Włócznia - ogólna nazwa długiej prostej broni drzewcowej.
Polska nazwa tego rodzaju broni wywodzi się od zwyczaju troczenia jej do łęku siodła końskiego w taki sposób, że zwisając w dół często powłóczyła po ziemi.
W zależności od ciężaru, rozmiarów, kształtu i rodzaju ostrego zakończenia (grotu), włócznia mogła służyć do miotania na odległość (broń rzutna) lub do walki wręcz.
W związku z uniwersalnością i powszechnością tego rodzaju broni trudno jest jednoznacznie ustalić jego genealogię. Włócznia jest bez wątpienia jednym z najstarszych (obok maczugi i łuku) rodzajów broni jakim się posługiwano, zarówno broni myśliwskiej, jak i wojennej. Włócznie spotykamy niemal we wszystkich armiach świata, od zarania dziejów, aż po czasy nowożytne.
W związku z tą powszechnością i rozmaitością trudno jest również dokonać jej klasyfikacji. Przyjmując jako kryteria czas i miejsce pojawiania się różnych, konstrukcyjnie określonych form włóczni, można utworzyć klasyfikację następującą:
- włócznia jako broń prymitywna (ludy pierwotne i oddziały chłopskie)
- grot kościany, rogowy lub kamienny, grot sporządzony z narzędzi gospodarskich, czasami brak wyodrębnionego grotu (zaostrzone drzewce),
- przykłady: dzida, kosa bojowa, oszczep, szydło (broń), widły bojowe - włócznia jako broń armii starożytnych
- włóczniami posługiwały się armie różnych wojsk, m.in. chińskie, greckie, macedońskie, rzymskie, starogermańskie
- groty metalowe (żeleźca), o różnych kształtach, drzewca wzmacniane na różne sposoby
- przykłady: dziryt, hasta, pilum, sarissa, trójząb - włócznia jako broń armii średniowiecznych i nowożytnych
- groty rozwinięte, o silnie zróżnicowanych konstrukcjach, często drzewca były dodatkowo zaopatrzone w proporce lub pompony
- przykłady: glewia, guan dao, halabarda, kopia (broń), lanca, naginata, pika, qiang, rohatyna, spisa, yari
Logicznym kryterium podziału wydaje się być ciężar i rozmiar włóczni. W oparciu o nie możemy wyróżnić:
- lekkie włócznie piechoty i myśliwskie - ciężkie włócznie jazdy(kawaleryjskie), np.: kopia.
Nie jest to jednak ścisły podział, jako że piechotę wyposażano czasami w długie i ciężkie włócznie, np. sarissa osiągała długość ponad 6m, natomiast kawalerzyści chętnie posługiwali się również poręcznymi małymi włóczniami, np. lancami, spisami.
Ze względu na ogromne znaczenie, jakie broń ta odgrywała we wczesnych okresach rozwoju sztuki wojennej, pełniła ona również ważną rolę symboliczną w wierzeniach i obrzędowości wielu kultur.
Przykłady:
- niebiańska włócznia demiurgów (z mitologii japońskiej)
- Włócznia Świętego Jerzego - Włócznia Świętego Maurycego - Włócznia Przeznaczenia - włócznie zamieszczane na pieczęciach władców, herbach, na flagach i w godłach państwowych itd.
W różnego rodzaju włócznie wyposażano szczególnie formacje piesze, ze względu na skuteczność użycia tego rodzaju broni w walce przeciwko konnicy.
Stopniowy spadek znaczenia włóczni jako odmiany broni białej rozpoczął się wraz wprowadzeniem i rozwojem broni palnej oraz przezbrajaniem w nią oddziałów pieszych. Niemniej różne rodzaje włóczni utrzymały dość długo swoje znaczenie bojowe (np. kosynierzy, lance ułańskie, naginata - broń kobiet samurajskich i mnichów japońskich), bądź chociażby symboliczne (wyposażenie straży pałacowych, oznaka godności oficerskiej - halabarda, partyzana, szponton. Halabarda do dziś pozostaje uzbrojeniem gwardii papieskiej).
Spośród współczesnych dyscyplin sportowych, w których włócznia odgrywa rolę broni sportowej, można wymienić sztuki i sporty walkinaginata-do i so-jutsu.
kategoria:broń białaja:槍
Hasta - jeden z rodzajów włóczni używanych przez legionistów rzymskich. Składała się z długiego (ok. 2,5 - 3,5 m) drzewca i szerokiego grotu o kształcie liściastym, wykonywanego najczęściej z ołowiu. U dołu zakończona była stopką z brązu, która umożliwiała wbicie włóczni w ziemię bez szkody dla drewnianych części. To zakończenie mogło również służyć jako zapasowe ostrze, gdyby grot uległ zniszczeniu. Drzewce były wykonane najczęściej z młodego drzewa jesionu lub orzecha, które odznaczało się zarówno giętkością, jak i wytrzymałością.
W legionie republikańskim hasty używali żołnierze trzeciej linii manipułów – triarii oraz ciężkozbrojna jazda. Piechota posługiwała się nimi jedną ręką, natomiast jazda oburącz. Używana była zarówno w okresie republiki, jak i cesarstwa.
kategoria:broń biała
Pilum
Pilum (łac.oszczep, l.mn. pila) to broń biała - oszczep najprawdopodobniej pochodzenia etruskiego lub samnickiego, udoskonalony i używany przez Rzymian w całym okresie istnienia państwa Rzymskiego. Pilum było bronią specyficzną, w dużym stopniu decydującą o sukcesach rzymskich legionów.
Na wyposażeniu przeciętnego legionisty były z reguły dwa pila: większe - pilum eminus i mniejsze - pilum comminus.
Długość pilum większego wynosiła ok. 2,1 m, z czego ok. 70 cm przypadało na żeleźce, a reszta na drzewce. Niewielkie ostrze osadzone na długiej szyjce miało kształt stożka lub piramidki, a czasem haka (pilum hamatum). Wyjątkowość pilum tkwiła w sposobie łączenia części metalowej i drewnianej. Żeleźce mocowano za pomocą tulei lub wbijanego sztyftu, który podczas uderzenia pękał, uniemożliwiając powtórne użycie pilum przez wroga. Ponadto po trafieniu w cel (np. w tarczę), długa szyjka oszczepu łatwo się wyginała lub łamała, krępując ruchy lub zmuszając wroga do odrzucenia tarczy. Ostrze w kształcie piramidki, czasem z zadziorami, utrudniało oderwanie pilum po trafieniu. Skuteczny zasięg rzutu pilum wynosił ok. 20-30 m, dzięki dodatkowemu balastowi z ołowiu lub lanego brązu, który znacznie zwiększał zasięg i głębokość penetracji.
Pilum mniejsze nie przekraczało 2 m długości i ciężaru 1,5 kg, a zatem jego zasięg był nieco większy przez co podczas bitwy było ono najpierw wyrzucane przez żołnierza.
Na początku legioniści pierwszej (hastati) i drugiej (principes) linii manipułów w legionie byli wyposażeni w wymienione dwa rodzaje pilum: lekkie i ciężkie. Po reformie Mariusza ujednoliconą wersję pilum posiadali wszyscy legioniści, ale w dalszym ciągu w dwóch egzemplarzach.
Pila były używane także w bitwach morskich i w starciach ze słoniami.
Kategoria:Broń białaKategoria:Starożytny Rzym
Sarissa
Sarissa – długa włóczniapiechoty doby hellenistycznej stanowiąca podstawę do tworzenia falangi typu macedońskiego. Jej długość wahała się od 5 do nawet 7 metrów (według różnych źródeł). Sarissy bojowe były krótsze od ćwiczebnych. Ostrze sarissy wykonywano z lanego żelaza, było długie na ok. 50 cm. Na drugim końcu drzewca znajdowała się ostra stopka służąca do wbijania tej włóczni w ziemię. Stopka mogła zostać również wykorzystana jako zastępcze ostrze w przypadku złamania drzewca. Ciężar sarissy wynosił około 8-10 kg, musiała być więc noszona w obu rękach i, oprócz niewielkich mieczy i tarczy, stanowiła jedyne uzbrojenie falangitów. Podczas walki pierwsze 4 lub 5 szeregów falangi wysuwało swoje sarissy ku przodowi, tworząc tym samym zaporę z ostrzy. Pozostałe szeregi trzymały je pod kątem 45 do 90 stopni. Sarissa była bronią stworzoną specjalnie do walki w szyku zwartym, falangici nie nadawali się do walki w luźnym szyku.
W średniowieczu w Europie pojawiła się broń bardzo podobna do sarissy – pika.
Glewia (łac.glavea, glavia) – broń drzewcowa, zaopatrzona w grot w postaci szerokiego jednosiecznego noża, osadzony na drzewcu o długości 2-2,5 m. Późniejsze glewie posiadały jeden lub dwa kolce na grzbiecie noża, co upodabniało je do gizarmy. Glewia pojawiła się w XIV wieku, powszechnie używana była w XIV-XVI wieku (głownie w Zachodniej Europie) jako broń piechoty. Od XVI wieku służyła jako broń paradna na wyposażeniu straży pałacowych.
Kategoria:Broń biała
Halabarda
.]]Halabarda to dwuręczna broń drzewcowa, która zdobyła popularność między wiekiem XIV a wiekiem XV. Na 2,5-metrowym drzewcu zasadzone było ostrze rozchodzące się na trzy strony: na siekierę, szpikulec sterczący pośrodku, mogący służyć zarówno do cięcia jak i kłucia, oraz na hak umożliwiający żołnierzowi zrzucenie za jego pomocą kawalerzysty z konia. Dzięki swej prostej budowie, wysokiej skuteczności i niskiemu kosztowi produkcji była bardzo popularna i szeroko dostępna. Używano jej głównie, aby pokonać pikinierów, albo rycerzy walczących mieczem, gdyż długość tej broni zapewniała halabardnikom dużą przewagę.
Halabarda była podstawową bronią wczesnej armii szwajcarskiej od XIII wieku, następnie rozprzestrzeniła się także na inne kraje, w dużym stopniu ze szwajcarskimi wojskami zaciężnymi.
Pomimo nieprzydatności bojowej, halabardy są wciąż obecne, chociaż jedynie jako broń reprezentacyjna (np. Gwardia Szwajcarska).
Zobacz też: Halabarda (herb szlachecki)kategoria:broń białaja:ハルバード
right
Naginata (なぎなた/長刀/薙刀) jest to japońskabroń drzewcowa używana w sztuce walki naginata-do. Naginata tradycyjna składa się z drzewca o długości ok. 180 cm oraz elastycznie zamocowanego na nim żeleźca o długości ok. 40 cm i kształcie zbliżonym do ostrza japońskiego miecza - katany bądź tachi, dzięki czemu mogła służyć zarówno do kłucia jak i cięcia. Długość drzewca podana powyżej jest jedynie uśrednioną długością, bowiem przez wieki używania wahała się od 60 cm do około 3 metrów. Podobnie jest z żeleźcem - jego długość wahała się od 15 cm do około 60 cm, różne były także szerokości ostrza i stopień zakrzywienia.
Naginata używana była początkowo w roli broni podstawowej uboższego samuraja i tych, którzy pretendowali do takiego tytułu. Wykształciła się wtedy sztuka używania naginaty (naginata-do), która opierała się na wykorzystaniu elastyczności zamocowania żeleźca. Około roku 1400 n.e. jej użycie zdegradowano do roli włóczni używanej w szeregach piechoty (użycie podobne do falangi macedońskiej). W czasach szogunatu walki naginatą uczono kobiet z rodów samurajskich.
Aktualnie używa się do ćwiczeń naginaty bambusowej z żeleźcem drewnianym.
Zobacz też
- Nagamaki, daisho, katana, kogai, koganata, tachi, tanto, wakizashi.
Linki zewnętrzne
- http://www.ny-naginata.org/naginata/
- http://www.naginata.org/
Kategoria:Broń białaKategoria:Japoniaja:薙刀術
Pika
Pika to dawna broń drzewcowapiechoty, używana przede wszystkim przeciwko kawalerii. Były one bardzo długie i osiągały nawet do sześciu metrów długości.
Drzewce zakończone było na samym szczycie metalowym grotem, co zwiększało skuteczność w boju. Pikinierzy, których główną broń stanowiła pika, byli również uzbrojeni w krótkie miecze ze względu na niewielką przydatność piki w bezpośrednim starciu.
Podczas bitwy oddziały pikinierów były na ogół zgrupowane w zwarte oddziały, co zapewniało większą efektywność działania. Po wynalezieniu muszkietu pikinierzy stali się osłoną dla formacji wyposażonej w tą broń. Piki były w powszechnym użytku od czasów średniowiecza aż do XVII wieku.
W XVII wieku wzrost zasiegu oraz skuteczności ognia prowadzonego z muszkietów z zamkiem skałkowym i armat wraz z wprowadzeniem na wyposażenie piechoty bagnetów spowodowały, że piki stały się mało użyteczne i w XVIII wieku znikneły z pól bitew.
kategoria:broń białaja:パイク
Piechota
Piechota (lub infanteria) - wojsko walczące pieszo. Dawniej przemieszczało się pieszo, dzisiaj wykorzystuje inne środki transportu. Znane i wykorzystywane od starożytności do czasów współczesnych jako jeden z podstawowych składników armii. Piechota zawsze walczyła w najbliższej odległości wroga.
Starożytność (do V wieku n.e.)
- W starożytności piechota stanowiła główny typ wojsk u ludów osiadłych, u ludów koczowniczych była to jazda. Z reguły jazda była formacją elitarną, gdyż wyposażenie i utrzymanie konia było bardzo kosztowne. Taktyka przyjmowana przez starożytne cywilizacje takie jak Egipcjanie czy Asyryjczycy, zakładała wykorzystanie słabo zorganizowanych mas biedniejszej i gorzej uzbrojonej (najczęściej we włócznie) piechoty ciężkozbrojnej jako punkt wyjścia dla uderzenia arystokratycznej jazdy i wozów bojowych (rydwanów). Formacjami pomocniczymi były oddziały lekkozbrojne uzbrojone w broń miotającą, działające przed zasadniczym starciem.
- W armiach Azjatyckich (Chińskikch i Hinduskich) piechota również była najliczniejszym elementem armii, jednak za podstawowe uzbrojenie służył jej łuk. W Indiach konnica została wprowadzona dopiero w V w. p.n.e.
- W Starożytnej Grecji, ze względu na warunki niesprzyjające hodowli koni, ciężkozbrojni hoplici walczący w zwartej falandze byli podstawą armii wszystkich polis. W IV w. p.n.e. pojawiła się piechota półciężka, tzw. peltaści, która szybko zyskała na znaczeniu.
- Reformy wojskowe Filipa II, króla Macedonii, w pierwszej połowie IV w. p.n.e. dały początek nowej formacji piechoty: falandze macedońskiej. Walczący w niej pedzetajrowie i hypaspiści, uzbrojeni w długie sarissy przez ponad 100 lat byli niepokonani.
- Formacją piechoty, która położyła kres stosowaniu falangi, stała się narzędziem podboju całego basenu Morza Śródziemnego i panowała niepodzielnie na polach bitew przez ponad 500 lat był rzymski legion. W skład legionu wchodzili legioniści, z początku dzieleni na kilka typów (Velites, Hastati, Principes, Triarii), później jednakowi pod względem uzbrojenia. W skład legionu wchodził również kontyngent jazdy, jednak pełnił on z reguły funkcje osłonowe dla zmasowanego natarcia piechoty. Legion zniknął całkowicie w V wieku.
- Rola piechoty stopniowo malała na rzecz jazdy już od III wieku n.e. Było to jedną z przyczyn upadku Cesarstwa Rzymskiego.
Rodzaje piechoty starożytnej:
Hoplici, Peltaści, Pedzetairoi, Sarissoforoi, Legioniści (Hastati, Principes, Triarii).
Średniowiecze (VI-XIV wiek)
- Średniowiecze było czasem dominacji jazdy na polu bitwy. Piechota przez długi czas stanowiła jedynie formację pomocniczą, słabo uzbrojoną i zorganizowaną.
- Już we wczesnym średniowieczu jazda była fomacją dominującą w prawie wszystkich armiach barbarzyńskich. Wyjątek stanowiła armia Franków, którzy używali piechoty uzbrojonej w topory, oszczepy i miecze, atakującej najczęściej bezładnymi masami.
- Armie opierające się na pospolitym ruszeniu feudalnym nie były w stanie stworzyć poziom organizacji i dyscypliny na podobieństwo armii starożytnych. Jedynym państwem, które w dobie średniowiecza było zdolne utrzymywać dobrze zorganizowane armie, było Cesarstwo Bizantyjskie. Bizantyjczycy posługiwali się zarówno piechotą ciężkozbrojną (scutati), jak i lekkozbrojną (której większość stanowili łucznicy). Jednak nawet w armii bizantyjskiej piechota była formacją pomocniczą wobec jazdy.
- Dopiero w XIII, XIV i XV wieku, wyszkolona i odpowiednio uzbrojona piechota zadała jeździe klęskę pod Stirling Bridge, Courtrai, Bannockburn, Crecy, Poitiers i Azincourt. Pierwszymi oznakami zbliżającego się renesansu piechoty było wprowadzenie w Europie kuszy (pierwsze potwierdzone użycie w bitwie pod Hastings w roku 1066) oraz wynalazek halabardy.
Rodzaje piechoty średniowiecznej: Scutati
Nowożytność (XV-XIX wiek)
Od wieku XIII systematycznie wzrastało znaczenie piechoty. Wprowadzenie prochu w Europie było momentem przełomowym w całej historii wojskowości. W wieku XVI piechota uzbrojona w broń palną i piki mogła z powodzeniem powstrzymać szarżę wrogiej kawalerii.
Jazda (Kawaleria (wł.), Konnica)
Historycznie: wojsko walczące, lub poruszające się na koniach
Kawaleria w Wojsku Polskim 1920-1939
W końcu 1920 w Wojsku Polskim było 27 pułków ułanów i 3 pułki szwoleżerów. Oddziały te należały do 10 samodzielnych brygad kawalerii.
Po reorganizacji, w 1924 kawaleria w trybie pokojowym liczyła 40 pułków (w tym 27 pułków ułanów, 3 pułki szwoleżerów i 10 pułków strzelców konnych).
W 1924 powołano Korpus Ochrony Pogranicza, w skład którego wchodziły szwadrony kawalerii.
- cztery Dywizje Kawalerii (po trzy brygady dwupułkowe)
- pięć Samodzielnych Brygad Kawalerii (po trzy pułki w każdej)
- jedna Brygada Kawalerii - w organizacji (jeden pułk).
W 1926 kawaleria była zorganizowana w dwanaście brygad dwupułkowych (w czterech Dywizjach Kawalerii) pięć brygad trzypułkowych i jedną brygadę jednopułkową. W latach 1929–1930 zlikwidowano kolejno dowództwa 1 DK, 3 DK oraz 4 DK. Organizacja kawalerii przedstawiała się następująco:
- Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu
- 2 Dywizja Kawalerii (trzy brygady dwupułkowe):
- 1 Brygada Kawalerii
- 12 Brygada Kawalerii
- 13 Brygada Kawalerii
- dwanaście Samodzielnych Brygad Kawalerii (dwie brygady czteropułkowe, sześć brygad trzypułkowych i cztery brygady dwupułkowe):
- 2 Samodzielna Brygada Kawalerii
- 3 Samodzielna Brygada Kawalerii
- 5 Samodzielna Brygada Kawalerii
- 6 Samodzielna Brygada Kawalerii
- 10 Samodzielna Brygada Kawalerii
- 17 Samodzielna Brygada Kawalerii
- Brygada Kawalerii „Białystok”
- Brygada Kawalerii „Suwałki”
- Brygada Kawalerii „Baranowicze”
- Brygada Kawalerii „Poznań”
- Brygada Kawalerii „Bydgoszcz”
- Brygada Kawalerii „Równe”
Sarissa – długa włóczniapiechoty doby hellenistycznej stanowiąca podstawę do tworzenia falangi typu macedońskiego. Jej długość wahała się od 5 do nawet 7 metrów (według różnych źródeł). Sarissy bojowe były krótsze od ćwiczebnych. Ostrze sarissy wykonywano z lanego żelaza, było długie na ok. 50 cm. Na drugim końcu drzewca znajdowała się ostra stopka służąca do wbijania tej włóczni w ziemię. Stopka mogła zostać również wykorzystana jako zastępcze ostrze w przypadku złamania drzewca. Ciężar sarissy wynosił około 8-10 kg, musiała być więc noszona w obu rękach i, oprócz niewielkich mieczy i tarczy, stanowiła jedyne uzbrojenie falangitów. Podczas walki pierwsze 4 lub 5 szeregów falangi wysuwało swoje sarissy ku przodowi, tworząc tym samym zaporę z ostrzy. Pozostałe szeregi trzymały je pod kątem 45 do 90 stopni. Sarissa była bronią stworzoną specjalnie do walki w szyku zwartym, falangici nie nadawali się do walki w luźnym szyku.
W średniowieczu w Europie pojawiła się broń bardzo podobna do sarissy – pika.
Pika to dawna broń drzewcowapiechoty, używana przede wszystkim przeciwko kawalerii. Były one bardzo długie i osiągały nawet do sześciu metrów długości.
Drzewce zakończone było na samym szczycie metalowym grotem, co zwiększało skuteczność w boju. Pikinierzy, których główną broń stanowiła pika, byli również uzbrojeni w krótkie miecze ze względu na niewielką przydatność piki w bezpośrednim starciu.
Podczas bitwy oddziały pikinierów były na ogół zgrupowane w zwarte oddziały, co zapewniało większą efektywność działania. Po wynalezieniu muszkietu pikinierzy stali się osłoną dla formacji wyposażonej w tą broń. Piki były w powszechnym użytku od czasów średniowiecza aż do XVII wieku.
W XVII wieku wzrost zasiegu oraz skuteczności ognia prowadzonego z muszkietów z zamkiem skałkowym i armat wraz z wprowadzeniem na wyposażenie piechoty bagnetów spowodowały, że piki stały się mało użyteczne i w XVIII wieku znikneły z pól bitew.
kategoria:broń białaja:パイク
Włócznia Świętego Maurycego
Włócznia Świętego Maurycego - przedmiot uznawany za symbol władzy cesarzy i królów niemieckich. Miała należeć do Maurycego, chrześcijańskiego męczennika z III wieku, centuriona rzymskiej legii tebańskiej.
W grociewłóczni ma się znajdować gwóźdź z krzyża Jezusa, dlatego ma ona wartość relikwii. Z drugiej strony włócznia była również symbolem władzy nadanej od Boga, noszono ją przed cesarzem i stawiano przy jego tronie.
Był to przedmiot przekazany Bolesławowi Chrobremu przez Ottona III. Podarunek cesarski był jednak kopią, podobne kopie otrzymali w różnych okresach czasu król Węgier Stefan i książę czeski Brzetysław II. Oryginał królowie niemieccy przejęli w 926 roku od Longobardów i jest do dziś przechowywany w Wiedniu w muzeum Schatzkammer. Ostrze włóczni przechowywane od wieków w skarbcu katedry wawelskiej w Krakowie, należy do najstarszych przedmiotów związanych z historią Polski.
Zobacz też
- Włócznia PrzeznaczeniaKategoria:Historia Polski
- . Further comments should be made on the appropriate discussion page (such as the article's talk page or on a Votes for Undeletion nomination). No further edits should be made to this page.
- Adenophaedra - Amyrea - Bernardia - Discocleidion - Necepsia - Paranecepsia
The Bernardieae is a tribe of the subfa
Chiburdanidze, Maya Maia Chiburdanidze (born January 17, 1961) is a Georgianchess player. A true prodigy, she became the seventh women's world chess champion at 17—the youngest woman ever to do so. She was a key member of the USSR team that dominated the women's O
