Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Syderyt

Syderyt

Syderyt (gr. sídēros żelazo), minerał wykorzystywant głównie jako surowiec do otrzymywania żelaza. Jego wzór chemiczny to FeCO3. Twardość syderytu w skali Mahsa wynosi 4 - 4,5 a gęstość 3,7 -3,9 g/cm3. Najcześciej spotykany jest w kolorze żółtawym, brunatnym lub szarym. Występuje m.in. w Polsce, Niemczech, Rosji i USA. Kategoria:Minerały

Gr.


- Greka
- grosz

Minerał

Minerał (fr. minéral, od celt. mina – kopalnia) – najmniejszy naturalny składnik skorupy ziemskiej o określonej budowie chemicznej i fizycznej. Zazwyczaj jest to związek chemiczny, rzadziej pierwiastek chemiczny. Zasadniczo minerały są ciałami stałymi o budowie krystalicznej, choć do minerałów zalicza się także niektóre ciała niekrystaliczne, np. bursztyn, opal, ozokeryt. Minerały, w składzie których występuje tylko jeden pierwiastek, nazywamy jednorodnymi np. złoto, platyna, węgiel. Minerały, w składzie których występuje nawet kilkadziesiąt pierwiastków, to minerały różnorodne. Cechy charakteryzujące dany minerał:
- układ krystalograficzny
- twardość
- łupliwość
- rysa
- przełam
- barwa minerału
- zabarwienie minerału Minerały stanowiące główne składniki budujące skały nazywa się minerałami skałotwórczymi, a są to: amfibole, dolomit, kalcyt, krzemiany, kwarc, miki, minerały ilaste, oliwin, pirokseny, skalenie. Inne minerały to przykładowo: alabaster, ałunit, anhydryt, antymonit, apatyt, argentyt, azuryt, baryt, beryl, blenda cynkowa, blenda uranowa, bursztyn, chalkopiryt, chloryty, chromit, cynober, diament, fluoryt, galena, galman, getyt, gips, glaukonit, granat, hematyt, kasyteryt, kolumbit, korund, kriolit, lelingit, limonit, magnetyt, magnezyt, malachit, miedź, monacyt, opal, piryt, saletra chilijska, saletra indyjska, siarka rodzima, sole potasowe, sól kamienna, syderyt, talk, topaz, uraninit, złoto, żelazo. Badaniem minerałów zajmuje się mineralogia.

Zobacz też


- kruszec, kruszec polimetaliczny, kamień szlachetny, minerał promieniotwórczy, ruda
- podstawowe zagadnienia z zakresu geologii oraz jubilerstwa

Linki zewnętrzne


- [http://www.mineraly-schindele.pl Minerały Schindele] Dla ludzi, zwierząt i natury
- [http://www.ing.uni.wroc.pl/~js/dydaktyka.htm Instytut Nauk Geologicznych U.Wr.] - nieaktywny
- [http://www.icpnet.pl/~wppw/strony/konk03/mineraly/index.html Minerały i kamienie szlachetne] - nieaktywny
- [http://student.uci.agh.edu.pl/~szara/ Geologia ogólna] - nieaktywny Kategoria:Chemia Kategoria:Jubilerstwo ! ja:鉱物 simple:Mineral th:แร่

Twardość w skali Mohsa

Twardość w skali Mohsa została ułożona przez niemieckiego mineraloga Friedricha Mohsa w 1812 r. Jest to skala dziesięciostopniowa, przy czym twardość poszczególnych minerałów nie jest ułożona proporcjonalnie pod względem twardości. Jest to jedynie skala orientacyjna, a klasyfikacja polega na tym, że jeżeli badany minerał będzie w stanie zarysować powierzchnię minerału wzorcowego, będzie zaklasyfikowany z jego twardością. Np. jeżeli minerał badany zarysuje powierzchnię kwarcu, będąc jednocześnie rysowany przez niego będzie miał taką twardość. Minerały są ustawione od najmniej do najbardziej twardego. Jeżeli minerał badany będzie w stanie zarysować np. kwarc, a on nie będzie w stanie zarysować materiału badanego, to twardość próbki uznamy za co najmniej 7,5 (porównanie z topazem mówi czy nie jest większa). Jako przykładowe minerały wzorcowe uznaje się: #talk #sól kamienna, gips #kalcyt #fluoryt #apatyt #ortoklaz, skaleń #kwarc #topaz #korund #diament
Obecnie twardość absolutną można mierzyć za pomocą sklerometrów.
Zobacz też: Skala twardości Vickersa, Skala twardości Brinella, Skala twardości Rockwella, minerał, jubilerstwo Kategoria:Materiały budowlane Kategoria:Geologia Kategoria:Jubilerstwo ja:モース硬度

Polska

Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim, będące członkiem Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją.

Etymologia nazwy kraju

Nazwa Polska wywodzi się od plemienia Polan, zamieszkującego tereny obecnej Wielkopolski. Słowo Polanie można tłumaczyć jako "mieszkający na polach". Można przypuszczać, że głównym zajęciem tego plemienia była uprawa roli, w odróżnieniu od innych plemion np. Wiślan i Mazowszan, zamieszkujących tereny lesiste. W przeszłości używano łacińskich określeń terra Poloniae - ziemia Polska lub Regnum Poloniae. Nazwa Polska zaczęła być używana w odniesieniu do całego państwa w XI wieku. Ziemie Polan od XIV wieku nazywano Staropolską, a później Wielkopolską. A dla kontrastu ziemie południowe Małopolską. Inne nazwy Polski (Lechia, język perski Lachistan, litewskie Lenkija) i Polaków (ruskie Lach, węgierskie Lengyel) wywodzi się od nazwy plemienia Lędzian, które, jak się przypuszcza, zamieszkiwało w obecnej południowo-wschodniej części Polski. Słowo Rzeczpospolita oznacza republikę. :Zobacz też: [http://pl.wiktionary.org/wiki/Polska Wikisłownik: nazwa Polska w różnych językach świata.]

Symbole narodowe

Zgodnie z konstytucją z 2 kwietnia 1997 symbole narodowe Rzeczypospolitej Polskiej to:
- Godło Rzeczypospolitej Polskiej - wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu
- Barwy Rzeczypospolitej Polskiej - kolory biały i czerwony
- Hymn Rzeczypospolitej Polskiej - Mazurek Dąbrowskiego (zobacz: Polskie pieśni hymniczne)
Polska nie ma oficjalnej dewizy. Zamiast niej na wielu sztandarach i odznaczeniach, zarówno wojskowych jak i innych organizacji, widnieją słowa "Bóg, Honor, Ojczyzna", "Honor i Ojczyzna", "Żywią y bronią" lub "Za wolność waszą i naszą". Podobną rolę pełnią też czasem pierwsze słowa hymnu: "Jeszcze Polska nie zginęła", czy też "Roty": "Nie rzucim ziemi skąd nasz ród".

Polityka

Zobacz główny artykuł: polityka Polski

Ustrój polityczny

Zobacz główny artykuł: ustrój polityczny Polski Demokracja parlamentarna Zobacz także:
- Konstytucja 3 Maja
- Konstytucja Księstwa Warszawskiego
- Konstytucja Królestwa Polskiego
- Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu
- Mała Konstytucja z 1919
- Konstytucja marcowa
- Konstytucja kwietniowa
- Mała konstytucja z 1947
- Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - 1952
- Mała Konstytucja z 1992
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - 1997
- NSZZ "Solidarność"

Siły zbrojne

Zobacz główny artykuł: Wojsko Polskie

Podział administracyjny

:Zobacz więcej: Podział administracyjny Polski Od 1 stycznia 1999 roku obowiązuje trzystopniowy podział administracyjny kraju na województwa, powiaty i gminy. Województwa: gminy

Demografia

:Zobacz też: Demografia Polski, Polacy Polacy (w tysiącach)]] W okresie kształtowania się państwowości Polska obejmowała swym zasięgiem ziemie o powierzchni ponad ćwierć miliona km² z przeszło milionem mieszkańców. Za czasów Kazimierza Wielkiego obszar państwa (około 270 tys. km²) zamieszkiwało ponad 2,5 miliona osób. Dopiero unia z Litwą przyniosła radykalny przyrost demograficzny i terytorialny. Za czasów Batorego obszar państwa zbliżył się do 1 miliona km², zaś ludność w końcu XVI wieku prawdopodobnie osiągnęła 9 milionów. W chwili utraty niepodległości wielonarodowościowe państwo liczyło co najmniej 13-14 milionów mieszkańców, przy czym przez cały okres wspólnej państwowości z Litwą znaczną część ludności stanowiły osoby posługujące się innym językiem niż polski (w końcu XVIII wieku było ich ok. 60%). Po odzyskaniu niepodległości w granicach Polski znalazło się kilka milionów osób o innej niż polska narodowości, tak więc Polska przed II wojną światową była krajem wielonarodowościowym, gdzie mniejszości stanowiły powyżej 1/3 ludności. W okresie między 1921 rokiem a wybuchem II wojny światowej, liczba ludności wzrosła z 27,2 mln do 35,2 mln. Jednak zmiany granic Polski po wojnie oraz przesiedlenia sprawiły, że obecnie Polska jest krajem nieomalże jednolitym etnicznie. Wszystkie mniejszości narodowe łącznie nie przekraczają 3% ludności. Polacy należą do ludów słowiańskich. Posługują się językiem polskim, należącym do rodziny języków słowiańskich. Język ten jest językiem urzędowym kraju, jakkolwiek prawo gwarantuje mniejszościom narodowym używanie ich własnych języków, zwłaszcza na obszarach, gdzie występują ich większe skupiska. Według Narodowego Spisu Powszechnego (2002) 97,8% mieszkańców Polski używa w domu języka polskiego. Najbardziej popularne języki mniejszości to: niemiecki, kaszubski, ukraiński, białoruski, cygański, rosyjski, litewski i łemkowski.

Statystyki demograficzne


Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO), 2003:
- Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia dla całej populacji: Polska zajmuje 28 miejsce w Europie (na 52, łącznie z azjatyckimi państwami b. ZSRR). W całej populacji: 75 lat, w tym: mężczyźni 71 lat, kobiety 79 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortChildMale2003,strMortChildFemale2003 WHO1]
- Pod względem oczekiwanej długości życia mężczyzn, Polska jest również na 28 miejscu w Europie. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=POL&indicator=strLEX0Both2003,strLEX0Male2003,strLEX0Female2003&order_by=strLEX0Male2003&order=DESC WHO2]
- Śmiertelność chłopców poniżej 5 roku życia: 25 miejsce w Europie (9 na 1000; dziewczynki 7 na 1000). [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortChildMale2003,strMortChildFemale2003 WHO3]
- Śmiertelność dorosłych mężczyzn (15-59 lat): 20 miejsce w Europie (202 na 1000; kobiety 81 na 1000). [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortAdultMale2003,strMortAdultFemale2003 WHO4]
- Oczekiwane dalsze trwanie życia w zdrowiu osób w wieku 60 lat (2002): 28 miejsce w Europie. Mężczyźni: 17,3 lat, kobiety: 22,17 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strHALE60Male2002,strHALE60Female2002 WHO5]

Miasta Polski

Największym miastem Polski jest stolica - Warszawa. Inne większe miasta to:
- Łódź
- Kraków
- Wrocław
- Poznań
- Gdańsk
- Szczecin
- Bydgoszcz
- Lublin
- Katowice
- Białystok
- Gdynia
- Częstochowa :Zobacz też: miasta w Polsce, spis miast powiatowych według ludności, spis miejscowości w Polsce, Związek Miast Polskich, powierzchnia polskich miast, polskie tablice rejestracyjne (wikisource), Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

Religie i wyznania

Ponad 34,3 miliona Polaków jest ochrzczonych w obrządku rzymskokatolickim, co stanowi prawie 89,9% populacji. W sumie, do Kościóła katolickiego (Rzymskokatolickiego, Greckokatolickiego, Ormianskiego i Neounickiego), należy ponad 34,4 miliona Polaków (90,1% populacji). Greckokatolickiego] Kościoły prawosławne liczą ponad 600 tys. duchownych i wiernych (1,6% populacji), Protestanckie i tradycji protestanckiej - ponad 149 tys. (0,4%), Starokatolickie - prawie 48 tys. (0,1%), a inne w sumie około 136,5 tys. (0,35%), z czego najliczniejszy jest Związek Wyznania Świadków Jehowy (ponad 128 tys. wiernych). Polaków bez wyznania jest ponad 2,8 miliona (7,45%). Rozpatrując powyższe statystyki pamiętać jednak należy, iż za członków poszczególnych Kościołów i związków religijnych przyjmuje się zazwyczaj osoby które w stosunek członkostwa weszły (np. poddane obrzędowi chrztu), nawet jeżeli w okresie późniejszym z niego wystąpiły. Wiarygodne dane statystyczne mogą więc zostać sporządzone wyłącznie na podstawie tego rodzaju deklaracji przystąpienia do danego Kościoła. Sprawia to na przykład, że podana tu liczba Polaków bez wyznania jest z pewnością zaniżona, a wyznawców Kościola rzymskokatolickiego - zawyżona. Dane GUS: http://www.stat.gov.pl/opracowania_zbiorcze/maly_rocznik_stat/2005/04_lud_wyz_rel.pdf Trzy z wyznań mają swoje źródła w Polsce, tzn. powstały w kraju lub w środowiskach polskich za granicą - są to mariawityzm, Kościół polskokatolicki oraz Kościół greckokatolicki.

Geografia

Kościół greckokatolicki] Kościół greckokatolicki :Zobacz więcej: Geografia Polski Granice współczesnej Polski ukształtowały się w roku 1945, po zakończeniu działań wojennych. W stosunku do 1939 roku granice państwa zostały przesunięte na zachód, kosztem obszarów położonych na wschodzie. Po 1945 roku dokonano dwóch korekt terytorialnych:
- 15 lutego 1951 - z Ukraińską SRR 480 km². Za miasta: Bełz, Krystonopol i Sokal ze złożami węgla, Polska otrzymała Ustrzyki Dolne i Lutowiska (treść umowy podano w Dz. U. 52.11.63)
- 1 stycznia 1959 - z Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną. Za osadę Tkacze koło Szklarskiej Poręby, stację i linię kolejową, Polska otrzymała fragment obszaru leśnego. Długość granic Polski wynosi 3582 km, w tym 528 km przypada na wybrzeże Morza Bałtyckiego. Graniczy z następującymi państwami:
- od zachodu z Niemcami (467 km),
- od południa z Czechami (790 km) i Słowacją (539 km),
- od wschodu z Ukrainą (529 km) i Białorusią (416 km),
- od północy z Litwą (103 km) i Rosją (Obwód Kaliningradzki) (210 km). Polska zajmuje 9. miejsce w Europie pod względem powierzchni oraz 8. pod względem liczby ludności. W wymiarze północ-południe Polska rozciąga się na długości 649 km, to jest 5° i 50'. Powoduje to różnicę w długości trwania dnia między północną i południową częścią Polski. Latem na północy dzień jest dłuższy o ponad godzinę niż na południu, zimą — odwrotnie. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość Polski wynosi 689 km, co w miarze kątowej daje 10° 01'. Polska leży w strefie czasu środkowoeuropejskiego, jest to czas słoneczny południka 15°. Współrzędne geograficzne skrajnych punktów Polski:
- 49°00' szer. geogr. N - szczyt Opołonek,
- 54°50' szer. geogr. N - przylądek Rozewie,
- 14°07' dług. geogr. E - łuk Odry koło Osinowa Dolnego,
- 24°08' dług. geogr. E - kolano Bugu koło Zosina. Geometryczny środek Polski znajduje się we wsi Piątek koło Łęczycy. Najstarszy (1775) obliczony geometryczny środek Europy znajduje się w Suchowoli koło Sokółki, w województwie podlaskim. Natomiast inne podawane niekiedy lokalizacje tegu punktu na terenie Polski (np. "koło Torunia", "w pobliżu Warszawy", "na wschód od Łodzi") nie maja żadnej podstawy naukowej. Przez Polskę przebiega również granica pomiędzy kontynentalnym blokiem Europy Wschodniej, a rozczłonkowaną przez morza wewnętrzne Europą Zachodnią. Najdłuższe rzeki w Polsce to:
- Wisła (1047 km)
- Odra (854 km, w tym na terenie Polski 742 km)
- Warta (808 km)
- Bug (772 km, w tym na terenie Polski 587 km) Zobacz też: polskie przejścia graniczne

Budowa geologiczna

Na obszarze Polski stykają się 3 wielkie jednostki tektoniczne: # platforma prekambryjska wschodniej Europy (wschodnia i północno-wschodnia Polska), a więc Niż Wschodnioeuropejski. # platforma paleozoiczna środkowej i zachodniej Europy (Pozaalpejska Europa Środkowa). Spod pokrywy osadowej tej platformy wyłaniają się części górotworów kaledońskich i hercyńskich (Sudety Zachodnie i Wschodnie, Góry Świętokrzyskie). # alpidy (Karpaty z Podkarpaciem).

Ukształtowanie powierzchni

Przeważającą część obszaru Polski zajmują tereny nizinne wschodniej części Niżu Środkowoeuropejskiego, a średnie wzniesienie wynosi 173 m n.p.m. Krainy geograficzne ułożone są równoleżnikowo (pasowo) przechodząc od terenów nizinnych na północy i w Polsce centralnej do terenów wyżynnych i górskich na południu. Najwyższym punktem kraju są Rysy - szczyt w Tatrach (2499 m n.p.m.), najniżej położonym punktem jest depresja Raczki Elbląskie na Żuławach Wiślanych (–1,8 m n.p.m.) Zobacz:
- Regionalizacja fizyczno-geograficzna Polski
- Krainy geograficzne w Polsce

Przyroda

Flora Polski


- rośliny chronione

Fauna


- Ptaki Polski

Ochrona przyrody


- ochrona przyrody w Polsce
- parki narodowe w Polsce
- rezerwaty przyrody w Polsce
- parki krajobrazowe w Polsce Zobacz też:
- ogrody zoologiczne w Polsce

Historia

:Zobacz więcej: Historia Polski

Krainy historyczne Polski


- Kujawy
- Łużyce (fragment - większość Łużyc należy do Niemiec)
- Małopolska
  - Podhale
  - Zagłębie Dąbrowskie
  - Żywiecczyzna
- Mazowsze
- Podlasie
- Pomorze (Zachodnie i Gdańskie)
  - Kaszuby
  - Kociewie
  - Żuławy
- Grody Czerwieńskie (fragment - większość należy do Ukrainy)
  - Ziemia chełmska
  - Ziemia przemyska
  - Ziemia sanocka
- Suwalszczyzna - dawna Jaćwież, litewska południowa Auksztota
- Śląsk
  - Dolny Śląsk
  - Górny Śląsk
  - Śląsk Cieszyński
  - Śląsk Opolski
- Warmia i Mazury
- Wielkopolska
  - Krajna
  - Pałuki
- Ziemia lubuska
- Ziemia łęczycko-sieradzka :Zobacz więcej: Województwa historyczne i aktualne

Gospodarka

Jednostka monetarna: 1 złoty = 100 groszy.

Polska w rankingach

1) Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2005 (Human Development Index, HDI) - wskaźnik stosowany przez Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych: Polska zajęła 36 miejsce na 177 w grupie krajów wysoko rozwiniętych. Lokaty naszych sąsiadów: Niemcy 20., Czechy 31., Słowacja 42., Ukraina 78., Białoruś 67., Litwa 39., Rosja - 62. miejsce. 2) Wskaźnik Jakości Życia 2004 (Quality of Life Index, The Economist): 48 miejsce na 111, za Panamą i Urugwajem, tuż przed Chorwacją i Turcją. [http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf Ranking, s. 4]. 3) Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005 (Index of Economic Freedom, Heritage Foundation i "The Wall Street Journal"): podobnie jak większość "starej" UE, Polska została zakwalifikowana do grupy państw o "w zasadzie wolnej gospodarce" i zajęła 41 miejsce, za Japonią (39.), przed Francją (44.) i Koreą Pd. (45.) [http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/Executive_Summary.pdf Ranking od s. 9], [http://www.heritage.org/research/features/index/downloads/Index05_EconFreedomMAP.jpg mapa wolności gospodarczej na świecie]. 4) Wskaźnik Konkurencyjności Gospodarki
- 51 miejsce w rankingu 117 państw. Światowe Forum Ekonomiczne: [http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Growth+Competitiveness+Index+rankings+2005+and+2004+comparisons Globalny Ranking Konkurencyjności 2005-2006]. Wzrost o 9 pozycji w stosunku do 2004.
- 57 miejsce w rankingu 60 gospodarek (państw i regionów). IMD International: [http://www02.imd.ch/documents/wcc/content/overallgraph.pdf Światowy Rocznik Konkurencyjności 2005]. 5) Wskaźnik Percepcji Korupcji 2004 (Corruption Perceptions Index 2004, Transparency International): 67 miejsce na 146. razem z Peru, Chorwacją i Sri Lanką. [http://www.transparency.org/pressreleases_archive/2004/2004.10.20.cpi.en.html Ranking] 6) Wskaźnik Zaufania Inwestorów Zagranicznych 2004 (Foreign Direct Investment Confidence Index wg firmy konsultingowej A.T. Kearney): 12 miejsce. [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/FDICIOct_2004_S.pdf Ranking, s. 5]. 7) Wskaźnik Globalizacji, obrazujący stopień integracji państw i społeczeństw ze światem (Globalization Index 2005, A.T. Kearney i Foreign Policy Magazine): 31 miejsce na 62. [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/2005G-index.pdf Ranking, s. 4] 8) Światowy Wskaźnik Rozwoju Handlu Detalicznego, określający perspektywy rozwoju handlu (Global Retail Development Index, A.T. Kearney), Polska zajmuje 27. miejsce na świecie, za Meksykiem, tuż przed Indonezją: ([http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/GRDI2004Monograph_S.pdf Ranking s. 2]) 9) Produkt krajowy brutto
- Pod względem wielkości PKB Polska jest:
  - według jednych źródeł (2004) 24. gospodarką świata: [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2001rank.html World Factbook]
  - według innych źródeł (prognoza na 2005) 23. gospodarką świata: [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW],
- PKB na 1 mieszkańca (przy zachowaniu parytetu siły nabywczej) wynosi:
  - wg jednych źródeł (2004) 12.000 USD (57 miejsce na świecie wśród niepodległych państw). [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html World Factbook]
  - wg innych źródeł (prognoza na 2005): 13.275 USD (51 miejsce na świecie wśród niepodległych państw) [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW]
- Wzrost PKB (2004): 5,3% (2005): 3,3% (prognoza). [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/rachunki_narodowe/prod_kraj_brutto/2004/IV_04/index.htm GUS]
- W strukturze PKB (2003) udział rolnictwa wynosi 3%, przemysłu 31%, usług 66% [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/pl.html World Factbook] 10) Inflacja w 2004 wyniosła 3,5%, w 2005 1.8% (prognoza). [http://www.stat.gov.pl/wyniki_wstepne/inflacja/2004/12_04/index.htm GUS] 11) Bezrobocie (październik 2005): 17,3 %, ok. 2,5 mln osób. [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/praca_ludnosc/mies_inf_bezrobocie/2005/0705.htm GUS]). 12) Ludność poniżej ustawowej granicy ubóstwa (2004): 19,2% [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/warunki_zycia/sytu_gosp_domo/2004/index.htm GUS] (zobacz też: Zasięg ubóstwa w Polsce). 13) Handel zagraniczny (2004)
- Eksport: 73,78 mld USD. Eksportuje się głównie: maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,4%, towary przemysłowe (surowcowe) 23,7%, różne wyroby przemysłowe 15,2%, żywność i zwierzęta żywe, w tym miody (II największy światowy producent miodu oraz I producent pyłku pszczelego),(7,6%, do: Niemiec 30,1%, Włoch 6,1%, Francji 6,0%, Wielkiej Brytanii 5,4%, Czech 4,3%, Holandii 4,3%, Rosji 3,8%.
- Import: 88,16 mld USD. Importuje się maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,7%, towary przemysłowe (surowcowe) 21%, chemikalia 14%, paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 9,1%, różne wyroby przemysłowe 8,3% (2004), z: Niemiec 24,4%, Włoch 7,9%, Rosji 7,2%, Francji 6,7%, Chin 4,6%, Czech 3,6%, Holandii 3,5%. Zobacz też: Wskaźniki makroekonomiczne dla Polski

Komunikacja


- Telekomunikacja w Polsce
- Liczba aktywnych telefonów komórkowych 25,3 mln (Raport Telecom Team 2005)
- Liczba stacjonarnych telefonów 12,65 mln (Raport Telecom Team 2005) Zobacz też: [http://wiadomosci.onet.pl/1161177,10,item.html Raport Telecom Team 2005]

Transport samochodowy

Polska nie dysponuje drogami dobrej jakości. Rozmieszczenie sieci drogowej jest nierównomierne. Najważniejsze drogi prowadzą:
- z Jakuszyc na granicy polsko-czeskiej przez Zieloną Górę, Gorzów Wielkopolski i Szczecin na przeprawę promową ze Świnoujścia do Ystad w Szwecji (E65 - DK3/S3)
- z granicy polsko-niemieckiej w Świecku przez Poznań i Warszawę do granicy z Białorusią w Terespolu i dalej do Mińska i Moskwy (E30 - DK2/A2)
- z granicy polsko-niemieckiej w Zgorzelcu przez Wrocław, Opole, Katowice, Kraków i Rzeszów do granicy ukraińskiej w Medyce i dalej do Kijowa (E40 - DK4/A4). Dużą rolę odgrywać mogą też w przyszłości:
- trasa E75 z granicy polsko-czeskiej w Cieszynie przez Katowice i Łódź na przeprawę promową z Gdańska do Helsinek, czyli planowana autostrada A1 oraz
- E67 (DK8/S8) przebiegająca przez całą Polskę - od granicy z Litwą w Budzisku do granicy czeskiej w Kudowie Zdrój. Ta 790-kilometrowa (polski odcinek) trasa ma się stać częścią tzw. arterii "Via Baltica" łączącej Finlandię, Estonię, Łotwę i Litwę z Europą Południową i Zachodnią. Drogi odgrywają duże znaczenie, ponieważ ponad 85% ładunków jest przewożonych ciężarówkami. Oprócz tego przez Polskę porusza się wiele jadących po towary do Europy Zachodniej ciężarówek z krajów wschodniej części kontynentu - Estonii, Białorusi, Litwy, Łotwy, Rosji, Ukrainy i innych państw. Zobacz też:
- autostrady w Polsce
- drogi ekspresowe w Polsce
- drogi krajowe w Polsce

Edukacja i nauka

Zobacz:
- System oświaty w Polsce
- Szkolnictwo wyższe w Polsce
- Nauka w Polsce.

Opieka zdrowotna

Zobacz: System opieki zdrowotnej w Polsce

Kultura, sztuka i środki masowego przekazu

Zobacz: Kultura Polski
- Literatura polska
- Muzyka polska
  - Polscy kompozytorzy
- Sztuka polska
  - Polscy malarze
  - Muzea w Polsce
  - Zabytki w Polsce
- Teatr polski
- Film polski
- Media polskie
  - Prasa polska
  - Polskie stacje radiowe
  - Polskie stacje telewizyjne
- Kuchnia polska
- Sławni Polacy i Polki
- Noty biograficzne - Polacy i osoby związane z Polską
- Lista światowego dziedzictwa UNESCO, patrz Polska

Sport


- Polski sport

Zobacz też


- Władcy Polski
- Zasięg ubóstwa w Polsce

Linki zewnętrzne


- [http://www.polska.pl/ Polska.pl]
- [http://www.prezydent.pl Prezydent RP]
- [http://www.kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa rady Ministrów]
- [http://www.sejm.gov.pl/ Sejm]
- [http://www.senat.gov.pl/ Senat]
- [http://www.sn.pl/ Sąd Najwyższy]
- [http://www.trybunal.gov.pl/ Trybunał Konstytucyjny]
- [http://www.stat.gov.pl/opracowania_zbiorcze/maly_rocznik_stat/2004/dzial4/obrazy4/rys29.htm Religie w Polsce]
- [http://www.twoje-miasto.pl Portal twoje-miasto.pl]
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/polska.html Polska - Informacje]
- [http://europa.gery.pl/index.php?id=panstwa&ktore=polska Info o Polsce]
- [http://www.gugik.gov.pl/komisja/mapa_adm.htm mapa Polski] Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Polen zh-min-nan:Polska ko:폴란드 ms:Poland ja:ポーランド simple:Poland th:ประเทศโปแลนด์ fiu-vro:Poola

Niemcy

Niemcy (nazwa oficjalna Republika Federalna Niemiec, niem. Bundesrepublik Deutschland) – państwo położone w Europie Środkowej, będące członkiem Unii Europejskiej, Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8 oraz NATO. Do 1970 (do traktatu pomiędzy RFN a Polską) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna (NRF). Niemcy mają dostęp do Morza Bałtyckiego i Morza Północnego. Stolica to Berlin (przed przyłączeniem NRD - Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego).

Ludność

Liczba ludności: 82 500 800 (2004) - największa wśród państw UE Struktura wiekowa (2000):
- 0-14 lat: 16% (chłopcy 6 679 930; dziewczynki 6 333 110)
- 15-64 lat: 68% (mężczyźni 28 638 814; kobiety 27 693 630)
- powyżej 64 lat: 16% (mężczyźni 5 133 121; kobiety 8 318 803) Grupy etniczne: Około 75 212 900 (91,12%) mieszkańców Niemiec posiada obywatelstwo niemieckie. Spośród nich około 7 mln (ok. 9%), posiada często dwa obywatestwa, nie urodziło się w Niemczech, lub język niemiecki nie jest ich językiem ojczystym. Dla lepszego zrozumienia możnaby wskazać na różnicę w znaczeniu pojęć Narodowość i Obywatelstwo, czego się w Niemczech z powodu historycznego obciążenia pojęcia Naród (zobacz też Nazizm) nie robi. Bezsprzecznie, można jednak powiedzić, iż znaczną część społeczeństwa stanowią przybyli do Niemiec po II wojnie światowej imigranci lub ich potomkowie. Pozostałe 9 % ludności (ok. 7 mln) stanowią obywatele innych krajów, mieszkający na stałe w RFN: Turcy (2,4 mln), narody byłej Jugosławii(1,0 mln), Włosi(0,5 mln), Grecy (0,3 mln), Polacy (bez niem. obywatelstwa 0,3 mln), Austriacy(0,2 mln) i inni. Całkowita Polska emigracja do Niemiec wynosi grubo ponad 2 mln ludzi, z których większość, ze względów podobieństw kulturowych, relgijnych, kulinarnych i innych, jest dobrze zintegrowana z ludnością niemiecką. Stosunek imgracji do emigracji zmienił się w ostatnich 10 latach i zmienia w rosnącym tempie nadal. W roku 2004 wyemigrowało w sumie ok. 150 tys. obywateli Niemiec, z czego większość do USA (ok. 13 tys.), ale też Polska jest jednym z ulubionych celi emigracji Niemieckiej (ok. 10 tys. 3. miejsce). Niemieccy emigranci są w większości wysoko kwalifikowanymi, poszukiwanymi na światowym i europejskim rynku pracy specjalistami, którzy ze względu na trudności ekonomiczne Niemiec i złe perspektywy zawodowe zdecydowali się z Niemiec wyjechać. Np. lekarze i pracownicy naukowi w Niemczech są stosunkowo źle opłacani, ich warunki pracy i szanse na karierę pozostawiają wiele do życzenia, a czas pracy i stawiane wymagania przekraczają te, w innych wysoko rozwiniętych krajach. W Niemczech istnieją ponadto stosunkowo nieliczne historyczne mniejszości etniczne. Na północy, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn zamieszkuje mniejszość duńska, w Dolnej Saksonii i Szlezwiku-Holsztynie mniejszość fryzyjska, a w Saksonii i Brandenburgii - mniejszość Serbów Łużyckich. Serbów Łużyckich]]Grupy religijne: (2004)
- ewangelicy 25 836 000 (31,3%),
- katolicy 26 165 000 (31,7%),
- żydzi 102 000 (0,012%)
- inni, w tym bezwyznaniowcy, muzułmanie lub inne wyznania 37%

Geografia

Położone w środkowej Europie pomiędzy Morzem Północnym i Morzem Bałtyckim na północy a Alpami na południu. Graniczą na północy z Danią, na wschodzie z Polską, na południowym-wschodzie z Czechami, na południu z Austrią i Szwajcarią, a na zachodzie z Francją, Luksemburgiem, Belgią i Holandią. Najwyższy szczyt Zugspitze (2962 m n.p.m.) w Bawarii.

Ważniejsze miasta (alfabetycznie)

Ustrój polityczny

Zugspitze] Zugspitze] Stolicą federalną jest Berlin, a rząd federalny Niemiec (Bundesregierung) ma swą siedzibę w Berlinie, jednak część ministerstw znajduje się w Bonn. Część centralnych urzędów mieści się w innych miastach, m.in. Karlsruhe i Norymberdze. System polityczny Niemiec jest zorganizowany w oparciu o konstytucję (Verfassung), którą jest Ustawa Zasadnicza Niemiec (Grundgesetz) według zasady podziału władz (Gewaltenteilung). Głową państwa jest prezydent federalny, wybierany przez Zgromadzenie Narodowe (złożonego z Bundestagu i przedstwicieli krajów związkowych) na pięcioletnią kadencję (możliwość jednokrotnego powtórzenia). Ma on czysto reprezentacyjne znaczenie - jest symbolem państwa, moderatorem. Nie ma prawa wetowania ustaw (może je jedynie odesłać do Trybunału). Posiada prawo mianowania ambasadorów i konsuli oraz wysuwania kandydatury kanclerza. Władzą ustawodawczą (die Legislative) jest Bundestag wraz z drugą izbą Radą Federalną Niemiec (Bundesrat). Bundestag wybierany jest co cztery lata w wyborach pięcioprzymiotnikowych: powszechnych, równych, bezpośrednich (jendostopniowych), systemie mieszanym (zasadniczo proporcjonalnym, jednak z zapewnieniem wejścia do parlamentu wszystkich kandydatów, którzy w swych okręgach uzyskali większość) i w głosowaniu tajnym. Ustawowa liczba posłów liczy 598, ale wskutek tego skomplikowanego systemu wyborczego ta liczba może zwiększać się o tzw. mandaty nadwyżkowe. Tak jest w Bundestagu XVI kadencji, który liczy 614 posłów. Posłowie grupują się we frakcjach, do tworzenia których potrzebne jest 5% ogólnej liczby posłów. Obecne frakcje to:
- SPD
- CDU/CSU
- Związek 90/Zieloni
- FDP
- Die Linkspartei. Bundestag na wniosek prezydenta dokonuje wyboru kanclerza i rządu, kontroluje jego prace, zatwierdza umowy międzynarodowe, uchwala ustawy, wybiera (wraz z Bundesratem) prezydenta. Na czele izby niższej stoi przewodniczący Bundestagu (wraz ze swoimi zastępcami). Obecnie jest nim Norbert Lammert z CDU. Władzę wykonawczą (die Exekutive) stanowi rząd federalny z kanclerzem federalnym (Bundeskanzler) na czele. Pozycja kanclerza jest mocniejsza niż polskiego premiera. Ma on prawo bezpośrednio ingerować w prace swoich ministrów. Rząd odwołany być może jedynie w drodze konstruktywnego wotum nieufności (tak np. było w roku 1982). Parlament nie można odwoływać poszczególnych ministrów (zasada odpowiedzialności rządu en bloc). Władzą sądowniczą (die Judikative, czyli Justiz) są sądy, najwyższymi instancjami są:
- Federalny Trybunał Konstytucyjny (Bundesverfassungsgericht),
- Federalny Sąd Administracyjny (Bundesverwaltungsgericht),
- Trybunał Federalny (Sąd Najwyższy) Bundesgerichtshof.

Partie polityczne

System partyjny Niemiec porównawszy chociażby z krajami Europy Zachodniej jest wyjątkowo stabilny i uporządkowany. Wykrystalizowaniu uległ po II wojnie światowej. Partią o najstarszej tradycji jest pochodząca z 1870 r. partia środowiska katolickiego Zentrum (pol. Centrum). Drugą co do wieku partią jest pochodząca z 1875 r. i wyrosła z ruchu robotniczego SPD. Od końca XIX wieku, uczestniczyła w rządach Republiki Weimarskiej, aż do 1933 roku była najsilniejszą partią niemiecką. Obok SPD do tzw. Volksparteien (partii ogólnonarodowych) należy również chadecja (CDU i CSU). Wykształciła się ona po II wojnie światowej ze środowisk dawnej katolickiej partii "Centrum", poszerzonej o środowiska ewangelickie (CDU jest partią ponadkonfesyjną). Na wzmocnienie jej roli wpłynął długi okres rządów (1949-1969) oraz charyzmatyczni liderzy: Konrad Adenauer, Ludwig Erhard i Jakob Kaiser. W latach 1982-1998 CDU/CSU była znów u władzy stanowiąc główną siłę rządu Helmuta Kohla. Tradycyjnie rolę języczka u wagi pełnili liberałowie z FDP (rządzili prawie nieprzerwanie aż do 1998 roku, raz z CDU, raz z SPD - stąd też często nazywani są partią "obrotową". FDP wykształciła się po 1948 roku ze środowisk związanych z przedwojennymi partiami DDP i DVP. Były w niej obecne zarówno elementy wolnomyślicielskie, antyklerykalne jak i nacjonalistyczne (przez pewien czas po wojnie sytuowano FDP "na prawo" od CDU). Z partią związane były takie nazwiska jak pierwszy prezydent RFN Theodor Heuss, jej powojenny lider Erich Mende, przedstawiciele lewego skrzydła Wolfgang Mischnick czy Günter Verheugen. Członkami FDP byli też wieloletni minister spraw zagranicznych RFN Hans Dietrich Genscher (1974-1992), Walter Scheel (1969-74 szef MSZ, prezydent RFN 1974-79) czy Klaus Kinkel (minister sprawiedliwości i spraw zagranicznych w rządzie Helmuta Kohla). FDP miała swój udział w odważnej polityce wschodniej rządu Willego Brandta i Helmuta Schmidta. W 1982 na skutek różnic w pomysłach na politykę gospodarczą i społeczną FDP zrezygnowała z udziału w rządach lewicy i związała się z chadecją. Małżeństwo z CDU, choć niewolne od kłótni i nieporozumień, przetrwało 16 lat. Od 1998 rolę języczka u wagi dla SPD spełniała istniejąca od 1979/80 r. partia Zielonych (BÜNDNIS 90/DIE GRÜNEN). Jej członkiem przewodniczącym był minister spraw zagranicznych Josef Fischer. Partią izolowaną na szczeblu ogólnokrajowym jest Die Linkspartei. - następczyni honeckerowskiej SED. W latach 1990-2002 i ponownie od 2005 reprezentowana była w Bundestagu, głównie przez posłów z byłego NRD, w zachodniej części Niemiec nie udało jej się zapuścić korzeni aż do zawarcia koalicji z dysydentami z SPD. PDS krytykowała z pozycji lewicowych rząd Schrödera, zarzuca mu odejście od lewicowych ideałów, które jakoby zawsze bliskie były PDS. Partia Lothara Bisky'ego współrządzi w dwóch niemieckich landach - Berlinie i Meklemburgii/Pomorzu Przednim (wraz z SPD).

Kraje związkowe Niemiec

: Republika Federalna Niemiec składa się z następujących krajów związkowych: Wszystkie kraje związkowe są równouprawnione.

Gospodarka

Lothara Bisky'ego Niemcy są jednym z najsilniejszych gospodarczo krajów świata. PKB wyniósł w 2001 roku 2148 mld euro, niemiecka gospodarka jest zatem trzecią co do wielkości na świecie nominalnie i czwartą realnie. PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi: 26 035 euro i plasuje RFN na 11. miejscu w Unii Europejskiej. Mniej zadowalająco kształtuje się niemieckie zadłużenie, które osiągnęło w styczniu 2005 nowy rekordowy stan: 1 418 miliardów euro = ok. 5 672 miliardów PLN, co odpowiada ok. 17 200 € = ok. 68 800 PLN na głowę mieszkańca, do tego dochodzą przewidywane zobowiązania państwa względem przechodzących na emeryturę pracowników sfery budżetowej w randze urzędnika, które płacone są bezpośrednio z budżetu a nie przez ubezpieczenie emerytalne i do roku 2030 sumują się na kolejne 4 do 5 bilionów euro (źródło: niem. Bund der Steuerzahler). Od początku istnienia RFN wszytkie jej budżety były ujemne, a w ostatnich latach deficyty osiągają iście niewyobrażalne wymiary. Zadłużenie i związane z nim odsetki, rosnące koszty systemu opieki zdrowotnej i rentalnego, jak również ogromne bezrobocie (ok. 5 000 000 ludzi), stanowią poważny problem finansowy i tym samym gospodarczy dla tego kraju. Niemcy nie dotrzymują od lat, podpisanych w Maastricht, kryteriów konwergencji (dotyczących stabilności Euro). Dla ratowania finansów pańswa przeprowadza się od lat cięcia w systemach ubezpieczeń społecznych, co jednak nie poprawiło dramatycznej sytuacji.

Przemysł

Liczba zatrudnionych w niemieckim przemyśle wykazuje od lat tendencję spadkową. Każdego dnia z Niemiec przenosi się ok. 1500 miejsc pracy (ok. 500 000 rocznie) do krajów europy wschodniej i Azji. Mimo tego, przemysł wnosi ciągle jeszcze ok. 30%. do PKB, a jego podstawową gałęzią jest motoryzacja i związane z nią branże. Od podpisania protokołu w Kioto, podejmuje się starania dla zmiejszenia emisji dwutlenku węgla do atmosfery, choć z drugiej strony w 1998 r. postanowiono zakaz budowy nowych i czasowe ograniczenie użytkowania istniejących elektrowni atomowych.

Kultura

Literatura


- Literatura niemiecka

Malarstwo


- Lucas Cranach Starszy
- Lucas Cranach Młodszy

Film

Teatr


- Bertolt Brecht

Związki z Polską

Zobacz też


- Wikiportal:Niemcy
- III Rzesza
- Cesarze niemieccy
- Lista feldmarszałków niemieckich
- Kluby piłkarskie w Niemczech
- Polskie odpowiedniki niemieckich nazw geograficznych
- stacje telewizyjne w Niemczech

Linki zewnętrzne


- Urzędy państwowe
  - [http://www.bundesregierung.de Rząd Federalny]
  - [http://www.government.de Rząd Federalny]
  - [http://www.bundespraesident.de Prezydent RFN]
  - [http://www.bundeskanzler.de Urząd Kanclerski]
  - [http://www.bundestag.de Bundestag]
  - [http://www.bundesrat.de Bundesrat]
- [http://www.backinjob.de praca w Niemczech]
  - [http://www.auswaertiges-amt.de Resort Spraw Zagranicznych]
  - [http://www.eu-kommission.de Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej]
- [http://www.erdkunde-online.de/0351.htm Geografia Niemiec]
- [http://www.deutschland.de Oficjalny portal wielojęzyczny]
- [http://www.destatis.de/gv/suche_gv2000.htm miasta i gminy Baza danych struktury administracyjnej (Statistisches Bundesamt Deutschland) Federalny Urząd Statystyczny]
- [http://webcam.deili.info/pl,1,4 Webcam Kamery Internetowe Niemczech]
- [http://www.wetter.de aktualna pogoda]
- [http://www.thueringen.de/de/ontothetop.html#lzt/thueringen/blaetter/freistaat/content.html Historia pojęcia Freistaat (Republika)]
- [http://www.huzia.pl/gazzetta/niemcy.php Prasa niemiecka]
- [http://www.german-foreign-policy.com/pl/info/ Informacje na temat niemieckiej polityki zagranicznej]
- [http://www.asinah.org/photo-library/thumbnails.php?album=29&lang=polish Niemcy Albumy] ! Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Deutschland roa-rup:Ghirmânii zh-min-nan:Tek-kok ko:독일 ms:Jerman ja:ドイツ simple:Germany th:สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี fiu-vro:S'aksamaa

Rosja

Federacja Rosyjska (Российская Федерация, Rossijskaja Federacija), lub Rosja (Россия, Rossija) – państwo rozciągające się od wschodniej Europy poprzez północną część Azji aż po Ocean Spokojny. Rosja jest największym państwem na świecie, jej powierzchnia jest prawie dwa razy większa od Stanów Zjednoczonych czy Chin. Pod względem liczby ludności zajmuje 7. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii i Pakistanie) W ZSRR Rosja (czyli Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka, w skrócie RFSRR) pełniła rolę dominującą, od 1991 roku jest samodzielnym państwem. Rosja graniczy z Norwegią, Finlandią, Estonią, Łotwą, Białorusią, Ukrainą, Gruzją, Azerbejdżanem, Kazachstanem, Chinami, Mongolią, Koreą Północną oraz Litwą i Polską (z dwiema ostatnimi poprzez obwód kaliningradzki). Rosja graniczy także z kilkoma państwami poprzez Morze Bałtyckie, Morze Czarne i Morze Kaspijskie. Ponieważ większość terytorium, ludności i produkcji przemysłowej ZSRR była w Rosji, po upadku ZSRR Rosja nadal pełni ważną rolę w polityce światowej. Kraj ten należy do G8, mimo że jego produkt krajowy brutto, ważony parytetem siły nabywczej, jest znacznie mniejszy od PKB Chin czy Indii http://skocz.pl/vlf 1. Rosja została oficjalnie włączona do G7 w roku 1998 nie ze względu na znaczenie ekonomiczne, lecz z przyczyn politycznych; był to wyraz wdzięczności dla prezydenta Jelcyna za przeprowadzenie reform gospodarczych w Rosji i za jego neutralną postawę wobec rozszerzenia NATO na wschód, co dało G7 + Rosję. G8 utworzono już za rządów Władimira Putina wraz z polepszaniem się w tym czasie sytuacji ekonomicznej w Rosji. Widać wyraźną różnicę między obecną pozycją Rosji a czasami zimnej wojny, kiedy ZSRR był jednym z dwóch światowych supermocarstw. Obecnie Rosja jest uważana za światowe mocarstwo, posiadające argumenty w postaci dużych sił zbrojnych i zasobów ropy naftowej i gazu, co wykorzystuje do kształtowania polityki w państwach w obrębie Wspólnoty Niepodległych Państw.

Ustrój polityczny

Państwo federacyjne o prezydenckim systemie rządów; I 1918–25 XII 1991 p.n. Ros. FSRR, od 30 XII 1922 w składzie ZSRR, od 12 VI 1990 suwerenna, od 17 IV 1992 używa 2 równorzędnych nazw Rosja i Federacja Rosyjska. Współtwórczyni (wraz z Białorusią i Ukrainą) utworzonej 8 XII 1991 Wspólnoty Niepodległych Państw. Zgodnie z konstytucją, zaaprobowaną w referendum z 12 XII 1993, głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję; prezydent ma szerokie uprawnienia w zakresie władzy ustawodawczej (prawo wydawania dekretów z mocą ustawy) i władzy wykonawczej (jest m.in. gwarantem konstytucji, praw i swobód obywatelskich, nacz. dowódcą sił zbrojnych oraz arbitrem w sprawach między władzą centralną i regionalną). Organem władzy ustawodawczej jest 2-izbowy parlament — Zgromadzenie Federalne, składający się z izby wyższej — Rady Federacji i izby niższej — Dumy Państwowej. W skład Rady Federacji wchodzi 178 czł. (po 2 przedstawicieli z każdego z 89 podmiotów federacji: po 1 reprezentancie władzy ustawodawczej i wykonawczej). Duma Państwowa składa się z 450 deputowanych wybieranych na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych (225 mandatów zostaje obsadzonych w okręgu federalnym na podstawie systemu proporcjonalnego z list partyjnych, 225 — w okręgach 1-mandatowych). Zgodnie z dekretem prezydenta z 12 X 1993 wybory do Zgromadzenia Narodowego na pierwszą 2-letnią kadencję przeprowadzono 12 XII 1993; następne wybory na 4-letnią kadencję do obu izb parlamentarnych odbyły się 17 XII 1995. Organem władzy wykonawczej jest rząd, na którego czele stoi przewodniczący (premier) powoływany przez prezydenta w uzgodnieniu z Dumą Państw.; członków rządu mianuje prezydent na wniosek premiera. Republiki wchodzące w skład Federacji Rosyjskiej mają własne konstytucje i organy władzy ustawodawczej oraz wykonawczej. Więcej - Ustrój polityczny Rosji.

Przestrzeganie praw i swobód

Wolność i demokracja: W raporcie Freedom in the World 2005, ogłoszonym przez Freedom House, Rosja znalazła się w kategorii państw „Bez wolności” ze wskaźnikiem 5,5 w 7-stopniowej skali [http://www.freedomhouse.org/research/freeworld/2005/essay2005.pdf Freedom in the World 2005 (s. 21)]. Raport Freedom in the World jest efektem monitorowania przez organizację Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzyszeń) w 192 krajach i 14 największych terytoriach zależnych i spornych. Raport ocenia państwa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Częściowo wolne" i "Bez wolności" Raporty są opracowywane od 1972 r. Wolność prasy i mediów:
- w raporcie Freedom of the Press 2005 (Freedom House) Rosja znalazła się w kategorii państw „Bez wolności” na 145 miejscu na 194 (razem min. z Afganistanem, Bangladeszem, Kamerunem i Etiopią, tuż przed Nepalem i Irakiem) ze wskaźnikiem 68 w 100-stopniowej skali [http://www.freedomhouse.org/research/pressurvey/allscore2005.pdf "Freedom of the Press 2005"], [http://www.freedomhouse.org/research/pressurvey/pfmap2005.pdf mapa wolności prasy]
- w rankingu Press Freedom Index 2004 organizacji Reporterzy bez granic, Rosja jest na 140 miejscu na 167 (daleko za: Etiopią 112. i Ruandą 113., przed Uzbekistanem 142. i Białorusią 144): [http://www.rsf.org/article.php3?id_article=11715 ranking 2004]. Prezydent Putin jest zaliczany przez tę organizację do "Prześladowców wolności prasy", tj. do grona głów państw, dyktatorów, przywódców religijnych i szefów grup militarnych na świecie, odpowiedzialnych za pogwałcenie wolności mediów przez stosowanie cenzury, uwięzienie, porwania, torturowanie a nawet przypadki mordowania dziennikarzy ([http://www.rsf.org/article.php3?id_article=13622 artykuł]). System penitencjarny: Rosyjskie Gławnoje Uprawlienie Ispołnienija Nakazanii (GUIN) - Główny Zarząd Wykonania Kar - jest drugą co do wielkości (po amerykańskiej) machiną penitencjarną na świecie. W więzieniach przetrzymywanych jest ponad osiemset tysięcy osób, GIUN składa się [dane z 2005 roku] z 765 obozów, 598 zakładów przemysłowych i 70 gospodarstw rolnych, z roczną produkcją o wartości 16 miliardów rubli. System penitencjarny w Rosji zatrudnia 350 tysięcy osób. Ponad 38% skazańców to recydywiści. Ponad 150 tysięcy więźniów choruje na gruźlicę i AIDS, w latach 2003-2004 zmarło lub popełniło samobójstwo ok. 1600 osób. W Rosji maja miejsce masowe samookaleczenia więźniów: w lipcu 2005 roku ok. 300 łagierników z kolonii karnej w Lgowie podcielo sobie żyły. Niedługo potem w ich ślady poszli więźniowie z jednego z łagrów w obwodzie omskim, a we wrześniu osadzeni spod Uljanowska. Ponadto w sierpniu i wrześniu w kilku więzieniach urządzono masowe głodówki. We wszystkich przypadkach więźniowie skarżyli się na bicie przez strażników, zamykanie w karcerach, nieuzasadnione ograniczanie racji żywnościowych i odmawianie prawa do widzeń. Nawet rosyjska prokuratura potwierdziła sporą część tych zarzutów. Wielu obrońców praw człowieka uważa jednak, że zmorą wielu rosyjskich skazanych są nie represje strażników, lecz brak nadzoru władz więziennych. Strażnicy często oddają część władzy nad obozem grypsującym więźniom i zadowalają się brakiem buntów i ucieczek. Kiedy trzeba, popierają więziennych mafiosów i siłą, ograniczaniem posiłków lub pozbawianiem widzeń wymuszają posłuszeństwo skazanych z niższych szczebli obozowej hierarchii.

Partie polityczne

Podział administracyjny

:Patrz: podział terytorialny Rosji W skład Federacji Rosyjskiej wchodzi [http://www.gov.ru/main/regions/regioni-44.html 89 równoprawnych podmiotów] (członków; od 01.12.2005 - 88 podmiotów), w tym:
- 21 republik
- 6 krajów (od 01.12.2005 7 krajów)
- 49 obwodów (od 01.12.2005 48 obwodów)
- 2 miasta federalne – Moskwa, Sankt-Petersburg
- 1 obwód autonomiczny
- 10 okręgów autonomicznych (od 01.12.2005 9 okręgów autonomicznych).

Strefy czasowe

Strefy czasowe
- Czas moskiewski - 2 rosyjska strefa czasowa UTC () +3:00, czas letni UTC +4:00
- 1 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski-2, UTC +1:00, czas letni UTC +2:00 (Kaliningrad)
- 3 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+1, UTC +4:00, czas letni UTC +5:00 (Samara/Iżewsk)
- 4 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+2, UTC +5:00, czas letni UTC +6:00 (Jekaterynburg/Perm)
- 5 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+3, UTC +6:00, czas letni UTC +7:00 (Nowosybirsk/Omsk)
- 6 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+4, UTC +7:00, czas letni UTC +8:00 (Krasnojarsk/Tomsk)
- 7 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+5,UTC +8:00, czas letni UTC +9:00 (Irkuck/Ułan-Ude)
- 8 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+6, UTC +9:00, czas letni UTC +10:00 (Czita/Jakuck)
- 9 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+7, UTC +10:00, czas letni UTC +11:00 (Władywostok)
- 10 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+8, UTC +11:00, czas letni UTC +12:00 (Magadan/Kołyma)
- 11 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+9, UTC +12:00, czas letni UTC +13:00 (Pietropawłowsk Kamczacki/Anadyr) Na górę strony

Demografia

Statystyki demograficzne

Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO), 2003:
- Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia: Rosja zajmuje 48 miejsce w Europie (na 52, łącznie z azjatyckimi państwami b. ZSRR). W całej populacji: 65 lat, w tym: mężczyźni 58 lat, kobiety 75 lat. Polska: 28., odpowiednio: 75, 71, 79 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=rus&indicator=strLEX0Both2003,strLEX0Male2003,strLEX0Female2003 WHO1]
- Pod względem oczekiwanej długości życia mężczyzn, Rosja jest na 50 miejscu w Europie (na 52). Polska: 28. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=RUS&indicator=strLEX0Both2003,strLEX0Male2003,strLEX0Female2003&order_by=strLEX0Male2003&order=DESC WHO2]
- Śmiertelność chłopców poniżej 5 roku życia: 15 miejsce w Europie (18 na 1000; dziewczynki 14 na 1000). Polska 25., odpowiednio: 7 i 9 na 1000. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=rus&indicator=strMortChildMale2003,strMortChildFemale2003 WHO3]
- Śmiertelność dorosłych mężczyzn (15-59 lat): 1 miejsce w Europie (480 na 1000; kobiety 182 na 1000). Polska: 20., 202 na 1000; kobiety 81 na 1000. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=rus&indicator=strMortAdultMale2003,strMortAdultFemale2003 WHO4]
- Oczekiwane dalsze trwanie życia w zdrowiu osób w wieku 60 lat (2002): 48 miejsce w Europie na 52. Mężczyźni: 10,1 lat, kobiety 14,2 lat. Polska: 28., mężczyźni: 17,3 lat, kobiety: 22,17 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=RUS&indicator=strHALE60Male2002,strHALE60Female2002 WHO5]

Geografia

Duże zróżnicowanie ukształtowania powierzchni. Terytorium Rosji obejmuje północną i środkową część Niziny Środkowoeuropejskiej, północny Kaukaz, Ural, prawie całą Syberię oraz Daleki Wschód. Większe miasta Rosji: Moskwa, Sankt Petersburg, Nowosybirsk, Niżny Nowogród, Jekaterynburg, Samara, Omsk, Czelabińsk, Kazań, Perm, Ufa, Rostów nad Donem i Wołgograd. :Zobacz też: miasta w Rosji.

Roślinność

Roślinność i gleby układają się równoleżnikowo, wyróżnia się 4 zasadnicze strefy: :1) tundrową, zajmującą ok. 25% powierzchni, pozbawioną drzew, rosną tu głównie mchy, porosty, na południu zarośla karłowate. Rozwinięta hodowla reniferów. Strefa ta przechodzi stopniowo w lasotundrę porosłą karłowatymi drzewami (modrzewiem lub brzozą), gdzie hoduje się bydło i uprawia małe poletka ziemniaków, kapusty, rzodkiewki. :2) leśną, zajmującą ok. 60% powierzchni i ok. 80% wszystkich lasów kraju. W jej skład wchodzą głównie drzewa iglaste (85%), z dominacją modrzewia (tzw. tajga modrzewiowa typowa dla wschodniej Syberii, na wschód od Jeniseju), oraz drzewa liściaste, z dominacją brzozy (15% powierzchni), występujące głównie w centralnej części kraju oraz na Syberii Zachodniej, gdzie tworzą kompleks tzw. białej tajgi. Obszar bardzo dobrych gleb (czarnoziemów), ok. 40% powierzchni stanowią grunty orne. Dominuje tu uprawa pszenicy, buraka cukrowego, kukurydzy. :3) stepową - brak roślinności drzewiastej, występują gleby kasztanowe i czarnoziemy. Grunty orne stanowią ponad połowę powierzchni. Uprawia się pszenicę, kukurydzę, słonecznik. :4) subtropikalną, obejmującą wybrzeże Morza Czarnego, gdzie występuje roślinność śródziemnomorska.

Historia

:Patrz: historia Rosji.

Gospodarka

Rosja w rankingach

1) Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2005 (uwzględniający dane z roku 2003) (Human Development Index, UNDP): Rosja zajęła 62. miejsce na 177, w grupie krajów średnio rozwiniętych, za Kubą, Meksykiem, Bułgarią i Libią, tuż przed Brazylią i Rumunią. (Polska 36. w grupie krajów wysoko rozwiniętych). 2) Wskaźnik Jakości Życia 2004 (Quality of Life Index, The Economist): 105. miejsce na 111 (Polska 48.). Rosja znalazła się bezpośrednio za Botswaną, tuż przed Uzbekistanem, Tadżykistanem i Nigerią [http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf ranking, s. 4]). 3) Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005 (Index of Economic Freedom): w dorocznym raporcie Heritage Foundation i "Wall Street Journal", Rosja została zakwalifikowana do grupy państw "w zasadzie bez wolnej gospodarki" i zajęła 124 miejsce (na 155), bezpośrednio za Indonezją i Rwandą, przed Rumunią i Kamerunem (Polska: 41.) [http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/Executive_Summary.pdf Ranking od s. 9], [http://www.heritage.org/research/features/index/downloads/Index05_EconFreedomMAP.jpg mapa wolności gospodarczej na świecie]. 4) Wskaźnik Konkurencyjności Gospodarki
- 75 miejsce w rankingu 117 państw (Polska 51.) Światowe Forum Ekonomiczne: [http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Growth+Competitiveness+Index+rankings+2005+and+2004+comparisons Globalny Ranking Konkurencyjności 2005-2006]. Spadek o 5 pozycji w stosunku do 2004.
- 54 miejsce w rankingu 60 gospodarek (państw i regionów); Polska 57. IMD International: [http://www02.imd.ch/documents/wcc/content/overallgraph.pdf Światowy Rocznik Konkurencyjności 2005]. 5) Wskaźnik Percepcji Korupcji 2005 (Corruption Perceptions Index 2005, Transparency International): 126. miejsce na 158, razem z Albanią, Nigrem, i Sierra Leone (Polska: 70.) [http://www.transparency.org/cpi/2005/dnld/media_pack_en.pdf Ranking] 6) Wskaźnik Zaufania Inwestorów Zagranicznych 2004 (Foreign Direct Investment Confidence Index wg firmy konsultingowej A.T. Kearney): 11 miejsce (Polska: 12.) [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/FDICIOct_2004_S.pdf Ranking, s. 5]. 7) Wskaźnik Globalizacji, obrazujący stopień integracji państw i społeczeństw ze światem (Globalization Index 2005, A.T. Kearney i Foreign Policy Magazine): 52. miejsce na 62 (Polska 31.) [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/2005G-index.pdf Ranking, s. 4] 8) Światowy Wskaźnik Rozwoju Handlu Detalicznego, określający perspektywy rozwoju handlu (Global Retail Development Index, A.T. Kearney), Rosja zajmuje 1. miejsce na świecie (Polska 27.) [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/GRDI2004Monograph_S.pdf Ranking s. 2] 9) Produkt krajowy brutto
- Pod względem wielkości PKB Rosja jest:
  - według jednych źródeł (2004) 10. gospodarką świata (Polska 24.): [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2001rank.html World Factbook]
  - według innych źródeł (prognoza na 2005) 9. gospodarką świata (Polska 23.): [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW],
- PKB na 1 mieszkańca (przy zachowaniu parytetu siły nabywczej) wynosi:
  - wg jednych źródeł (2004) 9.800 USD (67 miejsce na świecie; Polska 12.000 USD, 57.) [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html World Factbook]
  - wg innych źródeł (prognoza na 2005): 11.209 USD (61 miejsce na świecie; Polska 13.275 USD, 51.) [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW]
- Wzrost PKB (2004): 7,1% (Polska 5,3%) [http://www.worldbank.org.ru/ECA/Russia.nsf/ECADocByUnid/0CF40EF2E501A275C3256CD1002B7D90/$FILE/RER10_eng.pdf Bank Światowy, Russian Economic Report 2005 (RER), s. 2].
- W strukturze PKB (2003) udział rolnictwa wynosi 5%, przemysłu 34%, usług 61% (Polska odpowiednio: 3%, 31%, 66%) [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rs.html World Factbook] 10) Inflacja w 2004 wyniosła 11,7% wobec prognozowanych 10%. Gromadzenie znacznych środków walutowych w Funduszu Stabilizacyjnym uchroniło jednak Rosję przed jeszcze wyższą inflacją ([http://www.worldbank.org.ru/ECA/Russia.nsf/ECADocByUnid/0CF40EF2E501A275C3256CD1002B7D90/$FILE/RER10_eng.pdf RER, s. 7]). Polska: 3,5% [http://www.stat.gov.pl/wyniki_wstepne/inflacja/2004/12_04/index.htm GUS] 11) Bezrobocie (2004): 8,3% ([http://www.worldbank.org.ru/ECA/Russia.nsf/ECADocByUnid/0CF40EF2E501A275C3256CD1002B7D90/$FILE/RER10_eng.pdf RER, s.9]), co stanowi ok. 5,8 mln osób (Polska: 19,5 %, ok. 3 mln osób, [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/praca_ludnosc/stopa_bezrobocia/index.htm GUS]). 12) Ludność poniżej minimum egzystencji: 17,8% [http://siteresources.worldbank.org/INTRUSSIANFEDERATION/Resources/mei_june2005.pdf Bank Światowy] (Polska: 12%, [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/warunki_zycia/sytu_gosp_domo/2004/index.htm GUS]). ----

Eksport, import

Rosyjskimi towarami eksportowymi są: ropa naftowa, gaz ziemny, rudy żelaza i innych metali, drewno, węgiel kamienny, produkty rolnicze, stal i żelazo, broń, maszyny. Główne kierunki eksportu: Niemcy, Włochy, Chiny, Ukraina, Białoruś, Holandia, Szwajcaria, USA. Partnerzy importowi: Niemcy, Białoruś, Chiny, Ukraina, Włochy, USA, Francja. W 2004 wartość eksportu (183,2 mld USD) była prawie dwukrotnie większa od importu (94,8 mld USD) ([http://www.worldbank.org.ru/ECA/Russia.nsf/ECADocByUnid/0CF40EF2E501A275C3256CD1002B7D90/$FILE/RER10_eng.pdf RER, s. 21]). Według SIPRI, Rosja jest największym na świecie eksporterem ciężkiej broni konwencjonalnej [http://www.caat.org.uk/information/facts-figures/faf-top-arms-exporters.php]. Ropa, gaz, metale i drewno stanowią ponad 80% eksportu, co powoduje dużą wrażliwość rosyjskiej gospodarki na wahania światowych cen surowców ([http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rs.html The World Factbook 2005]).

Inne informacje

Wyjątkowo wysokie ceny surowców w 2004 (np. cena ropy marki Urals w styczniu 2005 była prawie 2,5-krotnie wyższa, niż przed trzema laty) spowodowały wzrost dochodów budżetu. Powstała nadwyżka budżetowa (ponad 4% PKB; planowano 0,5%). Dzięki temu środki zgromadzone w Funduszu Stabilizacyjnym przekroczyły na koniec 2004 r. 18 mld USD, co pozwoliło na przedterminową spłatę długu wobec Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Trwają rozmowy o przedterminowej spłacie długu wobec Klubu Paryskiego [http://www.worldbank.org.ru/ECA/Russia.nsf/ECADocByUnid/0CF40EF2E501A275C3256CD1002B7D90/$FILE/RER10_eng.pdf źródło]. W 2005 w przetargach o koncesje na wydobywanie nośników energii i metali strategicznych mogą uczestniczyć jedynie firmy, w których przynajmniej 51% będzie stanowił kapitał rosyjski.

Kultura

Zobacz też


- projekt Polska.ru

Linki zewnętrzne


- [http://www.rosjapl.info/ RosjaPL.info - Niemal wszystko o Rosji]
- [http://www.matrioszka.info/ Matrioszka - O Rosji po polsku]
- [http://webcam.deili.info/pl,1,3 Webcam Kamery Internetowe Online w Rosji]
- [http://www.osw.waw.pl Ośrodek Studiów Wschodnich - analiza sytuacji na Wschodzie] Na górę strony Kategoria:Państwa Azji ! roa-rup:Rusii zh-min-nan:Lō·-se-a als:Russland ko:러시아 ms:Russia ja:ロシア simple:Russia th:สหพันธรัฐรัสเซีย

Stany Zjednoczone

Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States of America, United States, w skrócie: USA, US) – państwo położone w Ameryce Północnej. Graniczy z Kanadą od północy i Meksykiem od południa; od wschodu granicę kraju stanowi Ocean Atlantycki, a od zachodu Ocean Spokojny. Trzecie państwo świata pod względem terytorium (po Rosji i Kanadzie) oraz trzecie pod względem liczby ludności (po Chinach i Indiach).

Ustrój polityczny

Podział władzy: Konstytucja USA (przyjęta 17 września 1787, weszła w życie 4 marca 1789) wprowadziła trójpodział władzy oraz system "hamulców i równowagi", polegający na wzajemnym równoważeniu się różnych rodzajów władz. Władzę wykonawczą sprawuje prezydent (obecnie George W. Bush), który jest jednocześnie głową państwa i szefem rządu (administracji). Prezydent (i wiceprezydent) wybierany jest w formalnie pośrednich wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję, może powtórnie sprawować urząd tylko raz. Rząd jest powoływany przez prezydenta po uzyskaniu aprobaty Senatu. Władzę ustawodawczą sprawuje Kongres, składający się z dwóch izb: Izby Reprezentantów (izba niższa) i Senatu (izba wyższa). Izba Reprezentantów ma kadencję 2-letnią, liczy 435 członków, jest wyłaniana w wyborach powszechnych i bezpośrednich; liczba reprezentantów poszczególnych stanów jest proporcjonalna do liczby ich mieszkańców (każdy stan musi mieć co najmniej 1 przedstawiciela). Senat ma kadencję 6-letnią, liczy 100 członków, wszystkie stany mają równą reprezentancję — po 2 senatorów (co 2 lata odnawia się 1/3 składu w wyborach częściowych); stołeczny Dystrykt Kolumbii nie ma reprezentacji w Kongresie. Na czele władzy sądowniczej stoi Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych (nie mylić z Sądami Najwyższymi poszczególnych stanów i wspólnot).

Partie polityczne

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych] W Stanach Zjednoczonych istnieje system wielopartyjny, ale faktycznie politykę kontrolują jedynie dwie partie: Demokraci (Partia Demokratyczna) i Republikanie (Partia Republikańska). Ponadto w kraju istnieje kilkanaście partii politycznych, ale ich dostęp do życia publicznego jest znikomy. Zazwyczaj jedna partia kontroluje przez dekady konkretny powiat. W przypadku przejęcia władzy w legislaturze stanowej, wszystkie kluczowe stanowiska są obsadzane przez współpracowników jednej partii. Lista partii politycznych w USA:
- Republikanie
- Demokraci
- Liberałowie
- Zieloni Źródło: [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/us.html World Factbook]

Podział terytorialny

(główny artykuł: Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych)
(W nawiasach podano oryginalną pisownię, jeśli różni się od polskiej) 50 stanów (poniżej) i 1 okręg (Okręg stołeczny - dystrykt Kolumbii (Columbia District)) oraz terytoria zależne (poniżej). Uwaga: Niektóre jurysdykcje nazywają siebie "wspólnotami" (Commonwealth), a nie stanami ("State"). Stany: Alabama, Alaska, Arizona, Arkansas, Connecticut, Dakota Południowa (South Dakota), Dakota Północna (North Dakota), Delaware, Floryda (Florida), Georgia, Hawaje (Hawaii), Idaho, Illinois, Indiana, Iowa, Kalifornia (California), Kansas, Karolina Południowa (South Carolina), Karolina Północna (North Carolina), Kentucky (wspólnota), Kolorado (Colorado), Luizjana (Louisiana), Maine, Maryland, Massachusetts (wspólnota), Michigan, Minnesota, Missisipi (Mississippi), Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New Hampshire, New Jersey, Nowy Jork (New York), Nowy Meksyk (New Mexico), Ohio, Oklahoma, Oregon, Pensylwania (Pennsylvania) (wspólnota), Rhode Island, Tennessee, Teksas (Texas), Utah, Vermont, Waszyngton (Washington), Wirginia (Virginia) (wspólnota), Wirginia Zachodnia (West Virginia), Wisconsin, Wyoming Wyoming Terytoria zależne: Samoa Amerykańskie (American Samoa), Baker (Baker Island), Guam, Howland (Howland Island), Jarvis (Jarvis Island), Johnston (Johnston Atoll), Kingman (Kingman Reef), Midway, Navassa (Navassa Island), Mariany Północne (Northern Mariana Islands), Palmyra (Palmyra Atoll), Portoryko (Puerto Rico), Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (U.S. Virgin Islands), Wake (Wake Island)

Przestrzeganie praw i swobód

Freedom in the World 2005

W raporcie "Freedom in the World 2005", ogłoszonym przez Freedom House, USA znalazły się w kategorii państw „Wolne” ze wskaźnikiem 1.0 w 7-stopniowej skali. Zobacz: [http://www.freedomhouse.org/research/freeworld/2005/essay2005.pdf Freedom in the World 2005 (s. 21)]. Raport "Freedom in the World" jest efektem monitorowania przez organizację Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzyszeń) w 192 krajach i 14 największych terytoriach zależnych i spornych. Raport ocenia państwa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Częściowo wolne" i "Bez wolności" Raporty są opracowywane od 1972 r.

Wolność prasy i mediów


- w raporcie "Freedom of the Press 2004" (Freedom House) USA znalazły się w kategorii państw "Wolne" na 17 miejscu na 193 ze wskaźnikiem 13 w 100-stopniowej skali. Źródło: [http://www.freedomhouse.org/pfs2004/pfs2004.pdf "Freedom of the Press 2004" (od s. 18)]
- w rankingu "World Press Freedom Ranking 2004" organizacji Reporterzy bez granic, USA są na 23 miejscu na 167. [http://www.rsf.org/IMG/pdf/Eur_index_Eng_2004.pdf zobacz: raport 2004 (od s. 5)].

System karny

W niektórych stanach wykonywana jest kara śmierci. Według danych z czerwca 2003, amerykański system penitencjarny przetrzymuje 2 miliony 78 tysięcy 670 osób (ok. 1% dorosłej ludności kraju), co rocznie kosztuje 57 miliardów dolarów. Większość z nich to stosunkowo młodzi mężczyźni. W USA w dowolnej chwili około 20% mężczyzn - czarnych lub pochodzenia latynoskiego - przebywa w więzieniu. W miastach takich jak Waszyngton i Baltimore ponad połowa czarnych mężczyzn w wieku od 18 do 30 lat jest przetrzymywanych w więzieniach, na zwolnieniu warunkowym lub poddanych probacji. W USA przebywa w więzieniach od 6 do 10 razy więcej ludzi niż w innych krajach demokratycznych. Średnio na 100 000 mieszkańców wypada 715 więźniów,gdy tymczasem w Australii na 100 tysięcy ludności przypada 114 skazanych, 116 w Kanadzie, 95 we Francji i 96 w Niemczech. Dla porównania, w Polsce współczynnik ten wynosi 215 (83 tysiące osadzonych na 38,6 miliona mieszkańców w roku 2005).

Geografia


- Obszar:
  - całkowity: 9,6 mln km2
  - lądu: 9,2 mln km2
  - wodny: 470 tys. km2 Uwaga: dane dotyczą jedynie 50 stanów i okręgu stołecznego
- Porównanie: obszar ten odpowiada mniej więcej: 1/2 powierzchni Rosji, 3/10 powierzchni Afryki; 1/2 powierzchni Ameryki Południowej; jest nieco większy od Chin, około dwa i pół raza większy od Europy Zachodniej i prawie 31 razy większy od Polski.
- Granice lądowe:
  - długość całkowita: 12248 km
  - granica z Kanadą: 8893 km (w tym 2477 km z Alaską), z Meksykiem: 3326 km
  - Linia brzegowa: 19924 km Klimat: w większości umiarkowany, ale tropikalny na Hawajach i Florydzie, arktyczny na Alasce, półsuchy na Wielkich Wyżynach na północ od Mississippi oraz suchy na południowym zachodzie. Ukształtowanie powierzchni: równiny centralne, góry na zachodzie, wzgórza i niskie góry na wschodzie; krajobraz wulkaniczny na Hawajach.
- najniższy punkt: Death Valley (Dolina Śmierci) 86 m p.p.m.
- najwyższy punkt: (Alaska) Mount McKinley 6194 m n.p.m. Zasoby naturalne: węgiel, miedź, ołów, molibden, fosforany, uran, złoto, rtęć, nikiel, potas, srebro, wolfram, cynk, ropa naftowa, gaz ziemny, drewno Naturalne zagrożenia: tsunami, wulkany, trzęsienia ziemi, huragany wzdłuż wybrzeża Atlantyku i w Zatoce Meksykańskiej, tornada na obszarach centralnych