzin i rodów. W szczególności istotna przy badaniach dotyczących warstw panujących, dziedziczenia, koligacji politycznych, ale również ostatnimi laty przydatna w historii chorób czy historii przekazu genetycznego.
- Geografia historyczna - nauka odtwarzająca całość środowiska geograficznego w danym miejscu i epoce, lub ukazująca zmiany chronologicznie zachodzące w danym miejscu - zajmuje się rekonstrukcją ukształtowania powierzchni, środowiska przyrodniczego, kultury, gospodarki (historia gospodarcza) i polityki (historia polityczna). Bardzo istotna z punktu widzenia historii militarnej i gospodarczej. W skali światowej stanowi również naukę pomocniczą dla badań geopolitycznych.
- Heraldyka - nauka o herbach – przede wszystkim rodowych, ale również herbach miast, ziem, instytucji itd. Nauka pomocnicza dla badań genealogicznych, ale również dla historii idei, historii wyobraźni i symboliki.
- Kartografia - nauka zajmująca się mapami w historii i metodami ich produkcji. Ważna dla geografii historycznej, ale również dla badań nad historią nauki, podróży, świadomości i wyobraźni geograficznej.
- Kodykologia - nauka pomocnicza mediewistyki dotycząca rękopisów zapisanych w kodeksach i księgach sprzed ery druku.
- Kryptografia - nauka o odczytywaniu zaszyfrowanych tekstów, przydatna w dyplomatyce, w historii stosunków międzynarodowych i dyplomacji, jak i w wielu innych badaniach historycznych.
- Metrologia - nauka o systemach miar i wag, oraz ich przelicznikach, szczególnie istotna dla historii gospodarczej.
- Numizmatyka - nauka o monetach, ale także innych środkach pieniężnych i papierach wartościowych. Fundamentalna dla historii gospodarczej, ekonomicznej, społecznej, ale również pełniąca bardzo istotną rolę w datacji archeologicznej. Dla historii politycznej, dla historii idei społeczno-politycznych (zwłaszcza w okresie średniowiecza) istotne zagadnienia niosą treści zawarte na obydwu, lub nawet na trzech stronach monet.
- Paleografia - nauka o systemach pisma, głównie sprzed ery druku. Fundamentalna nauka dla właściwego odczytania i datowania niedrukowanych źródeł historycznych.
- Neografia – chronologiczna kontynuacja paleografii, badająca pismo ręczne po odkryciu druku.
- Papirologia - nauka o rękopisach zapisanych na papirusie (dotyczy zarówno egiptologii, jak i całej historii starożytnej).
- Prasoznawstwo - nauka o czasopismach i wydawnictwach periodycznych, obejmująca coraz częściej także inne źródła informacji pochodzenia dziennikarskiego (radio, telewizja, Internet – zobacz mass media).
- Sfragistyka - nauka o pieczęciach, stanowiąca bardzo ważny komplement dyplomatyki, i heraldyki. Istotna dla badań nad najwyższymi warstwami społecznymi i politycznymi.
- Weksylologia - nauka o sztandarach, chorągwiach, proporcach itp. stanowi uzupełnienie heraldyki i historii symboli. Trzeba zaznaczyć, że podział klasyczny nauk pomocniczych jest coraz bardziej kontestowany w ostatnich dziesięcioleciach. Powstające badania wielodyscyplinarne wskazują na nowe możliwości stojące przed historykami stosującymi wyniki innych nauk (np. badających pyłki roślinne i ich rozprzestrzenienie geograficzne).

Specjalizacje historyczne

Zobacz też

- Wikiportal:Historia
- Najważniejsze zagadnienia bliskie: faktografia, historiografia, historiozofia.
- Kalendarium
- Listy historyków: historycy polscy, historycy na świecie.

Linki zewnętrzne

- [http://historicus.pl/ Portal Historyków - www.historicus.pl]
- [http://www.historia.pl/ Polski Portal Historyczny - www.historia.pl]
- [http://www.ioh.pl/ Oblicza Historii - www.ioh.pl]
- [http://www.historycy.org/ Polskie Forum Historyczne - www.historycy.org]
- [http://www.forum.histmag.org/index.php Forum Magazynu Histmag - www.histmag.org]
- [http://historicus.umk.pl/pth/index1.html Polskie Towarzystwo Historyczne]
- [http://www.pthlodz.uni.lodz.pl Polskie Towarzystwo Historyczne - Oddział w Łodzi]
- [http://www.historia.uni.lodz.pl Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego]
- [http://www.sknh.uni.lodz.pl Studenckie Koło Naukowe Historyków Uniwersytetu Łódzkiego]
- [http://historia.pgi.pl/ Ciekawy Portal Historyczny - historia.pgi.pl]
- [http://historia.plumbum.pl/ Historia na Plumbum - historia.plumbum.pl]
- [http://www.polskiedzieje.pl/ Polskie Dzieje - www.polskiedzieje.pl]
- [http://www.poczet.com/ Poczet władców Polski - www.poczet.com]
- [http://republika.pl/tomekpietras/ Warsztat historyka]
- [http://www.pthlodz.uni.lodz.pl/poziom2/linki.htm Więcej linków do stron przydatnych historykom]
- Kategoria:Monografie historyczne zh-min-nan:Le̍k-sú ko:역사 ms:Sejarah ja:歴史 simple:History th:ประวัติศาสตร์ fiu-vro:Aolugu

Kategoria:Antropologia

Kategoria:Nauki społeczne ja:Category:人類学

Kategoria:Człowiekowate

Kategoria:Paleoantropologia Kategoria:Ssaki

Kategorie:Kirchenmusik

Siehe auch: Portal:Kirchenmusik Kategorie:Bereichsmusik Kategorie:Christliche Musik Kategorie:Klassische Musik Kategorie:Musikgenre

oty�o�� Saint Tropez hotels depresja ruletka hotel kiev

:: RELATED NEWS ::