Prehistoria, prahistoria (łac.pre - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 4 milionów lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 miliona lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok:
- paleolit - (ok. 4,5 mln lat - ok. 8000 p.n.e.)
- mezolit - (ok. 11000 - ok. 7000 p.n.e.)
- neolit - (ok. 8800 - ok. 2000 p.n.e.)
- eneolit - (ok. 7000 - ok. 1800 p.n.e.)
- epoka brązu - (ok. 6500 - ok. 800 p.n.e.)
- epoka żelaza - (ok. 5000 p.n.e. - ok. 1200 n.e.)
Prehistoria (prahistoria) kończy się wraz z wynalazkiem pisma, co dla każdej kultury działo się w innym momencie. Niektóre kultury nie poznały nigdy pisma i te, które żyją w ten sposób obecnie, lub żyły tak do niedawna, noszą nazwę kultur pierwotnych.
Badaniem prehistorii (prahistorii) zajmuje się: archeologia i archeologia pradziejowa. Szczególnym jej działem, zajmującym się badaniem szczątków kostnych wymarłych człekokształtnych i człowiekowatych jest paleoantropologia i antropologia fizyczna.
Linki zewnętrzne:
- [http://archeo.amu.edu.pl/ Strona internetowa Instytut Prahistorii]
- [http://www.pma.it.pl/]
- [http://kza.muzarp.poznan.pl/ Strona internetowa - Muzeum Archeologicznego w Poznaniu]
- [http://www.archeo.uw.edu.pl/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.ma.krakow.pl/ Strona internetowa]
- [http://www3.uj.edu.pl/Arch/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.historycy.org/Archeologia_i_bractwa-f59.html Forum Archeologia]
Zobacz też: australopiteki, historia, prehistoria odkryć geograficznych, religie prehistoryczne, stanowisko archeologiczne, sztuka prehistoryczna.
-
Człowiek (Homo) - rodzaj ssaka należący do rodziny człowiekowatych, rzędu naczelnych. Obecnie najbardziej dominująca istota na planecie Ziemia.
Współcześnie występuje jedynie jeden gatunek z tego rodzaju:
- człowiek rozumny (Homo sapiens)
Jeśli uzna się neandertalczyka (Homo sapiens neanderthalensis syn. H. neanderthalensis) za podgatunek człowieka rozumnego to obecnie występującą populację ludzi zalicza się do podgatunku człowiek współczesny (Homo sapiens sapiens). W 2004 roku na indonezyjskiej wyspie Flores odnaleziono kości nieznanego dotąd gatunku człowieka kopalnego, którego nazwano Homo floresiensis.
Systematyka rodzaju Homo jest dotąd nie ustalona, wiadomo jedynie, że w przeszłości występowało kilka gatunków, jednak co do ich ilości i stopnia ich pokrewieństwa nadal trwają spory. Oto niektórzy przedstawiciele:
- Homo habilis - Homo erectus - Homo rudolfensis - Homo ergaster - Homo antecessor - Homo heidelbergensis
Jedną z cech wyróżniających ludzi od innych ziemskich istot jest wrodzona zdolność do opanowania umiejętności przekazywania informacji za pomocą artykułowanych dźwięków i pisma, emocji i potrzeb wyższych również za pomocą muzyki instrumentalnej, śpiewu, tańca. Człowiek jest jedynym rodzajem na Ziemi, który dzięki przekazowi informacji pozagenetycznej wytworzył kulturę a poprzez nią sztuczne środowisko, w którym żyje. Według współczesnej antropologii głównym czynnikiem pozwalającym człowiekowi na tworzenie świata kultury była i jest o wiele bardziej niż u innych gatunków pofałdowana kora mózgowa.
Samców rodzaju Homo nazywamy mężczyznami, a samicekobietami. U ludzi występuje dymorfizm płciowy, mężczyźni mają statystycznie większą masę ciała oraz są wyżsi od kobiet. Przewaga ta związana jest z silniejszą tendencją u mężczyzn do posiadania więcej niż jednej partnerki seksualnej, u kobiet ta tendecja jest słabsza. W pierwotniejszych społecznościach częściej występuje poligamia, przeważnie poligynia, poliandria występuje lub występowała bardzo rzadko. W bardziej rozwiniętych tradycyjnych i nowoczesnych przeważają formalnie związki monogamiczne.
Dzieci w wieku niemowlęcym potrafią pływać.
Według ekoetyki człowiek jest wartością najwyższą, lecz nie jedyną. Wszystkie istoty żywe mają prawo do istnienia, a człowiek jako istota rozumna nie ma moralnego prawa do nieograniczonego korzystania ze swego położenia, a raczej powinien poczuwać się do odpowiedzialności za los innych istot żywych.
ekoetyki
Afryka -drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,316 mln km2 powierzchni, czyli 20,3 % powierzchni globu. Zamieszkuje go jedna ósma populacji Ziemi, 810 mln ludzi.
Jest najbiedniejszym kontynentem na kuli ziemskiej, dotkniętym wieloma plagami - takimi jak malaria oraz AIDS - a także miejscem, gdzie największa część ludności cierpi niedożywienie lub nawet głód. W ciągu ostatniego dziesięciolecia Afrykę przeszła fala demokratyzacji i stabilizacji wewnętrznej, choć niektóre najgroźniejsze punkty zapalne wciąż trwają wojny domowe. Tym niemniej zakończenie długoletniej wojny domowej w Angoli i procesy pokojowe w Demokratycznej Republice Konga i w Sudanie spowodowały, że zaczęto mówić o 'Afrykańskim Renesansie' (termin ukuty przez obecnego prezydenta RPAThabo Mbeki). Najgroźniejszymi punktami zapalnymi pozostają Burundi, Demokratyczna Republika Konga, Wybrzeże Kości Słoniowej, Liberia, Sudan, Somalia, Zimbabwe oraz południowo-wschodnia Nigeria.
Ogólna liczba ludności Afryki wynosi 810 mln i wzrasta w tempie około 2% rocznie. Brak wiarygodnych statystyk, w tym wpływu epidemii AIDS (w niektórych państwach jak Botswana 1/3 populacji jest potencjalnie nosicielem wirusa HIV), na ogólną populację kontynentu powoduje, że wszelkie dane dotyczące trendów demograficznych są mało wiarygodne.
W dużym uproszczeniu ze względów etniczno-rasowych dzieli się Afrykę na dwie części. Północna Afryka jest zamieszkana głównie przez ludność pochodzenia semickiego. Znowu upraszczając tzw. Czarną Afrykę zamieszkuje rasa nilocka (m.in. Sudan, Etiopia a także takie plemiona jak Masaje i Hutu, rasa negroidalna (większość plemion Bantu oraz Zachodnia Afryka (od Mali i Senegalu na południe) oraz rasa buszmenoidalna (tzw. buszmeni, pigmeje i hotentoci). W dodatku Madagaskar zamieszkuje ludność pochodzenia malajskiego (jak np. na Papua Nowej Gwinei). Podział rasowy w Afryce jednak jest dużo bardziej skomplikowany: Patrz: rasa. Ponadto w RPA mieszka jedyne 'białe plemię' Afryki czyli Afrykanerzy (inaczej Burowie).
Do uzupełnienie:
Geografia
Gospodarka
Rolnictwo
Historia Afryki
Burowie
Patrz: Historia Afryki
Kraj pierwotnie zamieszkany przez Buszmenów, przybyłych tu prawdopodobnie w I tysiącl. p.n.e.; po nich przybyli Hotentoci, a od IX w. napływały ludy Bantu, które zepchnęły Buszmenów i Hotentotów na pd.-zach. Pierwsi Europejczycy pojawili się u schyłku XV w. (lądowanie żeglarzy portug.: B. Diaza 1487 w Zat. Stołowej i V. da Gamy 1497 w Natalu); kolonizacja eur. rozwinęła się dopiero w XVII w. po założeniu Kapsztadu (1652) przez J. van Riebeecka w imieniu hol. Zjednoczonej Kompanii Wschodnioind.; wokół portu powstała kolonia p.n. Kraj Przylądkowy, zarządzana przez gubernatora; w poł. XVII w. zaczęli napływać hol. chłopi (trekboerzy, zw. w Europie — Burami), następnie fr. hugenoci i niem. protestanci; od początku kolonizacji utrzymywano separację między białymi osadnikami i Afrykanami; osadnictwu towarzyszyły konflikty zbrojne z Hotentotami, później z Buszmenami, od lat 70. XVIII w. także z Bantu. Na przeł. XVIII i XIX w. Brytyjczycy opanowali kolonię, a 1806 doszło do ostatecznej aneksji. Od 1818 tworzenie zuluskiego państwa wodza Czaki i liczne wojny w Natalu; napływ osadników bryt. (od 1820) i zniesienie niewolnictwa (1834) spowodowały 1835–48 masową wędrówkę Burów w głąb interioru (tzw. Wielki Trek); po zaciętych walkach z plemionami Bantu (m.in. Zulusami) Burowie utworzyli (1838) Rep. Natalii (Natal), anektowaną 1843 przez Brytyjczyków, następnie Rep. Transwalu (od 1856 zw. Rep. Południowoafryk.), uznaną 1852 przez W. Brytanię, oraz (1854) Wolne Państwo Orania (Orania); w latach 80. istniały jeszcze 3 mniejsze republiki burskie. Rozpoczął się rozwój bryt. Kolonii Przylądkowej, ważnego punktu strategicznego i tranzytowego (1871–84 w jej składzie kolonia Basuto) — napływ ang. osadników (uitlanderów) do republik burskich, inwestycje londyńskich spółek górn. (po odkryciu w latach 60. i 70. bogatych złóż złota i diamentów w Transwalu i Oranii); 1877–81 Brytyjczycy przejściowo opanowali Transwal, 1879 po zwycięskiej wojnie z Zulusami zagarnęli teren ich państwa; w wyniku wojny ang.-burskiej 1899–1902 (burskie wojny) Brytyjczycy anektowali obie republiki. W 1907 powstały pierwsze partie afrykanerskie (od końca XIX w. Burowie nazywali siebie Afrykanerami, tj. ludźmi Afryki, Afrykańczykami): Het Volk [‘lud’] i Oranje Unie [‘związek orański’], walczące z bryt. dominacją w kolonii, a także robotn. Południowoafryk. Partia Pracy; 1910 z 4 kolonii utworzono bryt. dominium — Związek Pd. Afryki, premierem został gen. L. Botha, przywódca rządzącej Partii Południowoafryk., powstałej z połączenia Het Volk i Oranje Unie. Zaczęła się ustawowa dyskryminacja i segregacja rasowa (1911 ustawa o kopalniach i fabrykach, 1913 ustawa o gruntach tubylców); narodził się ruch wyzwoleńczy czarnej ludności (1912 powstał Południowoafryk. Tubylczy Kongres Nar., od 1923 p.n. Afrykański Kongres Narodowy — ANC) i nastąpił rozwój afrykanerskiego ruchu nacjonalistycznego (1912 utworzono Partię Narodową, a 1918 — Afrykanerski Związek Braci, który po 1948 stał się rzeczywistym ośr. władzy w państwie).
W czasie I wojny świat. Związek Pd. Afryki przystąpił do wojny przeciwko Niemcom i zajął Niem. Afrykę Pd.-Zach. (ob. Namibia), nad którą następnie sprawował mandat Ligi Narodów. Po wojnie nastąpił gwałtowny rozwój gosp. (górnictwo złota i diamentów, początki przemysłu przetwórczego), powstał biały i czarny proletariat. Od 1924 krajem rządziła koalicja Partii Nar. i Południowoafryk. Partii Nar., które 1934 połączyły się w Zjednoczoną Południowoafryk. Partię Nar. (premier J.B.M. Hertzog) i prowadziły politykę „dwóch strumieni” jako wyraz oficjalnego uznania nar. aspiracji Afrykanerów; następnie doszło do rozłamu w Zjedn. Południowoafryk. Partii Nar. i powstania Oczyszczonej Partii Nacjonalistycznej (reprezentującej afrykanerskich ekstremistów) oraz probryt. Partii Dominalnej. W 1931, na mocy nowej konstytucji opartej na Westminsterskim Statucie z 1931, ogłoszono niepodległość Związku. W 2 poł. lat 30. powstały organizacje faszyst., z Ossewa Brandwag [‘straż wozów zaprzężonych w woły’] na czele, otwarcie sympatyzujące z Niemcami.
W czasie II wojny świat. ustąpił premier Hertzog, sprzeciwiający się (wraz z przywódcami Oczyszczonej Partii Nacjonalistycznej) przystąpieniu Związku do wojny przeciw Niemcom; następcą Hertzoga został J.Ch. Smuts, który zadeklarował przystąpienie Związku Pd. Afryki do wojny po stronie aliantów (m.in. VIII 1944 dywizjony 31 i 34 południowoafryk. sił lotn., SAAF dokonały zrzutów dla powstańczej Warszawy). W 1948 koalicja afrykanerska (Partia Nacjonalistyczna i Partia Afrykanerska, które 1951 połączyły się w Partię Nar.) odniosła zwycięstwo wyborcze, a premierem pierwszego całkowicie afrykanerskiego rządu został F.D. Malan; Malan proklamował politykę apartheidu, którą realizowano w 2 etapach: 1948–63 tworzenie podstaw prawnych systemu apartheidu, 1963–89 — tzw. bantustanizacja RPA. Po Malanie stanowisko premiera objął J.G. Strijdom (1954–58), następnie H.F. Verwoerd (1958–66). W 1949 Związek anektował terytorium powiernicze ONZ — Afrykę Pd.-Zach., co spowodowało spór między Związkiem i ONZ zakończony 1966 cofnięciem przez Zgromadzenie Ogólne ONZ mandatu. W latach 50. narastał opór ludności kolorowej przeciwko polityce apartheidu i nasilały się represje władz; 1950 doszło do delegalizacji KP Afryki Pd. (od 1953 p.n. Południowoafryk. Partia Komunist.), 1960 — ANC i Panafrykanistycznego Kongresu Azanii (PAC, utworzony 1959 po rozłamie w ANC); 1962–63 zbrojne akcje antyrządowe, procesy przywódców ANC (surowe wyroki). Od lat 60. zaczęła się ostra krytyka apartheidu na forum ONZ (liczne rezolucje, ogłoszenie międzynar. bojkotu RPA, 1966 uznanie apartheidu za zbrodnię przeciwko ludzkości) i in. organizacji.
W 1961 władze Związku Pd. Afryki proklamowały powstanie RPA, przecinając ostatecznie konstytucyjne więzy łączące kraj z W. Brytanią, i wycofały się z bryt. Wspólnoty Narodów (gł. pod naciskiem azjat. czł. Wspólnoty). W 1963 władze RPA zaczęły tworzyć bantustany — pierwszym było Transkei (łącznie powstało ich 10). W latach 60. gospodarka RPA rozwijała się dynamicznie, rozbudowywano potencjał wojsk. (stworzenie silnej armii, przemysłu zbrojeniowego, od 1965 prace nad bronią nuklearną). W ramach tzw. bantustanizacji rząd RPA ogłosił „niepodległość” bantustanu Transkei (1976), Bophuthatswany (1977), Vendy (1979) i Ciskei (1981) oraz przyznał pełną autonomię wewn. pozostałym 6 bantustanom. Mimo delegalizacji ANC i in. organizacji ludności afryk. trwało odradzanie się ruchu oporu, od poł. lat 60. zbrojnie zwalczanego przez władze; w tym czasie RPA ściśle współpracowała z Rodezją i Portugalią w ramach tzw. białego imperium pd. Afryki (wojsk. interwencje RPA w Rodezji i Angoli).
Od pocz. lat 70. zaczął powstawać umiarkowany ruch oporu (kilkanaście organizacji czarnej ludności i antyrasistowska partia białych — Postępowa Partia Federalna zał. 1977), odrzucający popierane przez ANC i PAC zbrojne metody walki z apartheidem. W 1976 doszło do antyrządowych wystąpień czarnych Afrykanów w tzw. lokacjach (Soweto, Alexandria i in.) krwawo stłumionych przez policję i wojsko, oraz do pierwszych zbrojnych starć w Soweto między Zulusami i Khosa. Od poł. lat 70. RPA prowadziła agresywną politykę wobec popierających ruch oporu sąsiednich państw afryk., która przejawiła się interwencją w wojnie domowej w Angoli (1975–76), zbrojnymi atakami (od 1978) na Angolę, Mozambik, Botswanę i Lesotho, poparciem dla antyrządowej partyzantki w Mozambiku i walką z organizacją SWAPO w Namibii. Od 1976 władze RPA, wobec ożywienia polit. i zbrojnej działalności ANC, zaczęły realizować program „kontrolowanego osłabiania barier rasowych” (uchylono najbardziej drastyczne przepisy apartheidu, nowa konstytucja z 1984 przyznała prawa polit. ludności kolorowej i azjat., utworzono wielorasowy 3-izbowy parlament i rząd). Polityka modyfikacji apartheidu nie zapobiegła zaostrzeniu sankcji i międzynar. naciskowi na RPA; nastąpiło znaczne nasilenie ruchu oporu czarnej ludności i tworzenie się ekstremistycznych organizacji Afrykanerów walczących o utrzymanie apartheidu (1973 Afrykanerski Ruch Oporu, 1982 Konserwatywna Partia Afryki Pd.). Od 1987 trwa nie wypowiedziana wojna między ANC i zuluskim Ruchem Inkatha (od 1990 p.n. Partia Wolności Inkatha), która spowodowała tysiące ofiar. W 1989 przewodn. Partii Nar. i prez. RPA został F.W. de Klerk; rozpoczął on stopniową likwidację apartheidu — 1990 zalegalizowano ANC i 60 innych organizacji antyapartheidowych, zwolniono z więzienia (po 27 latach) przywódcę ANC — N. Mandelę, podjęto dialog z opozycją; 1991 zniesiono ustawodawstwo apartheidu, a także prowadzono rokowania na temat przyszłości kraju w ramach tzw. Konferencji na Rzecz Demokr. Afryki Pd. (CODESA); ANC wyrzekł się zbrojnej walki z władzami. W 1993 w wyniku rozmów ustalono termin pierwszych demokr. wyborów powszechnych (IV 1994), przyjęto projekt nowej konstytucji; jednak nie ustał konflikt między ANC i Partią Wolności Inkatha. Przemiany dokonujące się w RPA doprowadziły do konsolidacji „białej” prawicy i — z drugiej strony — do zbrojnej działalności Azańskiej Lud. Armii Wyzwoleńczej (wojsk. organizacja PAC) przeciwko białej ludności; zwiększyła się liczba czł. Południowoafryk. Partii Komunist. i organizacji czarnej skrajnej lewicy. Działalność prez. de Klerka i Mandeli przyniosła im międzynar. uznanie i Pokojową Nagrodę Nobla; RPA po zniesieniu apartheidu nawiązała stosunki dyplomatyczne z krajami Afryki i Europy Wsch. (zniesiono międzynar. sankcje wobec RPA). W pierwszych demokr. wyborach z IV 1994 zwyciężył ANC, jego przewodn. Mandela został prezydentem; dotychczasowy prezydent, przewodn. Partii Nar., de Klerk objął stanowisko drugiego wiceprezydenta, a przywódca Partii Wolności Inkatha, Buthelezi, został min. spraw wewnętrznych.
ja:ヒト科
Człowiekowate (Hominidae) - hominidy - to rodzina z rzędu naczelnych, pochodząca z Afryki, do której zalicza się dwie podrodziny: Ponginae i Homininae. Do pierwszej zalicza się tylko jeden rodzaj - orangutan, do drugiej zalicza się 3 rodzaje żyjące współcześnie i kilka wymarłych. Do żyjących współcześnie zaliczamy rodzaje: szympans, goryl i człowiek.
Według niektórych systematyków rodzinę człowiekowatych należy zaliczy cztery podrodziny: Ponginae, Gorillinae, Paninae i Homininae.
Inni z kolei do człowiekowatych zaliczają jedynie człowieka i wymarłe gatunki blisko spokrewnione z człowiekiem. Według tych systematyków człowiekowate wraz z małpami człekokształtnymi (Pongidae) tworzą nadrodzinę człekokształtnych (Hominoidae) lub wraz z małpami człekokształtnymi i makakakowatymi (Cercopithecidae) tworzą podrząd małp wąskonosych (Cercopithecoidae).
Wymarłe gatunki blisko spokrewnione z człowiekiem
:# Homo habilis
:# Homo erectus
:# Homo rudolfensis
:# Homo ergaster
:# Homo antecessor
:# Homo heidelbergensis
:# Homo helmei
:# Homo neanderthalensis
:# Homo sapiens
:# Homo sapiens sapiens
Nie wiemy jeszcze, w jakim stopniu hominidy żyjące w Afryce były ze sobą skoligacone. Nie wiemy też, czy znamy już wszystkie żyjące tam gatunki. W ciągu 4,5 milionów lat swej historii hominidy uczłowieczyły się, stały się w pełni dwunożne, zaczęły zespołowo uprawiać łowiectwo, korzystać w razie potrzeby z jaskiń, posługiwać się systematycznie prymitywnymi narzędziami i w końcu je produkować. Stopniowo wywędrowały z Afryki do Azji (najstarsze znaleziska pochodzą sprzed 1,6 mln lat), Europy (najstarsze znaleziska pochodzą sprzed 1,3 mln lat) i na inne kontynenty tworząc pierwsze kultury myśliwsko-zbierackie. W ciągu ostatniego miliona przyswoiły sobie umiejętność rozniecania ognia i konstruowania domostw. Z czasem usprawniły techniki zbieraczo-łowieckie, nauczyły się rybołówstwa, produkcji broni, odzieży, ceramiki, tkactwa, aż ostatecznie przeszły do gospodarki opierającej się na rolnictwie i pasterstwie, udomowiły najpierw psa, a później inne zwierzęta, zdobyły umiejętność rozpoznawania minerałów, praktykowania górnictwa, wytwarzania sztuki i muzyki.
Od pozostałych człekokształtnych odróżnia człowiekowate dwunożność, pionowa postawa ciała, esowato wygięty kręgosłup, długotrwały rozwój osobniczy, a przede wszystkim znacznie bardziej rozwinięty mózg, zapewniający m.in. zdolność do abstrakcyjnego myślenia, posługiwania się mową i wykształcenia kultury materialnej i symbolicznej. Wszystkie te cechy ciała i psychiki wytworzyły się stopniowo, w wyniku działania tych samych mechanizmów ewolucyjnych, które sterowały ewolucją innych gatunków biologicznych.
Od czasów Karola Darwina (1809-1882) i jego teorii ewolucji pojawiają się przeróżne hipotezy na temat powstawania nowych gatunków. Niestety nie wiemy jeszcze, kto był bezpośrednim antenatem współczesnego człowieka. Przez wiele lat uważano, że człowiekowate pochodziły od australopiteków. Obecnie po odnalezieniu
kenyanthropus, żyjących ok. 3,5 mln lat temu sprawa sukcesji uległa komplikacji.
Zobacz też: antropologia, historia, prehistoria.
Link zewnętrzny: [http://www.ewolucja.org/d3/d35.html antropogeneza]
Kategoria:Antropologia!
Paleolit
Paleolit (zob. paleo, lit) - jedna z epok prehistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej, zwany też epoką kamienia łupanego. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce).
Paleolit dzieli się na:
- paleolit dolny - (ok. 2-2,5 mln lat - ok. 120 tys. lat p.n.e.)
- paleolit środkowy - (ok. 120 tys. - ok. 40 tys. lat p.n.e.)
- paleolit górny - (ok. 40 tys. - ok. 14 tys. lat p.n.e.)
- paleolit późny - (ok. 14 tys. lat p.n.e. - 8 tys. lat p.n.e.)
Paleolit dolny
- (ok. 3 mln lat - ok. 100 tys. lat p.n.e.)
Paleolit dolny to okres trwający ok. 3 mln lat. W tym czasie, ok. 2,5 mln lat temu, przedstawiciele form przedludzkich zaczynają wytwarzać prymitywne narzędzia kamienne (narzędzia otoczakowe). Najstarsza znana kultura to kultura Olduvai rozwijająca się w północno-zachodniej Tanzanii; tam otoczaki i rozłupce znaleziono obok szczątków Homo habilis.
W Etiopii znaleziono narzędzia otoczakowe wyprodukowane prawdopodobnie ok. 2,5 mln lat temu przez Australopithecus afarensis. Świadczyłoby to o tym, że obok gatunków Homo także australopiteki posiadały umiejętność wytwarzania narzędzi. Prawdopodobnie już 1,6 mln lat temu człowiek posiadł umiejętność wykorzystywania ognia. Kultura Olduvai przetrwała ok. 2-1,5 mln lat i została zastąpiona przez kulturę aszelską. Z kulturą aszeleską wiąże się umiejętność wznoszenia pierwszych schronień mieszkalnych. Ok. 1 mln lat temu znikają z powierzchni Ziemi ostatnie australopiteki, od tego momentu Ziemię zamieszkuje szybko rozprzestrzeniający się rodzaj Homo.
Ekspansja Homo
Około 1,8 mln lat temu rozpoczyna się wielka migracja gatunku Homo z Afryki, początkowo do Azji i Europy, później na pozostałe kontynenty. Najstarsze znaleziska z tego okresu pochodzą z Gruzji (1,7 mln lat), Chin (1,9 mln lat), Hiszpanii (1,2 mln lat) i z Izraela (900 tys. lat temu). Prawdopodobnie już 1,6 mln lat temu człowiek posiadł umiejętność wykorzystywania ognia. W Europie kultura ta pojawia się dopiero ok. 500 tys. lat temu. Około 200 tys. lat temu pojawiła się kultura mustierska i trwa do ok. 40 tys. lat temu.
Zdobycze ewolucyjne
- australopiteki zdobywają umiejętność posługiwania się najprostszymi narzędziami narzędzia otoczakowe - formy przedludzkie ewoluują, co prowadzi do powstania rodzaju Homo - człowiek paleolitu rozwija umiejętność posługiwania się narzędziami, powstaje pierwszy przemysł otoczakowy (kultura Olduvai)
- człowiek zaczyna się rozprzestrzeniać na inne kontynenty
- człowiek zaczyna szukać schronienia przed niesprzyjającymi warunkami zewnętrznymi - wykorzystuje jaskinie i zaczyna budować pierwsze schronienia
- człowiek poznaje przydatność ognia
Paleolit środkowy
- (ok. 120 tys. - ok. 40 tys. lat p.n.e.)
W paleolicie środkowym paleoantropy (Homo sapiens neanderthalensis) udoskonaliły techniki obróbki kamienia, używały broni miotanej (dzidy, oszczepy) i stworzyły zalążki kultury duchowej, obrządek pogrzebowy, przechowywanie czaszek przodków, rytualny kanibalizm.
Paleolit górny
- (ok. 40 tys. - ok. 14 tys. lat p.n.e.)
W paleolicie górnym pojawiły się neoantropy (Homo sapiens fossilis) odpowiadające zarówno pod względem budowy fizycznej jak i potencjalnych możliwości umysłowych człowiekowi współczesnemu.
Nastąpił wówczas gwałtowny rozwój technik krzemieniarskich, rozkwitł przemysł rogowy i kościany, rozpoczęto stosowanie wyszukanych strategii myśliwskich i nowych form budownictwa mieszkalnego. Powstała sztuka, plastyka figuralna, zdobnictwo i ornamentyacja na narzędziach.
Neolit (zob. neo, lit), końcowy okres epoki kamienia (poprzedzający epokę brązu), trwający od około 5500 do 2300 p.n.e. jego początek wiąże się z pojawieniem gospodarki wytwarzającej. W neolicie pojawiają się nowe techniki obróbki kamienia, jak gładzenie i wiercenie otworów. Człowiek zaczyna uprawiać dziko rosnące zboża i udomawiać zwierzęta. Proces ten nazwano "rewolucją neolityczną".
Zaczyna rozwijać się uprawa takich roślin jak: pszenica, proso, jęczmień, groch, soczewica i żyto, oparta na gospodarce żarowo-kopieniaczej (zobacz rolnictwo). Pod koniec neolitu następuje wprowadzenie orki sprzężanej.
Rozpoczyna się udomowienie i hodowla: owiec, kóz, bydła i świń. Zaczynają się rozwijać nowe technologie: wypalanie naczyń, tkactwo, kopalnictwokrzemienia, dalekosiężna wymiana różnorodnych surowców.
Rozwijają się kulty religijne - prawdopodobnie kult Wielkiej Matki jako bóstwa płodności (figurki kobiece) i kult słońca (toporki, motywy krzyża wpisanego w koło). Zobacz na ten temat także: religie prehistoryczne. W tym okresie powstaje także monumentalna budowla w Stonehenge.
Od ok. 4500 p.n.e. rozwija się kultura megalityczna w Europie (zobacz: megalit). Powstają rozległe osiedla (w Polsce o powierzchni 6-12 ha), niekiedy o charakterze obronnym.
Do ważniejszych kultur tego okresu zalicza się kulturę badaryjską i kulturę Halaf.
Neolit w Polsce
Na terenach Polski neolit trwał w latach 5200-1900 p.n.e. Do kultur tej epoki zalicza się:
- kultury naddunajskie - kultura pucharów lejkowatych - kultura amfor kulistych - kultury ceramiki dołkowo-grzebykowej - kultury z ceramiką sznurową - kultury pucharów dzwonowatych
Umiejętność uprawy roślin i hodowli zwierząt, na tereny Polski przyniosła ludność kultury ceramiki wstęgowej rytej, w V tysiącelciu p.n.e. To ona przyniosła ze sobą z okolić środkowego Dunaju umiejętność wyrobu ceramiki. Należała do kultur naddunajskich i przenikała na północ przez Bramę Morawską i przełęcze Karpat i Sudetów. Do tej kultury zalicza się między innymi stanowisko archeologiczne w Olszanicy pod Krakowem i w Brześciu Kujawskim. W IV tyciąclecia p.n.e. pojawiła się na terenach polskich ludność z kręgu kultur lendzielskich. W III tysiącleciu p.n.e. napłnęła ludność z kręgu kultur nadcisańskich, a po niej ludność z kręgu kultur ceramiki promienistej.
Na terenach Warmii i Mazur, w III tysiącleciu p.n.e. rozprzestrzeniła się ludność kultury ceramiki dołkowo-grzebykowej. Między latami 3500 - 1900 p.n.e. pojawiła się kultura pucharów lejkowatych, do niej się zalicza odkryte ślady zamieszkania na Ostrowie Lednickim. Na ten okres przypada początek eksploatacji kopalni krzemienia w Krzemionkach w Górach Świetokrzyskich. W Bronocicach odkryto naczynie glinane datowane na 3491 - 3060 p.n.e., na którym widnieje wyryty pojazd, uznany za najstarszy na świecie środek lokomocji poruszający się na kołach. W połowie III tysąclecia p.n.e. pojawiła się ludność kultury ceramiki sznurowej, zajmująca się głównie pasterstwem. Miedzy latami 2700 - 2000 p.n.e. pojawiła się kultura amfor kulistych. Pod koniec neolitu, na tereny płudniowej Polski dotarła, z Czech i Moraw, ludność kultury pucharów dzwonowatych.
- [http://piccolo.pizza.webpark.pl/wzbron.html/ Najstarszy pojazd świata - Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk - Kraków]
Kategoria:Archeologiako:신석기 시대
Eneolit
Eneolit - epoka miedzi - jedna z epok prehistorii, chalkolit, okres przejściowy między epokami kamienia i brązu, w trakcie którego wśród ludów neolitycznych weszły w użycie pierwsze wyroby z metalu, przede wszystkim z miedzi (narzędzia, broń, ozdoby). nadal w powszechnym użyciu były narzędzia kamienne i krzemienne.
Czas trwania eneolitu był zróżnicowany terytorialnie. W Polsce pierwsze wytwory z miedzi pojawiły się w drugiej połowie IV tysiąclecia p.n.e. w kulturze lendzielskiej i grupach kultury polgarskiej, jednak w porównaniu z terenami naddunajskimi i południowoeuropejskim są to znaleziska niezbyt liczne i głównie z importu, aczkolwiek są również znane ślady rodzimego odlewnictwa i kucia miedzi (Złota k. Sandomierza).
Zobacz też: historia.
Kategoria:Archeologiako:순동기 시대
]
Archeologia jest nauką zajmującą się badaniem człowieka, rozwoju jego i jego cywilizacji poprzez odkrywanie, dokumentację i analizę materialnych świadectw działalności ludzkiej, do których zaliczamy: architekturę, artefakty, biofakty, szczątki ludzkie oraz krajobraz zmieniony przez człowieka.
Dziedziny archeologii to:
- prehistoria (prahistoria) - okres przed pojawieniem się źródeł pisanych
- protohistoria - historia społeczności, które nie stworzyły piśmiennictwa, lecz o których zachowały się informacje w źródłach innych kultur
- archeologia historyczna ( w tym wypadku archeologia i jej metody uzupełniają wiedzę zdobytą metodami historycznymi)
Nauką różniacą się co do celów, ale podobną ze względu na stosowane środki jest paleoarcheologia, zajmująca się poszukiwaniem szczątków zwierząt kopalnych.
Powstanie archeologii było związane z pozyskiwaniem zabytków do kolekcji starożytności, dopiero w XIX wieku archeologia uzyskała status nauki.
Archeologia posługuje się różnorodnym zestawem metod i środków. Przede wszystkim badaniami terenowymi, ale także metodami historycznymi,
logicznymi, fizycznymi, technicznymi, chemicznymi, biologicznymi i elektronicznymi dzięki temu związana jest z większością dziedzin przyrodniczych, humanistycznych i społecznych. Na podstawie odnalezionych materialnych świadectw działalności człowieka w kolejnym etapie badań archeolodzy starają się odgadnąć funkcjonowanie i zachowania dawnych społeczeństw.
Archeologia ściśle łączy się z historią. Jednakże nie we wszystkich krajach archeologia jest wiązana z naukami historycznymi. Kraje niemieckojęzyczne oraz słowiańskie łączą archeologię z klasyczną historią, kraje anglosaskie łączą ją z antropologią i etnologią, zaś kraje francuskojęzyczne z naukami o Ziemi.
Pierwsze polskie muzeum archeologiczne powstało w połowie XIX w. w Krakowie (przy Akademii Umiejętności), a pierwsza katedra archeologii na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1867 r. kierował nią Józef Łepkowski. Docenieniem rangi tej nauki było powołanie w 1918 r. Państwowego Grona Konserwatorów Zabytków Archeologicznych.
Działy archeologii:
- archeologia pradziejowa - archeologia historyczna - metody i teorie archeologiczne (metodologia archeologii)
Zobacz też:
- archeolodzy - datowanie radiowęglowe - stanowiska archeologiczne - destrukt - Archeologiczne oszustwa
Linki zewnętrzne
- [http://www.historycy.org/Archeologia_i_bractwa-f59.html Archeologia na forum Historycy.org]
- [http://www.abc.se/~pa/mar/polski.htm Podwodna archeologia]
- [http://www.piramidion.pl Piramidion.pl - polski portal archeologiczny]
- [http://www.indianajones.stopklatka.pl Indiana Jones Site - strona o najsłynniejszym archeologu świata]
- [http://archeo.amu.edu.pl/ Instytut Prahistorii UAM, największa polska baza linków do stron archeologicznych]
- Archeologiaals:Archäologieko:고고학ms:Arkeologija:考古学simple:Archaeologyth:โบราณคดี
Australopiteki - najstarsze istoty przez większość naukowców zaliczane do podrodziny człowiekowatychHomininae; czasem też umieszczane w samodzielnej podrodzinie Australopitecithecinae. Żyły 4,5-2 mln lat temu (wczesny plejstocen), początkowo w Afryce Wschodniej, na terytorium Wielkich Rowów Afrykańskich (Great Rift Valley) - tam naukowcy doszukują się kolebki ludzkości - później także w Afryce Południowej i Środkowej. Charakteryzowały się masywną szczęką, mocnym uzębieniem, ale już krótkimi kłami - umożliwiało to poziomy ruch trący i świadczy o przewadze twardego pokarmu roślinnego. Posiadały stopy o nieprzeciwstawnym paluchu (jak u człowieka), były przystosowane do chodzenia w pozycji pionowej.
Pierwszym odkrytym przedstawicielem australopiteków jest istota odkryta przez
Raymonda Darta (raport z 1925 roku).
Obecna nasza wiedza o australopitekach pozwoliła na
sklasyfikowanie ich w 8 grupach, przy czym liczba ta stale ulega zmianie:
# Australopithecus anamensis (syn. Ardipithecus anamensis). W 1965 Bryan Patterson w Kanapoi nad jeziorem Turkana w Kenii odkrył najstarszy gatunek australopiteka, datowanego na 4 mln lat. Dopiero w 1995 został on rozpoznany i zakwalifikowany przez kenijską paleontropolog Meave Leakey jako Australopithecus anamensis.
#Australopithecus bahrelghazali
#Australopithecus afarensis. Drugim gatunkiem dużo lepiej znanym jest Australopithecus afarensis, odkryty w 1973 przez Donalda Johansona w Afar, w Etiopii i datowany na 3,6 - 3 mln lat. Najsłynniejszą jego przedstawicielką jest "Lucy".
#Australopithecus africanus. Trzecim gatunkiem jest Australopithecus africanus żyjący między 3 a 2 mln lat temu. Odkrył go Raymond Arthur Dart (1893-1982) w Taungs w RPA w roku 1924. W 1936 r., ciągle w RPA, Robert Broom odkrył czaszkę "Pani Ples" o tych samych charakterystykach, co znalezisko Darta, potwierdzając tym istnienie australopiteków na południu Afryki.
#Australopithecus garhi. Nowy, odkryty w Bouri (Etiopia) w 1997 przez Yohannesa Haile-Selassie Australopithecus garhi żył także 2,5 mln lat temu.
#Paranthropus aethiopicus (lub Australopithecus aethiopicus). Odkryty przez Alana Walkera w 1985Australopithecus aethiopicus, odkryty w Kenii, żył 2,5 mln lat temu, blisko zachodniego brzegu jeziora Turkana. Jego czaszka miała pojemność ok. 410 cm3.
#Paranthropus boisei (lub Australopithecus boisei). Mary Leakey dokonała wielu ważnych odkryć rozpoczynając swoją prace już w latach 30. u boku męża Louisa Seymoura Leakeya. Między innymi w 1959 odkryła w Olduvai słynnego "Zinja", skatalogowanego jako OH 5, należącego do Australopithecus boisei.
#Paranthropus robustus (lub Australopithecus robustus). Kolejnym gatunkiem jest Australopithecus robustus. Został on odkryty przez Gerta Terblanche w 1938 w Kromdraai (RPA). Do tego gatunku zalicza się "Twiggy" znaleziona w 1968.
Na wielu stanowiskach odkrywane są co roku nowe fragmenty naszych przodków i nasza wiedza na temat człowieka kopalnego ulega ciągłym poprawkom. Jak podają naukowcy - spenetrowano zaledwie 5% terenów, więc można się spodziewać jeszcze wielu sensacyjnych odkryć. Żuchwa australopiteka, odkryta ostatnio na północy Czadu, świadczy o tym, że hominidy opanowały część Afryki już ponad 3 mln lat temu. Rekonstrukcja procesów biologicznych, które doprowadziły do powstania gatunków dwunożnych istot o wyprostowanej sylwetce nie daje jeszcze pełnego obrazu antropogenezy.
Najstarsze odkryte ślady naszych przodków prowadzą aż do trzeciorzędu (65 - 1,8 mln lat temu). W paleogenie ewoluowały naczelne (Primates), od nich pochodzą małpy wąskonose (Catarrhini). W neogenie żyły parapiteki (Parapithecus) i driopiteki (Dryopithecidae) - antenaci małp małp człekokształtnych (Pongidae). Około 14 mln lat temu żyły ramapiteki (Ramapithecus). Linia człowiekowatych (Hominidae) oddzieliła się od nich w pewnym momencie, nie wiadomo jeszcze kiedy, ale nie mniej niż 10 mln lat temu, a nastąpiło to w Afryce.
Pierwszą, i jedyną do niedawna, znaną człowiekowatą istotą dwunożną był Ardipithecus ramidus, znaleziony w latach 70. XX w., w Aramis (Etiopia). Jego szczątki pochodzą sprzed ok. 4,5 mln lat. W 2001 Yohannes Haile-Selassie z uniwersytetu Berkeley odkrył w Etiopii najstarszego przedstawiciela tego gatunku, którego nazwał Ardipithecus ramidus kadabba. Jest on datowany na 5,6 - 5,8 mln lat.
Ok. 4,5 mln lat temu pojawiły się także australopiteki, uważane za naszych bezpośrednich antenatów i ta data została uznana za początek paleolitu.
W 2000 Brigitte Senut i Martin Pickford odkryli w Kenii Orrorin tugenensis datowanego na 5,7 - 6,1 mln lat. Prasa nazwała go "człowiekiem milenijnym" ("Millennium Man"). Wydaje się, że był on bardziej zaawansowany ewolucyjnie od ardipiteka. Możliwe, że to odkrycie przesunie początek paleolitu o milion lat wstecz.
Równolegle z australopitekami, ok. 3,5 - 3,2 mln lat temu, żyły także Kenyanthropus, odkryte w 1999 przez Meave Leakey nad jeziorem Turkana. 2,5 mln lat temu pojawiły się pierwsze osobniki gatunku homo. Po ostatnich odkryciach przyjmuje się, że do hominidów należą:
:1. Orrorin
:2. Ardipithecus
:3. Australopithecus (łącznie z Paranthropus)
:4. Kenyanthropus
:5. Homo
Spotykane synonimy
(A. oznacza Australopithecus, a P. oznacza Paranthropus):
- Australopithecus prometheus - A. africanus - Australopithecus transvaalensis - A. africanus - Hemanthropus chinensis: jeszcze nie ocenione w szczegółach wykopalisko z Chin
- Meganthropus africanus - A. africanus - Meganthropus palaeojavanicus - A. palaeojavanicus lub P. palaeojavanicus - Paraustralopithecus aethiopicus - A. africanus - Paranthropus crassidens - A. robustus lub P. robustus - Paranthropus robustus boisei - A. robustus lub P. boisei - Plesianthropus transvaalensis - A. africanus - Praaustralopithecus - pochodząca z Etiopii praforma bądź forma wstępna australopiteków
- Zinjanthropus boisei - A. robustus lub P. boisei
Zobacz też: antropologia, archeologia, prehistoria.
Kategoria:paleoantropologiaKategoria:Człowiekowateja:アウストラロピテクス属
Prehistoria odkryć geograficznych
Prehistoria odkryć geograficznych dotyczy znajomości geografii przez pierwotne społeczeństwa bądź wczesne cywilizacje, co do której nie istnieją żadne źródła pisane.
Prehistorię odkryć geograficznych można badać tylko i wyłącznie na podstawie odkryć archeologicznych. Występownie na danym terenie artefaktów obcego pochodzenia świadczy o kantaktach handlowych pomiędzy przestrzennie odizolowanymi społecznościami.
Na przykład:
- Muszle ślimaka z gatunku Columella Rustica, występującego wyłącznie nad Morzem Śródziemnym, znaleziono w jaskiniach Ofnet koło Noerlingen w Niemczech. Znaleziska pochodzą z okresu 8000 do 3000 lat p.n.e.
- Bursztyn z wybrzeży Bałtyckich znany był na Krecie i w Egipcie już w 2500 r. p.n.e. co potwierdzają liczne znaleziska.
- W czwartym tysiącleciu p.n.e. Egipcjanie sprowadzali drewno do budowy statków z lasów Libanu oraz żywicę z krainy Punt znajdującej się w dzisiejszej Somalii.
- Kreteńczycy już w 2500 r. p.n.e. sprowadzali srebro z dzisiejszej południowej Hiszpanii.
- W drugim tysiącleciu p.n.e. kwitła żegluga i wymiana handlowa pomiędzy społecznościami zamieszkującymi wybrzeża Bałtyku.
- Drewno tekowe, rosnące wyłącznie w Indochinach używane było już w czwartym tysiącleciu p.n.e. w Mezopotamii.
Fakty te nie świadczą o bezpośrednich kontaktach pomiędzy odległymi cywilizacjami, lecz przynajmniej o wiedzy o ich istnieniu oraz ich przybliżonej geograficznej lokalizacji. Z całą pewnością jednak świadczą o znajomości geografii terenów i społeczności sąsiedzkich.
Na podstawie znalezisk można odtworzyć starożytne szlaki handlowe. Najbardziej znanym jest szlak bursztynowy wiodący od wybrzeży bałtyckich do środkowej Italii.
Powrót do Historii odkryć geograficznych.
Kategoria:ArcheologiaKategoria:Historia odkryć geograficznych
Sztuka prehistoryczna – trudno jest oddzielić poszczególne zagadnienia związane ze sztuką tych najstarszych dziejów ludzkości. Jedynym "zapisem" mówiącym nam o dokonaniach człowieka są znaleziska archeologiczne pochodzące z tamtych czasów. Jest to jednak wiedza dość wyrywkowa, nadal dokonywane są odkrycia, które mogą obraz uzupełnić ale także nieco zmienić. Wystarczy wspomnieć, że słynne znaleziska w jaskiniach w Salève i Chaffaund we Francji, Thayngen w Szwajcarii, Altamira w Hiszpanii zostały odkryte dopiero w XIX w. Jaskinię Lascaux we Francji odkryto w 1940 roku. Jest to czas "odkrycia" sztuki związanej z pradziejami.
Najstarsze malowidła związane są z przedstawieniami zoomorficznymi. Nieznane są przyczyny powstania tych malowideł. Są teorie wiążące je z obrzędami magicznymi, rytuałami błagalnymi lub destrukcyjnymi. Oprócz wyobrażeń zwierząt odnalezione zostały figurki przedstawiające postać kobiety. Badaczy zastanawia różnica poziomu w artystycznym pokazaniu sylwetki zwierząt i człowieka. O ile zwierzęta rysowane są w sposób naturalistyczny to postacie kobiet mają wygląd mocno przerysowany. Wraz z nastaniem osiadłego trybu życia, poznaniem nowych materiałów (ceramiki, miedzi, brązu a później żelaza), zmieniają się motywy zdobnicze spotykane w zachowanych zabytkach kultury. Pojawiają się abstrakcyjne układy linii, plam. Z tego typu dekoracjami związane są motywy falistej wstęgi opasującej naczynia, koncentryczne koła, linie łamane, ząbkowania występujące na przemian z powierzchniami gładkimi. Okres narodzin architektury wiąże się z przekształceniem gospodarki zbieracko-rybacko-łowieckiej w gospodarkę związaną z uprawą roślin i hodowlą zwierząt, przyjmowany jest wraz z pojawieniem się budowli związanych z pochówkiem (one, jako najstarsze przetrwały do naszych czasów).
Najdawniejsze, znane obecnie znaleziska to głowa człowieka znaleziona w jaskini Grimaldi chroniona dwoma pionowymi kamieniami i spoczywającymi na nich głazami. Kolejne to kurhany pochodzące nawet sprzed siedmiu tysięcy lat, tolos z ok. 3270 p.n.e. wyspy Carn i z ok. 3215 p.n.e. w wyspy Borno. W trzecim tysiącleciu pojawiają się na terenach Europy Zachodniej dolmeny i menhiry, których wiele znalezisk pochodzi z drugiego tysiąclecia p.n.e. Ciekawym odkryciem jest także miejsce pochówku w jaskini Menga w Altequera w Hiszpanii – strop jaskini podparty jest potężnymi filarami. Komorę grobową długości 25 m, szerokości 6,5 m i wysokości 3,3 m tworzy 8 płyt kamiennych. Najbardziej znanym zabytkiem okresu budowli megalitycznych jest Stonehenge w Anglii.
Sztuka pradziejowa na terenach Polski
Najstarsze ślady działalności człowieka pochodzą z okresu paleolitu. Są to narzędzia wykonane z krzemienia znalezione w Grocie Nietoperzowej w Jerzmanowicach, wyroby kościane zdobione geometrycznym wzorem z Jaskini Maszyckiej koło Krakowa. W północnej Polsce znaleziono wyroby z kości renifera, figurki bursztynowe. W połowie piątego tysiąclecia ziemie znalazły się pod oddziaływaniem kultury ceramiki wstęgowej, a tysiąc lat później wykształciła się kultura pucharów lejkowatych. Te znaleziska uważane są za rodzime dla kultur Niżu Europejskiego. W kopalni w Krzemionkach Opatowskich wydobywany jest w tym czasie pasiasty krzemień. Z niego wytwarzane są przedmioty ozdobne. W okresie młodszego neolitu (2600-1800 p.n.e.) kultury ceramiczne zmieniają się znacznie szybciej. Z tego okresu pochodzą znaleziska amfor kulistych, ceramiki sznurowej (za najpiękniejsze uważane są znaleziska odkryte w miejscowości Złota k. Sandomierza). Ceramice towarzyszą znaleziska ozdób wykonanych z bursztynu. W epoce brązu wykształciła się kultura łużycka, uważana przez badaczy za kulturę prasłowiańską. Z tego okresu pochodzą ozdoby i narzędzia z brązu, wyroby ceramiczne w postaci naczyń zdobionych ornamentem figuralnym przedstawiającym sceny kultowe, figurki zwierząt, ptaków, ludzi.
Pod koniec epoki brązu powstały na ziemiach polskich duże osady obronne. Koncentracja osadnictwa tego typu miała miejsce w okresie halsztackim (700-400 p.n.e.) epoki żelaza. Z tego okresu pochodzi najlepiej zachowana w Europie osada w Biskupinie. U schyłku okresu halsztackiego, wykształciła się kultura zwana wschodniopomorską. Wyróżniała się obrzędami grzebalnymi, w których stosowano urny twarzowe i domkowe, podobne do znalezionych w Eturii. Upadek kultury łużyckiej nastąpił na przełomie V i IV w. p.n.e. Do Polski napłynęła ludność związana z kulturą tracką i celtycką. Z Celtami wiązane są znaleziska monumentalnych rzeźb kamiennych w rejonie góry Ślęża na Śląsku. Z szlakiem bursztynowym związany jest okres wpływów rzymskich. Rodzima sztuka trwała w zdobnictwie ceramiki. Odrębność kulturowa zaczęła się kształtować w VI-X w. Z tego okresu pochodzą grody obronne, rzeźby z drewna i kamienia o przeznaczeniu kultowym.
pierwsze ryty na płytkach kamiennych i rysunki sylwetek zwierzęcych i kobiecych organów płciowych; (znalezione we Francji: Balcayre, La Ferrassie, Isturits; Niemczech: Vogelherd, Hohlenstein).
ryty i rysunki na ścianach jaskiń sylwetek zwierząt, postaci ludzkich, najstarsze figurki kobiet, zwane figurkami Wenus, (pochodzą z jaskiń Pair-non-Pair, Gargas, La Greze, Labatut, Laussel, Isturits, Laugerie-Haute we Francji; Willendorf w Austrii; Dolni Vectonice, Předmosti (Czechy).
ryty i rysunki na kościach, figurki kobiece, reliefy znalezione w Bourdeilles Roc de Sers we Francji, El Castillo w Hiszpanii; oraz najstarsze budowle mieszkalne wykonane przez człowieka na Ukrainie.
magdaleńska (dzielona na trzy okresy: wczeno- środkowo i późnomagdaleński)
rzeźbione i zdobione ornamentem figuralnym przedmioty (laski, miotacze i inne), malarstwo i reliefy na ścianach jaskiń, znalezione w Lascaux, Pech Merle, La Madeleine, Font-de-Gaume, Le Combarelles, Bernifal, Le Portel, Le Trois, Teyjat, Limeuil we Francji, Altamira, El Castillo w Hiszpanii
w zależności od położenia geograficznego od 9000 – 4500 p.n.e.
początek rozwoju kultur charakterystycznych dla starożytności w różnych rejonach świata
rysunki naskalne w północnej Skandynawii, w rejonie jeziora Onega i nad Morzem Białym; malowana i zdobiona ornamentami ceramika, figurki kobiet i zwierząt, przedmioty z kości, bursztynu, miedzi, kamieni półszlachetnych.
Kultury charakterystyczne dla poszczególnych regionów świata
architektura pierwszych osiedli, grobowców, budowli megalitycznych. W Polscekultura pucharów lejkowatych, kopalnia w Krzemionkach Opatowskich, ceramika sznurowa (zdobiona odciskami sznurka) w Złotej k. Sandomierza.
Adolfo Zaldivar
Miguel Adolfo Zaldívar Larrain (born 13th September1943), is the leader of the Christian Democratic Party of Chile (Democracia Cristiana). He is married to María Alicia Larraín Shaux and has six children. He received secondary formation at the Instituto de Humanidades Luis Campino. Then, he went to university at the law faculty
Upright doggy position
:This article is about the sexual position. For the album by Snoop Doggy Dogg, see Doggystyle.DoggystyleDoggystyle
Doggy style (also known as: "doggy position"; "kitty style"; in Latin as coitus more ferarum ("sex in the manner of a beast"); in the
Orion Project
: This article is about Project Orion the spacecraft propulsion project. For the laser broom project, see Laser broom.
Project Orion was the first serious engineering design study for a spacecraft powered by nuclear pulse propulsion, an idea first proposed by
