:: wikimiki.org ::

Kultura Halsztacka

Kultura halsztacka

Kultura halsztacka - jedna z kultur epoki żelaza, rozwijająca się w latach 800-450 p.n.e.. Nazwa pochodzi od miejscowości Hallstatt, leżącej w Alpach Salzburskich, w krainie Salzkammergut, w Austrii, w której w II poł. XIX wieku odkryto wielkie cmentarzysko. Kultura halsztacka występowała w dwóch zespołach:
- zachodniohalsztacka (identyfikowana z Celtami) obejmująca: wschodnią Francję, Niemcy i Szwajcarję; zespół nawiązuje do kultury pól popielnicowych epoki brązu.
- wschodniohalsztacka (illiryjska i tracka) obejmująca: Bośnię, Hercegowinę, Siedmiogród, Słowację i wschodnie Alpy. Najistotniejsze cechy kultury halsztackiej: powszechne używanie broni i narzędzi z żelaza, hutnictwo żelaza, wydobycie soli, rozwój rolnictwa i hodowli, zaawansowane rozwarstwienie społeczne, bogato wyposażone groby książęce, obecność ufortyfikowanych grodów książęcych, intensywny handel z ośrodkami italskimi i greckimi. Zobacz też: historia, prehistoria. Kategoria:Archeologia

Epoka żelaza

Epoka żelaza to w prehistorii okres dziejów ludzkości następujący po epoce brązu, w którym żelazo stało się głównym surowcem w wytwarzaniu narzędzi. Ramy czasowe epoki żelaza są różne i uzależnione od stref geograficznych, zróżnicowania kulturowego i rozwoju społeczno-gospodarczego. Najstarsze wyroby z kutego żelaza (głównie pochodzenia meteorytowego), znalezione w Egipcie i Azji Zachodniej, można odnieść na VI- III tysiąclecie p.n.e.. Na szerszą skalę używano żelaza w Babilonii w czasach Hammurabiego (pierwsza połowa XVIII wieku p.n.e.). Pochodzenie metalurgii żelaza oraz problem jej rozprzestrzenienia nie zostały jeszcze całkowicie wyjaśnione, przeważa pogląd, że wynalazku dokonali Hetyci. W II tysiącleciu p.n.e. przetwórstwo żelaza opierało się już na surowcu uzyskiwanym z rud. W epoce żelaza na terenie Europy występowała między innymi:
- kultura pomorska
- kultura halsztacka
- kultura przeworska
- kultura jastorfska
- kultura golasecca
- kultura Melaun
- kultura Este
- kultura łużycka
- kultura wschodniopomorska
- kultura lateńska
- kultura wielbarska
- kultura oksywska
- kultura miłogradzka
- kultura tracko-scytyjska
- kultura zachodniobałtyjska
- kultura zarubieniecka
- kultura puchowska Zobacz też: historia. Kategoria:Archeologia ko:철기 시대 ja:鉄器時代 simple:Iron Age

Austria

Austria, Republika Austrii (Österreich, Republik Österreich) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu landów. Graniczy od zachodu ze Szwajcarią (164 km) i Liechtensteinem (35 km), Włochami (430 km) i Słowenią (330 km) od południa, Węgrami (366 km) i Słowacją (91 km) od wschodu i Niemcami (784 km) oraz Czechami (632 km) od północy. Łączna długość granic lądowych wynosi 2 562 km. Nie ma dostępu do morza. Stolica Austrii znajduje się na wschodzie kraju w Wiedniu. Wiedniu

Geografia

- Najwyższy punkt: Grossglockner 3 797 m
- Najniższy punkt: Neusiedler See 115 m
- Najdłuższa rzeka: Dunaj
- Największe jezioro: Jezioro Bodeńskie

Gospodarka

- PKB: 27 001 USD na osobę (według parytetu siły nabywczej na rok 2000)

Polityka

Austria posiada 4 głosy w Radzie Unii Europejskiej i 21 miejsc w Parlamencie Europejskim. W Komisji Europejskiej reprezentował ją od 1995 do 2004 Franz Fischler (wcześniej minister rolnictwa Austrii), od 2004 Benita Ferrero-Waldner (wcześniej minister spraw zagranicznych Austrii). Premierem rządu jest od 2000 Wolfgang Schüssel, przewodzący koalicji konserwatystów i narodowców. Funkcję prezydenta sprawuje od 8 lipca 2004 Heinz Fischer.

Kraje związkowe Austrii

Austria składa się z następujących krajów związkowych (Bundesland):
- Burgenland
- Dolna Austria
- Górna Austria
- Karyntia
- Salzburg
- Styria
- Tyrol
- Vorarlberg
- Wiedeń

Historia

- 500 - 200 p.n.e. - tereny dzisiejszej Austrii zamieszkiwane przez plemiona celtyckie
- 14 p.n.e. - pobicie tych ziem przez Rzym
- IX wiek - Marchia Wschodnia (Ostmark) Karola Wielkiego
- 976-1246 - panowanie dynastii Babenbergów
- od 1276 - panowanie dynastii Habsburgów
- 1526 - bitwa pod Mohaczem - uzyskanie tronów Czech i Węgier.
- 1683 - zwycięstwo wojsk Jana III i niemieckich nad armią turecką pod Wiedniem
- 1699 - pokój w Karłowicach z Turcją.
- 1714 - Pokój w Utrechcie z Francją i Hiszpanią.
- 1720 - Zamiana Sardynii na Sycylię z Sabaudią.
- 1735 - Strata na rzecz Burbonów hiszpańskich Neapolu i Sycylii.
- 1740-63 wojny o Śląsk z Prusami przegrane przez Austrię. Habsburgowie tracą na rzecz Prus większość Śląska (bez Opawy i Cieszyna).
- 2 poł. XVIII wieku - panowanie Marii Teresy. Pierwsze reformy w duchu centralizmu i "oświeconego absolutyzmu".
- koniec XVIII wieku - reformy Józefa II, ograniczające wpływy szlachty i Kościoła na władzę państwową, reforma edukacji, armii i sądownictwa.
- 1772/1795 - Austria uczestniczy w rozbiorach Polski wzbogacając swe terytorium o Galicję.
- 1775 - przyłączenie Bukowiny do Austrii
- 1792 - początek wojen z rewolucyjną Francją
- 1804 - z ziem należących do Habsburgów austriackich powstaje Cesarstwo Austriackie.
- 1806 - Święete Cesarstwo Rzymskie (I Rzesza) rządzone przez Habsburgów od XIII wieku zostaje rozwiązane pod presją zwycięskiego Napoleona.
- 1809 - Po pokoju w Schoenbrunn cesarz utracił tereny północnej Galicji (Lublin, Kielce, Kraków) na rzecz Księstwa Warszawskiego i Dalmację i Słowenię na rzecz Cesarstwa Francji.
- 1815 - kongres wiedeński - potwierdzenie utraty przez Habsburgów Belgii i ziem III rozbioru Polski, odzyskanie terenów Dalmacji i Słowenii. Zyskanie Wenecji. Powstanie Związek Niemiecki, na którego czele stanął cesarz Austrii.
- 1846 - przyłączenie Rzeczpospolitej Krakowskiej.
- 1848-49 - Wiosna Ludów i wojna austriacko-węgierska o niepodległość państwa Madziarów. Austriacy przy pomocy Rosjan stłumili rewolucję. Ciężkie represje an terenie Węgier.
- 1853-55 - Wrogie Rosji stanowisko Austrii w czasie wojny krymskiej. Pogorszenie stosunków z Rosją.
- 1859 Wojna austriacko-francuska: Bitwa pod Solferino - utrata Lombardii na rzecz Sardynii. Klęska austriacka przyczyną zjednoczenia Włoch pod berłem króla Sardynii.
- 1866 Wojna austriacko-pruska o supremację na terenie Niemiec. Przegrana Austriaków pod Sadową i utrata hegemonii w Niemczech na rzecz Prus, utrata na rzecz, sprzymierzonych z Prusami, Włoch (od 1861 roku) terytoriów Wenecji.
- od 1867 - w wyniku klęski w wojnie z Prusami nastąpiły reformy państwowe. Powstanie dualistycznej monarchii Austrii i Wegier. Austria (Przedlitawia) objęła tereny Austrii właściwej, Słowenii, Dalmacji, Czech, Moraw, Śląska, Galicji i Bukowiny. Galicja cieszyła się rozszerzoną autonomią z sejmem i rządem. Nastąpiła demokratyzacja systemu władzy w państwie.
- 1878 W toku wojny rosyjsko-tureckiej, Austria rozpoczęła zbrojną okupację Bośni i Hercegowiny.
- 1908 aneksja Bośni i Hercegowiny;
- 1914 Austo-Węgry przystąpiły do wojny światowej po stronie Niemiec. Okupowały tereny Królestwa Polskiego, gdzie ustanowione zostało m.in. generał-gubernatorstwo austriackie ze stolicą w Lublinie.
- 1916 śmierć Franciszka Józefa, na tron wstąpił cesarz Karol I.
- 1918 plan Karla Rennera i Otto Bauera ("Zagadnienie narodowości a socjaldemokracja") utworzenia w ramach Cesarstwa Austro-Węgierskiego federacji narodów (zakończył się fiaskiem). Aurel Popovici przedstawił plan zbudowania w ramach Austrii 15 kantonów narodowościowych. Na propozycję nie godzą się głównie Weęgrzy, którzy straciliby w wyniku reformy kluczową pozycję w związku z Austrią.
- 1918 - powstała republika z socjaldemokratą Karlem Rennerem na czele. Nastąpiło odłączenie się Węgier, Czechosłowacji (problem z Niemcami Sudeckimi) i ziem jugosłowiańskich.
- 1920 Austria podpisała traktat z Saint-Germain-en-Lay, w którym zgodziła się ze stratami terytorialnymi, ograniczeniem liczby wojska oraz z zakazem połączenia się z Niemcami. Nastąpiły plebiscyty w Karyntii i w Burgenlandzie wygrane przez Austrię. Oba landy w większości wróciły do Austrii.
- 1929 Zawarty został układ o unii celnej, walutowej i ekonomicznej między Republiką Austrii a Niemcami (zwany "ukrytym anszlusem"), unieważniony wkrótce decyzją Rady Ligi Narodów.
- 1932 - 1938 rządy przedstawicieli Partii Chrześcijańsko-Społecznej pod wodzą Engelberta Dolfussa i Kurta von Schuschnigga. Austria próbowała opierać swe bezpieczeństwo międzynarodowe na paktach z Włochami i Wielką Brytanią. Austrofaszyści w przeciwieństwie do narodowych socjalistów i socjaldemokratów byli przeciwni Anschlussowi. Zaznaczył się silny wpływ Kościoła katolickiego na bieg spraw w kraju.
- 13 marca 1938 - Anschluss Austrii (przyłączenie) do III Rzeszy jako prowincja Ostmark. Na czele rządu stał Arthur Seyss-Inquart. Anschluss został poparty przez socjaldemokratów austriackich (vide: Karl Renner).
- jesień 1938 do Austrii przyłączona została część ziem sudeckich odebranych Czechosłowacji.
- kwiecień 1945 - wojska radzieckie opanowały większość terytorium Austrii i zdobyły Wiedeń. Powstał rząd Karla Rennera, opierający się na koalicji socjalistów, chadeków i komunistów. Zyskał akceptację ZSRR, później także i zachodnich aliantów.
- 4 lipca 1945 4 mocarstwa zawarły porozumienie w sprawie Austrii, powstała Rada Sojusznicza sprawująca władzę zwierzchnią nad krajem. Miała prawo zatwierdzić konstytucję, poza tym akceptowała (lub nie) decyzje prowizorycznego rządu i parlamentu austriackiego. Taka akceptacja wymagała zgody wszystkich 4 mocarstw.
- podział Austrii na strefy okupacyjne - amerykańską, brytyjską, francuską i radziecką; Wiedeń podobnie jak Berlin podzielony na 5 sektorów (w tym jeden zarządzany wspólnie)
- 20 grudnia 1945 Premier Karl Renner został wybrany na stanowisko prezydenta II Republiki, premierem został chadek Leopold Figl. Utworzył on rząd oparty na koalicji komunistów, socjalistów i chadeków (mimo iż chadecja posiada samodzielnie większość w Radzie Narodowej). Rządy socjalistyczno-chadeckie trwały do 1966 roku. W 1948 roku gabinet opuścili komuniści (w wyniku protestu przeciwko planowi Marshalla).
- 1946 Reformy społeczne w kraju, m.in. upaństwowienie wielkich przedsiębiorstw (banki, kopalnie). Pierwsze ustawy denazyfikacyjne - obostrzone na żądanie aliantów.
- 1953 Zmiana szefa rządu - Leopolda Figla zastąpił Julius Raab.
- kwiecień 1955 - w Moskwie kanclerz Austrii Julius Raab i minister spraw zagranicznych Leopold Figl podpisali porozumienie.
- 15 maja 1955 Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii podpisany przez ministrów spraw zagranicznych ZSRR, Wielkiej Brytanii, USA, Francji i Austrii;
- 27 lipca 1955 - wejście w życie traktatu;
- 26 października 1955 - parlament Austrii uchwalił konstytucję oraz deklarację o wieczystej neutralności.
- 26 października 1955 - ostatni żołnierz Armii Radzieckiej opuścił granice Austrii.
- 16 kwietnia 1955 Austria została przyjęta do Rady Europy.
- 6 grudnia 1955 cztery mocarstwa ostatecznie uznały wieczystą neutralność Austrii.
- 15 grudnia 1955 Austria została przyjęta do ONZ.
- 1960 przystąpienie do EFTA;
- 1961 w Wiedniu odbyła się konferencja międzynarodowa z udziałem Johna Kennedy'ego i Nikity Chruszczowa.
- 1966 chadecy przejęli całkowitą władzę w państwie. Rozpoczęły się rządy Josepha Klausa.
- 1968 Zgoda na powrót Ottona Habsburga do kraju. Nie udało mu się jednakże odzyskać swego majątku.
- 1970 wygrana w wyborach socjalistów Brunona Kreisky'ego. Rządy mniejszościowe z poparciem Partii Wolnościowej, później samodzielne rządy socjaldemokratów.
- 1971 Były minister spraw zagranicznych Kurt Waldheim został wybrany na sekretarza generalnego ONZ. Przedłużono jego kadencję w 1976 roku.
- 1973 Austria w przeciwieństwie do innych krajów Europy Zachodniej poparła w konflikcie żydowsko-arabskim Arabów, przez co naraziła się na pogorszenie stosunków z Izraelem.
- 1981 Kurt Waldheim odszedł ze stanowiska sekretarza ONZ.
- 1983 Przegrana socjaldemokratów w wyborach. Doszło do utworzenia koalicji narodowców i socjalistów pod przywództwem Freda Sinowatza.
- 1986 Kurt Waldheim został prezydentem Austrii. W 1987 roku rozpoczął się jego bojkot przez Stany Zjednoczone (ma zakaz wstępu do tego kraju, nieuchylony do dziś) oraz Izrael (wycofał swego ambasadora z Austrii). Powodem są zarzuty o udział w eksterminacji greckich Żydów podczas II wojny światowej.
- 1987 Po krótkotrwałej koalicji socjaldemokratów z populistami z Partii Wolnościowej powrót do idei koalicji "czerwono-czarnej". Szefem rządu został Franz Vranitzky.
- 1989 rząd złożył wniosek o podjęcie negocjacji członkowskich ze wspólnotami europejskimi.
- 1992 w wyborach prezydenckich zwyciężył Thomas Klestil. Koniec bojkotu Austrii przez USA i Izrael.
- 1 stycznia 1995 Austria została pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej. Zachowała jednakże neutralność (pozostaje poza strukturami UZE). Przedstawiciel Austrii został komisarzem ds. rolnictwa w komisji Jacquesa Santera.
- 1997 kanclerz Viktor Klima objął urząd. Franz Vranitzky odszedł na polityczną emeryturę.
- 1998 Austria sprawowała półroczne przewodnictwo w Unii Europejskiej.
- 1999 Austriak Walter Schwimmer wygrył rywalizację z Hanną Suchocką o funkcję sekretarza generalnego Rady Europy.
- 2000 skandal międzynarodowy związany z dojściem do władzy Partii Wolnościowej Jörga Haidera jako juniorpartnera chadecji. Kanclerzem został Wolfgang Schüssel (ÖVP - Partia Ludowa). Rozpoczął się prawie roczny bojkot Austrii na forum Unii Europejskiej zakończony po opublikowaniu raportu "trzech mędrców".
- 2002 Kryzys rządowy w Austrii w związku z odroczeniem reformy podatkowej. Ponowne wybory do Rady Narodowej - przytłaczająca wygrana chadeków (44% głosów). Rozpoczął pracę Konwent Konstytucyjny mający za zadanie opracować nową konstytucję dla kraju (poprzednia pochodziła jeszcze z 1920 roku).
- 2003 Sformowanie nowego gabinetu kanclerza Schüssela.
- 2004 Wybory prezydenckie w Austrii.

Demografia

Dane można znaleźć w CIA Factbook [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/]
Zobacz też

- hymn państwowy, godło Austrii, flaga Austrii
- Austro-Węgry
- Polskie odpowiedniki niemieckich nazw geograficznych
Linki zewnętrzne

- [http://www.parlinkom.gv.at Parlament Austriacki]
- [http://www.hofburg.at Prezydent Austrii]
- [http://www.austria.gv.at Rząd Austrii]
- [http://europa.eu.int/austria Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej]
- [http://www.kurier.at Kurier on-line]
- [http://www.derstandard.at Der Standard on-line]
- [http://www.diepresse.at Die Presse on-line]
- [http://www.apa.at Austriacka Agencja Prasowa]
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/austria.html Informacje o Austrii]
- fiu-vro:Austria Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej zh-min-nan:Tang-kok als:Österreich ko:오스트리아 ms:Austria ja:オーストリア simple:Austria th:ประเทศออสเตรีย

Francja

Francja, Republika Francuska (France, République Française) – państwo położone w Europie Zachodniej, członek założyciel Unii Europejskiej. Graniczy z Hiszpanią, Andorą, Monako, Włochami, Szwajcarią, Niemcami, Luksemburgiem i Belgią.

Ustrój polityczny

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Francji
- Prezydenci Francji

Podział administracyjny

Zobacz więcej: Podział administracyjny Francji Francja, jej część metropolitalna dzieli się na 22 regiony i 96 departamentów. Ponadto wyróżnia się departamenty i terytoria zamorskie oraz zamorskie zbiorowości terytorialne. Poniżej przedstawione są jednostki najwyższego szczebla podziału administracyjnego. Więcej informacji na temat jednostek podziału administracyjnego wraz z danymi statystycznymi znajduje się w artykule: Regiony administracyjne i departamenty Francji.

Regiony administracyjne

- Alzacja
- Akwitania
- Burgundia
- Bretania
- Centralny
- Dolna Normandia
- Franche-Comté
- Górna Normandia
- Île-de-France
- Korsyka
- Kraj Loary
- Langwedocja-Roussillon
- Limousin
- Lotaryngia
- Midi-Pyrénées
- Nord-Pas-de-Calais
- Owernia
- Pikardia
- Poitou-Charentes
- Prowansja-Alpy-Wybrzeże Lazurowe
- Rodan-Alpy
- Szampania-Ardeny Obecny podział na departamenty jest kontynuacją podziału administracyjnego sprzed rewolucji francuskiej - do 1790 obecne departamenty nazywane były prowincjami. Po II wojnie światowej okazało się, że jednostki te są zbyt słabe. Dlatego w latach 70. XX wieku stworzono dodatkowy szczebel administracji tzw. regions des programmes, składające się z kilku departamentów. Ich zadaniem jest koordynacja polityki regionalnej. Francja ma rozbudowany system administracji swoich terytoriów zamorskich (DOM-TOM).

Departamenty zamorskie

- Gujana Francuska
- Gwadelupa
- Martynika
- Reunion

Zbiorowości zamorskie

- Majotta
- Polinezja Francuska
- Wallis i Futuna
- Nowa Kaledonia

Pozostałe

- Francuskie Terytoria Południowe
- Saint-Pierre i Miquelon

Geografia

Saint-Pierre i Miquelon
- Całkowita granica lądowa: 2 892,4 km
- w tym z:
- Andorą - 60 km,
- Belgią - 620 km,
- Hiszpanią - 623 km,
- Luksemburgiem - 73 km,
- Monako - 4,4 km,
- Niemcami - 451 km,
- Szwajcarią - 573 km,
- Włochami - 488 km,
- Długość wybrzeża: 3 427 km
- Zobacz: Wybrzeże Lazurowe (Riwiera Francuska), Côte d'Améthyste, Côte d'Argent, Côte de Jade, Côte d'Amour, Côte Sauvage, Côte d'Emeraude, Côte d'Albâtre.
- Najwyższy punkt: Mont Blanc 4 808 m n.p.m.
- Najniższy punkt: delta Rodanu 2 m p.p.m.
- Większe miasta: Paryż, Marsylia, Lyon, Tuluza, Bordeaux, Strasburg, Lille, Nicea
- Język urzędowy: francuski,
- Inne języki w użyciu: bretoński, prowansalski, baskijski, korsykański, flamandzki

Historia

Zobacz więcej: Historia Francji Zobacz też: Francuskie imperium kolonialne

Gospodarka

Zobacz więcej: Gospodarka Francji

Demografia

Zobacz więcej: Demografia Francji Demografia Francji] Demografia Francji]

Język

Językiem urzędowym we Francji jest francuski, posługuje się nim znaczna większość mieszkańców tego kraju, jednak poza nim istnieje wiele języków regionalnych:
- prowansalski - językiem tym (obecnie uważanym za dialekt francuskiego) posługuje się około 2 mln ludzi w południowej Francji ( Prowansja, Delfinat, Langwedocja)
- bretoński - mówi nim zaledwie 1/3 z 1,5 milionowej populacji Bretończyków zamieszkujących płw. Bretoński w zachodniej Francji
- alzacki - dialekt języka niemieckiego, posługują się nim germańscy Alzatczycy zamieszkujący Alzację we wschodniej Francji
- baskijski - mówi nim kilkadziesiąt tysięcy Basków zamieszkujących prowincję Bearn
- kataloński - posługuje się nim kilkadziesiąt tysięcy Katalończyków zamieszkujących prowincję Roussillion w południowej Francji, przy granicy z Hiszpanią
- arabski - posługuje się nim około 3 mln imigrantów z Afryki Północnej, gł. w większych miastach oraz na lazurowym wybrzeżu
- flamandzki - mówi nim kilkadziesiąt tysięcy ludzi pochodzenia niderlandzkiego, zamieszkujących północną Francję (obszar Calais i Artois)

Kultura

Zobacz więcej: Kultura Francji
- Literatura francuska
- Malarstwo francuskie
- Muzyka francuska
- Kino francuskie
- Aktorki francuskie
- Francuska kuchnia

Zobacz też:

- Georges Haussmann
- Gwizjusze
- władcy Francji
- francuskie kolonie w Ameryce Północnej
- zamki nad Loarą

Piłka Nożna

Inne :

! Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Frankreich zh-min-nan:Hoat-kok ko:프랑스 ms:Perancis ja:フランス simple:France th:ประเทศฝรั่งเศส fiu-vro:Prantsusmaa

Niemcy

Niemcy (nazwa oficjalna Republika Federalna Niemiec, niem. Bundesrepublik Deutschland) – państwo położone w Europie Środkowej, będące członkiem Unii Europejskiej, Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8 oraz NATO. Do 1970 (do traktatu pomiędzy RFN a Polską) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna (NRF). Niemcy mają dostęp do Morza Bałtyckiego i Morza Północnego. Stolica to Berlin (przed przyłączeniem NRD - Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego).

Ludność

Liczba ludności: 82 500 800 (2004) - największa wśród państw UE Struktura wiekowa (2000):
- 0-14 lat: 16% (chłopcy 6 679 930; dziewczynki 6 333 110)
- 15-64 lat: 68% (mężczyźni 28 638 814; kobiety 27 693 630)
- powyżej 64 lat: 16% (mężczyźni 5 133 121; kobiety 8 318 803) Grupy etniczne: Około 75 212 900 (91,12%) mieszkańców Niemiec posiada obywatelstwo niemieckie. Spośród nich około 7 mln (ok. 9%), posiada często dwa obywatestwa, nie urodziło się w Niemczech, lub język niemiecki nie jest ich językiem ojczystym. Dla lepszego zrozumienia możnaby wskazać na różnicę w znaczeniu pojęć Narodowość i Obywatelstwo, czego się w Niemczech z powodu historycznego obciążenia pojęcia Naród (zobacz też Nazizm) nie robi. Bezsprzecznie, można jednak powiedzić, iż znaczną część społeczeństwa stanowią przybyli do Niemiec po II wojnie światowej imigranci lub ich potomkowie. Pozostałe 9 % ludności (ok. 7 mln) stanowią obywatele innych krajów, mieszkający na stałe w RFN: Turcy (2,4 mln), narody byłej Jugosławii(1,0 mln), Włosi(0,5 mln), Grecy (0,3 mln), Polacy (bez niem. obywatelstwa 0,3 mln), Austriacy(0,2 mln) i inni. Całkowita Polska emigracja do Niemiec wynosi grubo ponad 2 mln ludzi, z których większość, ze względów podobieństw kulturowych, relgijnych, kulinarnych i innych, jest dobrze zintegrowana z ludnością niemiecką. Stosunek imgracji do emigracji zmienił się w ostatnich 10 latach i zmienia w rosnącym tempie nadal. W roku 2004 wyemigrowało w sumie ok. 150 tys. obywateli Niemiec, z czego większość do USA (ok. 13 tys.), ale też Polska jest jednym z ulubionych celi emigracji Niemieckiej (ok. 10 tys. 3. miejsce). Niemieccy emigranci są w większości wysoko kwalifikowanymi, poszukiwanymi na światowym i europejskim rynku pracy specjalistami, którzy ze względu na trudności ekonomiczne Niemiec i złe perspektywy zawodowe zdecydowali się z Niemiec wyjechać. Np. lekarze i pracownicy naukowi w Niemczech są stosunkowo źle opłacani, ich warunki pracy i szanse na karierę pozostawiają wiele do życzenia, a czas pracy i stawiane wymagania przekraczają te, w innych wysoko rozwiniętych krajach. W Niemczech istnieją ponadto stosunkowo nieliczne historyczne mniejszości etniczne. Na północy, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn zamieszkuje mniejszość duńska, w Dolnej Saksonii i Szlezwiku-Holsztynie mniejszość fryzyjska, a w Saksonii i Brandenburgii - mniejszość Serbów Łużyckich. Serbów Łużyckich]]Grupy religijne: (2004)
- ewangelicy 25 836 000 (31,3%),
- katolicy 26 165 000 (31,7%),
- żydzi 102 000 (0,012%)
- inni, w tym bezwyznaniowcy, muzułmanie lub inne wyznania 37%

Geografia

Położone w środkowej Europie pomiędzy Morzem Północnym i Morzem Bałtyckim na północy a Alpami na południu. Graniczą na północy z Danią, na wschodzie z Polską, na południowym-wschodzie z Czechami, na południu z Austrią i Szwajcarią, a na zachodzie z Francją, Luksemburgiem, Belgią i Holandią. Najwyższy szczyt Zugspitze (2962 m n.p.m.) w Bawarii.

Ważniejsze miasta (alfabetycznie)

Ustrój polityczny

Zugspitze] Zugspitze] Stolicą federalną jest Berlin, a rząd federalny Niemiec (Bundesregierung) ma swą siedzibę w Berlinie, jednak część ministerstw znajduje się w Bonn. Część centralnych urzędów mieści się w innych miastach, m.in. Karlsruhe i Norymberdze. System polityczny Niemiec jest zorganizowany w oparciu o konstytucję (Verfassung), którą jest Ustawa Zasadnicza Niemiec (Grundgesetz) według zasady podziału władz (Gewaltenteilung). Głową państwa jest prezydent federalny, wybierany przez Zgromadzenie Narodowe (złożonego z Bundestagu i przedstwicieli krajów związkowych) na pięcioletnią kadencję (możliwość jednokrotnego powtórzenia). Ma on czysto reprezentacyjne znaczenie - jest symbolem państwa, moderatorem. Nie ma prawa wetowania ustaw (może je jedynie odesłać do Trybunału). Posiada prawo mianowania ambasadorów i konsuli oraz wysuwania kandydatury kanclerza. Władzą ustawodawczą (die Legislative) jest Bundestag wraz z drugą izbą Radą Federalną Niemiec (Bundesrat). Bundestag wybierany jest co cztery lata w wyborach pięcioprzymiotnikowych: powszechnych, równych, bezpośrednich (jendostopniowych), systemie mieszanym (zasadniczo proporcjonalnym, jednak z zapewnieniem wejścia do parlamentu wszystkich kandydatów, którzy w swych okręgach uzyskali większość) i w głosowaniu tajnym. Ustawowa liczba posłów liczy 598, ale wskutek tego skomplikowanego systemu wyborczego ta liczba może zwiększać się o tzw. mandaty nadwyżkowe. Tak jest w Bundestagu XVI kadencji, który liczy 614 posłów. Posłowie grupują się we frakcjach, do tworzenia których potrzebne jest 5% ogólnej liczby posłów. Obecne frakcje to:
- SPD
- CDU/CSU
- Związek 90/Zieloni
- FDP
- Die Linkspartei. Bundestag na wniosek prezydenta dokonuje wyboru kanclerza i rządu, kontroluje jego prace, zatwierdza umowy międzynarodowe, uchwala ustawy, wybiera (wraz z Bundesratem) prezydenta. Na czele izby niższej stoi przewodniczący Bundestagu (wraz ze swoimi zastępcami). Obecnie jest nim Norbert Lammert z CDU. Władzę wykonawczą (die Exekutive) stanowi rząd federalny z kanclerzem federalnym (Bundeskanzler) na czele. Pozycja kanclerza jest mocniejsza niż polskiego premiera. Ma on prawo bezpośrednio ingerować w prace swoich ministrów. Rząd odwołany być może jedynie w drodze konstruktywnego wotum nieufności (tak np. było w roku 1982). Parlament nie można odwoływać poszczególnych ministrów (zasada odpowiedzialności rządu en bloc). Władzą sądowniczą (die Judikative, czyli Justiz) są sądy, najwyższymi instancjami są:
- Federalny Trybunał Konstytucyjny (Bundesverfassungsgericht),
- Federalny Sąd Administracyjny (Bundesverwaltungsgericht),
- Trybunał Federalny (Sąd Najwyższy) Bundesgerichtshof.

Partie polityczne

System partyjny Niemiec porównawszy chociażby z krajami Europy Zachodniej jest wyjątkowo stabilny i uporządkowany. Wykrystalizowaniu uległ po II wojnie światowej. Partią o najstarszej tradycji jest pochodząca z 1870 r. partia środowiska katolickiego Zentrum (pol. Centrum). Drugą co do wieku partią jest pochodząca z 1875 r. i wyrosła z ruchu robotniczego SPD. Od końca XIX wieku, uczestniczyła w rządach Republiki Weimarskiej, aż do 1933 roku była najsilniejszą partią niemiecką. Obok SPD do tzw. Volksparteien (partii ogólnonarodowych) należy również chadecja (CDU i CSU). Wykształciła się ona po II wojnie światowej ze środowisk dawnej katolickiej partii "Centrum", poszerzonej o środowiska ewangelickie (CDU jest partią ponadkonfesyjną). Na wzmocnienie jej roli wpłynął długi okres rządów (1949-1969) oraz charyzmatyczni liderzy: Konrad Adenauer, Ludwig Erhard i Jakob Kaiser. W latach 1982-1998 CDU/CSU była znów u władzy stanowiąc główną siłę rządu Helmuta Kohla. Tradycyjnie rolę języczka u wagi pełnili liberałowie z FDP (rządzili prawie nieprzerwanie aż do 1998 roku, raz z CDU, raz z SPD - stąd też często nazywani są partią "obrotową". FDP wykształciła się po 1948 roku ze środowisk związanych z przedwojennymi partiami DDP i DVP. Były w niej obecne zarówno elementy wolnomyślicielskie, antyklerykalne jak i nacjonalistyczne (przez pewien czas po wojnie sytuowano FDP "na prawo" od CDU). Z partią związane były takie nazwiska jak pierwszy prezydent RFN Theodor Heuss, jej powojenny lider Erich Mende, przedstawiciele lewego skrzydła Wolfgang Mischnick czy Günter Verheugen. Członkami FDP byli też wieloletni minister spraw zagranicznych RFN Hans Dietrich Genscher (1974-1992), Walter Scheel (1969-74 szef MSZ, prezydent RFN 1974-79) czy Klaus Kinkel (minister sprawiedliwości i spraw zagranicznych w rządzie Helmuta Kohla). FDP miała swój udział w odważnej polityce wschodniej rządu Willego Brandta i Helmuta Schmidta. W 1982 na skutek różnic w pomysłach na politykę gospodarczą i społeczną FDP zrezygnowała z udziału w rządach lewicy i związała się z chadecją. Małżeństwo z CDU, choć niewolne od kłótni i nieporozumień, przetrwało 16 lat. Od 1998 rolę języczka u wagi dla SPD spełniała istniejąca od 1979/80 r. partia Zielonych (BÜNDNIS 90/DIE GRÜNEN). Jej członkiem przewodniczącym był minister spraw zagranicznych Josef Fischer. Partią izolowaną na szczeblu ogólnokrajowym jest Die Linkspartei. - następczyni honeckerowskiej SED. W latach 1990-2002 i ponownie od 2005 reprezentowana była w Bundestagu, głównie przez posłów z byłego NRD, w zachodniej części Niemiec nie udało jej się zapuścić korzeni aż do zawarcia koalicji z dysydentami z SPD. PDS krytykowała z pozycji lewicowych rząd Schrödera, zarzuca mu odejście od lewicowych ideałów, które jakoby zawsze bliskie były PDS. Partia Lothara Bisky'ego współrządzi w dwóch niemieckich landach - Berlinie i Meklemburgii/Pomorzu Przednim (wraz z SPD).

Kraje związkowe Niemiec

: Republika Federalna Niemiec składa się z następujących krajów związkowych: Wszystkie kraje związkowe są równouprawnione.

Gospodarka

Lothara Bisky'ego Niemcy są jednym z najsilniejszych gospodarczo krajów świata. PKB wyniósł w 2001 roku 2148 mld euro, niemiecka gospodarka jest zatem trzecią co do wielkości na świecie nominalnie i czwartą realnie. PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi: 26 035 euro i plasuje RFN na 11. miejscu w Unii Europejskiej. Mniej zadowalająco kształtuje się niemieckie zadłużenie, które osiągnęło w styczniu 2005 nowy rekordowy stan: 1 418 miliardów euro = ok. 5 672 miliardów PLN, co odpowiada ok. 17 200 € = ok. 68 800 PLN na głowę mieszkańca, do tego dochodzą przewidywane zobowiązania państwa względem przechodzących na emeryturę pracowników sfery budżetowej w randze urzędnika, które płacone są bezpośrednio z budżetu a nie przez ubezpieczenie emerytalne i do roku 2030 sumują się na kolejne 4 do 5 bilionów euro (źródło: niem. Bund der Steuerzahler). Od początku istnienia RFN wszytkie jej budżety były ujemne, a w ostatnich latach deficyty osiągają iście niewyobrażalne wymiary. Zadłużenie i związane z nim odsetki, rosnące koszty systemu opieki zdrowotnej i rentalnego, jak również ogromne bezrobocie (ok. 5 000 000 ludzi), stanowią poważny problem finansowy i tym samym gospodarczy dla tego kraju. Niemcy nie dotrzymują od lat, podpisanych w Maastricht, kryteriów konwergencji (dotyczących stabilności Euro). Dla ratowania finansów pańswa przeprowadza się od lat cięcia w systemach ubezpieczeń społecznych, co jednak nie poprawiło dramatycznej sytuacji.

Przemysł

Liczba zatrudnionych w niemieckim przemyśle wykazuje od lat tendencję spadkową. Każdego dnia z Niemiec przenosi się ok. 1500 miejsc pracy (ok. 500 000 rocznie) do krajów europy wschodniej i Azji. Mimo tego, przemysł wnosi ciągle jeszcze ok. 30%. do PKB, a jego podstawową gałęzią jest motoryzacja i związane z nią branże. Od podpisania protokołu w Kioto, podejmuje się starania dla zmiejszenia emisji dwutlenku węgla do atmosfery, choć z drugiej strony w 1998 r. postanowiono zakaz budowy nowych i czasowe ograniczenie użytkowania istniejących elektrowni atomowych.

Kultura

Literatura

- Literatura niemiecka

Malarstwo

- Lucas Cranach Starszy
- Lucas Cranach Młodszy

Film

Teatr

- Bertolt Brecht

Związki z Polską

Zobacz też

- Wikiportal:Niemcy
- III Rzesza
- Cesarze niemieccy
- Lista feldmarszałków niemieckich
- Kluby piłkarskie w Niemczech
- Polskie odpowiedniki niemieckich nazw geograficznych
- stacje telewizyjne w Niemczech

Linki zewnętrzne

- Urzędy państwowe
- [http://www.bundesregierung.de Rząd Federalny]
- [http://www.government.de Rząd Federalny]
- [http://www.bundespraesident.de Prezydent RFN]
- [http://www.bundeskanzler.de Urząd Kanclerski]
- [http://www.bundestag.de Bundestag]
- [http://www.bundesrat.de Bundesrat]
- [http://www.backinjob.de praca w Niemczech]
- [http://www.auswaertiges-amt.de Resort Spraw Zagranicznych]
- [http://www.eu-kommission.de Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej]
- [http://www.erdkunde-online.de/0351.htm Geografia Niemiec]
- [http://www.deutschland.de Oficjalny portal wielojęzyczny]
- [http://www.destatis.de/gv/suche_gv2000.htm miasta i gminy Baza danych struktury administracyjnej (Statistisches Bundesamt Deutschland) Federalny Urząd Statystyczny]
- [http://webcam.deili.info/pl,1,4 Webcam Kamery Internetowe Niemczech]
- [http://www.wetter.de aktualna pogoda]
- [http://www.thueringen.de/de/ontothetop.html#lzt/thueringen/blaetter/freistaat/content.html Historia pojęcia Freistaat (Republika)]
- [http://www.huzia.pl/gazzetta/niemcy.php Prasa niemiecka]
- [http://www.german-foreign-policy.com/pl/info/ Informacje na temat niemieckiej polityki zagranicznej]
- [http://www.asinah.org/photo-library/thumbnails.php?album=29&lang=polish Niemcy Albumy] ! Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Deutschland roa-rup:Ghirmânii zh-min-nan:Tek-kok ko:독일 ms:Jerman ja:ドイツ simple:Germany th:สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี fiu-vro:S'aksamaa

Kultury pól popielnicowych

Kultury pól popielnicowych to krąg kultur późnej epoki brązu, występujący w Europie między 1300 - 700 p.n.e. Zalicza się do niego kultury: pilińską, łużycką, tyrolską, południowoniemiecką, dolnoreńską. Kategoria:Archeologia

Epoka brązu

Epoka brązu - jedna z epok prehistorii, następująca po epoce kamienia, a poprzedzająca epokę żelaza. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, na Kaukazie i w obszarze Morza Egejskiego , w III tysiącleciu p.n.e., wykształciły się ośrodki, w których opanowano umiejętność obróbki metali. W Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 2500 p.n.e., w Europie Południowej 2000 p.n.e., w Polsce 1800 p.n.e.. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000 - 700 p.n.e., kiedy to na Bliskim Wschodzie zaczęły tworzyć się pierwsze państwa i pojawiło się niewolnictwo, a na większości obszarów Europy rozpoczął się stopniowy rozkład wspólnoty pierwotnej. Nazwa epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca - brązu (czyli stopu miedzi z cyną o stosunku 9:1). Przykładem przedmiotów z brązów są: siekiery, dłuta, młoty, motyki, sierpy, noże, ozdoby, broń (miecze, topory, ostrza do włóczni, groty, części pancerzy). Brąz pojawił się w Egipcie i Mezopotamii około 3500 p.n.e. Czasem zamiast cyny do produkcji stopu stosowano ołów lub antymon (Węgry). Brąz antyczny był stopem miedzi z cynkiem (mosiądz). Brąz jest znacznie twardszy od miedzi i trwalszy, dlatego zastąpił ją w okresie eneolitu. Potrzebną do jego produkcji miedź i cynę uzyskiwano w kopalniach odkrywkowych. Główne dziedziny gospodarki w czasie tej epoki to rolnictwo, hodowla bydła oraz pasterstwo. Powstanie ośrodków wytwórczych, wymiany towarów (wynalazek wozu na kołach oraz statków na wiosła i żagle sprzyjał rozwojowi handlu dalekosiężnego), gromadzenia bogactw, w konsekwencji doprowadziły do wzrostu walk międzyplemiennych i międzypaństwowych. Najbardziej znane na świecie wykopaliska z epoki brązu: Ur w Mezopotamii, Ugarit w Syrii, Troja w Azji Mniejszej. Sztuka brązu Na wyspach Grecji rozwija się sztuka egejska. Na północy Europy wzrasta znaczenia ognia, który uważany był za emisariusza słońca, oraz opanowanie technologii związanych z ogniem spowodowały wkroczenie w krąg tajemnic solarnych. W Europie w tym okresie bardzo powszechny staje się kult solarny i związany z nim obrządek ciałopalny. Brąz postrzegany jest jako substytut złota - słonecznego metalu. Naczynia gliniane w formie i kolorze próbują naśladować brązowe. Popularna symbolika tarczy słonecznej - tzw. dysku solarnego, koła z wpisanym w nie równoramiennym krzyżem, mandali. Nasilenie się symboli troistości - trójkąty, trzykrotne powtarzanie jednego symbolu. Równie popularny motyw labiryntu, symbolizującego narodziny i śmierć mistyczną w obrzędach inicjacyjnych oraz herosa solarnego. Coraz więcej scen z życia codziennego i mitologii, militaryzacja sztuki. Epoka brązu w Europie Charakterystyczny dla epoki brązu jest niejednolity charakter rozwijających się i zanikających kultur. W środkowym jej okresie rozpoczął się proces wyodrębniania się i krystalizowania ludów europejskich, np. reprezentujących kulturę nordyjską Germanów zamieszkujących tereny obecnych Niemiec, Danii i południowej Szwecji. Do ważniejszych kultur epoki brązu zaliczają się w Europie:
- kultura minojska
- kultura cykladzka
- kultura unietycka
- kultury pól popielnicowych
- kultury mogiłowe
- kultura apenińska
- kultura protoetruska
- kultura terramare
- kultura kurhanów sambijskich
- kultura komarowska
- kultura Noua
- kultura holihradzka
- kultura sośnicka
- kultura wysocka
- kultura białowicka
- kultura urn domkowych
- kultura trzciniecka
- kultura iwieńska
- kultura otomańska
- kultura bałtyjska
- kultura nordyjska
- kultura łużycka
- kultura wysocka
- kultura gawska Najbardziej znane w Europie wykopaliska z epoki brązu: Mykeny w Grecji, Terramare we Włoszech, El Argar w Hiszpanii, Buchau w Niemczech, Unětice w Czechach. Epoka brązu w Polsce Na terenach Polski epoka brązu dzieli się na 5 okresów:
- wczesny - 1800-1400 p.n.e.
- starszy - 1400-1200 p.n.e.
- środkowy - 1200-1000 p.n.e,
- młodszy - 1000-800 p.n.e.,
- późny - 800-700/650 p.n.e. Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. umiejętność obróbki metali dotarła na ziemie polskie. Kultury związane z wczesną epoką brązu w zasadzie jeszcze nie znały technologii wytwarzania brązu jednak pojawiły się pierwsze wytwory z miedzi, srebra i złota pochodzące z importów. Przyniosły je w latach 1850-1750 p.n.e. nowe kultury oparte na tradycji kultur ceramiki sznurowej: kultura strzyżowska i kultura mierzanowicka. Po nich pojawiła się kultura madziarowska i kultury związane z kulturą unietycką, do nich należą kultura grobsko-śmiardowska i kultura iwieńska. W tym czasie powstały silne ośrodki metalurgiczne. W połowie 2 tysiąclecia ziemie polskie, w dorzeczu Odry i Wisły, znalazły się w orbicie wpływów czeskopalatynackiej i środkowodunajskiej kultury mogiłowej. W późnej epoce brązu występowała kultura łużycka, zaliczana do kręgu kultur pól popielnicowych, z tego okresu znane jest stanowisko archeologiczne w Biskupinie. Link zewnętrzny
- [http://www.biskupin.pl/ Muzeum Archeologiczne w Biskupinie] Zobacz też: historia. Kategoria:Archeologia ko:청동기 시대 ja:青銅器時代 simple:Bronze Age

Tracja

Tracja (gr. Thrake, łac. Thraci) starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon (dziś Struma).

Historia

Część Tracji była bardzo urodzajna i żyzna, szczególnie w dolinie rzeki Hebros (dziś Marica). Zamieszkujące Trację plemiona, osiągnęły wysoki poziom rozwoju, w dużej części dzięki korzystnym kontaktom handlowym z nadmorskimi koloniami greckimi. W I wieku p.n.e. Tracja została opanowana przez Rzymian, którzy utworzyli na jej terytorium dwie prowincje Trację i Mezję. Tę ostatnią podzielono w roku 86 n.e. na Mezję Dolną (Moesia Inferior) oraz Mezję Górną (Moesia Superior).

Badania archeologiczne

Badania archeologiczne w Tracji rozpoczęto jeszcze w XIX wieku. W okresie międzywojennym na stanowisku Duvanli (na północ od Płowdiwu) niezwykle cennych odkryć dokonał Bogdan Fiłow (późniejszy premier Bułgarii). Obecnie od około 30 lat rewelacyjnych odkryć (zwłaszcza w Dolinie Kazanłyckiej) dokonuje Georgi Kitow. Najbardziej spektakularne znaleziska sezonu archeologicznego 2004 to rozkopanie kurhanu Goljama Kosmatka, gdzie w grobowcu kopułowym znaleziono niezwykle cenny inwentarz (wiele przedmiotów wykonanych ze złota)oraz eksploracja bogatego grobu w miejscowości Svetica, gdzie odkryto ważącą ponad pół kilograma złotą maskę.W roku 2005 z kolei najbardziej doniosłym wydarzeniem było rozkopanie kurhanu w okolicy wsi Zlatinica. Badania nad kulturą tracką, choć na znacznie mniejszą skalę, prowadzone są także na obszarze Wschodniej Tracji (to oficjalna archeologiczna nazwa europejskiej części Turcji). Pierwsze bogate grobowce trackie eksplorowano w okolicy miasta Kırklareli (bułgarska nazwa "Łozengrad") jeszcze w XIX wieku. Potem przyszła kolej na obiekty sepulkralne znajdujące się w okolicy Vize. W ostatnim czasie cennych odkryć dokonano nad Morzem Marmara w pobliżu miasta Tekirdağ (tumulus Naip oraz kurhan Harekattepe). Zobacz też: Trakowie, Orfeusz Kategoria:Prowincje rzymskie Kategoria:Bułgaria ja:トラキア

Bośnia

Bośnia i Hercegowina

Siedmiogród

Siedmiogród, zwany także Transylwanią (węg. Erdély, niem. Siebenbürgen), to kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Jego wschodnią i południową granicę stanowią Karpaty, zachodnią – w przybliżeniu – Góry Bihorskie, zaś północną – pasmo Gór Rodniańskich. Teren dzisiejszego Siedmiogrodu w starożytności został zasiedlony przez Daków, których państwo zostało podbite w 106 r. przez cesarza Trajana i włączone do Cesarstwa Rzymskiego jako prowincja Dacja (szczególną uwagę Rzymian przyciągnęły istniejące tutaj kopalnie złota). Panowanie rzymskie trwało do końca III w. Po wycofaniu się Rzymian teren ten objęty był "wędrówką ludów", osiedlali się tu m.in. Słowianie. Siedmiogród znajdował się kolejno pod mniej lub bardziej ścisłą kontrolą Gepidów (V-VI w.), Awarów (VII-VIII w.), wreszcie Węgrów, którzy ostatecznie podbili Siedmiogród w pierwszych latach XI w. Mozaiki ludnościowej dopełnili królowie węgierscy w XII w., kiedy to zorganizowali oni tutaj intensywną akcję osadniczą chłopów pochodzących z rejonów dzisiejszych Niemiec i Holandii – zwanych dzisiaj Sasami siedmiogrodzkimi. Pozostający pod panowaniem węgierskim Siedmiogród leżał na linii frontu. Nękali go Pieczyngowie, wobec czego król węgierski Andrzej II sprowadził tutaj Krzyżaków, których osadził w południowo-wschodniej części Siedmiogrodu w 1211 r. – ich obecność była krótka, do 1225 r. W 1241 r. podczas wielkiego najazdu Tatarów na Europę środkową, jeden z oddziałów osłonowych spustoszył Siedmiogród. Wkrótce potem od południa pojawiło się niebezpieczeństwo tureckie, wraz z sięgnięciem Imperium Osmańskiego do Wołoszczyzny. Walka Węgier z Turkami znalazła swój finał w pierwszej połowie XVI w. i zadecydowała o losie Siedmiogrodu na dwa następne stulecia. W 1526 r. w bitwie pod Mohaczem siły węgierskie zostały rozgromione, poległ też, nie pozostawiając potomka król Ludwik II Jagiellończyk. Do walki z najeźdźcą tureckim dołożyły się wówczas walki o tron węgierski – między Habsburgami a Janem Zapolyą, dotychczasowym wojewodą siedmiogrodzkim, który koronował się na króla węgierskiego. Wojna zakończyła się w 1541 r. podziałem Węgier. Siedmiogród został księstwem, uzależnionym od Imperium Osmańskiego. Jego władcą został syn Jana Zapolyi – Jan II Zygmunt Zapolya. Północno-zachodnia część Siedmiogrodu (m.in. z Koszycami pozostała częścią habsburskich Węgier (powróciła do Siedmiogrodu w 1608 r., by bezpowrotnie wrócić do Habsburgów w 1658 r.). Przez następne półtora stulecia Siedmiogród niezmiennie pozostawał uzależniony od Turków, choć sięgały tu również interesy Austrii i Polski. Ostatnie ćwierćwiecze XVI w. to epoka książąt z rodu Batorych – jeden z nich, Stefan Batory został wybrany królem polskim (książę siedmiogrodzki od 1571, król polski od 1576, zmarł 1586). Wśród książąt prowadzących intensywniejszą politykę międzynarodową wymienić należy też Gabora Bethlena, który walczył przeciwko Habsburgom podczas wojny trzydziestoletniej, oraz Jerzego II Rakoczego, uczestniczącego z próbie rozbioru Polski podczas potopu szwedzkiego. Okres panowania osmańskiego to także okres przemian wewnętrznych, szczególnie w XVI w. – wówczas dotarła na ten teren reformacja, odnosząc sukces, którego trwałości nie zaszkodziła w żaden sposób kontrreformacja, w kraju wybuchały też powstania chłopskie. Likwidację księstwa siedmiogrodzkiego i przyłączenie jego do Austrii przyniósł pokój w Karłowicach w 1699 r. kończący przegraną przez Imperium Osmańskie długą wojnę. Postanowienia tego traktatu potwierdziły stan faktyczny, gdyż Habsburgowie sprawowali bezpośrednią kontrolę nad Siedmiogrodem już od 1690 r. Wówczas zmarł ostatni książę siedmiogrodzki Michał Apafy, godność książęcą przyjął zaś cesarz Leopold I – oznaczało to, że Siedmiogród nie został przyłączony do Królestwa Węgierskiego, a stał się niezależną od Węgier odrębną prowincją Monarchii, faktycznie administrowaną przez mianowanego przez cesarza gubernatora. Prób zmiany tego stanu szukał Franciszek Rakoczy, który wzniecił powstanie antyhabsburskie w 1703 r., ogłosił się księciem siedmiogrodzkim w 1704 r., jednak po kilku latach walk ostatecznie poniósł klęskę 1711 r. i udał się na wygnanie. Odtąd Siedmiogród przez dłuższy czas był peryferyjną prowincją monarchii habsburskiej. 1711 Zmiana tego stanu nastąpiła wskutek Wiosny Ludów. Rewolucja, którą wzniecili Węgrzy, jako jeden ze swoich postulatów miała przyłączenie Siedmiogrodu do Korony Węgierskiej – porażka rewolucji jednak zadecydowała o chwilowym niepowodzeniu tego zamierzenia. Większość walk tego zrywu odbyła się na terytorium tej prowincji, stamtąd także pokonani (wśród nich Józef Bem) ewakuowali się do Turcji. Austriacy ponownie rozdzielili obydwie prowincje, zniemczyli administrację. Czego jednak nie udało się osiągnąć drogą walki zbrojnej, dała Węgrom polityka – kompromis z roku 1867 prowadzący do powstania Austro-Węgier spowodował przyłączenie Siedmiogrodu do Węgier i – z kolei – rozpoczęcie intensywnej polityki madziaryzacyjnej. Dopiero rok 1918 przyniósł trwalszą zmianę przynależności Siedmiogrodu: prowincję tą przejęli z rąk wycofującej się armii austro-węgierskiej podążający za nią żołnierze rumuńscy, a to przesunięcie granic ostatecznie potwierdził traktat w Trianon (1920 r.). Jeszcze w czasie II wojny światowej Węgrzy upomnieli się o część jego terytorium (1940, Rumunia ustąpiła pod naciskiem hitlerowskich Niemiec), ale ostatecznie po wojnie Siedmiogród włączono do Rumunii (co potwierdził traktatu z 1947 r.) – jej częścią pozostaje on do dzisiaj. W latach 1952-1967 na terenie części Siedmiogrodu istniał Węgierski Okręg Autonomiczny. Obecnie również pojawiają się głosy na temat przyznania Siedmiogrodowi autonomii – kraj ten wyraźnie wyróżnia się na tle dwóch pozostałych głównych krain historycznych Rumunii, zarówno pod względem narodowościowym (mieszanka etniczna Rumunów, Węgrów, Sasów i wielu innych), jak i religijnym (prawosławni stanowią tu znacząco mniejszy odsetek niż w pozostałych częściach Rumunii). Kategoria:Geografia historyczna Kategoria:Węgry Kategoria:Rumunia ko:트란실바니아 ja:トランシルヴァニア

Słowacja

Słowacja, Republika Słowacka (sł. Slovenská republika, Slovensko) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (91 km), Polską (444 km), Czechami (215 km), Ukrainą (90 km) oraz Węgrami (515 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1355 km. Słowacja nie posiada dostępu do morza. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Stolicą kraju jest Bratysława, położona niedaleko przy granicy z Austrią nad Dunajem. Od 2004 należy do Unii Europejskiej.

Geografia

- Najwyższy punkt: Gerlach - 2663 m n.p.m.
- Najniższy punkt: rzeka Bodrog - 94 m n.p.m. Słowacja jest krajem górskim, którego przeważającą część (61%) zajmuje łańcuch młodych gór fałdowych - Karpat Zachodnich, dzielących się na bardzo liczne pasma i łańcuchy górskie. Ważniejsze pasma górskie:
- Tatry,
- Białe Karpaty,
- Małe Karpaty,
- Niżne Tatry,
- Rudawy Słowackie,
- Wielka Fatra,
- Mała Fatra. Tereny nizinne występują w części południowo-zachodniej, nad Dunajem (Nizina Naddunajska) i południowo-wschodniej (Nizina Wschodniosłowacka). Klimat górski, piętrowy, na obszarach położonych niżej - umiarkowany ciepły. Lasy, głównie iglaste i mieszane, zajmują około 40% powierzchni kraju, z największymi kompleksami leśnymi w środkowej Słowacji. Główne rzeki:
- Wag,
- Hron (w całości na terytorium Słowacji),
- Ipeľ,
- Hornád,
- Ondava (z Laborcem tworzy rzekę Bodrog),
- Dunaj.

Największe miasta

- Bratysława (428 tys.)
- Koszyce (232 tys.)
- Preszów (92 tys.)
- Nitra (87 tys.)
- Żylina (84 tys.)
- Bańska Bystrzyca (82 tys.)
- Trnawa (70 tys.)
- Martin (60 tys.)
- Trenczyn (57 tys.)
- Poprad (57 tys.)
- Prievidza (53 tys.)
- Zwoleń (43 tys.) Zobacz też: miasta na Słowacji.

Parki narodowe

- Tatrzański Park Narodowy (TANAP, Tatranský národný park)
- Pieniński Park Narodowy (PIENAP, Pieninský národný park)
- Niżne Tatry (NAPANT, Národný park Nízke Tatry)
- Mała Fatra (Národný park Malá Fatra)
- Wielka Fatra (Národný park Veľká Fatra)
- Słowacki Raj (Národný park Slovenský Raj)
- Połoniny (Národný park Poloniny)
- Murańska Planina (Národný park Muránska Planina)
- Słowacki kras (Národný park Slovenský Kras) Zobacz też: [http://www.sazp.sk/slovak/struktura/copk/chodniky/index2.html Mapka parków narodowych i terenów chronionych na Słowacji]

Historia

We wczesnym średniowieczu tereny Słowacji wraz z Czechami i Morawami tworzyły tzw. Państwo Wielkomorawskie, na terenie którego działali m.in. św. Cyryl i Metody. Był to, oprócz XX wieku, jedyny okres w historii kraju, gdy był on związany administracyjnie z Czechami. Od XI wieku tereny Słowacji stanowiły integralną część Królestwa Św. Stefana, tworząc jego północne komitaty. Północ kraju zamieszkana była przez ludność pochodzenia słowiańskiego, południe zaś stanowiło obszar intensywnej kolonizacji szlachty węgierskiej. W 1526, wraz z przejściem Węgier pod władanie dynastii Habsburgów Słowacja stała się częścią monarchii habsburskiej. Status Słowacji w obrębie monarchii habsburskiej pozostawał niezmieniony nawet po reformie konstytucyjnej z 1867 roku, nadal stanowiła część Węgier i nie posiadała autonomii. Idée fixe ówczesnych panslawistów słowackich i czeskich było utworzenie w ramach państwa Habsburgów federacji ludów słowiańskich obejmującej Czechów, Słowaków, Rusinów oraz Słoweńców, mającej być przeciwwagą dla wpływów niemiecko-węgierskich w CK Monarchii. W 1918 z powodu rozkładu wspólnego państwa, pomysł stał się nieaktualny. Słowacja połączyła się wówczas - niezupełnie dobrowolnie i świadomie - z Czechami tworząc Czechosłowację. Po układzie monachijskim z jesieni 1938 uzyskała szeroką autonomię w ramach Czecho-Słowacji (własny rząd cieszący się szerokimi kompetencjami). W latach 1939-1945 formalnie pozostawała niepodległym państwem (na czele z księdzem Jozefem Tiso i Vojtechem Tuką), w rzeczywistości uzależniona była jednak od III Rzeszy. Musiała się jednak zrzec na korzyść Węgier swych terytoriów na południu - z Koszycami włącznie. Brała udział w agresji na Polskę w 1939 (w nagrodę uzyskała parenaście polskich gmin w Karpatach) oraz wojnie niemiecko-sowieckiej 1941-1945. 29 sierpnia 1944 wybuchło antynazistowskie powstanie, które trwało kilka miesięcy. Po jego stłumieniu przez wojska niemieckie dalsze partyzanckie walki trwały do końca wojny. W 1945 roku tereny Słowacji wróciły do federacji z Czechami (na tych samych zasadch co przed 1938). W 1968 w wyniku reform "praskiej wiosny" rozrszerzono autonomię Słowacji (duży wpływ na to miał przywódca państwa Alexander Dubček, sam z pochodzenia Słowak). Pokojowy podział Czechosłowacji na dwa suwerenne państwa nastąpił 1 stycznia 1993.

Ustrój polityczny

Słowacja jest republiką demokratyczną o systemie rządów parlamentarno-gabinetowych. Na czele państwa stoi prezydent, wybierany w wyborach powszechnych (od 1999) na kadencję pięcioletnią. Ratyfikuje on umowy międzynarodowe, wysyła i przyjmuje ambasadorów, jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. Jego kompetencje w polityce wewnętrznej są ograniczone (nominowanie premiera i rządu, prawo weta oraz inicjatywy ustawodawczej, możliwość rozwiązania parlamentu przed terminem w określonych konstytucyjnie sytuacjach). Prezydent dzieli się władzą wykonawczą z premierem, który stoi na czele gabinetu posiadającego poparcie większości jednoizbowego parlamentu - 150-osobowej Rady Narodowej. Zarówno rząd, jak i prezydent w drodze specjalnej procedury referendalnej mogą zostać odwołani przez społeczeństwo, co jak na Europę Środkową jest rozwiązaniem nader oryginalnym. Partiami tworzącymi koalicję rządzącą od 2002 są centroprawicowa Słowacka Unia Demokratyczno-Chrześcijańska (SDKÚ), konserwatywny Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny (KDH), Partia Węgierskiej Koalicji (SMK) i (do 2005) liberalny Sojusz Nowego Obywatela (ANO). Opozycję stanowią populistyczno-lewicowy "Smer" ("Kierunek") z byłym działaczem komunistycznym Robertem Fico na czele, Ruch Na Rzecz Demokratycznej Słowacji (HZDS) Vladimíra Mečiara, Słowacka Partia Narodowa (SNS) kierowana przez Jána Slotę oraz Komunistyczna Partia Słowacji (KSS). Funkcję prezydenta pełnił w latach 1999-2004 Rudolf Schuster, w kwietniu 2004 Słowacy zdecydowali się powierzyć ten urząd Ivanowi Gašparovičowi, byłemu współpracownikowi (do 2000) Mečiara, przewodniczącemu Rady Narodowej w latach (1992-1998). Na czele rządu Słowacji stoi od 1998 Mikuláš Dzurinda - chrześcijański demokrata. W latach 1998-2002 przewodniczył szerokiej antymecziarowskiej koalicji socjalistów, chadeków i mniejszości węgierskiej. Głównym celem ówczesnego rządu było poprawienie fatalnego wizerunku Słowacji po kilkuletnich rządach Mečiara oraz integracja z UE i NATO. W 2002 Dzurinda stanął na czele bardziej jednorodnej ideowo koalicji centroprawicowej. Za drugiej jego kadencji udało się m.in. wejść do NATO i UE oraz przeprowadzić śmiałe reformy gospodarcze (m.in. podatek liniowy CIT, PIT i VAT na poziomie 19%), mimo obstrukcyjnych działań populistycznego prezydenta Rudolfa Schustera. Rząd Dzurindy jest pierwszym rządem w Europie Środkowej, który wybrano na ponowną kadencję. Więcej - Ustrój polityczny Słowacji.

Podział administracyjny

Słowacja jest państwem unitarnym. Dzieli się na 8 krajów: Kraj bratysławski (Bratislavský kraj), Kraj bańskobystrzycki (Banskobystrický kraj), Kraj koszycki (Košický kraj), Kraj nitrzański (Nitrianský kraj), Kraj preszowski (Prešovský kraj), Kraj trenczyński (Trenčianský kraj), Kraj trnawski (Trnavský kraj), Kraj żyliński (Žilinský kraj). Kraje dzielą się na powiaty (słow. okres), a te na gminy (słow. obec) miejskie lub wiejskie. Jednostki administracyjne wszystkich szczebli sa również jednostkami samorządu terytorialnego. Zobacz też: podział administracyjny Słowacji.

Kultura

Obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa kulturalnego UNESCO:
- Bańska Szczawnica - średniowieczne miasto górnicze
- Wilkoliniec - skansen architektury ludowej
- Zamek Spiski i okoliczne zabytki
- Bardiów - średniowieczne miasto obronne we wschodniej Słowacji, dobrze zachowany zespół miejski z dzielnicą żydowską (synagoga z XVIII wieku)

Linki zewnętrzne

- [http://www.slovensko.com/ Guide to Slovakia - Slovensko.com]
- [http://webcam.deili.info/pl,1,38 Kamery internetowe Online na Słowacji]
- [http://www.freeworldmaps.net/europe/slovakia/map.html Mapy Słowacji]
- [http://mapy2.atlas.sk/MapViewer/mapviewer.aspx Interaktywna mapa Słowacji]
- [http://www.slowacja.fora.pl/ Forum dyskusyjne poświęcone Słowacji] Kategoria:NATO ! Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Slowakei zh-min-nan:Slovensko ko:슬로바키아 ja:スロバキア simple:Slovakia th:ประเทศสโลวาเกีย fiu-vro:Slovakkia

Historia

Historia (etym. gr. ιστορίαι badać, dochodzić do wiedzy) – zespół wiedzy o przeszłości. Humanistyczna i społeczna dziedzina nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i cywilizacji ludzkiej. Tradycyjnie, za okres podlegający badaniom historycznym uważa się dzieje od powstania cywilizacji opartej na przekazie pisemnym, dla wcześniejszych dziejów rezerwując termin prehistoria. Z takiego podejścia wynika chronologiczna rozbieżność początków historii na różnych obszarach świata i w różnych cywilizacjach. W ostatnich stuleciach przedmiot badań się jednak nieustannie poszerzał i pogłębiał, obejmując wszystkie kontynenty świata, również wiele kultur niepiśmiennych oraz nowe zagadnienia antropologiczne. Metodologię historyczną cechuje poszukiwanie logicznej konstrukcji przyczynowo-skutkowej przy krytycznym podejściu do źródeł historycznych. Starożytni Grecy uważali historię za jedną ze sztuk. Historia nie jest łatwa do zaklasyfikowania wśród nauk. Jeśli bowiem przyjąć jej cel czysto faktograficzny, polegający na ustaleniu biegu zdarzeń i wyjaśnieniu stosunku przyczynowo-skutkowego, staje się ona nauką nieomalże ścisłą (zobacz: Historiografia). Jednak widząc w niej naukę, która zajmuje się jednorazowymi wydarzeniami, a nie prawidłami - jej charakter ściśle naukowy staje się niejednoznaczny. Jeśli przyjąć jej umiejętność wskazywania na stosunek biegu zdarzeń do ewolucji cywilizacji, zauważymy, że ociera się ona o aspekty etyczno-społeczne, co ją zbliża się do filozofii lub do socjologii (zobacz: Historiozofia).

Historia historii

Pierwsze znane opisy czasów minionych są obarczone silnym paradygmatem religijnym, mitologicznym lub teologiczno-prawnym (zobacz np. Tora). Pierwsi greccy kronikarze opisywali z reguły mitologię założycielską politycznych systemów terytorialnych, w których żyli (zobacz Homer). Opisy dziejów rzeczywistych rozpoczęły się w europejskim obszarze kulturowym w starożytnej Grecji w V w. pne. Herodot jako pierwszy postanowił oddzielić to co prawdziwie się zdarzyło, od tego co jest domeną legendy. Pierwszy krytyczny rozbiór historyczny (krzyżujący dostępne źródła) znajduje się u Tukidydesa, w jego historii wojen peloponeskich – dziele uważanym za pierwsze dzieło historyczne. W starożytności różnorodne opisy historyczne zaistniały na terenie całego Imperium Rzymskiego (zobacz np. Tacyt, Tytus Liwiusz, Pliniusz Starszy). We wczesnym średniowieczu zapis dziejów stał się istotnym czynnikiem cywilizacji chrześcijańskiej i był praktykowany głównie przez mnichów i księży w klasztorach i na najważniejszych dworach. Spisywane na bieżąco były wydarzenia polityczne, genealogie, biografie (w tym żywota świętych, patrz: hagiografia). Powstawały wówczas roczniki, kroniki, res, gesta, opera, acta, vitae. Wśród ówczesnych historyków zobacz np.: Czcigodny Beda, Thietmar, Adam z Bremy, Anna Komnena, Geoffrey of Monmouth, Gall Anonim. W tym okresie rodzi się również historiografia arabska (zobacz: Al Masudi). W późnym średniowieczu dzieła historyczne zaczęły przybierać formę coraz mniej uwarunkowaną pierwiastkiem religijnym. Jednocześnie historycy zaczęli zwracać uwagę na okoliczności towarzyszące wielkim ludziom lub wydarzeniom. W ten sposób, w dobie rodzącego się humanizmu rozpoczęła się historia społeczna. Zobacz np. u schyłku średniowiecza Jean Froissart, Jan Długosz, wreszcie w pełni renesansowy: Leonardo Bruni. Historycy Renesansu odkryli na nowo klasykę starożytności, co wpłynęło zasadniczo na metodologię historyczną: pogłębiło krytyczne podejście do źródeł pisanych, z wyszczególnieniem analizy dokumentów (zobacz: dyplomatyka), włączyło obiekty badań epigrafiki czy numizmatyki do źródeł historycznych. Reformacja i kontrreformacja są okresem, w którym po raz ostatni ideologia religijna odgrywa istotną rolę historiograficzną. Historycy renesansu zobacz np. Marcin Kromer. W XVIII wieku oświecenie odgrywa dużą rolę w rozwoju nauk humanistycznych (zobacz: Voltaire i jego „Wiek Ludwika XIV”), lecz zasadnicze zmiany przyniesie dopiero następne stulecie. W czasach nowożytnich zrodziła się historia uważana do dziś za nowoczesną. W XIX wieku ustalił się kanon nauk pomocniczych historii, który z niewielkimi dodatkami trwa do dziś. Duży wpływ na profesjonalizację badań miała tzw. szkoła getyńska. Historycy wykraczali coraz bardziej poza dzieje polityczne i ogarniali swoimi badaniami wiele aspektów społecznych, gospodarczych, cywilizacyjnych, na co wpływ miał m.in. romantyzm. Do wcześniejszego krytycyzmu dołączył wymóg obiektywizmu, w szczególności pod wpływem pozytywizmu. Do rozwoju badań historycznych przyczynił się wzrost uniwersytetów i szkół wyższych w XIX-wiecznej Europie. Na początku XX wieku, pod wpływem francuskiej szkoły historycznej, badania historyczne wykraczają z obszaru czystej faktografii i obejmują długie ewolucje cywilizacyjne, w szeroko zakrojonych badaniach porównawczych (słynna École des Annales: Lucien Febvre, Marc Bloch, a następnie w XX wieku Fernand Braudel, Jacques Le Goff). Zobacz w Polsce np.: Joachim Lelewel, Wojciech Kętrzyński, Józef Widajewicz, czy trochę później Szymon Askenazy lub Oswald Balzer. W wieku XX powstało wiele odmiennych szkół historycznych, tworzących rzeczywistą debatę metodologiczną. Jednocześnie część historyków przyjęła w swych badaniach postawy ideologiczne (w szczególności w I połowie XX wieku: historycy marksistowscy i nazistowscy). W XX wieku rozwinęły się także badania nad historią innych nauk (zobacz np. historia sztuki, historia literatury, historia religii). Po wojnie w Polsce powstało kilka istotnych szkół historycznych, wokół największych historyków polskich. Większość z nich była mediewistami, aby uniknąć marksistowskiej interpretacji dziejów – zobacz np. Aleksander Gieysztor, Henryk Samsonowicz, Jerzy Kłoczowski, Gerard Labuda. Druga połowa XX wieku to także powstanie wielu nowych pól dla badań historycznych, np. historia kolorów, historia uczuć, historia idei sportowej, historia kobiet czy historia przedsiębiorczości. Koniec XX wieku i jego przełom z wiekiem XXI charakteryzuje się nowymi kierunkami badawczymi, wynikającymi często z wielodyscyplinarnego podejścia, na pograniczu historii i psychologii, socjologii, czy np. politologii.

Epoki historyczne

Istnieje wiele szkół podziału całej historii na epoki historyczne, w zależności od badanego przedmiotu dziejowego. Wychodząc z założeń metodologicznych olbrzymia większość szkół uważa za prehistorię czasy sprzed wynalezienia pisma. Jednak istnieją szkoły cofające historię do rewolucji rolniczej lub założeń pierwszych zespołów proto-miejskich (ok. 10-7.000 lat pne.). Klasyczny podział epok dla historii Europy odróżnia :
- Starożytność, historia starożytna – czasy do roku 47