:: wikimiki.org ::

System

System

System - gr. σύστημα (systema) - rzecz złożona.
- system społeczny, system państwowy, system prawny – nauki społeczne
- system informatyczny, system operacyjny – informatyka
- terapia w psychologii systemowej
- system dedukcyjny – logika
- system liczbowy, dziesiętny, dwójkowy itp. – matematyka
- system metryczny – jednostki miar
- system nerwowy – anatomia
- system geologiczny - jednostka stratygraficzna (geologia)
- system słoneczny, system planetarny, system heliocentryczny - astronomia
- system filozoficzny- filozofia System jest starym pojęciem, choć ostatnio, za sprawą języka angielskiego, bardzo popularnym w niemal wszystkich naukach. ---- System to zbiór elementów, powiązanych ze sobą relacjami w taki sposób, że stanowią one całość zdolną do funkcjonowania w określony sposób. (T. Tomaszewski) W filozofii systemem nazywa się zbiór tez i twierdzeń stanowiących pewną spójną całość. Także zasady organizacji czegoś – zbiór przepisów i/lub reguł obowiązujących w danej dziedzinie. M. Macutkiewicz proponuje, aby pojęcie systemu było pojęciem pierwotnym (niedefiniowalnym). Podaje natomiast jego cechy:
- elementy systemu oddziałują na siebie,
- system realizuje określone funkcje,
- w systemie można wyróżniać mniejsze elementy spełniające założenia systemu – podsystemy. System charakteryzuje zasada, zgodnie z którą zmiana w jednej części wpływa na pozostałe. Elementy wchodzące w jego skład mogą stanowić składniki innego systemu. System zamknięty zmierza do entropii, funkcjonuje w obrębie nieprzenikalnych granic. Systemem otwartym jest każdy organizm żywy, który ma zdolność samoregulacji i jest autonomiczny, a jego cechą jest negentropia.

Cechy systemu

- podział na podsystemy,
- granice,
- eksport i import materii i energii (wymiana informacji z otoczeniem),
- morfostaza - tendencja do zachowania struktury,
- morfogeneza - tendencja do zmiany,
- homeostaza,
- ekwifinalność,
- ekwipotencjalność,
- procesy regulacyjne (sprzężenie zwrotne dodatnie i ujemne).

Organizacja systemu

To relacja elementów, które tworzą całość dającą się przyporządkować do pewnej klasy. Niezmienność organizacji jest warunkiem tożsamości.

Struktura systemu

To przestrzenne, specyficzne wyposażenie w komponenty.

Ogólna teoria systemów

Jest to teoria biologiczna, rozwinięta i uzupełniona przez cybernetyków, jest w niej też nurt socjologiczny. Różnica między systemami biologicznymi a psychicznymi i społecznymi jest taka, że biologiczne przetwarzają i reprodukują zdarzenia, pozostałe określane są przez komunikację, świadomość i sens (rzeczowy, czasowy i społeczny). Systemy biologiczne i psychiczne są warunkiem powstawania systemów społecznych. Podstawowym systemem jest rodzina.

Zobacz też:

- Układ – bliskoznaczny termin polskojęzyczny
- Systemy złożone, czyli poprawnie układy złożone (w fizyce, chemii, biologii i innych naukach). Kategoria:Cybernetyka

Język grecki

Język grecki – język indoeuropejski, używany współcześnie w Grecji (ok. 10 mln mówiących) i na Cyprze (ok. 540 tys.). Jest on jednocześnie językiem urzędowym tych państw (na Cyprze obok tureckiego). W niektórych publikacjach, głównie językoznawczych, ale nie tylko, używa się określenia: język nowogrecki, dla podkreślenia różnicy między starożytnym językiem greckim (inne określenie to greka), oraz współczesnym językiem greckim, mającym odmienną strukturę. Rozróżnienie między tymi dwoma formami języka greckiego jest bardzo ważne. Greka starożytna to język o bogatej fleksji i bogatym systemie czasowym, natomiast w języku nowogreckim doszło do znacznych zmian, obejmujących szereg kategorii (m.in. zanik bezokolicznika, silna tendencja do analityzmu i redukcja liczby przypadków). Ponadto w języku nowogreckim występuje bardzo wiele słów tureckich, sporo jest także pożyczek z języków zachodnich (francuski, angielski, niemiecki), oraz (głównie w dialektach północnych) pewna ilość zapożyczeń z języków słowiańskich. Typologicznie język nowogrecki bywa często zaliczany do bałkańskiej ligi językowej, ze względu na obecność pewnych charakterystycznych cech, występujących także w innych językach bałkańskich. Najbardziej charakterystyczne z nich to zanik bezokolicznika, tworzenie czasu przyszłego za pomocą partykuły, wywodzącej się z czasownika o znaczeniu ‘chcieć’ oraz używanie krótkich form zaimków osobowych dla wyrażania dzierżawczości. Dziedzictwo języka starogreckiego, mającego bardzo długą i niezmiernie bogatą tradycję piśmienniczą, było przeszkodą w powstaniu współczesnego, nowoczesnego greckiego języka literackiego. W okresie ożywionych sporów o kształt języka literackiego (wiek XIX i praktycznie cały wiek XX), zmagały się ze sobą dwie główne szkoły, forsujące własny pogląd na kształt greckiego języka literackiego. Pierwsza z nich, dowodząc bogactwa języka starego, klasycznego, pragnęła oprzeć język literacki na starogreckich formach i normach, także ortograficznych, argumentując, iż nie można wyprzeć się dziedzictwa niemal trzydziestu wieków istnienia języka. Zaproponowany przez tę szkołę język (nazwany katharevusa - καθαρεύουσα, tj. ‘czysty język’), w którym ogromną rolę odgrywały elementy archaiczne, był przez wielu odczuwany jako bardzo sztuczny. Często też był wyśmiewany jako nienaturalny, przez przeciwników tej opcji. Przedstawiciele drugiej szkoły wychodzili z założenia, że nie można zmuszać współczesnych użytkowników języka do używania form już przestarzałych w imię kontynuowania prastarej tradycji i postulowali oparcie języka literackiego na współczesnych, żywych dialektach greckich, wraz z bogactwem ich (także zapożyczonej) leksyki. Popierany przez tę szkołę język nazwano dimotiki (gr. δημοτική), tj. ‘język ludu’. Spór między dwiema szkołami przygasł dopiero w 1976 r., gdy zadekretowano prawnie oparcie języka literackiego na żywym języku (dimotiki). Zwycięstwo języka potocznego jest jednak częściowe: do dziś w powszechnym użyciu jest bardzo wiele skamieniałych, archaicznych form wyrazowych czy nawet całych frazeologizmów, przejętych z języka starogreckiego. Przeprowadzona w 1982 r. reforma ortograficzna częściowo uwspółcześniła pisownię języka greckiego, m.in. poprzez usunięcie znaków dla oznaczenia odmiennych, dziś już nie realizowanych, akcentów tonicznych i zastąpienie ich pojedynczym oznaczeniem akcentu. Zrezygnowano również z oznaczania przydechu, także dziś już nieistniejącego. Reforma pozostawiła natomiast niemal całkowicie archaiczną ortografię, rozróżniającą m.in. dyftongi, które we współczesnym języku zlały się w pojedyncze samogłoski. Od X wieku p.n.e. język grecki zapisywany jest alfabetem greckim. Zobacz też: Greka, Język griko

Linki zewnętrzne

- [http://www.greeklanguage.gr Strona poświęcona językowi greckiemu]
- [http://www.kathimerini.gr Popularny dziennik grecki - po grecku..]
- [http://www.ekathimerini.com ...i po angielsku] Grecki Kategoria:Grecja als:Griechische Sprache ko:그리스어 ms:Bahasa Greek ja:ギリシア語 simple:Greek language th:ภาษากรีก

Prawo

Definicje prawa

Prawo ze względu na wielość opinii jest pojęciem wyjątkowo trudnym do zdefiniowania. Dla potrzeb encyklopedii przedstawiamy kilka głównych koncepcji pojęcia prawa. W spojrzeniu pozytywistycznym prawo jawi się jako zespół norm prawnych regulujących stosunki społeczne. Koncepcje prawno naturalne podkreślają służebną rolę prawa stanowionego przez państwo w stosunku do prawa naturalnego. Istnieją również koncepcje podkreślające realny wymiar prawa. Ich zwolennicy twierdzą, że prawo nie jest tym co zapisane w tekstach prawnych, ale jest faktem społecznym. Wedle nich, prawo spisane, które z pewnych względów nie obowiązuje nie może być uznane prawem. Powyższe definicje ujmują prawo w sposób przedmiotowy. Przeciwstawić temu spojrzeniu można prawo w ujęciu podmiotowym, czyli prawo konkretnego podmiotu (np. osoby fizycznej lub osoby prawnej) do określonego zachowania, któremu odpowiada obowiązek nałożony na inny podmiot/podmioty. Przykładem prawa podmiotowego może być przysługujące osobie prawo własności rzeczy, któremu odpowiada obowiązek nienaruszania jego prawa przez wszystkie inne podmioty. Źródłem praw podmiotowych jest prawo w ujęciu przedmiotowym. W dalszej części hasła prawo jest rozumiane w znaczeniu przedmiotowym. Jednakze w akademickich sporach czesto po prostu uwaza sie ze prawo jest niemozliwe do zdefiniowania i uzywa sie definicji w odniesieniu do danej koncepcji.

Gałęzie prawa

Gałąź prawa stanowi podzespół norm prawnych, które ze względu na wybrane kryterium konstytuują względnie spójną całość.

Podział ze względu na metodę regulacji

Jednym z podziałów prawa jest podział na gałęzie przez uwzględnienie metody regulacji.
- Prawo cywilne reguluje relacje między podmiotami prawa w relacji poziomej, czyli żaden z podmiotów pozostającym w stosunku prawnym nie jest władny narzucić swojej woli drugiej stronie. (cywilnoprawna metoda regulacji).
- Prawo pracy reguluje stosunki między pracodawcą a pracownikiem, a także organizacjami pracowników (związki zawodowe) metodą w zasadzie cywilnoprawną, jednak z dużym zakresem norm semiimperatywnych służących wyznaczeniu minimalnego poziomu ochrony pracownika. Zobacz też: Kodeks Pracy.
- Prawo karne jest zbiorem norm mających na celu eliminację zachowań aspołecznych najcięższej wagi poprzez zastosowanie sankcji kary. (karnoprawna metoda regulacji).
- Prawo administracyjne reguluje relacje między podmiotami w stosunku pionowym, tj. wówczas gdy jeden z podmiotów może władczo kształtować sytuację prawną drugiego podmiotu. (administracyjnoprawna metoda regulacji).

Podział ze względu na przedmiot regulacji

Podziału prawa na gałęzie można także dokonać w płaszczyźnie przedmiotu regulacji danego zespołu norm. Jako przykładowe gałęzie wedle tego kryterium można wymienić:
- prawo bankowe,
- prawo budowlane,
- prawo celne,
- prawo energetyczne,
- prawo farmaceutyczne,
- prawo geodezyjne i kartograficzne,
- prawo geologiczne i górnicze,
- prawo konstytucyjne,
- prawo kanoniczne,
- prawo lotnicze,
- prawo międzynarodowe,
- prawo o ruchu drogowym,
- prawo ochrony środowiska,
- prawo autorskie,
- prawo upadłościowe.

Źródła prawa

Prawo wywodzi się z wielu źródeł. Podstawowym i często mylonym podziałem źródeł prawa jest podział na: źródła prawa sensu stricto (z łac. fontes iuris) i źródła poznania prawa (z łac. fontes iuris cognoscendi). Pierwszy termin - źródła prawa oznacza akty normatywne, czy też inaczej akty prawne zawierające przepisy prawa oraz tryb tworzenia takich aktów. Natomiast drugi termin - źródła poznania prawa obejmuje wszelkie materiały służące poznaniu prawa oraz wszelkie formy przekazu o prawie (dokumenty, publikacje, nawet internet). Ze względu na dopuszczalność istnienia różnych źródeł prawa, można wyróżnić w kulturze zachodniej dwa systemy prawne: anglosaski system common law i europejski (kontynentalny) system civil law. Podstawową różnicą między nimi (przynajmniej ze względu na źródła prawa) jest to że system common law dopuszcza tworzenie prawa przez sądy w wyniku precedensowych rozstrzygnięć. Pamiętając o tym, że również w wielu kontynentalnych systemach prawnych wyroki sądów (zwłaszcza najwyższych) mają znaczenie przy późniejszych interpretacjach prawa stanowionego (i mogą zapoczątkować jakąś "linię" orzecznictwa), zwrócić należy uwagę że wyroki sądów w systemach civil law mają jednak o wiele mniejsze znaczenie niż wyroki sądów w systemach common law. Te ostatnie bowiem tworzą prawo, a te pierwsze tylko je interpretują. Fakt, że w systemach typu common law sądy biorą udział w tworzeniu prawa nie oznacza jednak braku wpływu normalnych demokratycznych władz na tworzenie prawa w państwach stosujących ten system. Bowiem obok prawa precedensowego (czyli właśnie common law) egzystuje również tzw. statute law czyli prawo stanowione przez organ przedstawicielski (parlament).

Źródła polskiego prawa

:Zobacz też: polskie prawo Źródła polskiego prawa można podzielić na źródła powszechnie obowiązujące i źródła wewnętrznie obowiązujące. Obowiązująca Konstytucja z 1997 roku do źródeł powszechnie obowiązujących zalicza Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego (z zastrzeżeniem że obowiązują one tylko na obszarze działania organów, które je ustanowiły). Nadto źródłami powszechnie obowiązującego prawa są przepisy stanowione przez organizację międzynarodową, jeśli umowa międzynarodowa konstytuująca tę organizację przewiduje taką skuteczność prawną tych przepisów w prawie wewnętrznym. Natomiast jako źródła prawa wewnętrznie obowiązujące Konstytucja wymienia uchwały i zarządzenia Rady Ministrów. Należy przy tym podkreślić, że o ile katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego jest w zasadzie zamknięty i nie może być rozszerzany to katalog źródeł prawa wewnętrznie obowiązującego jest otwarty i istnieją również inne akty prawne wewnętrznie obowiązujące nie wymienione w Konstytucji (okólniki, zalecenia itp.). Kwestią kontrowersyjną jest czy w Polsce do źródeł prawa należy zaliczyć prawo zwyczajowe. Konstytucja nie zalicza prawa zwyczajowego do źródeł prawa. W doktrynie polskiego prawa konstytucyjnego przyjmuje się, że Konstytucja wymienia jedynie katalog źródeł prawa stanowionego i nie wyklucza istnienia obok prawa stanowionego prawa zwyczajowego; prawo to jednak nie może stanowić podstawy decyzji organów państwowych wobec obywateli.

Interpretacja tekstu prawnego

Litera prawa pisanego może być interpretowana w różny sposób, i często prawo de facto zmienia się z czasem, pomimo iż formalnie cały czas ma się do czynienia z tym samym tekstem prawa. Ewolucję taką widać na przykład w przypadku Konstytucji USA, w której wiele zapisów było reinterpretowanych w sposób, który uczynił ich odmiennym od znaczenia jakie miały one w chwili powstania - pomimo iż nie została zmieniona ich treść. Koncepcja dynamicznej (zmieniającej się w czasie) interpretacji prawa znajduje szerokie uznanie w szybko zmieniających się współcześnie realiach.

Nauki o prawie

Nauki dotykające przedmiotu prawa można najogólniej podzielić na ogólne nauki o prawie i szczegółowe nauki o prawie.

Ogólne nauki o prawie

Ogólne nauki o prawie to teoria prawa, filozofia prawa, socjologia prawa, jurysprudencja ogólna, historia prawa

Szczegółowe nauki o prawie

Szczegółowe nauki o prawie zajmują się wybranymi obszarami obowiązującego prawa (nauka prawa karnego, nauka prawa cywilnego). Zajmują się prawem aktualnie obowiązującym wewnętrznie i zewnętrznie. siła nauk dogmatycznych polega na związku z praktyką, zaś słabość na tym, że przedmiot badań czyli prawo ulega ciągłym zmianom. nauki szczegółowe czyli dogmatyka prawa ( dogmat-coś stałego, niepodważalnego) wywodzą się z metody badania prawa, badania tylko tekstu prawnego.

Prawo w płaszczyźnie realnej

Wiele aktów prawnych nie jest w praktyce przestrzegane. Jednak przyzwolenie społeczne na ich łamanie i świadomy i celowy brak reakcji ze strony organów mających prawa te egzekwować sprawia, że można powiedzieć że reguły te nie są prawem obowiązującym w danym społeczeństwie, a ściślej, że zostały uchylone na mocy tzw. desuetudo. Jeżeli brak reakcji organów państwa nie jest świadomy (np. funkcjonariusze publicznie nie wiedzą, że dane zachowanie jest niedozwolone bądź nakazane przez prawo; albo nie podejmują działań nie dlatego, że negatywnie oceniają normę prawną, tylko dlatego, że im się nie chce) mamy do czynienia z "martwym prawem", które obowiązuje, ale po prostu nie jest przestrzegane. Tak ma się to np. z zakazem homoseksualnych stosunków płciowych w niektórych stanach USA czy zakazem rozpowszechniania utworów które są objęte prawami autorskimi które nie są już aktywnie egzekwowane (abandonware). Występuje też sytuacja niewielkiej choć niezerowej egzekwowalności - np. w przypadku zakazu czerpania korzyści majątkowej z cudzej prostytucji czy też wymiany plików objętych prawami autorskimi w sieciach P2P.

Postaci zasłużone dla nauki prawa

Z Polski
- Juliusz Bardach
- Kazimierz Kolańczyk
- Marek Safjan
- Leon Petrażycki
- Bronisław Malinowski
- Henryk Kupiszewski Ze świata
- Arystoteles
- Augustyn
- John Austin
- Jeremy Bentham
- Cyceron
- Grocjusz
- Herbert Hart
- Rudolf von Jhering
- Georg Jellinek
- Immanuel Kant
- Hans Kelsen
- Niccolo Machiavelli
- Karol Marks
- Marsyliusz z Padwy
- Ernst Rabel
- Monteskiusz
- Papinian
- Tomasz z Akwinu
- Eduardo Volterra

Zobacz też

- common law
- glosariusz prawa
- prawo rzymskie
- kultury prawne
- norma prawna
- prawo międzynarodowe
- prawo Unii Europejskiej
- prawo cywilne
- międzynarodowe prawo handlowe
- przegląd zagadnień z zakresu prawa
- historia prawa niemieckiego
- prawo handlowe

Linki

- [http://www.student.lex.pl/index_n.html Serwer Studentów Prawa LEX]
- [http://www.academiaiuris.pl Strona Fundacji Academia Iuris, zajmującej się bezpłatną pomoca prawną dla osób niezamożnych]
- [http://forumprawne.org Dyskusje na tematy prawne oraz bezpłatna pomoc prawna użytkowników forum]
- ja:法 (法学) simple:Law th:กฎหมาย

Nauki społeczne

Nauki badające strukturę i funkcje dziejów społeczeństwa, jego kulturę, prawa i prawidłowości jego rozwoju. Obok nauk przyrodniczych i nauk humanistycznych zaliczają się do nauk empirycznych. Są to m.in.:
- antropologia
- ekonomia
- etnografia
- geografia
- historia
- politologia
- prawoznawstwo
- psychologia
- religioznawstwo
- socjologia
- prawo Kategoria:Nauki społeczne ja:社会科学

System informatyczny

System informatyczny; system przetwarzający informacje - jest to zbiór powiązanych ze sobą elementów, którego funkcją jest przetwarzanie informacji. Na systemy informatyczne składają się obecnie takie elementy jak:
- sprzęt - obecnie głównie komputery, oraz
- urządzenia służące do przechowywania informacji
- urządzenia służące do komunikacji między sprzętowymi elementami systemu
- urządzenia służące do komunikacji między ludźmi a komputerami
- urządzenia służące do odbierania informacji ze świata zewnętrznego - nie od ludzi (na przykład czujniki elektroniczne, kamery, skanery)
- urządzenia służące do wpływania systemów informatycznych na świat zewnętrzny - elmenty wykonawcze (na przykład silniki sterowane komputerowo, roboty przemysłowe, podłączony do komputera ekspres do kawy, sterowniki urządzeń mechanicznych)
- urządzenia służące do przetwarzania informacji nie będące komputerami
- oprogramowanie
- zasoby osobowe - ludzie
- elementy organizacyjne - czyli procedury (procedury organizacyjne - termin z zarządzania) korzystania z systemu informatycznego, instrukcje robocze itp.
- elementy informacyjne; bazy wiedzy - ontologie dziedziny/dziedzin w której używany jest system informatyczny - na przykład podręcznik księgowania w wypadku systemu finansowo-księgowego

Złożoność systemów informatycznych

Systemy informatyczne moga być bardzo proste - systemem takim może być na przykład edytor tekstu uruchamiany na jednym komputerze, oraz złożone - jak na przykład system kontroli lotów na lotnisku, system bankowy, system zarządzający produkcją w mleczarni itp. Miarą złożoności systemu może być na przykład ilość elementów systemu połączona ze złożonością stosowanego oprogramowania mierzoną w ilości punktów funkcyjnych.

Wytwarzanie systemów informatycznych

Tworzenie systemów informatycznych jest mało przewidywalnym zadaniem - ciężko jest przewidzieć, czy projekt informatyczny zakończy się sukcesem (system stworzony na czas, zgodny z wymaganiami funkcjonalnymi, koszt stworzenia mieszczący się w ramach przewidzianego budżetu), czy klęską. Wszystko zależy od procesu, w jakim system jest wytwarzany. Aby ocenić prawdopodobieństwo sukcesu stosuje się metody oceny procesu wytwórczego stosowanego do produkcji systemu. Najbardziej rozpowszechnionym modelem takiej oceny jest CMM. Zobacz też: Informatyka, Oprogramowanie, Komputer Kategoria:systemy informatyczne

Informatyka

Informatyka (ang. computer science, computing science, information technology, informatics) – dziedzina nauki i techniki zajmująca się przetwarzaniem informacji – w tym technologiami przetwarzania informacji oraz technologiami wytwarzania systemów przetwarzających informacje. Termin ten zaproponował w październiku 1968 r. Romuald Marczyński w Zakopanem na ogólnopolskiej konferencji poświęconej "maszynom matematycznym" na wzór fr. informatique i niem. Informatik. Informatykę można podzielić na dwie główne dziedziny. Pierwsza z nich – analiza – obejmuje analizowanie informacji przepływających w świecie rzeczywistym, druga zajmuje się tworzeniem oraz używaniem systemów służących do przetwarzania informacji, a obejmuje projektowanie systemów informatycznych, programowanie oraz korzystanie z systemów informatycznych. Obecnie systemy informatyczne tworzone są głównie z wykorzystaniem komputerów jako narzędzi do przetwarzania informacji.

Psychologia systemowa

Psychologia systemowa to orientacja psychologiczna ogólnej teorii systemów Ludwiga von Bertalanffyego. Jest to współczesny nurt stosowany głównie w psychoterapii rodzin. Systemem są w tym ujęciu członkowie np. rodziny pozostający w interakcji. Jak w ogólnej terii systemów, system psychologiczny charakteryzuje ekwifinalność i ekwipotencjalność; system definiują granice wewnętrzne (podsystemy) i zewnętrzne (z otoczeniem) oraz równowaga tendencji do zmiany i tendencji do zachowania stałości. Poprzez kontekst systemowy analizuje się zaburzenia psychiczne, których objawy mogą być interpretowane z punktu widzenia znaczenia dla jednostki i skutków dla całego systemu.

Cechy zdrowego systemu rodzinnego

# Jasno zdefiniowane, elastyczne granice. # Wyodrębnione, czytelne subsystemy (małżonkowie, dzieci, rodzice). # Otwarta, czytelna struktura (hierarchia i role). # Przepływ materii i energii - otwarta wymiana ze środowiskiem. # Elastyczna zdolność do przystosowywania się do zmian wewnątrz i na zewnątrz systemu (radzenie sobie z kryzysem). # Jawna epistemologia (normy, reguły, przekonania), konstruowana przez wszystkich członków systemu, otwarta na nowe informacje. # Harmonia, równowaga między relacją wspólnoty i relacją wymiany. Zobacz też: psychoterapia systemowa Systemowa, psychologia

Logika

Logika' zajmuje się analizą poprawnego rozumowania.

Logika filozoficzna

Logika filozoficzna to dział filozofii zajmujący się:
- Filozoficznymi problemami logiki,
- Zastosowaniem logiki do zagadnień filozoficznych,
- Zagadnieniami filozofii języka. Dla realizacji pierwszego celu szczególne znaczenie ma badanie i stosowanie niektórych logik nieklasycznych, takich jak logiki modalnej, która bada pojęcia konieczności i możliwości oraz jej wariantu, czyli logiki epistemicznej, która formalizuje pojęcia wiedzy oraz przkonania. Wśród zaganień podejmowanych w ramach filozofii logiki wymienić można problem właściwości logiki - tj. pytanie o to, która logika jest właściwa. Do zagadnień filozofii języka, które leżą w zakresie logiki filozoficznej należy, m.in.:
- problem formy logicznej zdań języka naturalnego
- analiza pojęć znaczenia, presupozycji, implikatury. Arystoteles jest powszechnie uważany za pierwszego filozofa, który podjął problemy zaliczane obecnie do logiki. M.in. zajmował się tym co obecnie nazywa się sylogityką modalną, stworzył pierwszy sytematyczny opis podstawowych praw myślenia oraz podejmował zagadnienia wartości logicznej zdań o przyszłości. Inny grecki filozof - Chryzyp w swoich badaniach nad logiką zdań wprowadził jako pierwszy pojęcie ścisłej implikacji. Logika filozoficzna osiągnęła rozkwit w średniowieczu. Jednak prawdziwy renesans przyniósł jej wiek XX. Pojawiły się pierwsze opracowania logik niekalsycznych (logika wielowartościowa Jana Łukasiewicza i Emila Posta) i systemów Leśniewskiego. Zaczęto badać antynomie semantyczne i rozwijać teorię desykrypcji (Russella, teorię mnogości oraz dowiedziono twierdzenia Gödla. Nie bez znaczenia okazał się także wpływ empiryzmu logicznego, który postulował potrzebę logicznej rekonstrukcji wyników nauk przyrodniczych. W związku z tym postulatem, w ramach logiki filozoficznej zaczęto zajmować się zagadnieniem formalizacji teorii naukowych. Wielki przełom w logice filozoficznej przyniosły lata pięćdziesiąte XX w. Szczególne znaczenie miało powstanie semantyki indeksowej. Dzięki pracom Ruth Barcan Marcus, Rudolfa Carnapa, Stiga Kangera, Jaakko Hintikki oraz Richarda Montague semantyka indeksowa znalazła zastosowanie w logikach modalnych, logikach temporalnych, logikach epistemicznych oraz w pragmatyce logicznej. Od lat piećdziesiątych datuje się także rosnące zainteresowanie klasyczną problematyką filozoficzną, która okazuje się być w wielu wypadkach blisko związana z filozofią logiki - warto wspomnieć tu o zagadnienich:
- esencjalizmu,
- przyczynowości (którą analizuje się często w terminach kontrfaktycznych okresów warunkowych),
- możliwości redukcji własności mentalnych do własnosci fizycznych (wykorzystywane jest tu pojęcie superweniencji). Oryginalnym wkładem polskim do logiki filozoficznej jest logika niefregowska Romana Suszko. Od kiludziesięciu lat najważniejsze prace z dziedziny logiki filozoficznej ukazują się w piśmie 'Journal of Philosophical Logic' wydawanym przez Kluwer Academic Publishers.

Logika matematyczna

Logika matematyczna, to dział matematyki, który wyodrębnił się jako samodzielna dziedzina na przełomie XIX i XX wieku, wraz z dążeniem do dogłębnego zbadania podstaw matematyki. Koncentruje się on na analizowaniu zasad rozumowania oraz pojęć z nim związanych z wykorzystaniem sformalizowanych oraz uściślonych metod i narzędzi matemetyki. Formalizowanie logiki filozoficznej przez logikę matematyczną polega na tworzeniu systemów algebraicznych, dzięki którym można zamiast słownych określeń stosować symbole zdań oraz dokonywać obliczeń symbolicznych. Twórcami logiki matematycznej byli m.in. George Boole, Gottlob Frege i Bertrand Russell, a do jej rozwoju przyczynili się między innymi: Alonzo Church, Kurt Gödel oraz Polacy Alfred Tarski i Jan Łukasiewicz. We współczesnej logice matematycznej wyróżnia się:
- Klasyczny rachunek logiczny
- Teoria dowodu
- Teoria modeli
- Teoria rekursji. Teoria dowodu, teoria modeli, teoria rekursji i teoria mnogości tworzą czwórkę, która składa się na fundamenty matematyki. Na ich gruncie dokonuje się bezustanny postęp całej tej dziedziny, czego przykładem jest, dystansujący się od prawa wyłączonego środka, intuicjonizm.

Zobacz też

- Historia logiki
- Logicy
- Logika epistemiczna
- Logika modalna
- Logika wielowartościowa
- Przegląd zagadnień z zakresu logiki
- Przegląd zagadnień z zakresu matematyki

Linki zewnętrzne

- http://kpaprzycka.swps.edu.pl/xSamouczek/xSamouczek.html
- http://www.romazur.republika.pl/
- http://www.uni-bonn.de/logic/world.html
- http://logica.mimuw.edu.pl/ptlifncms/index.php?aktualne=0&aktualne_lewe=0
- http://www.skrypt.pl/index.php?d=kierunki&k=40 ! ko:일반논리학 ms:Logik ja:論理学 simple:Logic

System liczbowy

System liczbowy - to inaczej zbiór reguł do jednolitego zapisywania i nazywania liczb. Do zapisywania liczb zawsze używa się pewnego skończonego zbioru znaków - zwanych cyframi (np. arabskimi lub rzymskimi), które jednak można zestawiać ze sobą na różne sposoby otrzymując nieskończoną liczbę kombinacji. Najbardziej prymitywnym systemem liczbowym, jaki sobie można wyobrazić, to jedynkowy system liczbowy, w którym występuje tylko jeden znak (np. 1, albo słowo "hau"). W systemie tym kolejne liczby są tworzone przez proste powtarzanie tego znaku. Np. 3 w tym systemie jest równe 111, a pięć 11111. Systemem takim posługują się np. Pigmeje. Bardziej złożone systemy liczbowe można już podzielić na:
- addycyjne - które posiadają osobne symbole dla pierwszych kilku małych liczb, a następnie posiadają kolejne symbole dla ich wielokrotności. W systemach tych liczby tworzy się przez "dodawanie" kolejnych symboli i stąd ich nazwa (np. jeśli "X"=10,"V"=5,"I"=1 to XVI = 10+5+1 = 16). :Najstarszym tego rodzaju systemem liczbowym był aramejski system liczbowy, w którym podstawowymi wielokrotnościami były 12 i 60, natomiast najbardziej znanym i wciąż stosowanym jest rzymski system liczbowy z podstawowymi wielokrotnościami 10 i 5.
- pozycyjne - które posiadają pojedyncze symbole tylko dla kilku pierwszych liczb. Cyfry te są kolejno umieszczane w ściśle określonych pozycjach i oznaczają mnożnik potęgi liczby n+1, gdzie n=najwyższa liczba reprezentowana pojedynczą cyfrą. W momencie gdy dana potęga nie jest potrzebna do zapisu danej liczby, zostawia się w zapisie puste miejsce, lub częściej specjalny symbol oznaczający zbiór pusty- współcześnie jest to cyfra "0", np. liczba 5004 w dziesiętnym systemie liczbowym, w którym podstawą pozycji jest właśnie 10 odczytuje się jako: 5x10³+0x10²+0x10¹+4x10⁰=5x1000+0
- 100+0
- 10+4
- 1=5004. Zaletą systemów addycyjnych jest możliwość zapisu nawet dużych liczb (pod warunkiem, że są "okrągłe") za pomocą jednego znaku, a wadą złożoność i kłopoty interpretacyjne przy "mało okrągłych" liczbach i bardzo skomplikowany sposób dokonywania za ich pomocą prostych operacji arytmetycznych, wymagający zapamiętywania długich tabel. Natomiast zaletą systemów pozycyjnych jest ich klarowność, łatwość dokonywania nawet złożonych operacji arytmetycznych oraz możliwość zapisu dowolnie dużej liczby, jednak do zapisu bardzo dużych liczb (nawet okrągłych) jest potrzebna duża liczba cyfr. Najbardziej rozpowszechnione są systemy pozycyjne, a w szczególności dziesiątkowy (dla przykładu, ABCD oznacza w tym systemie liczbę A
- 1000 + B
- 100 + C
- 10 + D; A, B, C, D są to liczby ze zbioru ) i dwójkowy albo binarny (ABCD oznacza A
- 8 + B
- 4 + C
- 2 + D; A, B, C, D są w tym wypadku liczbami 0 lub 1). Współcześnie w użyciu są też ósemkowy system liczbowy i szesnastkowy system liczbowy. Systemem dziesiątkowym - lecz niepozycyjnym - był system egipski, w którym używano oddzielnych hieroglifów dla potęg dziesiątki aż do siódmej włącznie - podobnie jak w używanym niekiedy systemie "rzymskim" z cyframi I, V, X, L, C, D, M. W życiu codziennym spotykamy ślady babilońskiego systemu sześćdziesiątkowego (na przykład podział godziny na 60 minut), który jest najstarszym znanym systemem pozycyjnym - zresztą dość skomplikowanym w zapisie.

Najważniejsze systemy liczbowe

- jedynkowy system liczbowy
- dwójkowy system liczbowy
- ósemkowy system liczbowy
- dziesiętny system liczbowy
- dwunastkowy system liczbowy
- szesnastkowy system liczbowy Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu matematyki Kategoria:Arytmetyka

Linki zewnętrzne

- [http://www.elfqrin.com/baseconv.html Konwerter systemów liczbowych] ko:기수법 ja:位取り記数法

Dwójkowy system liczbowy

Dwójkowy system liczbowy (inaczej binarny) to pozycyjny system liczbowy, w którym podstawą pozycji są kolejne potęgi liczby 2. Do zapisu liczb potrzebne są więc tylko dwa znaki: 0 i 1. Powszechnie używany w informatyce. Jak w każdym pozycyjnym systemie liczbowym, liczby zapisuje się tu jako ciąg cyfr, z których każda jest mnożnikiem kolejnej potęgi liczby stanowiącej podstawę systemu. Np. liczba zapisana w dziesiętnym systemie liczbowym jako 10, w systemie dwójkowym przybiera postać 1010, gdyż: 1x2³ + 0x2² + 1x2¹ + 0x2⁰ = 8+2 = 10. Liczby w systemach niedziesiętnych oznacza się czasami indeksem dolnym zapisanym w systemie dziesiętnym, a oznaczającym podstawę pozycji danego systemu. W celu podkreślenia, że liczba jest dziesiętna można również napisać obok niej indeks. Np. 10101₂ = 21₁₀ W systemie dwójkowym można przedstawiać również liczby rzeczywiste. Dla przykładu ułamek dziesiętny: :

0,194=1\cdot 10^+9\cdot 10^+4\cdot 10^

daje się zapisać jako: :

0,194_= 0,0011000110101_2 = 1\cdot 2^+1\cdot 2^+1\cdot 2^+1\cdot 2^+1\cdot 2^+1\cdot 2^+1\cdot 2^

Ułamek dwójkowy jest zwykle znacznie dłuższy od dziesiętnego.

Obliczanie wartości dziesiętnej liczby zapisanej w systemie dwójkowym

	43210
11110₂ =	11110	= 1x2⁴ + 1x2³ + 1x2² + 1x2¹ + 0x2⁰ = 1 x 16 + 1 x 8 + 1 x 4 + 1 x 2 + 0 x 1 = 16 + 8 + 4 + 2 = 30

Ponieważ 0 x 2ⁿ=0, oraz 1 x 2ⁿ = 2ⁿ wystarczy jeśli zsumuje się tylko te potęgi dwójki, przy których współczynnik wynosi 1.

Zobacz też

- ósemkowy system liczbowy
- szesnastkowy system liczbowy
- dziesiętny system liczbowy
- matematyka
- system liczbowy Kategoria:Arytmetyka ko:이진법 ja:二進記数法 th:เลขฐานสอง

Układ SI

Układ SI (franc. Système International d'Unités) - Międzynarodowy Układ Jednostek Miar zatwierdzony w 1960 (później modyfikowany) przez Generalną Konferencję Miar, w Polsce układ SI obowiązuje od 1966. Układ SI zawiera:
- 7 jednostek podstawowych:
- metr - m - podstawowa jednostka długości,
- kilogram - kg - podstawowa jednostka masy,
- sekunda - s - podstawowa jednostka czasu,
- amper - A - podstawowa jednostka natężenia prądu elektrycznego,
- kelwin - K - podstawowa jednostka temperatury,
- mol - mol - podstawowa jednostka liczności materii,
- kandela - cd - podstawowa jednostka światłości, natężenia światła,
- 2 jednostki uzupełniające:
- radian - rad - jednostka miary kąta płaskiego,
- steradian - sr - jednostka miary kąta bryłowego,
- jednostki pochodne, spójne z jednostkami podstawowymi i uzupełniającymi,
- przedrostki SI. 20. Konferencja Generalna Miar i Wag, która obradowała w październiku 1995, postanowiła zlikwidować odrębna klasę jednostek uzupełniających i włączyć je do klasy jednostek pochodnych. Inne układy jednostek miar:
- CGS
- MKS
- MKSA
- MTS
- ciężarowy

Zobacz też

- układ jednostek miar
- pozaukładowe jednostki miary
- metrologia
- przedrostek SI
- jednostka pochodna SI

Zobacz w sieci

- [http://miary.hoga.pl/ Przeliczanie jednostek miar]
- [http://www.abc.com.pl/serwis/du/2003/0954.htm Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 maja 2003 r. w sprawie legalnych jednostek miar] SI Kategoria:Metrologia ko:SI 단위계 ja:国際単位系 simple:SI th:หน่วยเอสไอ

Jednostka miary

Jednostka (jednostka miary, miano) – określona miara danej wielkości służąca za miarę podstawową, czyli wzorzec do ilościowego wyrażania innych miar danej wielkości metodą porównania tych miar za pomocą liczb. Wartość liczbowa takiej miary podstawowej wynosi jeden, stąd jej nazwa – jednostka miary. Konkretne wartości wielkości można przedstawiać zarówno wielokrotnościami, jak i ułamkami jednostek, a same wartości, o ile to możliwe, mogą być zarówno dodatnie, jak i ujemne. Dzięki pojęciu jednostki można precyzyjnie i jednoznacznie określać proporcje pomiędzy wieloma różnymi wartościami danej wielkości, a przez to równie precyzyjnie i jednoznacznie określać również wszelkie inne relacje pomiędzy tymi wartościami. Jednak aby porównywanie to było nie tylko możliwe, ale również wygodne, to dla jednostki przyjmuje się taką wartość miary, aby w możliwie prosty i obrazowy sposób umożliwiała ona określanie pozostałych wartości danej wielkości, a jednocześnie umożliwiała wykonywanie obliczeń matematycznych w oparciu o najprostsze zapisy liczbowe. I tak, w zależności od charakteru opisywanych wielkości, dąży się do tego, by ilość jednostek dla najbardziej typowych (najczęściej stosowanych) wartości była wyrażana:
- dla przedziałów nieskończonych – liczbami niezbyt dużymi i niezbyt małymi (np. wielkości fizyczne)
- dla zbiorów – kolejnymi liczbami naturalnymi
- dla przedziałów zamkniętych – liczbami od zera do jedności Jednostkom zazwyczaj nadaje się ich własne nazwy, np. jednostką długości jest metr (m), jednak jednostki niektórych wielkości nie mają własnych nazw i wtedy określa się je pośrednio, za pomocą nazw innych jednostek, np. jednostką prędkości jest metr na sekundę (m/s). Zgodnie z regułami pisowni polskiej, po skrótach jednostek nie stawia się kropki. Zestawienia jednostek różnych wielkości, ale powiązanych z sobą, to układy jednostek. Są one stosowane w celu kompletnego, a przede wszystkim spójnego opisania wszystkich stosowanych wielkości, poprzez ustalenie relacji zachodzących pomiędzy tymi wielkościami. Najważniejszym układem jest obecnie obowiązujący w większości państw świata układ jednostek fizycznych o nazwie układ SI. W układach jednostek miar wyróżnia się następujące rodzaje jednostek miar:
- jednostki podstawowe – zdefiniowane przez opis doświadczenia umożliwiającego wybór określonej wartości tej wielkości, np. metr w układzie SI.
- jednostki pochodne – jednostki zdefiniowane przez odniesienie do jednostek podstawowych, np. jednostka siły niuton (N) ma wymiar kg × m/s². Dokładniej 1 N = 1 kg × 1 m/s².
- jednostki spójne – jednostki pochodne, w których definicjach nie występuje współczynnik różny od 1. Wspomniany niuton jest więc jednostką spójną w układzie SI.
- jednostki wielokrotne i jednostki podwielokrotne (ułamkowe) – pomocnicze jednostki tej samej wielkości, stosowane w celu łatwiejszego wyrażania określonych przedziałów wartości wg ustalonej zasady stopniowania, np. jednostka długości kilometr (km), 1 km = 1000 m. Tworzone są zazwyczaj przez dodanie przedrostka do jednostki podstawowej dla danej wielkości. Zasady stopniowania i nazwy przedrostków są również zdefiniowane w danym układzie jednostek miar. Wszystkie jednostki, które nie są zdefiniowane w danym obowiązującym układzie jednostek, nazywa się jednostkami pozaukładowymi dla danego układu. Wśród nich znajduje się wiele nienależących do żadnego innego układu jednostek miar, w tym jednostki "pomocnicze", stosowane bądź to w praktyce inżynierskiej (np. obrót na sekundę, obr/s, mający fizycznie wymiar odwrotności sekundy, czyli herca - Hz), ale prawidłowo mierzony w radianach na sekundę, bądź to w handlu, gospodarce i ekonomii (sztuka, egzemplarz, opakowanie, skrzynia - wiele z nich ma utrwaloną w wieloletnią praktyką wielkość, np. skrzynia zapałek to 1000 pakunków po 10 paczek, przy czym paczka zapałek może mieć od 24 do 60 zapałek - zależnie od ich wielkości), w tym - jednostki walutowe (np. euro, funt, dolar, a także przeliczniki walutowe: zł/€). Wśród jednostek pozaukładowych wyróżnia się jednak legalne jednostki pozaukładowe, czyli jednostki dopuszczone określonymi przepisami do użycia razem z jednostkami układu, np. w układzie SI jednostką temperatury jest kelwin (K), ale dopuszcza się również stosowanie jednostki stopień Celsjusza (°C). Istnienie legalnych jednostek pozaukładowych uzasadnia się tradycją lub wygodą ich stosowania. Określenie legalne w tym wypadku nie jest najzręczniejsze, bo budzi obawy, że wspomniane wcześniej "nielegalne" jednostki są zakazane, co nie jest prawdą.

Zobacz też

- pozaukładowe jednostki miary
- jednostki imperialne
- przedrostek SI
- jednostki miar stosowane w gospodarstwie domowym
- miary rzymskie
- wartość niemianowana
- miary staropolskie kategoria:jednostki miar i wag Kategoria:Metrologia

Anatomia

Anatomia (z greki anatome, od ana-temnein rozcinać) jest to dział biologii - nauka zajmująca się badaniem budowy i kształtu ciała żywych organizmów.

Podział główny

- anatomia zwierząt
- anatomia roślin
- anatomia człowieka

Inne podziały

- anatomia prawidłowa i patologiczna
- anatomia topograficzna
- anatomia chirurgiczna
- anatomia systematyczna
- anatomia opisowa
- anatomia mikroskopowa i makroskopowa
- anatomia indywidualna
- anatomia artystyczna

Zobacz też

- przegląd zagadnień z zakresu biologii Kategoria:Anatomia ko:해부학 ja:解剖学 simple:Anatomy th:กายวิภาคศาสตร์

System (geologia)

System geologiczny jest to jednostka stratygraficzna stanowiąca część grupy, dzieląca się na oddziały, zespół skał powstałych w ciągu jednego okresu geologicznego. Zobacz też:
- Stratygrafia
- Geologia
- System Kategoria:Geologia

Geologia

Geologia - jedna z nauk o Ziemi, zajmuje się budową, własnościami i historią Ziemi oraz procesami geologicznymi, dzięki którym ulega ona przeobrażeniom. Podział geologii:
- geologia podstawowa
- geologia dynamiczna - zajmuje się procesami geologicznymi zachodzącymi w skorupie ziemskiej (procesy endogeniczne) i na jej powierzchni (procesy egzogeniczne),
- geologia historyczna - zajmuje się dziejami Ziemi, historią skorupy ziemskiej, a także życia organicznego,
- geologia regionalna - zajmuje sie lokalną budową geologiczną np budową Tatr lub Gór Świetokrzyskich
- geologia stosowana - wykorzystuje wyniki geologii podstawowej do celów praktycznych np. geologia surowcowa (poszukiwanie złóż surowców mineralnych), hydrogeologia, geologia inżynierska.
- hydrogeologia - zajmuje się warunkami hydrologicznymi w obrębie górotworu
- geologia złóż - Nauką pomocniczą w geologii jest kartografia geologiczna.

Zobacz też

- ery i okresy geologiczne
- przegląd zagadnień z zakresu geologii ;oraz
- geofizyka - geochemia - geomorfologia
- mineralogia - petrografia
- paleontologia
- tektonika - stratygrafia

Linki zewnętrzne

- [http://www.ewolucja.org/d3/d33.html geologia ewolucyjna]
- [http://www.pgi.gov.pl/index.php?Itemid=1 strona Państwowego Instytutu Geologicznego] ! ko:지질학 ja:地質学 th:ธรณีวิทยา

Astronomia

Astronomia – nauka o ciałach niebieskich, ich budowie, ruchach, pochodzeniu i ewolucji oraz o materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej (zwanej też kosmosem). Astronomia, a ściślej jej dział zwany kosmologią, zajmuje się także Wszechświatem jako całością. Nazwa astronomia pochodzi z greki: astron (gwiazda) + nomos (prawo). Astronomię można inaczej określić jako naukę o wszelkich obiektach i zjawiskach znajdujących się poza Ziemią. Dzisiejsza astronomia jest ściśle związana z astrofizyką, która jest zastosowaniem praw fizyki do interpretacji wyników obserwacji astronomicznych. Związek ten jest tak głęboki, że dziś obie dziedziny są właściwie jednością. Mógł on powstać dzięki odkryciu, że ciała niebieskie składają się z takiej samej materii, jak wszystkie inne otaczające nas obiekty. Obiekty, którymi zajmuje się astronomia, to ogół ciał niebieskich: planety, księżyce, planetoidy, gwiazdy, gwiazdozbiory, asocjacje gwiazd, gromady gwiazd, galaktyki, mgławice, gromady galaktyk, materia międzygwiazdowa, gaz międzygalaktyczny, materia egzotyczna, antymateria, materia ciemna, kwazary, czarne dziury i wiele innych. Astronomia zajmuje się badaniem procesów dotyczących tych ciał. Muzą astronomii jest Urania.

Działy astronomii

- Układ Słoneczny
- planety
- układy planetarne
- lista gwiazd posiadających planety
- mechanika nieba
- prawa Keplera
- astronomia obserwacyjna
- gwiazdozbiory
- gwiazdy zmienne
- fizyka gwiazd
- powstawanie gwiazd
- ewolucja gwiazd
- ośrodek międzygwiazdowy
- materia międzygwiazdowa
- fizyka galaktyk
- powstawanie galaktyk
- astrochemia
- kosmologia obserwacyjna

Metody obserwacyjne

- astrometria
- radioastronomia
- astronomia optyczna
- astronomia promieniowania X
- astronomia promieniowania gamma

Znani astronomowie

Przełomowych odkryć dokonali:
- Ptolemeusz
- Hipparch
- Arystarch z Samos
- Mikołaj Kopernik
- Galileusz
- Jan Kepler
- Izaak Newton
- Edwin Hubble Spis astronomów znajduje się w kategorii astronomowie.

Zobacz też

- przegląd zagadnień z zakresu astronomii
- Apollo 11
- najjaśniejsze gwiazdy
- paradoks Algola
- promieniowanie tła
- diagram Hertzsprunga-Russella

Linki zewnętrzne

- [http://www.astrofm.pl/ astroFM.pl – Polskie Radio Astronomiczne]
- [http://www.astrohobby.pl/ Astrohobby.pl – Polski Portal Astronomiczny]
- [http://news.astronet.pl/ AstroNET – Polski Portal Astronomiczny]
- [http://www.astronomia.pl/ Astronomia.pl – Polski Portal Astronomiczny]
- [http://astronom.pl/ Astronomia Popularna]
- [http://www.kz.only.pl/ Kosmos.zone - Materiały edukacyjne dla początkuących]
- [http://ptma.astronomia.pl/ Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii]
- [http://www.pkim.org/ Pracownia Komet i Meteorów]
- [http://serwisy.gazeta.pl/nauka/0,34136.html Gazeta.pl – Nauka – Kosmos]
- [http://astronomia.gery.pl/ Gery.pl – Astronomia i Wszechświat]
- ko:천문학 ms:Astronomi ja:天文学 simple:Astronomy th:ดาราศาสตร์

System filozoficzny

System filozoficzny jest terminem funkcjonującym w co najmniej trzech znaczeniach: # jest to próba ujęcia całości ludzkiej wiedzy dokonywana z perspektywy jakiegoś, uprzednio przyjętego aksjomatu lub (niewielkiej liczby) aksjomatów (np. system Hegla) - w tym znaczeniu system filozofizny utożsamiany jest z filozoficzną syntezą; # jest to poszukiwanie, dla uprzednio wyróżnionych problemów (np. prawdy, poznania, rzeczywistości), rozwiązania i uzasadnienia w oparciu o materiał historyczny i własne przemyślenia autora; (np. system Rickerta), które później systematyzowane są pod postacią wybranych (bardzo rzadko wszystkich) dyscyplin filozoficznych (np. teorii poznania, ontologii, etyki, estetyki); # ogół poglądów jakiegoś filozofa bywa nieraz określany systemem filozoficznym. Wyróżnia się dwie, wzajemnie się wykluczające, odmiany systemów: system zamknięty i system otwarty. # system zamknięty to taki, który zamknięty jest, poprzez swoją konstrukcję, na dalsze uzupełnienia (np. Hegel) – pretenduje do miana absolutnego wyjaśnienia rzeczywistości; # system otwarty to taki, który oparty jest na idei kumulatywnego wzrostu wiedzy naukowej zgodnie z którą systemy mogą być uzupełniane ze względu na osiągnięcia w ramach poszczególnych dziedzin nauki np. Herman Cohen; Dla pierwszych dwóch znaczeń w obu przypadkach istotę myślenia systemowego przedstawić można w postaci następujących ośmiu tez wraz z ich rozwinięciami. #Prawdziwą postacią istnienia prawdy może być tylko naukowy system (Hegel). #Myślenie systemowe obecne jest w filozofii od samego jej początku. ##Myślenie systemowe jest specyficzne dla filozofowania. #System pojęć i sądów jest to całość, którą określa się mianem systemu filozoficznego. #Systemowe pojmowanie rzeczywistości jako jej ujęcie całościowe znaczy, że to, co indywidualne i przypadkowe, wyjaśniane jest przez to, co ogólne i konieczne. ##Systemowi nadaje charakter całości to, że wyraża naczelną intuicję swojego autora. ##Naczelna intuicja filozoficzna ujęta jest w formie jedynego aksjomatu, który jako twierdzenie niewymagające uzasadnienia, jest sam z siebie oczywisty. ###Konsekwencje płynące z przyjęcia takiego aksjomatu są dwojakie: aksjomat umożliwia minimalną liczbę założeń i praktycznie nieograniczoną zawartość informatywną jaką otrzymać można drogą jego akceptacji. ####Powstały na bazie takiego aksjomatu system nosi miano jakiegoś „-izmu”. ####Powstały na bazie takiego aksjomatu system jest niedowodliwy, nie jest to jednak cecha go deprecjonująca. ####Powstały na bazie takiego aksjomatu system nie jest systemem filozoficznym, gdy nie daje gwarancji praktycznie nieograniczonej zawartości informatywnej jaką otrzymać można drogą jego akceptacji. ##Podstawową dyrektywę metodologiczną wyrażonej w systemie wizji filozoficznej przedstawić można tak: System to sposób, za pomocą którego myśl produkuje następną myśl. ##System to zwrot w dziedzinie myśli dokonujący się zgodnie z zasadą: Nie mieć poprzedników. #Z systemowym charakterem filozofii nierozerwalnie związane jest pojęcie racjonalizacji, czyli wyjaśniania drogą odwołania się do aktualnie obowiązujących kategorii poznania teoretycznego, która zakłada określony system pojęć i reguł ich akceptacji (logiczności). #System jest prawdą w swoich własnych granicach, falsyfikując tym samym inne systemy myślowe. ##System filozoficzny jest zamknięty w granicach, które wyznaczane są przez przedmiotowe, podmiotowe i metodologiczne warunki prawomocności poznania teoretycznego. ##W ramach systemu można formułować określoną ilość sądów wzajemnie koherentnych i zarazem adekwatnych wobec rzeczywistości jawiącej się jako przedmiot poznania teoretycznego. ###Ilość problematyzacji rzeczywistości jakie dokonują się w ramach systemu jest ograniczona. ###Każdy system jest systemem zamkniętym i każda prawda, jako sformułowana w ramach systemu, jest prawdą zamkniętą. ###Nadrzędnym celem systemu jest trwanie w niezmienionej postaci drogą wykrycia w danej sytuacji problemowej tych kategorii, które mogą funkcjonować niezależnie od pytań cząstkowych i ponadczasowo. ###Tzw. systemy otwarte - zakładające niemożliwość stworzenia przez jedną osobę systemu, ze względu na rozległość wiedzy i dokonujący się w niej postęp, oparte są na idei kumulatywnego wzrostu wiedzy naukowej (w sensie niefilozoficznej), zgodnie z którą systemy mogą być uzupełniane ze względu na osiągnięcia w ramach poszczególnych dziedzin nauki - są jedynie niedokończonymi systemami zamkniętymi. Dzieje się tak ponieważ zmiana warunków prawomocności poznania teoretycznego, której one nie uwzględniają, jest tożsama z ujmowaniem rzeczywistości w innym systemie. ###Potwierdzeniem zamkniętości systemów filozoficznych są ich losy, po osiągnięciu określonego poziomu rozwoju, czyli po dokonaniu wyjaśnienia aktualnej im rzeczywistości, wraz ze zmianą rzeczywistości tracą swoją moc eksplanacyjną. #Konsekwencją tego wszystkiego jest wielość systemów i wielość prawd, które są prawdami o każdorazowo aktualnej rzeczywistości. ##Prawda filozoficzna jako prawda systemowa jest zawsze prawdą wobec rzeczywistości będącej przedmiotem namysłu i pojęciowego ujęcia. #System współczesny jest systemem absolutnym jeśli jest on w swej racjonalności nieprzekraczalny - czyli jeśli nie sposób w danej chwili wskazać w nim na istotne sprzeczności lub wskazać taką myśl, która adekwatniej wyjaśni aktualną rzeczywistość. ##Całościowe ujęcie rzeczywistości ogranicza się na ogół do ujęcia tylko pewnych, najbardziej w danym momencie istotnych, form istnienia - nauki, dziejów, życia społecznego, bytu w ogólności. ###System filozoficzny jest konstrukcją idącą dedukcyjnie we wszelkich możliwych kierunkach interpretacji: epistemologicznej, ontologicznej, etycznej, estetycznej, aksjologicznej, itp. ##Systemowe uprawianie filozofii nie wyklucza różnych literackich form wyrażania myśli, jak również jasnego lub niejasnego ich formułowania. Przeciwieństwem tak opisanego sposobu filozofowania jest filozofia analityczna. Analityczna i systemowa forma filozofowania są niewspółmierne w sensie wzajemnej nieredukowalności i nieprzekładalności. Są one niewspółmierne w dwóch dziedzinach: a) ontologii, która dla filozofów analitycznych jest dziedziną analizy (formalnologicznej bądź nieformalnologicznej) najogólniejszych pojęć wiążących się z pojęciem bytu, zaś filozofowie nieanalityczni skłonni są raczej utrzymywać, że badają sam byt, b) języka - mimo tego, że obydwie formy filozofowania posługują się pojęciem analizy, to dla filozofów analitycznych, najogólniej rzecz biorąc, znaczy ona tyle co przekład jednych wyrażeń na drugie za pomocą ściśle określonych metod rodem z logiki, zaś dla filozofów nieanalitycznych rozkład jakiegoś pojęcia na pojęcia mniej ogólne, przebiegający w niezawsze jasno wyartykułowany, a przez to podlegający intersubiektywnej kontroli, sposób. Analiza nie jest tu ani uzależniona ani obiektywnie powiązana z językiem - najczęściej oparta jest na indywidualnym i osobowym doświadczeniu. : Te dwie dziedziny niewspółmierności pociągają za sobą co najmniej takie płaszczyzny niewspółmierności: a) zadania stawiane filozofii, b) formę ujmowania zagadnień filozofii, c) standardy jasności, d) stosunek do nieklasycznych koncepcji prawdy. Zadania stawiane filozofii w ramach ujęcia systemowego zawsze są maksymalistyczne. Celem filozofowania jest stworzenie, przez jednego autora, systemu, który odnosił się będzie do wszelkich, najbardziej znaczących w danym momencie historycznym form istnienia. Przeciwstawnym względem niego jest ujęcie analityczne postulujące minimalistyczny punkt wyjścia i rozwiązywanie drobnych problemów przez poszczególnych filozofów. Pozostaje z tym w ścisłym związku forma ujmowania zagadnień filozofii. Z jednej strony będzie nią system, który niekiedy przybiera postać syntezy, z drugiej zaś analiza badany problem ujmująca z perspektywy tworzących go podproblemów. Filozofowie poprzednich stuleci, pomimo tego, że zwracali uwagę na wyjątkową rolę języka w filozofii, filozofowali w taki sam sposób jak ci, którzy nie wyrażali żadnego zainteresowania językiem. Standardy jasności nigdzie nie były jasno precyzowane. Wraz z pojawieniem się ruchu analitycznego sytuacja ulega radykalnej zmianie. Wyraźnie wyartykułowane standardy jasności stają się niezbywalnym elementem działalności filozoficznej. Po ukazaniu się niemieckiego przekładu rozprawy Alfreda Tarskiego Pojęcie prawdy w językach nauk dedukcyjnych (1935) w ramach ujęcia analitycznego jedyną koncepcją prawdy jest koncepcja klasyczna, zaś w ujęciu systemowym odnaleźć można wszystkie koncepcje prawdy.

Literatura

- Józef Bańka; Filozofia - system czy hermeneutyka? [w] Roman Kozłowski, Piotr W. Juhacz [red]; Przeszłość i przyszłość filozofii, Uniwersytet Im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii, Pisma Filozoficzne - Tom LXI, Poznań 1999
- Georg W. F. Hegel, Fenomenologia ducha, BKF, Warszawa 1963
- Andrzej Zachariasz, Filozofia. Jej istota i funkcje, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1994 kategoria:Filozofia

Relacja

Relacją n-członową nazywamy dowolny podzbiór iloczynu kartezjańskiego n zbiorów. Ituicyjnie, relacja oznacza związek pomiędzy elementami zbiorów. Jeżeli relację oznaczymy przez

\varrho

, to:

\varrho \subset X_\times X_\times ...\times X_

W szczególności wyróżniamy relację dwuczłonową (binarną), to jest będącą podzbiorem iloczynu kartezjańskiego dwóch zbiorów X i Y:

\varrho \subset X\times Y

Relacja dwuczłonowa jest więc zbiorem par uporządkowanych postaci (x, y) takich, że x jest elementem zbioru X, a y elementem zbioru Y. Jeżeli

(x, y) \in \varrho

, wówczas piszemy

x \varrho y

(x jest w relacji z y). Jeżeli X = Y, to mówimy o relacji w zbiorze X. Wyróżniamy ponadto relację pustą równą zbiorowi pustemu oraz relację pełną, gdy

\varrho = X_\times X_\times ...\times X_

. Podzbiór wszystkich tych elementów X, które występują jako poprzedniki w parach należących do pewnej relacji bywa nazywany dziedziną tej relacji. Relacją (dwuczłonowa, binarna) to w logice i semantyce stan zależności występujący między dwoma zdarzeniami, faktami lub dowolnymi elementami zdania. Inaczej – relacja to zależność pomiędzy czymś a czymś. Podstawowe relacje logiczne to: wynikanie, równoważność, negacja, alternatywa, koniunkcja.

Przykłady relacji

Językiem relacji można opisywać wiele zjawisk życia codziennego. Na przykład:
- W danej społeczności wprowadźmy zależność Z między jej członkami tak: (x, y) są w relacji Z ⇔ x i y posiadają samochód tej samej marki. Relacja Z jest oczywiście zwrotna (xZx: osoba x ma samochód tej samej marki, co osoba x) oraz symetryczna (xZy⇔yZx: jeśli x ma samochód tej samej marki co y, to y ma samochód tej samej marki co x).
Relacja ta pozwala wyróżnić w społeczności podzbiory (grupy osób) – posiadaczy Roverów, Warszaw, Syren, itp. Podzbiory te nie muszą być rozłączne: może ta sama osoba posiadać kilka samochodów różnych marek, i wówczas należy do odpowiednich kilku grup. Pozostaje ona wówczas w relacji Z z osobami, które mogą nie być w relacji Z (relacja nie jest przechodnia).
Jeśliby jednak żaden członek społeczności nie posiadał samochodów różnych marek, to relacja Z byłaby przechodnia, i wobec tego byłaby relacją równoważności. Wówczas relacja ta dzieliłaby społeczność na rozłączne zbiory posiadaczy samochodów poszczególnych marek.
- Relacja w zbiorze liczb naturalnych N: rozważmy zbiór R wszystkich par (x, y) liczb naturalnych takich, że y = k·x dla dowolnej liczby naturalnej k. Relacja ta jest po prostu relacją podzielności: (x, y) jest elementem tej relacji tylko wtedy, gdy liczba x dzieli liczbę y. Zatem: (2, 4) jest elementem tej relacji, a (2, 5) – nie.

Specjalne rodzaje relacji

- funkcja matematyczna
- częściowy porządek
- dobry porządek
- porządek liniowy
- praporządek
- relacja przechodnia
- relacja symetryczna
- relacja antysymetryczna
- relacja równoważności
- relacja zwrotna
- relacja dobrze ufundowana
- relacja słabo konfluentna
- relacja silnie konfluentna.
- relacja spójna
- relacja sprzężenia

Zobacz też

- przegląd zagadnień z zakresu matematyki
- ja:二項関係

Tadeusz Tomaszewski (psycholog)

Tadeusz Tomaszewski (ur. 1911r., zm. 18 marca 2000r.), jeden z najsłynniejszych polskich psychologów, twórca teorii czynności, nauczyciel psychologii. Urodził się we Lwowie, studiował na Uniwersytecie im. Jana Kazimierza polonistykę i psychologię pod kierunkiem Mieczysława Kreutza. Ukończył studia w 1934 roku pracą Geneza ocen niedorzeczności. Był asystentem Kerutza w katedrze psychologii. Doktoryzował się w 1938 r. na podstawie rozprawy Metody badań dyspozycji złożonych. W latach 1938/39 odbywał staż w Paryżu u Henri Pierona i Henri Wallona. W latach 1939/41 pracował w katedrze psychologii na Uniwersytecie Lwowskim. Od 1945 roku był zastępcą profesora na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UMCS w Lublinie. W 1947 r. habilitował się na podstawie rozprawy Rodzaje i motywy reakcji negatywnych. W 1949 r. otrzymał profesurę na UMCS. W latach 1950-1968 był kierownikiem Katedry Psychologii Ogólnej Wydziału Humanistycznego UW, a od 1968 do 1978 roku - dyrektorem Instytutu Psychologii na Wydziale Psychologii i Pedagogiki. Zmarł w wieku 89 lat. Został pochowany 24 marca 2000 na Cmentarzu Ewangelicko Reformowanym. Był wiceprzewodniczącym Komitetu Nauk Pedagogicznych i Psychologicznych PAN oraz przewodniczącym w latach 1972-1981 Komitetu Nauk Psychologicznych PAN, w latach 1963-1980 - wiceprzewodniczącym Międzynarodowej Unii Psychologii Naukowej, a także członkiem Komitetu Wykonawczego Międzynarodowego Komitetu Psychologii Stosowanej. Został wybrany honorowym przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Ważniejsze prace:

- redakcja naukowa podręcznika Psychologia.
- Wstęp do Psychologii 1963
- Psychologia jako nauka o człowieku (z J. Reykowskim i T. Maruszewskim)
- Problemy i kierunki współczesnej psychologii 1968
- Główne idee współczesnej psychologii 1984 Kategoria:Polscy psycholodzy

Dziedzina

W matematyce, dziedzina funkcji to zbiór wszystkich możliwych argumentów funkcji. Ogólniej, dziedzina relacji (dwuczłonowej) to zbiór wszystkich poprzedników par należących do danej relacji. Często, podając wzór funkcji rzeczywistej (lub zespolonej), przyjmujemy, że dziedziną jest największy (w sensie inkluzji) podzbiór zbioru liczb rzeczywistych, dla którego wzór funkcji ma sens. Ściślej jest to dziedzina naturalna. Zobacz też dziedzina całkowitości. Kategoria:Funkcje matematyczne

Pojęcie pierwotne

Pojęcie pierwotne - obiekt w teorii sformalizowanej, o którym mówi ona w swych aksjomatach, konstruując wypowiedzi (twierdzenia) zgodnie z przyjętymi w tej teorii regułami wnioskowania. Pojęcia pierwotnego nie definiuje się. Zwykle konieczne i używane jest jednak przedstawienie znaczenia takiego pojecia. Przykłady: w klasycznej płaskiej geometrii euklidesowej pojęciami pierwotnymi są punkty i proste. W teorii mnogości pojęciem pierwotnym jest pojęcie zbioru, które "określa się" (a właściwie tylko ułatwia uzyskanie pewnej intuicji na jego temat) przez podanie przykładów, takich jak "zbiór liczb naturalnych większych od trzech" czy "zbiór ludzi o nazwisku Kowalski". Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu matematyki Kategoria:Matematyka Kategoria:Logika

Podsystem

Podsystem - fragment systemu zdolny do realizacji określonej funkcji bądź zestawu funkcji (definicja zaproponowana przez M.Macutkiewicza) Kategoria:Cybernetyka

Morfogeneza

Morfogeneza - jest to przekształcanie się komórek embrionalnych, tworzenie tkanek, organów, układów. Kategoria:Embriologia

Nigeeria

Nigeeria Liitvabariik
inglise Federal Republic of Nigeria
hausa Jamhuriyar Tarayyar Nijeriya

	100px
Nigeeria lipp	Nigeeria vapp

Pilt:LocationNigeria.png

inglise ja hausa

valitsusjuht on president

Pindala

923 768 km²

Rahvaarv (2003)
Rahvastiku tihedus

133 881 703
144,9 in/km²

naira (NGN)

maailmaaeg +1

Arise Oh Compatriots,
Nigeria's Call Obey

Üladomeen

.ng

Maakood

234

Nigeeria on riik Lääne-Aafrikas. Ta piirneb Benini, Nigeri, Tšaadi ja Kameruniga. ms:Nigeria zh-min-nan:Nigeria ko:나이지리아 ja:ナイジェリア simple:Nigeria

alojamientos en edimburgo diety hotels edinburgh uk wakacje NLP

:: RELATED NEWS ::

Rune grammofon
Rune Grammofon is a Norwegian record label founded in 1998 by Rune Kristoffersen. Rune Grammofon's reputation for lovingly issued electronic, jazz, and improv music has grown over the years with its artists being featured h

Deutsche Presse Agentur
Deutsche Presse Agentur (German Press Agency) is a news agency founded in 1949 in Germany. Based in Hamburg, it has grown to be a major worldwide operation serving print media, radio, television, online, mobile phones and national news agencies. News is available in German, English, Spanish and Arabic. Today the dpa is the fourth largest news agency in the world , behind the

Canton 10
West Bosnia Canton is the tenth canton of the Federation of Bosnia and Herzegovina, located in the western part of Bosnia. The capital is in Livno. Livno The area of the can

Smectic
Liquid crystals are substances that exhibit a phase of matter that has properties between those of a conventional liquid, and those of a solid crystal. For instance, a liquid crystal (LC) may flow like a liquid, but have the molecules in the liquid arranged and oriented in a crystal-like way. There are many different types of LC phase, w

System

Cechy systemu

Organizacja systemu

Struktura systemu

Ogólna teoria systemów

Zobacz też:

Język grecki

Linki zewnętrzne

Prawo

Definicje prawa

Gałęzie prawa

Podział ze względu na metodę regulacji

Podział ze względu na przedmiot regulacji

Źródła prawa

Źródła polskiego prawa

Interpretacja tekstu prawnego

Nauki o prawie

Ogólne nauki o prawie

Szczegółowe nauki o prawie

Prawo w płaszczyźnie realnej

Postaci zasłużone dla nauki prawa

Zobacz też

Linki

Nauki społeczne

System informatyczny

Złożoność systemów informatycznych

Wytwarzanie systemów informatycznych

Informatyka

Programowanie

Przetwarzanie informacji

Sprzęt

Oprogramowanie

Internet

Metainformacje

Zobacz też

Psychologia systemowa

Cechy zdrowego systemu rodzinnego

Logika

Logika filozoficzna

Logika matematyczna

Zobacz też

Linki zewnętrzne

System liczbowy

Najważniejsze systemy liczbowe

Linki zewnętrzne

Dwójkowy system liczbowy

Obliczanie wartości dziesiętnej liczby zapisanej w systemie dwójkowym

Zobacz też

Układ SI

Zobacz też

Zobacz w sieci

Jednostka miary

Zobacz też

Anatomia

Podział główny

Inne podziały

Zobacz też

System (geologia)

Geologia

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Astronomia

Działy astronomii

Metody obserwacyjne

Znani astronomowie

Zobacz też

Linki zewnętrzne

System filozoficzny

Literatura

Relacja

Przykłady relacji

Specjalne rodzaje relacji

Zobacz też

Tadeusz Tomaszewski (psycholog)

Ważniejsze prace:

Dziedzina

Pojęcie pierwotne

Podsystem

Morfogeneza

Nigeeria