Epoka kamienia

ja:???? Epoka kamienia to najwcześniejsza i najdłuższa z trzech epok prehistorii (po niej były jeszcze epoka brązu i żelaza) obejmująca okres od pojawienia się pierwszych używanych przez człowieka narzędzi kamiennych (około 4,5–4 mln lat temu) aż do momentu zdobycia umiejętności masowego wytwarzania przedmiotów metalowych (ziemie polskie: około 1800 roku p.n.e.). Epokę kamienną możemy podzielić na 4 epoki:
- paleolit - starsza (ok. 4,5 mln lat - ok. 8000 p.n.e.)
- mezolit - środkowa (ok. 11000 - ok. 7000 p.n.e.)
- neolit - młodsza (ok. 8800 - ok. 2000 p.n.e.)
- eneolit - epoka miedzi, stanowiąca okres przejściowy między epokami kamienia i brązu (ok. 7000 - ok. 1800 p.n.e.) Kategoria:Archeologia

Prehistoria

Prehistoria, prahistoria (łac. pre - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 4 milionów lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 miliona lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok:
- paleolit - (ok. 4,5 mln lat - ok. 8000 p.n.e.)
- mezolit - (ok. 11000 - ok. 7000 p.n.e.)
- neolit - (ok. 8800 - ok. 2000 p.n.e.)
- eneolit - (ok. 7000 - ok. 1800 p.n.e.)
- epoka brązu - (ok. 6500 - ok. 800 p.n.e.)
- epoka żelaza - (ok. 5000 p.n.e. - ok. 1200 n.e.) Prehistoria (prahistoria) kończy się wraz z wynalazkiem pisma, co dla każdej kultury działo się w innym momencie. Niektóre kultury nie poznały nigdy pisma i te, które żyją w ten sposób obecnie, lub żyły tak do niedawna, noszą nazwę kultur pierwotnych. Badaniem prehistorii (prahistorii) zajmuje się: archeologia i archeologia pradziejowa. Szczególnym jej działem, zajmującym się badaniem szczątków kostnych wymarłych człekokształtnych i człowiekowatych jest paleoantropologia i antropologia fizyczna.

Linki zewnętrzne:

- [http://archeo.amu.edu.pl/ Strona internetowa Instytut Prahistorii]
- [http://www.pma.it.pl/]
- [http://kza.muzarp.poznan.pl/ Strona internetowa - Muzeum Archeologicznego w Poznaniu]
- [http://www.archeo.uw.edu.pl/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.ma.krakow.pl/ Strona internetowa]
- [http://www3.uj.edu.pl/Arch/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.historycy.org/Archeologia_i_bractwa-f59.html Forum Archeologia] Zobacz też: australopiteki, historia, prehistoria odkryć geograficznych, religie prehistoryczne, stanowisko archeologiczne, sztuka prehistoryczna.
-

Epoka brązu

Epoka brązu - jedna z epok prehistorii, następująca po epoce kamienia, a poprzedzająca epokę żelaza. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, na Kaukazie i w obszarze Morza Egejskiego , w III tysiącleciu p.n.e., wykształciły się ośrodki, w których opanowano umiejętność obróbki metali. W Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 2500 p.n.e., w Europie Południowej 2000 p.n.e., w Polsce 1800 p.n.e.. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000 - 700 p.n.e., kiedy to na Bliskim Wschodzie zaczęły tworzyć się pierwsze państwa i pojawiło się niewolnictwo, a na większości obszarów Europy rozpoczął się stopniowy rozkład wspólnoty pierwotnej. Nazwa epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca - brązu (czyli stopu miedzi z cyną o stosunku 9:1). Przykładem przedmiotów z brązów są: siekiery, dłuta, młoty, motyki, sierpy, noże, ozdoby, broń (miecze, topory, ostrza do włóczni, groty, części pancerzy). Brąz pojawił się w Egipcie i Mezopotamii około 3500 p.n.e. Czasem zamiast cyny do produkcji stopu stosowano ołów lub antymon (Węgry). Brąz antyczny był stopem miedzi z cynkiem (mosiądz). Brąz jest znacznie twardszy od miedzi i trwalszy, dlatego zastąpił ją w okresie eneolitu. Potrzebną do jego produkcji miedź i cynę uzyskiwano w kopalniach odkrywkowych. Główne dziedziny gospodarki w czasie tej epoki to rolnictwo, hodowla bydła oraz pasterstwo. Powstanie ośrodków wytwórczych, wymiany towarów (wynalazek wozu na kołach oraz statków na wiosła i żagle sprzyjał rozwojowi handlu dalekosiężnego), gromadzenia bogactw, w konsekwencji doprowadziły do wzrostu walk międzyplemiennych i międzypaństwowych. Najbardziej znane na świecie wykopaliska z epoki brązu: Ur w Mezopotamii, Ugarit w Syrii, Troja w Azji Mniejszej. Sztuka brązu Na wyspach Grecji rozwija się sztuka egejska. Na północy Europy wzrasta znaczenia ognia, który uważany był za emisariusza słońca, oraz opanowanie technologii związanych z ogniem spowodowały wkroczenie w krąg tajemnic solarnych. W Europie w tym okresie bardzo powszechny staje się kult solarny i związany z nim obrządek ciałopalny. Brąz postrzegany jest jako substytut złota - słonecznego metalu. Naczynia gliniane w formie i kolorze próbują naśladować brązowe. Popularna symbolika tarczy słonecznej - tzw. dysku solarnego, koła z wpisanym w nie równoramiennym krzyżem, mandali. Nasilenie się symboli troistości - trójkąty, trzykrotne powtarzanie jednego symbolu. Równie popularny motyw labiryntu, symbolizującego narodziny i śmierć mistyczną w obrzędach inicjacyjnych oraz herosa solarnego. Coraz więcej scen z życia codziennego i mitologii, militaryzacja sztuki. Epoka brązu w Europie Charakterystyczny dla epoki brązu jest niejednolity charakter rozwijających się i zanikających kultur. W środkowym jej okresie rozpoczął się proces wyodrębniania się i krystalizowania ludów europejskich, np. reprezentujących kulturę nordyjską Germanów zamieszkujących tereny obecnych Niemiec, Danii i południowej Szwecji. Do ważniejszych kultur epoki brązu zaliczają się w Europie:
- kultura minojska
- kultura cykladzka
- kultura unietycka
- kultury pól popielnicowych
- kultury mogiłowe
- kultura apenińska
- kultura protoetruska
- kultura terramare
- kultura kurhanów sambijskich
- kultura komarowska
- kultura Noua
- kultura holihradzka
- kultura sośnicka
- kultura wysocka
- kultura białowicka
- kultura urn domkowych
- kultura trzciniecka
- kultura iwieńska
- kultura otomańska
- kultura bałtyjska
- kultura nordyjska
- kultura łużycka
- kultura wysocka
- kultura gawska Najbardziej znane w Europie wykopaliska z epoki brązu: Mykeny w Grecji, Terramare we Włoszech, El Argar w Hiszpanii, Buchau w Niemczech, Unětice w Czechach. Epoka brązu w Polsce Na terenach Polski epoka brązu dzieli się na 5 okresów:
- wczesny - 1800-1400 p.n.e.
- starszy - 1400-1200 p.n.e.
- środkowy - 1200-1000 p.n.e,
- młodszy - 1000-800 p.n.e.,
- późny - 800-700/650 p.n.e. Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. umiejętność obróbki metali dotarła na ziemie polskie. Kultury związane z wczesną epoką brązu w zasadzie jeszcze nie znały technologii wytwarzania brązu jednak pojawiły się pierwsze wytwory z miedzi, srebra i złota pochodzące z importów. Przyniosły je w latach 1850-1750 p.n.e. nowe kultury oparte na tradycji kultur ceramiki sznurowej: kultura strzyżowska i kultura mierzanowicka. Po nich pojawiła się kultura madziarowska i kultury związane z kulturą unietycką, do nich należą kultura grobsko-śmiardowska i kultura iwieńska. W tym czasie powstały silne ośrodki metalurgiczne. W połowie 2 tysiąclecia ziemie polskie, w dorzeczu Odry i Wisły, znalazły się w orbicie wpływów czeskopalatynackiej i środkowodunajskiej kultury mogiłowej. W późnej epoce brązu występowała kultura łużycka, zaliczana do kręgu kultur pól popielnicowych, z tego okresu znane jest stanowisko archeologiczne w Biskupinie. Link zewnętrzny
- [http://www.biskupin.pl/ Muzeum Archeologiczne w Biskupinie] Zobacz też: historia. Kategoria:Archeologia ko:청동기 시대 ja:青銅器時代 simple:Bronze Age

Człowiek

250px
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens
(z zasobów misji Pioneer 11)

Systematyka biologiczna

Królestwo:	zwierzęta
Typ:	strunowce
Podtyp:	kręgowce
Gromada:	ssaki
Rząd:	naczelne
Rodzina:	człowiekowate
Rodzaj:	człowiek

Nazwa systematyczna

Homo

Człowiek (Homo) - rodzaj ssaka należący do rodziny człowiekowatych, rzędu naczelnych. Obecnie najbardziej dominująca istota na planecie Ziemia. Współcześnie występuje jedynie jeden gatunek z tego rodzaju:
- człowiek rozumny (Homo sapiens) Jeśli uzna się neandertalczyka (Homo sapiens neanderthalensis syn. H. neanderthalensis) za podgatunek człowieka rozumnego to obecnie występującą populację ludzi zalicza się do podgatunku człowiek współczesny (Homo sapiens sapiens). W 2004 roku na indonezyjskiej wyspie Flores odnaleziono kości nieznanego dotąd gatunku człowieka kopalnego, którego nazwano Homo floresiensis. Systematyka rodzaju Homo jest dotąd nie ustalona, wiadomo jedynie, że w przeszłości występowało kilka gatunków, jednak co do ich ilości i stopnia ich pokrewieństwa nadal trwają spory. Oto niektórzy przedstawiciele:
- Homo habilis
- Homo erectus
- Homo rudolfensis
- Homo ergaster
- Homo antecessor
- Homo heidelbergensis Jedną z cech wyróżniających ludzi od innych ziemskich istot jest wrodzona zdolność do opanowania umiejętności przekazywania informacji za pomocą artykułowanych dźwięków i pisma, emocji i potrzeb wyższych również za pomocą muzyki instrumentalnej, śpiewu, tańca. Człowiek jest jedynym rodzajem na Ziemi, który dzięki przekazowi informacji pozagenetycznej wytworzył kulturę a poprzez nią sztuczne środowisko, w którym żyje. Według współczesnej antropologii głównym czynnikiem pozwalającym człowiekowi na tworzenie świata kultury była i jest o wiele bardziej niż u innych gatunków pofałdowana kora mózgowa. Samców rodzaju Homo nazywamy mężczyznami, a samice kobietami. U ludzi występuje dymorfizm płciowy, mężczyźni mają statystycznie większą masę ciała oraz są wyżsi od kobiet. Przewaga ta związana jest z silniejszą tendencją u mężczyzn do posiadania więcej niż jednej partnerki seksualnej, u kobiet ta tendecja jest słabsza. W pierwotniejszych społecznościach częściej występuje poligamia, przeważnie poligynia, poliandria występuje lub występowała bardzo rzadko. W bardziej rozwiniętych tradycyjnych i nowoczesnych przeważają formalnie związki monogamiczne. Dzieci w wieku niemowlęcym potrafią pływać. Według ekoetyki człowiek jest wartością najwyższą, lecz nie jedyną. Wszystkie istoty żywe mają prawo do istnienia, a człowiek jako istota rozumna nie ma moralnego prawa do nieograniczonego korzystania ze swego położenia, a raczej powinien poczuwać się do odpowiedzialności za los innych istot żywych. ekoetyki

Zobacz też

- anatomia człowieka
- antropomorfizm
- antropocentryzm
- zasada antropiczna
- antropologia
- prawa człowieka Kategoria:Antropologia kategoria:Ssaki Kategoria:Człowiekowate ja:ヒト ko:사람 ms:Manusia simple:Human

Skała

Skała - skupienie jednego lub więcej minerałów, powstałe w skorupie ziemskiej w wyniku naturalnych procesów geologicznych. Cechy charakteryzujące daną skałę to: skład mineralny, struktura i tekstura skały. Ze względu na stopień skupienia minerałów wyróżnia się:
- skały lite, np. granit, bazalt, piaskowiec, gnejs,
- skały zwięzłe np. glina, ił, muł,
- skały luźne np. piasek, żwir. Ze względu na sposób powstania wyróżnia się:
- skały magmowe
- wylewne, np. andezyt, bazalt,
- głębinowe, np. dioryt, gabro, granit, sjenit,
- skały osadowe
- okruchowe, np. less, piasek, piaskowiec, żwir, zlepieniec
- pochodzenia organicznego (organogeniczne), np. wapień, kreda, węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny, fosforyt,
- pochodzenia chemicznego (chemogeniczne), np. sól kamienna, gips, anhydryt,
- skały metamorficzne (przeobrażone), np. gnejs, marmur, łupki krystaliczne. Badaniem skał zajmuje się petrografia. Zobacz też: skała macierzysta, skała płonna, metody datowania skał.
- ja:石

Metal

- metale (chemia)
- metal (materiałoznawstwo)
- metaloznawstwo
- metalurgia
- heavy metal

Mezolit

Mezolit, środkowy okres epoki kamienia trwający od około 11000 - 7000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie i około 8000 - 4800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu i związany z postępującymi przemianami klimatycznymi (cofanie lodowców). Okres ten cechuje przejście z gospodarki łowiecko-zbierackiej do gospodarki wytwarzającej, (moment pojawienia się elementów gospodarki wytwarzającej wyznacza jego datę końcową

Eneolit

Eneolit - epoka miedzi - jedna z epok prehistorii, chalkolit, okres przejściowy między epokami kamienia i brązu, w trakcie którego wśród ludów neolitycznych weszły w użycie pierwsze wyroby z metalu, przede wszystkim z miedzi (narzędzia, broń, ozdoby). nadal w powszechnym użyciu były narzędzia kamienne i krzemienne. Czas trwania eneolitu był zróżnicowany terytorialnie. W Polsce pierwsze wytwory z miedzi pojawiły się w drugiej połowie IV tysiąclecia p.n.e. w kulturze lendzielskiej i grupach kultury polgarskiej, jednak w porównaniu z terenami naddunajskimi i południowoeuropejskim są to znaleziska niezbyt liczne i głównie z importu, aczkolwiek są również znane ślady rodzimego odlewnictwa i kucia miedzi (Złota k. Sandomierza). Zobacz też: historia. Kategoria:Archeologia ko:순동기 시대

Kategoria:Archeologia

Kategoria:Historia Kategoria:Nauki humanistyczne ko:분류:고고학 ja:Category:考古学

Wikipedia:Requests for comment/Policy

During a request for arbitration, the user in question made 5 requests for comment regarding some of their accusers. All remained uncertified after their 48-hour deadlines, and by RFC policy they should all have been deleted. At the same time, however, a number of users felt the requests for comment made provided valuable evidence against their perception of the user's disregard for wikiquette and abuse of policies and guidelines, and felt the pages should remain to provide evidence for the arbitraion, regardless of existing policy.

Proposals

This section is to determine whether the RfC policies should be changed and, if so, what changes should be made. The following proposals should not be construed as setting policy or establishing precedent; these are only suggestions for how the existing policy should be amended. This is not a poll. It is intended only to determine the opinions of the Wikipedia community. You may add new suggestions as you like, and please indicate whether you support or oppose particular proposals. Comments should be made on the talk page.

No change

If you support this proposal, please do not state your opposition to the following proposals. The existing 48-hour deadline is sufficient; uncertified requests for comment should always be deleted after the deadline.

Support

Oppose

Extend the deadline

The deadline should be extended in all cases to a specific duration. An endorsement of a particular deadline should be considered an endorsement of all shorter deadlines.