:: wikimiki.org ::
| Ssak |
Ssak
Ssaki (Mammalia) - zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, obecnością owłosienia (włosy lub futro) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). U ssaków występuje serce o całkowicie oddzielonych od siebie 2 komorach i 2 przedsionkach oraz odrębne krążenie płucne i przepona oddzielająca jamę piersiową od brzusznej. Układ pokarmowy w zależności od pobieranego pokarmu cechuje się rozmaitymi przystosowaniami (np. złożony żołądek przeżuwaczy bądź żołądek małp liściożernych m.in. z rodzaju Colobus). Zęby ssaków osadzone są w zębodołach. Dobrze rozwinięty mózg zawiaduje zazwyczaj dobrze rozwiniętymi zmysłami węchu, wzroku i słuchu.
Poza stekowcami wszystkie ssaki są żyworodne. U torbaczy nie występuje prawdziwe łożysko.
Ssaki zamieszkują zarówno środowiska wodne (walenie), jak i lądowe (większość), opanowały także przestrzeń powietrzną (nietoperze). Obecnie żyje na świecie około 4500-5000 gatunków ssaków (w zależności od systemu klasyfikacji).
Gromada powstała ok. 200 mln lat temu z kopalnych gadów ssakokształtnych z rzędu terapsydów (Therapsida), żyjących w permie i triasie.
Ssaki dzielą się na 3 podgromady:
PODGROMADA: ssaki jajorodne (Prototheria) - prassaki
- Rząd: stekowce (Monotremata)
PODGROMADA: † Allotheria
- Rząd: † wieloguzkowce (Multituberculata)
PODGROMADA: ssaki żyworodne (Theria)
- Szczep: † trójguzkowce (Trituberculata)
- Rzędy: † symetrodonty (Symmetrodontia)
- † pantoteria (Pantotheria)
- Szczep: ssaki niższe (Metatheria)
- Rząd: torbacze (Marsupialia)
- Szczep: łożyskowce (ssaki wyższe) (Placentalia=Eutheria).
- Rzędy: owadożerne (Insectivora)
- ryjkonosy (Macroscelidea)
- wiewióreczniki (Scandentia)
- latawce (Dermoptera)
- nietoperze (Chiroptera)
- naczelne (Primates)
- † pradrapieżne (Creodonta)
- † teniodonty (Taeniodontia)
- drapieżne (Carnivora)
- szczerbaki (Xenarthra)
- łuskowce (Pholidota)
- zajęczaki (Lagomorpha)
- gryzonie (Rodentia)
- † prakopytne (Condylarthra)
- † tilodonty (Tillodontia)
- † amblipody (Amblypoda)
- syreny (Sirenia)
- trąbowce (Proboscidea)
- góralki (Hyracoidea)
- † desmostylia (Desmostylia)
- † embritopody (Embrithopoda)
- † notoungulaty (Notoungulata)
- † astrapoteria (Astrapotheria)
- † litopterny (Litopterna)
- nieparzystokopytne (Perissodactyla)
- mrówniki (Tubulidentata)
- parzystokopytne (Artiodactyla)
- walenie (Cetacea)
(† - rzędy wymarłe)
Zobacz też: teriologia, ssaki niższe
! Kategoria:Strony przeglądowe
zh-min-nan:Chhī-leng tōng-bu̍t
ko:포유류
ms:Mamalia
ja:哺乳類
simple:Mammal
th:สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
Zwierzęta
Zwierzęta - wielokomórkowe, najczęściej tkankowe (tkanki zwierzęce) heterotroficzne organizmy żywe. Uznaje się, że przodkami zwierząt byli magazynujący glikogen przedstawiciele królestwa Protista. Występuje u nich w okresie rozwoju zarodkowego stadium blastuli.
Systematyka
Zwierzęta jako królestwo (lub podkrólestwo) obejmuje około 1,5 mln gatunków (800 tysięcy to owady), dzielące się na ok. 30 typów. Bardziej szczegółowa klasyfikacja przedstawiona jest w artykule "zoologia".
- Typ: płaskowce (Placozoa)
----
płaskowce
- Typ: gąbki (Porifera)
- Gromada: gąbki krzemionkowe sześcioosiowe (Hexactinellida; syn. polskie: gąbki szklane, szkliste)
- Gromada: gąbki wapienne (Calcispongiae)
- Gromada: gąbki pospolite (Demospongiae; syn. polskie: gąbki różnoszkieletowe, niewapienne, zwyczajne)
- Gromada: archeocjaty (Archeocyatha) †
----
Typ: wielokomórkowce pośrednie (Mesozoa)
- Gromada: rombowce (Rhombozoa)
- Gromada: prostopływce (Orthonectida)
----
- Typ: parzydełkowce (Cnidaria)
- Gromada: stułbiopławy (Hydrozoa)
- Gromada: krążkopławy (Scyphozoa)
- Gromada: kostkowce/kostkomeduzy (Cubozoa)
- Gromada: koralowce (Anthozoa)
----
- Typ: żebropławy (Ctenophora)
----
- Typ: lejkogębce (Cycliophora)
----
lejkogębce
- Typ: płazińce (Platyhelminthes)
- Gromada: wirki (Turbellaria)
- Gromada: skrzelowce (Digenea)
- Gromada: przywry wnętrzniaki (Monogenea)
- Gromada: tasiemce (Cestoda)
----
- Typ: Micrognathozoa
----
- Typ: wstężnice (Nemertea lub Nemertina)
----
- Typ: obleńce (Aschelminthes)
- Gromada: wrotki (Rotifera)
- Gromada: brzuchorzęski (Gastrotricha)
- Gromada: nicienie (Nematoda)
- Gromada: nitnikowce (Nematomorpha)
----
- Typ: ryjkogłowy (Kinorhyncha)
----
- Typ: kolczugowce (Loricifera)
----
- Typ: kolcogłowy (Acanthocephala)
----
kolcogłowy
- Typ: pierścienice (Annelida)
- Gromada: wieloszczety (Polychaeta)
- Gromada: skąposzczety (Oligochaeta)
- Gromada: pijawki (Hirudinea)
----
- Typ: niezmogowce (Priapulida)
----
- Typ: sikwiaki (Sipuncula)
----
- Typ: szczetnice (Echiurida)
----
szczetnice
- Typ: stawonogi (Arthropoda)
- Podtyp trylobitokształtne Trilobitomorpha
- Gromada: trylobity - Trilobita (wymarłe)
- Podtyp szczękoczułkowce Chelicerata
- Gromada pajęczaki Arachnida
- Gromada staroraki Merostomata.
- Gromada kikutnice Pycnogonida
- Podtyp wije Myriapoda
- Gromada pareczniki Chilopoda
- Gromada dwuparce Diplopoda
- Gromada skąponogi Pauropoda
- Gromada drobnonogi Symphyla
- Podtyp sześcionogi Hexapoda
- Gromada owady Insecta
- Gromada widłogonki Diplura
- Gromada skoczogonki Collembola
- Gromada pierwogonki Protura
- Podtyp skorupiaki Crustacea
- łopatonogi Remipedia
- podkowiastogłowe Cephalocarida
- skrzelonogi Branchiopoda
- małżoraczki Ostracoda
- wąsoraczki Mystacocarida
- widłonogi Copepoda
- tarczenice Branchiura
- wąsonogi Cirripedia
- tantulokarydy Tantulocarida
- pancerzowce Malacostraca
----
- Typ: pazurnice (Onychophora)
----
- Typ: niesporczaki (Tardigrada)
----
- Typ: mszywioły (Bryozoa)
----
- Typ: ramienionogi (Brachiopoda)
----
- Typ: kryzelnice (Phoronida?)
----
kryzelnice
- Typ: mięczaki (Mollusca)
- Gromada: chitony (Plyplacophora)
- Gromada: jednotarczowce (Monoplacophora)
- Gromada: ślimaki (Gastropoda)
- Gromada: łódkonogi (Scaphopoda)
- Gromada: małże (Bivalvia)
- Gromada: głowonogi (Cephalopoda)
----
głowonogi
- Typ: szkarłupnie (Echinodermata)
- Gromada: liliowce (Crinoidea)
- Gromada: rozgwiazdy (Asteroidea)
- Gromada: kołonice (Concentricycloidea
- Gromada: wężowidła (Ophiuroidea)
- Gromada: jeżowce (Echinoidea)
- Gromada: strzykwy (Holothurioidea)
----
- Typ: szczecioszczękie (Chaetognatha)
----
- Typ: pogonofory (Pogonophora)
----
- Typ: półstrunowce (Hemichordata)
- Gromada: graptolity (Graptolithian) †
- Gromada: jelitodyszne (Enteropneusta)
- Gromada: pióroskrzelne (Pterobranchia)
- Gromada: Planctosphaeroidea
----
Planctosphaeroidea
- Typ: strunowce (Chordata)
- Podtyp: osłonice (Urochordata)
- Podtyp: bezczaszkowce (Cephalochordata)
- Podtyp: kręgowce (Vertebrata)
- Gromada: bezszczękowce (Agnatha)
- Gromada: ryby (Pisces)
- Gromada: płazy (Amphibia)
- Gromada: gady (Reptilia)
- Gromada: ptaki (Aves)
- Gromada: ssaki (Mammalia)
Nauka o zwierzętach to zoologia.
Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu biologii
!
zh-min-nan:Tōng-bu̍t
ko:동물
ms:Haiwan
ja:動物
simple:Animal
th:สัตว์
Kręgowce
Kręgowce (Vertebrata) - zazwyczaj wyróżniane jako takson w randze podtypu. Jest to silnie zróżnicowana morfologicznie grupa zwierząt zaliczanych do typu strunowców. Zazwyczaj synonimizuje się je z czaszkowcami (Craniota). Jak wskazuje sama nazwa "kręgowce" charakteryzują się wykształconym, skostniałym kręgosłupem stanowiącym ochronę dla rdzenia kręgowego. Kręgosłup stanowi również oś szkieletu tych zwierząt, do którego u większości z nich przymocowane są inne elementy szkieletu: żebra i kończyny. Dzięki takiej budowie, kręgowce w czasie swojego ewolucyjnego rozwoju zdołały opanować prawie wszystkie środowiska Ziemi. Kręgowce posiadają dobrze rozwinięty układ krwionośny i mocny, sztywny szkielet oraz dobrze rozwinięte narządy zmysłów: wzrok, słuch, węch.
Najstarsze skamieniałości kręgowców znane są z osadów kambru.
Drzewo filogenentyczne
- konodonty (Conodonta), żyjące od kambru do triasu, które jednak przez niektórych są wyłączane poza grupę kręgowców;
- śluzice (Myxinida), współczesną grupę, której zapis kopalny sięga karbonu;
- Heterostraci, żyjące od ordowiku do dewonu;
- Anaspida, sylur - dewon;
- minogi (Petromyzontida), żyjące od karbonu do dziś;
- Osteostraci, sylur - dewon
- szczękowce (Gnathostomata), do których i my należymy, znane od syluru.
Szczękowce dzielimy na
- plakodermy (Placodermi), dewon - karbon,
- chrzęstnoszkieletowe (Chondrichthyes),
- akantody
- kostnoszkieletowe (Osteichthyes), jedną z grup kostnoszkieletwoych są czworonogi (Tetrapoda).
Obowiązujący podział systematyczny
Przedstawicielami żuchwowców są:
- Ryby (Pisces)
- Płazy (Amphibia)
- Gady (Reptilia)
- Ptaki (Aves)
- Ssaki (Mammalia)
Przedstawicielami bezżuchwowców są:
- Osteostraci
- Anaspida
- Heterostraci
- śluzice (Myxini)
- minogi (Cephalaspidomorphi)
kategoria:Kręgowce
ko:척추동물
ms:Vertebrata
ja:脊椎動物
simple:Vertebrate
th:สัตว์มีกระดูกสันหลัง
WłosWłosy to nitkowate twory pochodzenia naskórkowego na powierzchni skóry występujące u ssaków. Długość włosów jest różna, natomiast szerokość zawsze mała. Włosy znajdują się na całej skórze, z wyjątkiem dłoni i podeszew stóp, a także powierzchni zgięć stawów.
Zobacz też: sierść.
Kategoria:Anatomia
ja:毛 (動物)
simple:Hair
FutroTermin futro odnosi się do skóry zwierzęcej pokrytej sierścią. Futro z reguły składa się z dwóch głównych warstw:
- Włosy puchowe – dolna warstwa składająca się z krótkich, delikatnych, kręconych, gęsto rozmieszczonych włosków.
- Włosy pokrywowe – górna warstwa, z reguły najbardziej widoczna, zawierająca najwięcej pigmentu.
Czynnikami branymi pod uwagę przy ocenie jakości futra są:
- lekkość,
- trwałość,
- sprężystość i grubość włosów,
- kwestie estetyczne: długość włosów, ich barwa, połysk i miękkość.
Przy produkcji ubrań najczęściej wykorzystuje się futra następujących zwierząt:
- bóbr
- gronostaj
- lis
- norka
- wydra
- królik
- soból
- foka
- kot
- pies
Nazwę futro stosuje się również w odniesieniu do skórek ptasich pokrytych obfitym puchem (np. pingwinów, gęsi, łabędzi), wykorzystywanych w celach estetycznych, bądź przy produkcji ubrań o dużych walorach cieplnych.
Zobacz też
- Skóra
- Garbarstwo
- Tynktura
Kategoria:Anatomia ogólna i zwierzątKategoria: ubrania
Serce
Serce (łac. cor, gr. kardia) - centralny narząd układu krwionośnego strunowców i niektórych bezkręgowców. Zbudowany jest z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej sercowej. Zazwyczaj narząd ten otoczony jest osierdziem (pericardium).
Serca mięczaków i stawonogów
osierdzie
Serce wśród bezkręgowców posiadają mięczaki i stawonogi (Mollusca et Arthropoda), lecz jest to organ w znaczny sposób odbiegający w fizjologii i budowie od serca człowieka. Położony jest (zazwyczaj) po grzbietowej stronie ciała. Do serca zasysana jest hemolimfa z hemocelu poprzez ostia (zabezpieczone zastawkami uniemożliwiającymi cofanie się płynu), gdzie pod stosunkowo niskim ciśnieniem przetaczana jest do tętnic, skąd wylewa się do wtórnej jamy ciała (otwarty układ krążenia). Serce bezkręgowców stymulowane jest przez układ nerwowy.
Serca strunowców
układ nerwowy
Serce występuje u wszystkich strunowców. Narząd ten umiejscowiony jest po brzusznej stronie ciała, w klatce piersiowej za żebrami (wyłączając bezogonowe - Anura - nie mające właściwej klatki piersiowej). Umiejscowione może być po środku klatki piersiowej lub z pewnym odchyleniem w stronę lewą (często znacznym - np. ponad 70% u bydła). Są to serca miogenne, co znaczy, że są pobudzane przez własny rozrusznik (tj. specyficzny mięsień, np. węzeł zatokowy-przedsionkowy nodus sinuatrialis). W sercu występują zastawki.
Najprymitywniejsze serce (tzw. serce skrzelowe) wśród kręgowców posiadają smoczkouste i ryby (Agnatha et Pisces) - wyróżnić w nich można: zatokę żylną (sinus venosus), przedsionek (atrium), komorę (ventriculus cordis), stożek tętniczy z zastawkami (conus arteriosus). Uwaga: występuje u nich jeden obieg krwi!
U płazów (Amphibia) serce to zatoka żylna, prawy przedsionek, komora, lewy przedsionek i stożek tętniczy.
Serce gadów (Reptilia) w budowie zbliżone jest do serca płaziego, z tą różnicą, że u gadów nie występuje stożek tętniczy, a pojawia się częściowa przegroda międzyprzedsionkowa (septum interatriale). Wyjątek stanowią przedstawiciele rzędu Crocodilia, u których występuje przegroda całkowita.
Przepływ krwi przez serce ssaka
Praca serca ssaka
Pełny cykl pracy serca (ang. cardiac cycle) trwa około 0,8 sekundy i wyróżnić w nim można trzy fazy:
- okres pauzy, który trwa około połowy czasu przeznaczonego na cały cykl; w tej fazie mięśnie komór i przedsionków są rozkurczone. Krew napływa do serca z żył głównych oraz tętnic płucnych. Zastawki półksiężycowate pozostają zamknięte.
- diastole jest fazą, w czasie której następuje wypełnienie komór poprzez skurcz przedsionków. Diastole trwa ponad 0,1 sekundy.
- systole trwa 0,3 s; w czasie tej fazy następuje skurcz komór i wyrzut do aorty i żył płucnych przez otwarte zastawki półksiężycowate. |
żył płucnych |
żył płucnych |
|
Liczba skurczów u człowieka w warunkach prawidłowych wynosi w spoczynku od 60 - 90 (średnio 72) na minutę. W czasie jednego cyklu sercowego człowieka przez serce przetłaczana jest całkowita objętość krwi w krwioobiegu.
|
Choroby serca człowieka
krwioobiegu
Schorzenia serca można podzielić na wrodzone i nabyte.
Wady wrodzone są nieprawidłowościami budowy serca lub dużych naczyń powstałymi w życiu
płodowym.
Do częściej występujących nabytych schorzeń serca zalicza się:
- chorobę niedokrwienną serca (chorobę wieńcową) i zawał mięśnia sercowego
- wady zastawkowe
- zaburzenia rytmu serca (arytmie) oraz zaburzenia przewodnictwa
- zapalenie mięśnia sercowego
- zapalenie osierdzia
- zapalenie wsierdzia
- niewydolność mięśnia sercowego
Leczeniem chorób serca zajmuje się jedna z podspecjalności interny - kardiologia. Leczeniem operacyjnym chorób serca zajmuje się kardiochirurgia. Na pograniczu tych dwóch specjalności znajduje się kardiologia inwazyjna, która w ostatnich latach przeżywa intensywny rozwój.
Zobacz też
- Budowa serca człowieka
- Choroby serca - zawał serca
- Fizjologia serca
- Krążenie krwi
- Krążenie wieńcowe
Linki zewnętrzne
- [http://www.zygote.com/DF/Heart-Anatomy-Pictures.htm Trójwymiarowe rysunki budowy serca]
Kategoria:Anatomia
ko:심장
ms:Jantung
ja:心臓
simple:Heart
WęchWęch to jeden z dwóch, oprócz smaku, zmysłów chemicznych.
Istota tego zmysłu zasadza się na umiejętności rozpoznawania występowania określonych związków chemicznych lub ich mieszanin w otoczeniu.
Zapachy odczuwa się na skutek kontaktu związków o własnościach zapachowych z wyspecjalizowanymi komórkami zwanymi receptorami, które "potrafią" je rozpoznawać i przesyłać odpowiednie sygnały do mózgu. Struktura tych związków jest szerzej omówiona w artykule zapach.
U człowieka receptory zapachowe znajdują się w kanałach nosowych, w ich szczytowej części, tuż pod oczami i częściowo między nimi. Są one zgrupowane w dwa obszary, o powierzchni ok. 2.5 cm2, zawierające w sumie przeciętnie ok. 50x106 komórek receptorowych. Każda z tych komórek jest bezpośrednio połączona bardzo krótkimi fragmentami układu nerwowego z mózgiem, stąd przekaz tych bodźców ma charakter bardzo szybki i bezpośredni, w odróżnieniu od np.: zmysłu dotyku czy wzroku. Dokładny mechanizm molekularny interakcji związków zapachowych z receptorami jest wciąż nieznany. Wiadomo tylko, że związki te muszą mieć zdolność do przeniknięcia przez błonę śluzową, którą są otoczone receptory i że sama błona dokonuje już "wstępnej" selekcji zapachów i dopuszcza określone grupy związków do określonych grup receptorów.
Węch jest bardzo czułym zmysłem. Niektóre związki chemiczne są wyczuwalne przez człowieka już przy stężeniach rzędu 0.5 ppm. Słabych wrażeń zapachowych nie odbiera się jednak świadomie, zaś silniejsze działają na zasadzie nie do końca uświadamianego "impulsu"
Wrażenia zapachowe są sprawą bardzo osobniczą. Ludzie posiadają większą bądź mniejszą wrażliwość ogólną na wszystkie zapachy, a także na poszczególne związki chemiczne. Np.: wrażliwość na octan izoamylu posiada tylko ok. 75% populacji w Europie, a pozostałe 25% jest nań prawie zupełnie niewrażliwa. Na dodatek jeden i ten sam związek chemiczny może dawać wrażenie zapachu przyjemnego lub przykrego w zależności od stężenia, a także w jakiej kombinacji występuje z innymi związkami chemicznymi.
Na koniec wreszcie wrażenia zapachowe zależą silnie u jednej i tej samej osoby od okoliczności, nastroju, stanu zdrowia i cyklu rozwojowego.
Np.: u dorosłych kobiet wrażliwość na poszczególne zapachy zmienia się wraz cyklem miesiączkowym, zaś kobietom ciężarnym i karmiącym węch zmienia się bardzo radykalnie i są one w tym okresie zdolne do czucia zapachów, na które inni ludzie są całkowicie niewrażliwi i jednocześnie nie czują one w tym czasie części zapachów normalnie odczuwanych przez większość ludzi.
Wszystko to powoduje, że węch jest najtrudniejszym ze zmysłów do badania metodami naukowymi, mimo że przemysł kosmetyczny i spożywczy kieruje na te badania duże sumy pieniędzy. Ponadto, ze względu na znaczenie komercyjne, część wyników tych badań jest zatajana.
Z węchem jest związana skaza genetyczna zwana anosomią. Pewien procent ludzi (2-3% w każdej populacji) jest zupełnie niewrażliwy na całe grupy zapachów (np.: z grupy "miętowej"). Przypomina to trochę rodzaj zapachowego daltonizmu. Anosomii można się także nabawić środowiskowo, na skutek stałego przebywania w miejscach, gdzie występował intensywnie jakiś zapach. Przypadłość ta obejmuje coraz liczniejsze grupy ludzi w krajach wysokozamożnych, gdzie obserwuje się stały spadek ogólnej wrażliwości ludności na zapachy. W USA szacuje się, że częściową anosomią, na różne grupy zapachów jest objęta niemal połowa ludności, zaś około 10% ma anosomię zupełną na jedną lub kilka grup zapachów.
kategoria:fizjologia
ja:嗅覚
WzrokWzrok, zmysł wzroku – zdolność do odbierania bodźców świetlnych ze środowiska oraz ogół czynności związanych analizą tych bodźców, czyli widzeniem. Narządem wyspecjalizowanym do rejestrowania obrazu jest oko czyli gałka oczna otoczona aparatem ochronnym (brwi, powieki, rzęsy i narząd łzowy). Przystosowanie oka do pełnienia tych funkcji umożliwia:
- rozpoznawanie kształtów,
- ocenianie odległości położenia obiektów od oka,
- rozróżnianie barw.
Wady wzroku
- krótkowzroczność
- nadwzroczność
- astygmatyzm
- daltonizm
- zez
Ciekawostki
- Jedzenie marchewki poprawia widzenie w (niemal) ciemności.
- Nowonarodzone dzieci wcale nie mrugają – zaczynają około 6 miesiąca życia.
- Obraz na siatkówkę oka pada do góry nogami i dopiero w mózgu następuje jego odwrócenie.
- Wielu mężczyzn dotyka w mniejszym lub większym stopniu zaburzenie rozpoznawania barw. U kobiet problem ten w praktyce nie występuje.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Optyka kategoria:fizjologia
ja:視覚
SłuchSłuch - zmysł umożliwiający odbieranie (percepcję) fal dźwiękowych. Narządy słuchu nazywa się uszami.
Proces słyszenia jest złożony i na jednym z etapów można go porównać do przeprowadzenia transformaty Fouriera.
Słuch jest wykorzystywany przez organizmy żywe do komunikacji oraz rozpoznawania otoczenia.
Zobacz też
- model układu słuchowego
Kategoria:fizjologia
ja:聴覚
Walenie
Walenie (Cetacea) to rząd ssaków (w kladystyce to klad ssaków kopytnych o wodnym trybie życia). Występują one we wszystkich oceanach, za wyjątkiem delfinów słodkowodnych, zamieszkujących rzeki oraz nielicznych gatunków żyjących na styku tych dwóch środowisk (estuaria).
W skład tego rzędu wchodzi około 80 gatunków dużych zwierząt, takich jak delfin, morświn, kaszalot, płetwal błękitny. Ich podobieństwo do ryb ma charakter konwergencji i jest w dużym stopniu powierzchowne. Pewne cechy budowy waleni nie pozostawiają wątpliwości, że ich współczesny wodny tryb życia jest wtórnym przystosowaniem do życia w środowisku wodnym.
Anatomia
Wygląd i anatomia waleni podporządkowane są ściśle warunkom środowiska, w którym żyją. Na przykład uszy i genitalia samców ukryte są wewnątrz ciała, co zmniejsza opór wody w trakcie przemieszczania się zwierzęcia. Gruba warstwa tłuszczu jest nie tylko rezerwuarem energetycznym, ale przede wszystkich chroni przed nadmiernym oziębieniem organizmu. Otwory nosowe znajdują się na czubku głowy, co umożliwia oddychanie z zanurzonym ciałem. Płuca dostosowane są do długiego nurkowania - niektóre walenie potrafią pozostać ponad godzinę pod wodą (np. kaszalot).
Walenie pływają za pomocą płetwy ogonowej, ustawionej poziomo (w przeciwieństwie do ryb). Płetwy piersiowe pomagają w sterowaniu. Odpowiadają one przednim nogom ssaków lądowych. Tylne nogi są całkowicie zredukowane, jedyną pozostałością są drobne kości wewnątrz ciała. Dodatkowo, większość gatunków posiada płetwę grzbietową.
Przegląd waleni
kaszalot 3. Wieloryb grenlandzki 4. Kaszalot 5. Narwal 6. Płetwal błękitny 7. Sejwal 8. Białucha. Wszystkie walenie zostały przedstawione proporcjonalnie do swojej wielkości.]]
Rozmnażanie
Walenie rodzą zawsze jedno młode. Czas ssania jest przeważnie długi (u wielu gatunków ponad rok), sprzyjając powstawaniu mocnych więzi matki z potomstwem. Większość waleni osiąga dojrzałość płciową późno, zwykle po siedmiu do dziesięciu lat. Ta strategia rozrodcza polega na płodzeniu nielicznego potomstwa, gwarantując mu wysokie szanse przeżycia.
Narządy płciowe podczas pływania spoczywają wciągnięte do wnęk wewnątrz ciała, co obniża opór. Większość waleni nie zawiera trwałych związków podczas parzenia się, zamiast tego samice wielu gatunków mają kilku partnerów w ciągu pory rozrodczej. Poród odbywa się ogonem naprzód, czyli sposobem o najniższym niebezpieczeństwie utopienia się noworodka. Matki karmią młode wtryskując im mleko o wysokiej zawartości tłuszczu do pyska.
Ewolucja
Przystosowanie waleni do życia w wodzie ma charakter wtórny. Ich "powrót" do wody nastąpił prawdopodobnie w eocenie, między 55 i 34 mln lat temu. Wprawdzie rodowód waleni nie jest oczywisty, jednak przypuszcza się, że wywodzą się one od drapieżnych parzystokopytnych.
Pierwszą skamielinę przodka współczesnych waleni znaleziono w Radżastanie, na wysokości ponad 2 tysiące metrów nad poziomem morza. Była to licząca 53 miliony lat szczęka Himalayaectus, zwierzęcia, które dzieliło, zdaje się, swój czas między wody słodkie i wody istniejącego tam do dziś morza. Z kolei odkryta w łańcuchu Kala Chitta w Pakistanie czaszka, również licząca około 53 milionów lat, należała do zwierzęcia bardziej przypominającego obecne walenie. Pakicetus, bo tak zostało nazwane, nie miał tłuszczowych zatyczek w uszach jak jego następcy. Dzielił swój czas między ląd i morze, a jego ucho miało cechy pośrednie między uchem walenia i zwierząt lądowych, co pozwalało mu słyszeć zarówno w wodzie jak i na jej powierzchni.
Najwcześniejsi przodkowie waleni posiadali jeszcze nogi i byli w stanie wychodzić na ląd.
Te najstarsze walenie zasiedlały Morze Tetydy, na którego miejscu znajdują się dziś Indie i Pakistan. Jego dno uległo wypiętrzeniu, tworząc najwyższe szczyty świata. Dopiero później walenie zasiedliły inne morza.
Domysł, że właśnie Morze Tetydy było "kolebką" waleni, potwierdzają też najnowsze znaleziska.
W 2001 roku odkryto w Pakistanie dwie ważne skamieliny, Rodhocetus balochistanensis i Artiocetus clavis, mogące rzucić więcej światła na ewolucję waleni. Oba gatunki stanowią formę pośrednią między lądowymi kopytnymi i waleniami i są dowodem na to, że najbliższymi lądowymi krewnymi waleni są hipopotamy, co już wcześniej sugerowała analiza ich DNA, np. w miejscach wkomponowania w nie retrowirusów.
40 mln lat temu zaczęły występować walenie prowadzące prawdziwie morski tryb życia z daleka od lądu (Basilosaurus).
Dowody genetyczne
Walenie, hipopotamy, jelenie i żyrafy mają trzy wspólne retrowirusy, umiejscowione w tym samym miejscu DNA. Inne części DNA zacieśniają jeszcze krąg poszukiwań bezpośrednich krewnych waleni. Drzewo cząsteczkowe zwierząt kopytnych wyrasta ze wspólnego korzenia, datowanego na 65 raczej niż 60 milionów lat. Wprawdzie trudno ocenić, w którym miejscu oddzieliły się gałęzie wiodące do koni, nosorożców czy innych grup zwierząt, ale musiało to być "niedługo" (ok. 2 mln lat) przed pojawieniem się formy znanej jako Himalayaectus.
Zmiany anatomiczne
Życie w morzu wymusiło pewne zmiany anatomiczne, takie jak opływowy kształt ciała, wygładzenie skóry, grubą warstwę podskórną tłuszczu, wreszcie redukcję kończyn tylnych. Współczesne walenie i hipopotamy nie są do siebie podobne, jednakże wykazują pewne cechy wspólne. Hipopotamowate dzielą swój czas między wodę i ląd, a niektóre wczesne walenie robiły to samo. Młode hipopotamy pływają zanim jeszcze nauczą się chodzić, zarówno hipopotamy, jak walenie, karmią młode pod wodą. Zarówno jedne, jak i drugie są bezwłose, nie pocą się, a samce w obu wypadkach mają jądra ukryte wewnątrz ciała, a nie umieszczone na zewnątrz, w mosznie.
Echolokacja
Walenie orientują się w środowisku między innymi za pomocą echolokacji. Wydawane przez nie ostre trzeszczące dźwięki odbijają się od przeszkód i wracają w postaci echa, po czym są "przyjmowane" przez dolną szczękę i opracowywane w mózgu. Przypuszcza się, że tłuszcz w głowie zębowców, w tworze zwanym melonem, odgrywa rolę urządzenia kondensującego wydawane dźwięki w wąską wiązkę (zobacz echolokacja waleni).
Systematyka
W obrębie rzędu wyróżnia się dwa podrzędy:
Fiszbinowce charakteryzują się fiszbinem, czyli rogowymi płytami w górnej szczęce, służącymi do filtrowania planktonu z wody. Do nich należą największe gatunki żyjących zwierząt.
Zębowce posiadają zęby i odżywiają się rybami lub głowonogami. Wyróżniają się zdolnością postrzegania otoczenia przez echolokację.
Systematyka waleni z przykładowymi gatunkami (w nawiasie podano liczbę gatunków):
- Podrząd: zębowce (Odontoceti)
- kaszalotowate (Physeteidae)
- kaszalot
- Rodzina: kaszaloty małe (Kogidae)
- kaszalot mały
- kaszalot karłowaty
- Rodzina: wale dziobogłowe (Ziphiidae)
- Rodzina: narwalowate (Monodontidae) (2)
- narwal
- białucha
- Rodzina: delfiny oceaniczne (Delfinidae) (32)
- orka
- orka mała
- pilot
- delfin zwyczajny
- Rodzina: delfiny słodkowodne (Platanistidae) (5)
- Rodzina: morświnowate (Phocoenidae) (6)
- morświn
- Rodzina: Inie (Iniidae) (1)
- inia
- Podrząd: fiszbinowce (Mysticeti)
- Rodzina: wale gładkoskóre (Balaenidae) (3)
- wieloryb biskajski
- wieloryb grenlandzki
- Rodzina: Wale gładkoskóre karłowate (Neobalaenidae) (1)
- wieloryb biskajski karłowaty
- Rodzina: Pływaczowate (Eschrichtidae) (1)
- pływacz szary
- Rodzina: Fałdowce (Balaenopteridae) (6)
- płetwal błękitny
- finwal
- sejwal
- płetwal Bryde'a
- długopłetwiec
- płetwal karłowaty
Walenie a człowiek
Większość gatunków dużych waleni jest zagrożona. Przez stulecia wielorybnicy polowali na nie z powodu oleju, mięsa, fiszbinu oraz ambry (substancji z jelit kaszalota). Do połowy XX. wieku wielorybnictwo doprowadziło wiele populacji niemal do wyginięcia. Od 1985 r. międzynarodowe umowy zabraniają zabijania waleni dla celów komercyjnych. Obecnie wielorybnictwo regulowane kwotami dozwolone jest według tubylczych tradycji dla grup etnicznych, m.in. w subarktycznych regionach Ameryki i Syberii. Nowoczesne wielorybnictwo jest podtrzymywane w niektórych krajach (m.in. Japonia, Norwegia, Islandia) - oficjalnie do celów naukowych.
Dla mniejszych waleni największe zagrożenie stanowią sieci rybackie. Szczególnie podczas połowu tuńczyków w Oceanie Spokojnym corocznie giną tysiące delfinów. W wielu krajach trwają polowania na małe walenie, aby uzyskać pożywienie, olej albo mięso na przynęty. Najbardziej zagrożone są jednak delfiny_słodkowodne przez użytkowanie zamieszkanych przez nie rzek.
Wielką atrakcję stanowi dla oceanariów i ogrodów zoologicznych trzymanie małych waleni, najczęściej delfinów. Ze względu na zdolność do nauki, są one używane także w wojskach do działań bojowych.
kategoria:ssaki
ms:Ikan paus
ja:クジラ目
Terapsydy
Terapsydy, gady ssakokształtne (Therapsida) — rząd gadów z podgromady synapsida, które pojawiły się w połowie permu i wymarły pod koniec triasu a jedynie bardzo nieliczne żyły w jeszcze jurze.
Do rzędu należą zarówno formy roślinożerne (Anomodontia) jak i drapieżne (Theriodontia) w wielkiej różnorodności form i przystosowań.
W ich czaszce nastąpiła zmiana układu kości szczęki gdzie rozrastająca się kość żuchwy przesunęła trzy kości szczęki w górę, które tam zmalały i przekształciły się w kostki słuchowe w uchu wewnętrznym co zdecydowanie wyostrzyło słuch. Kończyny były w różnym stopniu wyprostowane i ustawione pod ciałem zwierzęcia. Podejrzewa się, że niektóre z nich osiągnęły stałocieplność i pokryte były sierścią. Drapieżne teriodonty, u których nastąpiło zróżnicowanie uzębienia dały początek prassakom.
Ich szczątki są znajdywane na wszystkich kontynentach.
Kategoria:GadyKategoria:Wymarłe zwierzęta
TriasTrias to pierwszy (najstarszy) okres ery mezozoicznej. Trwał od 245 do 204 milionów lat temu. Dzieli się na trzy epoki:
- trias dolny
- trias środkowy
- trias górny
Zmiany geologiczne
- zaczyna się rozpadać Pangea
- zaczyna się proces powstawania Oceanu Atlantyckiego i Indyjskiego
- rozpoczyna się zamykanie praoceanu Tetydy
- trwa orogeneza alpejska
Flora triasu
Flora jest zdominowana przez rośliny nagonasienne, które pojawiły się w dewonie i panowały również w jurze i wczesnej kredzie, by w późnej kredzie ustąpić roślinom okrytonasiennym.
Fauna lądowa triasu
W okresie tym pojawiają się pierwsze dinozaury. W triasie górnym występuje już znaczne zróżnicowanie tych zwierząt (dinozaury gadziomiednicze i dinozaury ptasiomiednicze).
Pod koniec triasu pojawiają się też pierwsze ssaki,
choć czasem już terapody są uważane za ssaki. W końcu triasu wymierają kotylozaury i labiryntodonty.
Z późnego triasu pochodzą też pterozaury.
Fauna morska triasu
Bujny rozwój Neopterygii, zaznaczają się tendencje w budowie charakterystyczne dla większości dzisiejszych promieniopłetwych (np. symetria płetwy ogonowej).
- pojawiają się koralowce sześciopromienne
- bogata fauna ramienionogów, głowonogów (amonity).
Trias na terenach Polski
W triasie na terytorium Polski panuje klimat ciepły, półsuchy i suchy, niekorzystny dla rozwoju roślinności; roślinność porastająca obszary lądowe jest uboga. Wskutek ruchów górotwórczych dochodzi do chwilowego pogłębienia zbiorników morskich (Transgresja morska).
Główne bogactwa z okresu triasowego to rudy cynku i ołowiu oraz surowce węglanowe.
Zobacz też tabela stratygraficzna
Kategoria:Geochronologia
ko:트라이아스기
ja:三畳紀
Kategoria systematyczna=Kategoria systematyczna=
Kategoria systematyczna (kategoria taksonomiczna) - miejsce lub położenie w hierarchii systemu klasyfikacyjnego. Podstawową kategorią systematyczną jest gatunek. Kategoria jest pojęciem abstrakcyjnym, ale obejmuje konkretne biologiczne obiekty, grupy organizmów sklasyfikowanych razem i wyróżniających się jakąś cechą tak wyraźnie, że "zasługują" na zaszeregowanie do konkretnej kategorii; grupy te określa się mianem taksonów.
Najważniejsze stosowane dziś kategorie wyższe (czyli kategorie wyższe od gatunku) to (w kolejności od niższej do wyższej) to:
:rodzaj
:rodzina
:rząd
:gromada
:typ
:królestwo
Kategoriami niższego rzędu (poniżej gatunku) są: podgatunek, a także odmiana i forma. Zasady tworzenia nazw systematycznych określają specjalne kodeksy.
Trudności w zrozumieniu terminu
W języku polskim kategoria systematyczna jest nagminnie mylona z taksonem. Różnica polega zaś na tym, że podczas gdy kategoria oznacza rangę czy miejsce w hierarchii, takson oznacza konkretną grupę podobnych do siebie osobników, zaliczaną do danej kategorii. Np. takson łabędź (Cygnus) obejmuje wszystkie łabędzie zgromadzone w kategorii systematycznej "rodzaj". Taksony klasyfikowane w poszczególnych kategoriach powinny być monofiletyczne, lub w najgorszym wypadku parafiletyczne.
Te drugie dopuszcza się często z przyczyn historycznych. Np. gady są taksonem parafiletycznym w randze gromady.
Każdy takson monofiletyczny jest kladem, choć nie każdy klad ma przypisany odrębny takson - potrzeba by na to po prostu za dużo poziomów.
Stosowane współcześnie kategorie
Stosowane współcześnie kategorie systematyczne (w nawiasach podano nazwę łacińską kategorii):
- domena
- królestwo (regnum)
- gromada (divisio) dla roślin lub typ (phylum) dla zwierząt
- klasa (classis) dla roślin lub gromada dla zwierząt (ale tylko po polsku!)
- szczep
- rząd (ordo)
- rodzina (familia)
- podrodzina (subfamilia)
- plemię (tribus)
- rodzaj (genus)
- gatunek (species)
- podgatunek (subspecies)
- odmiana (varietas)
- forma (forma)
Dodatkowe kategorie
Często tworzy się dodatkowe poziomy - dodając przedrostek pod- (sub-) dla poziomu bezpośrednio niższego, lub nad- (super-) dla bezpośrednio wyższego. Istnieje też kilka poziomów dodatkowych które mają osobną nazwę, np. plemię (tribus) dla taksonu pomiędzy podrodziną a rodzajem.
Historia
Tradycyjnie najwyższą kategorią było królestwo. Wyróżniano dwa królestwa - zwierząt i roślin. Do roślin zaliczano m.in. grzyby i bakterie, a różne jednokomórkowe eukarionty rozdzielano między rośliny i zwierzęta na podstawie cech budowy. Razem z rosnącą świadomością błędności tego podziału wydzielono dodatkowe królestwa: bakterie, grzyby i pierwotniaki (jednokomórkowe eukarionty). Cztery z nich tworzyły nadkrólestwo Eukaryota,
bakterie zaś nadkrólestwo Prokaryota. Odkryciu archeanów oraz badania nad eukariotami spowodowały konieczność dalszych zmian w systematyce. Obecnie coraz bardziej popularny jest system trzech domen:
- bakterie
- archeany
- jądrowe
Przy czym jądrowe wywodzą się z archeanów, więc Archaea są grupą parafiletyczną. Podział jądrowych jest w sporym stopniu nieustalony. Tymczasowo stosuje się tradycyjny ich podział na rośliny, grzyby, zwierzęta i pierwotniaki, z pełną świadomością jego braków.
Zobacz też: klasyfikacja biologiczna, systematyka, kladystyka, taksonomia, taksonomia roślin, cesarstwo i nadkrólestwo
Kategoria:Ewolucja
Stekowce
Stekowce (Monotremata) rząd prymitywnych ssaków charakteryzujących się jajorodnością. Ssaki te mają wiele cech upodobniających je do gadów, np. stek, jajorodność i kość kruczą, która u pozostałych ssaków nie występuje. Z cech upodobniających je do reszty ssaków należy wymienić:
- obecność gruczołów mlecznych
- stałocieplność
- obecność 3 kostek słuchowych
Nazwa łacińska Monotremata (jednootworowce) nawiązuje do faktu, że ich układ pokarmowy i układ rozrodczy maja jedno wspólne ujście, wspomniany wyżej stek.
Jak wspomniano, stekowce są stałocieplne, jednakże temperatura ich ciała jest dość niska, a w niesprzyjających warunkach mogą popadać w rodzaj odrętwienia, który jednak nie jest hibernacją.
Z filogenetycznego punktu widzenia stekowce stanowią osobną linię rozwojową. Od gadów oddzieliły się w mezozoiku. Występują na obszarze krainy australijskiej, a ściślej w Australii, Nowej Gwinei i na Tasmanii.
W rzędzie wyróżnia się 2 rodziny z 3 rodzajami i 3 gatunkami:
:RODZINY:
- dziobakowate
- dziobak
- kolczatkowate
- kolczatka
- prakolczatka
kategoria:ssaki
ja:カモノハシ目
th:โมโนทรีมาตา
Wieloguzkowce
Wieloguzkowce (Multituberculata) - rząd kopalnych ssaków roślinożernych. Żyły od górnej kredy do oligocenu. Wymarły ok. 35 mln lat temu. Były niewielkich rozmiarów, wyglądem przypominały gryzonie. Roślinożerne. Prawdopodobnie jajorodne. Przyczyną ich wymarcia było pojawienie się roślinożernych łożyskowców (gryzoni, kopytnych).
Kategoria:Ssaki
Kategoria:Wymarłe zwierzęta
Torbacze
Torbacze (Marsupialia), workowce, ssaki niższe, do których zalicza się około 280 gatunków, zarówno drapieżnych jak owadożernych i roślinożernych. Wg tradycyjnej klasyfikacji torbacze mają rangę rzędu i wyróżnia się w nim 19 rodzin - tę klasyfikację zamieszczono pod hasłem ssaki niższe. Samice po krótkotrwałej ciąży rodzą młode w bardzo wczesnym stadium rozwoju. Dalszy rozwój przebiega w fałdzie skóry tzw torbie. Wg najnowszych trendów torbacze mają rangę nadrzędu i wyróżnia się w nim 7 rzędów:
:Rząd: dydelfokształtne (Didelphimorpha)
::dydelfowate Didelphidae
:Rząd: skąpoguzkowce (Paucituberculata)
::zbójnikowate Caenolestidae
:Rząd: beztorbiki (Microbiotheria)
::beztorbikowate Microbiotheriidae
:Rząd: niełazy
::niełazowate Dasyuridae
::wilki workowate Thylacinidae
:::† wilk workowaty
::mrówkożerowate Myrmecobiidae
:::mrówkożer workowaty
:Rząd: Jamraje
::jamrajowate Peramelidae
::Peroryctidae
:Rząd: krety workowate (Notoryctemorpha)
::krety workowate Notoryctidae
:::kret workowaty
:Rząd: dwuprzodozębowce
::Thylacomyidae
:::Rodzaj Macrotis
::pałankowate Phalangeridae
::oposy karłowate Burramyidae
::Pseudocheiridae
::lotopałankowate Petauridae
::kangurowate Macropodidae
::kanguroszczurowate Potoroidae
::koalowate Phascolarctidae
:::koala
::wombatowate Vombatidae
::ostronogiTarsipedidae
:::opos miodowy
Zobacz też: ssaki niższe
kategoria:ssaki
ja:後獣下綱
Owadożerne
Owadożerne (Insectivora), rząd ssaków łożyskowych do którego zalicza się 6 rodzin, obejmujących około 400 gatunków.
(w nawiasie podano liczbę gatunków)
- Rodzina: almikowate (Solenodontidae) [2]
- Rodzina: tenrekowate (Tenrecidae) [24]
- Rodzina: złotokrety (Chrysochloridae) [18]
- Rodzina: jeżowate (Erinaceidae) [21]
- Rodzina: ryjówkowate (Soricidae) [312]
- Rodzina: kretowate (Talpidae) [42]
kategoria:ssaki
ja:モグラ目
Ryjkonosy
Ryjkonosy (Macrostelidea) - rząd ssaków łożyskowych, do którego zalicza się jedna rodzina z piętnastoma gatunkami afrykańskich, niewielkich zwierząt. Ryjkonosy były dawniej zaliczane do owadożernych. Ich cechą charakterystyczną jest długi, elastyczny nos w kształcie ryjka, duże oczy i długi, cienki ogon.
Są aktywne za dnia, odżywiają się owadami i pokarmem roślinnym. Zamieszkują obszary suche lub kamieniste, niektóre lasy tropikalne Afryki.
- Rodzina: ryjoskoczki (Macroscelididae)
kategoria:ssaki
Latawce
Latawce (Dermoptera)- rząd ssaków łożyskowych, do którego zalicza się jedna rodzina z dwoma gatunkami.
- Rodzina: lotokotowate (Cynocephalidae)
kategoria:ssaki
Naczelne
Naczelne (Primates) - rząd w obrębie ssaków łożyskowych. Dzieli się na dwa podrzędy: małpiatki i małpy właściwe. Najstarsze małpy znane są z eocenu (rodzaj Eosimias). Podział na małpy szerokonose i wąskonose nastąpił dość wcześnie. Już w miocenie istniały dwie niezależne linie rozwojowe małp (nadrodziny): wąskonose (Cercopithecoidea) i małpy człekokształtne (Hominoidea).
Spośród najwcześniejszych człekokształtnych warto wymienić:
- propliopiteki z oligocenu (rodzaje Propliopithecus, Aegyptopithecus, Oligopithecus)
- pliopiteki (Pliopithecus, Proconsul) (datowane na 30 i 20 mln lat, odpowiednio)
- ramapiteki
- driopiteki (Kenyapithecus, Ramapithecus, Dryopithecus)
-------
Na rząd naczelnych składają się dwa podrzędy i następujące rodziny:
(w nawiasie podano liczbę gatunków)
- Podrząd: małpiatki (Prosimii)
- Rodzina: lemurki (Cheirogaleidae) [7]
- Rodzina: lemurowate (Lemuridae) [10]
- Rodzina: indrysowate (Indriidae) [5]
- Rodzina: palczakowate (Daubentoniidae) [1]
- Rodzina: lorisowate (Loridae) [6]
- Rodzina: galagowate (Galagonidae) [11]
- Rodzina: wyraki (Tarsiidae) [5]
- Podrząd: małpy (Anthropoidea)
- Rodzina: pazurkowce (Callitrichidae) [26]
- Rodzina: płaksowate (Cebidae) [58]
- Rodzina: makakowate (Cercopithecidae) [81]
- Rodzina: gibonowate (Hylobatidae) [11]
- Rodzina: człowiekowate (Hominidae) [5]
Kategoria:ssaki
ko:영장류
ja:サル目
PradrapieżnePradrapieżne (Creodonta) inaczej kreodonty lub pramięsożerne - podrząd kopalnych ssaków drapieżnych różnej wielkości; pierwsze kreodonty przypominały ssaki owadożerne. U późniejszych rozwinęły się łamacze, ale w odmiennej formie niż u ssaków drapieżnych Carnivora. Pojawiły się w paleocenie, zaczęły wymierać w oligocenie, nieliczne dotrwały do końca trzeciorzędu. Występowały wśród nich formy zbliżone do kotów - Oxyaenidae, występujące od paleocenu do końca eocenu, oraz formy przypominające psy lub hieny Hyaenodontidae, znane od paleocenu do miocenu. Niektóre gatunki były wyspecjalizowanymi drapieżnikami i padlinożercami. Przedstawiciele podrodziny Mechaeroidinae wyksztalcili szablaste kły. Największym przedstawicielem rzędu jest Megistotherium, będący jednocześnie jednym z ostatnich przedstawicieli całej grupy, osiągał prawdopodobnie ciężar ok. 1000 kg, co czyni go największym mięsożernym ssakiem lądowym w dziejach.
Kategoria:Wymarłe zwierzęta
Drapieżne
Drapieżne (Carnivora) rząd ssaków, do którego zalicza się 2 podrzędy i 11 rodzin. Drapieżne występują na wszystkich kontynentach, cechuje je duża zdolność przystosowawcza. Żyją najczęściej w grupach rodzinnych lub niewielkich stadach, są terytorialne.
Wyróżnia się następujące podrzędy i rodziny (w nawiasie podano liczbę gatunków):
Podrząd: palconogie (Fissipedia)
Nadrodzina: kotopodobne (Feloidea)
- Rodzina: mangustowate (Herpestidae) (37)
- Rodzina: hienowate (Hyaenidae) (4)
- Rodzina: łaszowate (Vivemdae) (34)
- Rodzina: kotowate (Felidae) (36)
Nadrodzina: psopodobne (Canoidea)
- Rodzina: psowate (Canidae) (34)
- Rodzina: łasicowate (Mustelidae) (67)
- Rodzina: szopowate (Procyonidae) (18)
- Rodzina: niedźwiedziowate (Ursidae) (9)
Podrząd: płetwonogie (Pinnipedia)
- Rodzina: morsowate (Odobenidae) (1)
- Rodzina: uchatkowate (Otariidae) (14)
- Rodzina: fokowate (Phocidae) (19)
Do charakterystycznych cech ssaków drapieżnych należy ich uzębienie, z pokaźnymi kłami, zredukowanymi siekaczami i zębami trzonowymi wyposażonymi w guzki służące do rozcierania pokarmu.
zębami trzonowymi
Charakteryzują się rozwiniętym zmysłem węchu, wzroku i słuchu. Rozmnażają się raz w roku, młode rodzą się ślepe i bezradne.
Gatunki ziemnowodne mają uzębienie uwstecznione, zamieszkują obszary chłodne, przede wszystkim morza, ale również duże zbiorniki lądowe (np. jezioro Bajkał).
Zwierzęta drapieżne mają duże znaczenie regulacyjne w środowisku, wpływając na liczebność roślinożerców. Pierwsze ślady ssaków drapieżnych pochodzą z paleocenu.
kategoria:ssaki
ms:Maging
ja:肉食動物
simple:Carnivore
Szczerbaki
Szczerbaki (Edentata syn. Xenarthra) - rząd ssaków łożyskowych. Szczerbaki są zwierzętami Nowego Świata, występują w Ameryce Północnej i Południowej. Znane od paleogenu, rozwijały się przede wszystkim w Ameryce Południowej; po jej połączeniu z Ameryką Północną duża liczba gatunków szczerbaków wyginęła, część rozprzestrzeniła się na północ.
U przedstawicieli tego rzędu występują następujące cechy:
- uproszczone zęby (lub ich brak - u mrówkojadów)
- liczba kręgów szyjnych od 6 do 9 (zamiast 7, co jest typowe dla pozostałych ssaków)
- występują dodatkowe stawy międzykręgowe w odcinku piersiowym kregosłupa
Do rzędu zalicza się 4 lub 3 rodziny:
(w nawiasie podano liczbę gatunków)
- Rodzina: leniwce trójpalczaste (Bradypodidae) (3)
- Rodzina: leniwce dwupalczaste (Megalonychidae) (2)
- Rodzina: pancerniki (Dasypodidae) (20)
- Rodzina: mrówkojady (Myrmecophagidae) (4)
Podział alternatywny:
- Rodzina: leniwce (Bradypodidae) (5 do 6)
- Rodzina: pancerniki (Dasypodidae) (20)
- Rodzina: mrówkojady (Myrmecophagidae) (4)
kategoria:Ssaki
ja:アリクイ目
Zajęczaki
Zajęczaki (Lagomorpha) to rząd ssaków łożyskowych, w którym wyróżnia się dwie rodziny (w nawiasie podano liczbę gatunków):
- Rodzina: szczekuszkowate (Ochotonidae) (26)
- Rodzina: zającowate (Leporidae) (54)
kategoria:ssaki
ko:토끼목
ja:ウサギ目
Bhakthi
Bhakti is a Tamil or Sanskrit term from Hinduism that means intense devotion expressed by action (service). A person who practices bhakti is called bhakta. The concept of devotion is more or less the same in all religions. But in Hinduism there are certain extra subtleties which make it comparatively more complicated. These are : the One Reality versus many ‘Gods’ of worship; deity worship through ‘icons’ and ‘images’; the freedom to choose one’s own ‘favourite deity’, at the same time not being exclusive; and the interactive ramifications of God’s grace, fate and free will. Although some element of Bhakti was present even in the Vedic times, it is over the last six or seven centuries that Bhakti has taken the modern shape. The Bhakti movement started in Tamil Nadu and spread slowly northwards, becoming eventually a pervasive feature of Hinduism. The Alvars and Nayanars initiated the concept of Bhakti as a means of attaining salvation. Bhakti is considered the easiest and the fastest spiritual path in Kali Yuga.
Concept of God
Early stages of man’s introspection revealed the superiority of Nature over him. But in course of time he realised that however deep he penetrated into the complexity of nature there was something deeper than what he knew to be true. Before long he postulated a Supreme Cosmic Power as the motive force behind every expression of Nature. But the concept of God in Hinduism is more complex than this naive conception of a Cosmic Power. The Upanishads take pains to explain how every physical expression amenable to sense perception is nothing but an expression of the divine. The Upanishads declare that there is a substratum of existence behind all the manifest presentations to the mind. This is just like gold being the substratum of existence in all gold ornaments, or the movie screen being the base of all the presentations on the screen.
Brahman, the Ultimate
This substratum – named Brahman, by the Upanishads – permeates everything in the world. It is the common content of all that has a name and/or form. For that very reason, it has no name or form for itself. It is spoken of as ‘THAT’ in the neuter gender by the Upanishads. This is the unique Godhead of Hinduism. There is no other. There is no second. It is the source of all energy, of all power, either in nature or in living beings. In this abstract concept, however, there cannot be any subject-object relationship. Brahman cannot be the object of cognition, since Brahman has no second. In fact nothing can be predicated about Brahman without delimiting the infiniteness of Brahman.
The Bhagavata Purana describes three different'levels' of Brahman realisation. The first is an impersonal state of blissfull consciousness, similar to nirvana where one is aware of the great universal Brahaman effulgence permeating everything; the second is classified as Paramatma realisation, wherein one is actually able to see the Form of Godhead alongside one's own soul (atma); the third and ultimate realisation is described as Bhagavan, in this state one has a direct loving relationship with The Supreme Personality of Godhead himself, in one or more of His transcendental forms.
Two schools, the Absolutist and the non-Absolutist
At this point, Hindu theory of Bhakti branches off into two distinct schools of thought , the Absolutist and the non-Absolutist. The former, (to which belongs the advaita school of Shankara), with a mathematical precision, postulates that the moment one wants to think of Brahman as an object of thought, one has already delimited Brahman and is only thinking of Ishwara, otherwise called Saguna Brahman, Brahman with attributes. The non-Absolutist schools on the other hand, generally identify Brahman with Iswaara though some of them do make modifications that tend to assign attributes to Brahman. Vishishtadvaita and Dvaita are two major non-Absolutist schools.
Ishwara, the all-powerful Almighty
Ishwara is the all-powerful Almighty that is talked about by all religions. By its very nature all names and forms suit it. The Vedic logic here is really very subtle. The Ultimate has no name or form and therefore it could be called by any name and could be given any form. The concept of idol worship is the practical consequence of this unique logic of Hinduism. Hinduism, the Smarta tradition, in particular, dares to carry the rationale of this to its logical conclusion. Hence it is one finds a plethora of ‘gods’ and ‘goddesses’ in the Hindu framework.
Names and Forms
No single name or form of God can fully describe the infinite grandeur that is God. Each name or form is only a symbol that points to something that is beyond this visual representation. Each is only a representation of some aspect or manifestation of the supreme Divinity. Therefore, it is the entire array of all names and forms of God that will approximate to the fullness that is the one Ishwara. It is in this spirit that Sahasranama stotras (1000 names of God) and ashtottara-stotras (poems of praise through 108 names) are found in abundance in Hindu religious literature for almost every deity.
Favourite deity worship
The Smarta tradition of Hinduism however, recommends that each person may choose his own deity of worship (ishta-devata). If the grossest manifestation is the only thing that suits one’s taste, or mood, or psychological make-up or intellect, one is free to worship God in that form. Even the same person may worship an idol at one time and at another time may meditate and attempt to merge in the transcendental nameless ultimate. One may choose a favourite as per one’s taste, and worship that as the Ultimate. It is this train of thought in the Smarta Hindu mind that lives with different puranas though they extoll different deities.
Six traditional favourites
When Divinity appears as a physical manifestation for a specific purpose, for that context, for that moment, that manifestation is considered to be Supreme. Smarta Hinduism therefore gives the privilege to each individual to choose an ishta-devata (favourite deity) and worship it as if it were the exclusive ultimate. There are six traditions, which may be listed as the worship of:
#Aditya, the Sun-God;
#Devi or Ambika, the Mother Goddess, in her three forms of Durga or Parvati, Lakshmi and Saraswati ;
#Vishnu, belonging to the classic Trinity and His concrete manifestations in the forms of Rama, Krishna and other avatars ;
#Ganesha, the elephant-faced deity, considered as the primal God of all worship;
#Maheshvara or Shiva, the third God of the classic Trinity; and
#Subrahmanya, the six-faced deity known also as Murugan or Kumaran to the Tamil world.
All-encompassing eclecticism
In addition, the choice of ishta-devata, also became, over the centuries, a choice of one among the thousands of temples scattered throughout the country and the deity chosen may very well be the particular deity enshrined in that specific temple, though certainly belonging to one of the six major streams listed above. It is this variety and possibility of ‘to each according to his needs and capabilities’ that brings together under one banner of Hinduism people with varying practices, attitudes and states of evolution. Accordingly carving of images of gods both for worship at home and in the temples became one of the most highly developed art and profession in India. The religious life of India was thus nourished through the ages on a visual statement, unmatched perhaps, in the history of civilization.
Classifications of Bhakti
Narada Bhakti sutra by sage Narada distinguishes eleven forms based on the different relationship to God that the devotee can assume.
Prahlada, as explained in Srimad Bhagavatam, enunciates Nine Expressions of Bhakti.
Adi Shankara, in his verse #61 of Sivanandalahari lists Five analogies of Bhakti. See Five Graded Analogies of Bhakti.
Sathya Sai Baba, talks about Three stages of Bhakti, namely, External Worship (“Bahya bhakti”, like worshipping in temples and holy places), Exclusive Worship of one deity (“Ananya bhakti” like that of Tulsidas or Thyagaraja), and Intimate Internal Worship (“Ekantha bhakti” like the self-effacing worship of the Gopis of Brindavan).
Example of Towering Giants of Bhakti
God never lets down His devotees – is the clarion call of all bhakti literature. Over the centuries there have been innumerable devotees who have exemplified this in their very lives. In historical time numberless devotees of the Lord have been reported to have lived an exemplary life of devotion. Bhakti itself came to be defined by their actions and pronouncements. One has only to read the biographies of Thyagaraja, Appar, Mira, Ramadas, Namdev, Kabir, Vedanta Desika, Prabhupada, Ramana or Ramakrishna and scores of several others. Every one of their lives would show how devotion is always followed by the descent of the Grace of God on the devotee.
Theory of Grace
In any theory of Grace it is the surrender to God’s Will and humility that matter. And one has to surrender by one’s own free will. Man has the free will to obey or disobey God. The so-called fatalist view in religion is only a fragmentary part of Hinduism. Man’s fate is reflected mainly in his tendencies that he has created for himself through his past actions. He has total free will to surrender to God or not. But if he surrenders to Him heart and soul, He promises that He will take care of his Yoga (security), and Kshema (well-being). Whosoever offers to Me with love, a leaf, a flower, a fruit or even water, says the Lord, I shall partake of his offering and bless him, says Krishna in the Gita. So we have only to purify the feeling behind every act of worship of ours in order to win His Grace.
Take the first step
If that feeling of bhakti is so important, why can’t God Himself give us that feeling? –God certainly grants that bhakti. But we have to receive it. If our minds are closed, we may not receive it even when it pours. He keeps on pouring His love but very often we do not look to Him for that Love. Actually He waits and waits until we take the first step towards Him out of our own free will. Why should He submit Himself to this ‘agony’ of waiting for His children to become His devotees is one of the mysteries of God. In His ‘agony’ He grabs us even when we take a simple step towards Him. He consumes us with His love.
One Purpose of prayer and worship
But generally devotees want only petty things from God. The theory of Bhakti is He keeps giving us the petty things we want, so that in due time we would want what He wants to give us all. All our temples, gods and goddesses and the innumerable ways by which we may propitiate the divine in these places of worship, as well as the uncountable methods of offering our private prayers, with or without the ritualistic mantras – all of them have that one objective, that we should ultimately want to go back to where we came from, that is, merge in Him and His glory or be with Him in His blissful Presence.
Sources
- Swami Nikhilananda, Hinduism, George Allen and Unwin, London, 1958
- D.S. Sarma, Hinduism through the ages, Bharatiya Vidya Bhavan, 1973
- Swami Chinmayananda, Love Divine – Narada Bhakti Sutra, Chinmaya Publications Trust, Madras, 1970
- Swami Tapasyananda, Bhakti Schools of Vedanta, Sri Ramakrishna Math, Madras, 1990
- A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, Srimad Bhagavatam (12 Cantos), The Bhaktivedanta Book Trust,2004
See also
- bhakti yoga
- bhakti movement
- South India's 75 Apostles of Bhakti
External Links
- [http://www.iskcon.com/ ISKCON official website]
- [http://www.exoticindiaart.com/article/bhakti Awakening the Inner Woman - Bhakti and the Doctrine of Love] by Sri Nitin Kumar
- [http://www.krishna.com/ Krishna.com]
- [http://www.gosai.com/ Bhakti Yoga Website]
- [http://www.dipika.org/ Hare Krishna News]
Category:Hindu philosophical concepts
sitemap.html Conspiracy venice luxury hotels zycie teksty
|
|
|
| :: RELATED NEWS :: |
Versiune cover
În muzica pop o versiune cover sau doar cover este o înnoire a unui cântec înregistrat anterior. Muzicienii pop, pot cânta versiuni cover în respect faţă de interpretul s-au trupa originală, pentru a câştiga ascultători care doresc să asculte un câtec familiar, pentru a creşte şansa lor de succes prin folosirea unei fost melodii de top sau pentru a câştiga credibilitate prin compararea versiunii cover cu cântecul original. Pot realiza o versiune nouă a cântecului şi doar din simplul motiv că le place să o cânte.
<
|
Cover
În muzica pop o versiune cover sau doar cover este o înnoire a unui cântec înregistrat anterior. Muzicienii pop, pot cânta versiuni cover în respect faţă de interpretul s-au trupa originală, pentru a câştiga ascultători care doresc să asculte un câtec familiar, pentru a creşte şansa lor de succes prin folosirea unei fost melodii de top sau pentru a câştiga credibilitate prin compararea versiunii cover cu cântecul original. Pot realiza o versiune nouă a cântecului şi doar din simplul motiv că le place să o cânte.
<
|
|
Johan Julius Christian Sibelius
Johan (Jean) Julius Christian Sibelius este cel mai cunoscut compozitor finlandez. Deşi aparţine unei familii suedezo-finlandeze şi deşi s-a inspirat puţin din muzica populara a ţării sale este considerat cel mai important reprezentant al scolii naţionale finlandeze în muzică, iar poemul sau simfonic Finlanda (1900) a devenit cântec patriotic.
ja:ジャン・シ
|
Johan Sibelius
Johan (Jean) Julius Christian Sibelius este cel mai cunoscut compozitor finlandez. Deşi aparţine unei familii suedezo-finlandeze şi deşi s-a inspirat puţin din muzica populara a ţării sale este considerat cel mai important reprezentant al scolii naţionale finlandeze în muzică, iar poemul sau simfonic Finlanda (1900) a devenit cântec patriotic.
ja:ジャン・シ
|
|
|
