:: wikimiki.org ::

Wojny Izraelsko-arabskie

Wojny izraelsko-arabskie

Określenie to dotyczy wszystkich konfliktów zbrojnych na Bliskim Wschodzie pomiędzy Izraelem a krajami arabskimi, które miały miejsce od powstania państwa Izrael w maju 1948 roku.

Pierwsza wojna izraelsko-arabska 1948-1949

:Artykuł główny: Pierwsza wojna izraelsko-arabska 1948-1949 Pierwsza wojna izraelsko-arabska wybuchła 14 maja 1948 roku, w dniu proklamacji niepodległości przez państwo Izrael. Na terytorium państwa żydowskiego w Palestynie wkroczyły oddziały wojsk egipskich, irackich, syryjskich i transjordańskich, libańskich. Kraje te nieuznając oenzetowskiego podziału Palestyny pragnęły zniszczyć nowo powstałe państwo żydowskie. Oficjalnym powodem ich wkroczenia była obrona cywilnej ludności arabskiej przed działalnością bojówek żydowskich. Siły izraelskie słabsze liczebnie, ale dobrze zorganizowane i wyszkolone, wyparły arabskie wojska. Palestyńscy Arabowie, pozbawieni uznawanych powszechnie przywódców, na wezwanie liderów arabskich masowo opuszczali swoje domy (około 630 tys. uchodźców). Do ucieczki skłaniały też Arabów pogłoski o terrorze żydowskich organizacji paramilitarnych. W 1949 roku podpisano porozumienia rozejmowe między walczącymi stronami. Izrael poszerzył swoje terytorium w stosunku do obszaru przyznanego przez ONZ o zachodnią Galileę, zachodni Negew i część Jerozolimy. Pod kontrolą Transjordanii pozostała Samaria i Judea z częscią Jerozolimy, a Egipt zachował pozycję w Gazie. Transjordania zaanektowała zdobyte ziemie, zmieniając nazwę kraju na Jordania.
Kampania sueska 1956 r.
:Artykuł główny: Kampania Sueska. Działania wojenne Izraela oraz Wielkiej Brytanii i Francji w 1956 roku po ogłoszeniu upaństwowienia Kanału Sueskiego przez Egipt. Namówiony przez Francję i Wielką Brytanię Izrael zaatakował Egipt i dotarł w pobliże kanału. Oba kraje europejskie wykorzystały to jako pretekst do zajęcia Kanału Sueskiego (ochrona ważnego szlaku żeglugi). Wiele krajów potępiło atak (m.in. ZSRR i USA) i zażądało utrzymania międzynarodowego charakteru kanału. Agresorzy w wyniku międzynarodowych nacisków musieli się wycofać, a do Egiptu przybyły siły ONZ. Wojna ta jest często uznawana za ostatnią wojnę w stylu kolonialnym. Izrael osiągnął w niej dokładnie to co zamierzał - wymusił odblokowanie dla jego żeglugi Cieśniny Tirańskiej, zamkniętej przez Egipt w 1955 roku.
Wojna sześciodniowa 1967
:Artykuł główny: Wojna sześciodniowa. Na przestrzeni lat 1964-1967 utrzymywało się długotrwałe napięcie na granicy izraelsko-syryjskiej i izraelsko-egipskiej. W odpowiedzi na arabski ostrzał artyleryjski i kolejne zamachy terrorystyczne, Izrael co jakiś czas decydował się na działania odwetowe. W maju 1967 roku Egipt wykorzystał odwetową akcję lotnictwa izraelskiego (Syria straciła w niej 6 samolotów) 16 maja zażądał wycofania oddziałów UNEF (około 4 tys. żołnierzy) z granicy izraelsko-egipskiej w Strefie Gazy i na półwyspie Synaj. Równocześnie Egipt przeprowadził mobilizację i koncentrację wojsk na Synaju. Egipcjanie nie czekając na odpowiedź sekretarza generalnego ONZ siłą przejęli posterunki sił pokojowych. Sekretarz generalny ONZ wyraził zgodę na rozkaz Egiptu odwołania sił ONZ (UNEF) z Synaju. Nikt nie stanął w obronie Izraela. 23 maja Egipt ogłosił zamknięcie Cieśniny Tirańskiej dla statków izraelskich. 28 maja Egipt zagroził całkowitym zamknięciem Kanału Sueskiego, gdyby jakiekolwiek państwo spróbowało interweniować w trakcie wojny egipsko-izraelskiej. 29 maja prezydent Naser zażądał od Izraela oddania portu Ejlat i innych terytoriów wzdłuż linii demarkacyjnej, czyli powrotu do stanu z 1947 roku. 30 maja roku zawiązało się porozumienie sojusznicze Egiptu i Jordanii. Armia jordańska została podporządkowana Egiptowi. Jednocześnie Irak, Kuwejt, Tunezja, Sudan, Maroko i Algieria zgodziły się skierować swoje wybrane oddziały przeciwko Izraelowi. Po stronie Zjednoczonej Republiki Arabskiej opowiedziały się: Pakistan, Indonezja, ZSRR i Chiny. W tej sytuacji, 5 czerwca 1967 roku Izrael rozpoczął działania wojenne przeciwko Egiptowi, Syrii i Jordanii. Izrael odniósł zwycięstwo zajmując ponad 60 tys. km² ziem arabskich. Pod izraelską okupacją znalazły się: syryjskie Wzgórza Golan, jordański Zachodni Brzeg Jordanu i część Jerozolimy, egipski Synaj oraz Okręg Gazy (kontrolowany przez Egipt). Pod naciskiem Rady Bezpieczeństwa ONZ zaprzestano działań wojennych. Rada Bezpieczeństwa ONZ 22 listopada 1967 roku przyjęła rezolucję 242, wzywającą Izrael do wycofania się z ziem zagarniętych w czasie ostatniej wojny.
Wojna Jom Kippur 1973
:Artykuł główny: Wojna Jom Kippur. Wojna była wynikiem ataku wojsk egipskich, jordańskich i syryjskich na Izrael w dniu żydowskiego święta Jom Kippur (dnia pojednania). Po początkowych sukcesach wojsk arabskich wynikających w dużej mierze z zaskoczenia sił izraelskich, armia Izraela po błyskawicznej mobilizacji odrzuciła Arabów poza linię zawieszenia broni z 1967 roku, a nawet przekroczyła Kanał Sueski i zagroziła Kairowi. Kontrofensywę izraelską wspierały naloty bombowe na Kair i Damaszek. Dzięki wysiłkom mediacyjnym USA i ZSRR (które notabene dostarczały stronom konfliktu ogromnych ilości broni) 25 października podpisano zawieszenie broni, a na linii frontu rozlokowały się siły pokojowe ONZ.
Wojna libańska 1982-1985
:Artykuł główny: Wojna libańska. W czerwcu 1982 roku Izrael zdecydował się na ingerencję w pogrążonym w chaosie wojny domowej Libanie. Celem operacji wojskowej była likwidacja baz i rozbicie oddziałów Organizacji Wyzwolenia Palestyny, która miała swoją główną siedzibę w Bejrucie. Podczas działań wojennych doszło do starć z wojskami syryjskimi, które okupowały część Libanu (od 1976 r. z tytułu mandatu Ligi Państw Arabskich). W starciach zniszczono 96 syryjskich samolotów i liczne wyrzutnie rakiet. 11 czerwca nastąpiło zawieszeni broni syryjsko-izraelskie w Libanie. Armia izraelska przystąpiła wówczas do oblężenia Bejrutu. Po zaciętych walkach i wyniszczającym bombardowaniu miasta, międzynarodowa mediacja polityczna ONZ oraz USA nakłoniła Palestyńczyków do ewakuacji oddziałów OWP z Libanu. Ewakuowali się do Tunezji, Algierii, Jemenu, Sudanu i Iraku. Armia izraelska wycofała się z Libanu w czerwcu 1985 roku, pozostawiając pod swoją kontrolą tzw. strefę bezpieczeństwa w południowym Libanie (pas ziemi szerokości 8-10 km przy granicy izraelsko-libańskiej), którą nadzorowały oddziały Armii Południowego Libanu. Zobacz też:
- Siły Obronne Izraela
- Historia Izraela
- konflikt izraelsko-palestyński
- intifada Izraelsko-arabskie, Wojny Kategoria:Historia Izraela ja:第三次中東戦争 th:สงครามหกวัน

Bliski Wschód
Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) - nazwa stosowana dla określenia obszaru geograficznego leżącego na styku trzech kontynentów Europy, Azji i Afryki.
Geografia
Obejmuje on państwa położone w południowo-zachodniej Azji i północno-wschodniej Afryce. Najczęściej do krajów Bliskiego Wschodu zalicza się: Arabię Saudyjską, Bahrajn, Cypr, Irak, Iran, Izrael z Autonomią Palestyńską, Jemen, Jordanię, Katar, Kuwejt, Liban, Oman, Syrię, Turcję, Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz Egipt i Sudan. W sumie zajmują one powierzchnię ok. 9,7 mln km² z liczbą ludnością przekraczającą 300 mln mieszkańców (1995).
Historia
Region ten jest kolebką wielkich cywilizacji starożytnych (Mezopotamia, starożytny Egipt) oraz trzech wielkich religii monteistycznych: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Przez wiele wieków było to centrum starożytnego świata.
Uwarunkowania polityczne
Współcześnie pod względem kulturowym zdecydowaną większość stanowi ludność arabskojęzyczna wyznająca islam (oprócz Arabów również Turcy) - zobacz: cywilizacja arabska. Region ten był i nadal jest niestabilny pod względem politycznym, by wymienić tylko konflikt palestyński i związane z nim wojny izraelsko-arabskie, wojnę iracko-irańską czy wojnę w Zatoce Perskiej.
Gospodarka
Bliski Wschód jest bardzo ważnym regionem gospodarczym, gdzie koncentruje się znaczna część światowego wydobycia ropy naftowej. Ponadto krzyżują się tu ważne międzynarodowe linie komunikacji lotniczej i morskiej (Kanał Sueski).
Pozostałe informacje
Określenia Bliski, Środkowy i Daleki Wschód to typowy przykład nazwy etnocentrycznej, a w tym wypadku europocentrycznej, czyli z punktu widzenia Europejczyków. Nazwa "Bliski Wschód" oznaczała południowo-zachodnią Azję. Kategoria:Regiony świata Kategoria:Azja Kategoria:Afryka ja:中東 simple:Middle East zh-cn:中东地区

Izrael

Izrael, Państwo Izrael (hebr. - מדינת ישראל Medinat Yisra'el, arab. دولة اسرائيل - Daulat Isra'il) – państwo położone na Bliskim Wschodzie, w historycznej Palestynie. To, które miasto stanowi stolicę Izraela jest sprawą kontrowersyjną. Stolicą jest Jerozolima (prawnomiędzynarodowy status Jerozolimy nie został dotąd uregulowany; ONZ i większość państw, w tym Polska, nie uznają de iure suwerenności Izraela nad całą Jerozolimą).

Ustrój polityczny

Główny artykuł: ustrój polityczny Izraela Izrael jest krajem demokracji parlamentarnej reprezentowanej przez władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Jest to jedyne państwo na Bliskim Wschodzie z formą rządu jako demokracja

Obywatelstwo

Obywatelstwo państwa Izrael przysługuje:
- osobom, które uzyskały prawo powrotu zgodnie z ustawą o powrocie z 1950 roku;
- osobom zamieszkałym w Palestynie przed powstaniem Izraela;
- dzieciom obywateli Izraela;
- osobom, które uzyskały naturalizację.

Siły Obronne Izraela

Główny artykuł: Siły Obronne Izraela Cawa Hagana LeIsrael - zostały powołane do życia podczas wojny w 1948 roku, mają na celu obronę kraju zarówno przed atakami militarnymi, jak i przejawami terroru. Izrael jest jedynym krajem świata, gdzie kobiety podlegają obowiązkowi służby wojskowej. Czas odbywania zasadniczej służby wojskowej dla mężczyzn 36 miesięcy a dla kobiet 24 miesiące.

Geografia

Główny artykuł: Geografia Izraela Powierzchnia:
- 20 770 km2 (bez Wzgórz Golan i terenów Autonomii Palestyńskiej)
- 27 817 km2 (włączając Wzgórza Golan i tereny Autonomii Palestyńskiej). Sąsiedzi i długość granic:
- Egipt - 255 km
- Jordania - 238 km
- Liban - 79 km
- Syria - 76 km
- Autonomia Palestyńska-Strefa Gazy - 51 km
- Autonomia Palestyńska-Zachodni Brzeg Jordanu - 307 km
- Morze Śródziemne - 180 km
- Morze Martwe - 70 km
- Morze Czerwone nad Zatoką Akaba - 7 km

Podział administracyjny

6 dystryktów (mechozot, l.p. machoz):
- Dystrykt Jerozolimy
- Dystrykt Północny
- Dystrykt Hajfy
- Dystrykt Centralny
- Dystrykt Tel-Awiwu
- Dystrykt Południowy

Ludność

6.631.000 (stan na 2003 rok) Średnia gęstość zaludnienia: 279 osób/km2 Większość ludności mieszka na wybrzeżu Morza Śródziemnego. W Izraelu jest wysoki poziom warunków bytowych i wykształcenia społeczeństwa. Najwyższy na Bliskim Wschodzie stopień urbanizacji. 90% ludności mieszka w miastach. Główne miasta (według danych z 2003 roku):
- Jerozolima (Yerushalaim, Al Kuds) - 680 000 mieszkańców
- Tel Awiw-Jaffa - 360 000 mieszkańców
- Hajfa (Hefa) - 271 000 mieszkańców
- Aszdod - 188 000 mieszkańców
- Beer Szewa - 182 000 mieszkańców
- Petah Tikwa - 173 000 mieszkańców
- Holon - 166 000 mieszkańców
- Natanja - 165 000 mieszkańców
- Bnei Brak - 139 000 mieszkańców
- Bat Yam - 134 000 mieszkańców
- Ramat Gan - 127 000 mieszkańców Główne wyznania:
- judaizm (4,78 mln - 79,2%)
- islam (901 tys - 15%)
- chrześcijaństwo (129 tys - 1,7%)
- druzowie (99 tys - 1,3%) i inni.

Gospodarka

Główny artykuł: gospodarka Izraela Podstawowe informacje o ekonomii

Historia

Główny artykuł: historia Izraela

Zobacz też

- hymn państwowy, godło Izraela, flaga Izraela
- Żydzi, judaizm, język hebrajski, Święta żydowskie
- Światowa Organizacja Syjonistyczna

Linki zewnętrzne

[http://www.aish.com/wallcam/ Kamera internetowa pokazująca ścianę płaczu]
[http://www.honestreporting.com/ Honest Reporting] ! Kategoria:Judaizm zh-min-nan:Í-sek-lia̍t-kok ko:이스라엘 ms:Israel ja:イスラエル simple:Israel

Pierwsza wojna izraelsko-arabska 1948-1949

Pierwsza wojna izraelsko-arabska 1948-1949 Kraje arabskie nieuznając ONZ-towskiego podziału Palestyny pragnęły zniszczyć nowo powstałe państwo żydowskie. Oficjalnym powodem ich wkroczenia była obrona cywilnej ludności arabskiej przed działalnością bojówek żydowskich. Przeciwko Izraelowi stanęły armie arabskie:
- Transjordania - jej Legion Arabski stanowił największą wartość bojową wszystkich sił arabskich użytych w Palestynie. Był on dowodzony przez angielskiego generała Johna Bagota Glubba. Brytyjczycy ponadto obsadzali 37 oficerskich stanowisk dowódczych w Legionie. Do operacji w Palestynie wyznaczono około 10 tys. żołnierzy jordańskich, uzbrojonych w pojazdy opancerzone, małokalibrową broń przeciwpancerną oraz lekkie czołgi (wszystko produkcji brytyjskiej).
- Egipt - skierował do tej operacji początkowo około 5 tys. żołnierzy z małokalibrową artylerią, niewielką liczbą lekkich czołgów i samolotów (wszystko produkcji brytyjskiej).
- Irak - wysłał do Palestyny kontyngent liczący około 5 tys. żołnierzy dobrze wyposażonych w lekką broń artyleryjską, pojazdy opancerzone i samoloty.
- Syria i Irak - te dodatkowe siły miały jedynie znaczenie symboliczne. Łącznie Arabowie przygotowali siły inwazyjne liczące ponad 27 tys. żołnierzy, wspieranych przez 150 dział, 150 pojazdów opancerzonych, 40 czołgów oraz 60 samolotów myśliwskich. Dodatkowo w Palestynie działały:
- Arabska Armia Wyzwoleńcza - około 8 tys. członków.
- Arabska Armia Zbawienia - około 3 tys. członków. Izrael do swojej obrony mógł wystawić jedynie paramilitarne oddziały, bez jednego naczelnego dowództwa, rozbite politycznie i słabo uzbrojone. Polityczne centrum stanowiły oddziały Hagany, które skupiały około 43 tys. ludzi (faktyczną wartość bojową stanowiło zaledwie 3 tys. ludzi Kompanii Uderzeniowych zwanych Palmach). Większość z nich stanowiło lokalną obronę osiedli, wiosek i zakładów przemysłowych. Na co dzień tam mieszkali i pracowali, byli zdolni do natychmiastowej walki obronnej. Było to więc właściwie pospolite ruszenie. Hagana dysponowała lekkim uzbrojeniem i zapasami amunicji na 3 dni walki. Prawe skrzydło stanowiły Irgun oraz Lehi, skupiające razem około 2.600 ludzi. Obie te formacje były przygotowane wyłącznie do działań dywersyjnych i terrorystycznych, toteż w regularnej wojnie miały małą wartość bojową. Dodatkową siłę stanowiła tzw. Gwardia Narodowa, złożona z mieszkańców wiosek i miasteczek. Paramilitarne Młodzieżowe Bataliony Gadna (G'dudei Noar), skupiały okoliczną młodzież w wieku 15-17 lat. Istniał jeszcze Nachal (Fighting Pioneer Youth), który zrzeszał osadników biorących swoich osiedli przed atakami wroga. Żydzi nie dysponowali ani jednym czołgiem, działem, ani samolotem bojowym. Do pierwszego aktu wojny doszło już późnym wieczorem 14 maja 1948 roku, kiedy to egipskie siły zaatakowały kibuc Kfar Darom, położony na południe od Gazy.

Arabska inwazja

Arabska inwazja rozpoczęła się o rankiem 15 maja 1948 roku. Po egipskim nalocie na Tel Awiw, arabskie armie jednocześnie ze wszystkich kierunków przekroczyły granice Izraela.
- Od północy nacierały oddziały syryjskie, irackie i libańskie wspierane partyzantami z Arabskiej Armii Wyzwoleńczej. Ich zadaniem było otwarcie sobie drogi do Doliny Jordanu i opanowanie Galilei. Rozegrała się tutaj bitwa o kibuc Degania, podczas której Syryjczycy zostali zmuszeni do odwrotu. Ten sukces miał duży wydźwięk moralny dla Żydów.
- W centrum nacierały siły irackie i jordańskie, mające na celu odcięcie Galilei i opanowanie rejonu Jerozolimy. Do 28 maja oddziały irackie dotarły na odległość 10 km od miejscowości Netania u wybrzeża Morza Śródziemnego. Natomiast Legion Arabski przez pierwsze cztery dni wojny wstrzymywał się od wszelkich działań. Te cztery dni w historiografii arabskiej noszą miano "dni straconych".
- Od południa atakowały oddziały egipskie, które miały opanować wybrzeże Morza Śródziemnego i zająć rejon pustyni Negew. 19 maja rozpoczęła się bitwa o kibuc Yad Mordechai. Żydowscy obrońcy zatrzymali całą egipską ofensywę, dając Tel Awiwowi bezcenny czas na mobilizację i przygotowanie linii obronnych. Po ciężkich walkach, wczesnym rankiem 24 maja obrońcy wycofali się do pobliskiego kibucu Gevaram. W ten sposób żydowskie osiedla i kibuce powstrzymywały ofensywę arabskich armii na froncie północnym i południowym. 20 maja Legion Arabski uderzył na otoczoną żydowską dzielnicę Jerozolimy, w której znajdowało się około 1 tys. żydowskich cywilów bronionych przez 150 członków Hagany. 24 maja rozpoczął się ostateczny szturm na dzielnicę żydowską Starego Miasta. Po czterech dniach ciężkich walk (28 maja) wyczerpani i pozbawieni amunicji żydowscy obrońcy poddali się. Jordańczycy natychmiast przystąpili do wysadzania w powietrze wszystkich śladów obecności Żydów w Jerozolimie. Na Starym Mieście zniszczono 22 spośród 27 znajdujących się tam wcześniej synagog. Pozostałych 5 zburzono w późniejszych latach. 29 maja spektakularny nalot czterech izraelskich myśliwców powstrzymał natarcie egipskie (prawie 500 opancerzonych pojazdów i dział) w rejonie portu Aszdod, w odległości 20 mil od Tel Awiwu. Egipcjanie rozdzielili wówczas swoje siły, i częścią z nich uderzyli oraz okrążyli Izraelczyków na pustyni Negew. Druga część sił egipskich ruszyła w stronę Betlejem i Jerozolimy, na spotkanie sił jordańskich. Cała Gaza znajdowała się pod egipską kontrolą. Jordańczycy kontrolowali Dolinę Jordanu oraz większą część Jerozolimy, natomiast Irakijczycy znajdowali się w Nablusie.

Pierwszy rozejm

11 czerwca 1948 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ narzuciła czterotygodniowy rozejm w Palestynie. Rozejm trwał do 9 lipca. Był nadzorowany przez mediatora ONZ hrabiego Folke Bernadotte (mianowany przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 21 maja 1948 r.), który wraz z oficerami belgijskimi, francuskimi, szwedzkimi i amerykańskimi, mieli za zadanie nie dopuścić do militarnego wzmacniania swoich pozycji przez walczące strony. Po ogłoszeniu zawieszenia broni utworzono międzynarodowe siły pokojowe UNTSO (United Nations Truce Supervision Organization), bazujące w Jerozolimie. 27 czerwca hrabia Folke Bernadotte przedstawił wstępne propozycje rozwiązania konfliktu na Bliskim Wschodzie. Palestyna miała stać się unią arabsko-żydowską. Przy Izraelu miała zostać Galilea, a przy Arabach Negew. Jerozolima miała się znaleźć pod międzynarodową kontrolą ONZ. Równocześnie miała zostać wstrzymana żydowska imigracja do Palestyny, a arabscy uchodźcy mieli powrócić do swych domostw. Wspólne rozmowy nie powiodły się, gdyż Arabowie nie zgodzili się na przyjęcie postanowień ONZ i zażądali zmniejszenia terenów będących w posiadaniu Żydów.

Dziesięciodniowa bitwa

9 lipca 1948 roku Izraelczycy rozpoczęli operację "Danny", której celem było odblokowanie strategicznej drogi Tel Awiw-Jerozolima. Duże żydowskie siły uderzyły na Legion Arabski na centralnym froncie. Po "dziesięciodniowej bitwie", Izraelczycy zdołali opanować lotnisko i miasto Lod oraz Ramlę z okolicznymi wioskami. Z Lod i Ramli wypędzono około 50 tys. arabskich mieszkańców. Izraelczycy przeprowadzili także dodatkową operację "Dekel", w czasie której usunięto arabskie oddziały z centralnej Galilei, łącznie z Nazaretem (16 lipca). 14 lipca Izraelczycy przeprowadzili propagandowy nalot trzech bombowców na pałac egipskiego króla Faruka w Kairze. Nalot przeprowadziły bombowce B-17, które lecąc z Czechosłowacji do Izraela, zbombardowały po drodze Egipt. Wywarło to duże wrażenie na Egipcjanach, którzy przyjęli postawę defensywną na całym froncie. Izraelczycy natomiast zdołali utworzyć niewielki korytarz łączący z osiedlami na pustyni Negew. W następnych dniach, celem izraelskich nalotów stały się arabskie miasta: Gaza, El-Arish, Kair, Amman i Damaszek.

Drugi rozejm

18 lipca 1948 roku wszedł w życie drugi rozejm w Palestynie i trwał do 15 października tego roku. Postanowienia drugiego zawieszenia broni nie były przestrzegane. Legion Arabski przez cały czas prowadził intensywny ostrzał Starego Miasta Jerozolimy, a 12 sierpnia zburzył stację pomp w Latrun (pomimo faktu, że obiekt był pod kontrolą sił ONZ). W tej sytuacji Izraelczycy pośpiesznie zbudowali rurociąg, którym dostarczali wodę do Jerozolimy. 3 sierpnia zostały zapoczątkowane poufne rozmowy izraelsko-transjordańskie w Paryżu. Izrael oczekiwał uznania państwa żydowskiego, zgadzając się przy tym na zmiany terytorialne, tzn. był gotów zaakceptować zdobycze transjordańskie w zamian za utworzenie korytarza łączącego Jerozolimę z wybrzeżem. Największa przeszkoda w rozmowach pojawiła się przy temacie powrotu do domów uchodźców arabskich, na co strona izraelska nie wyrażała zgody. 22 sierpnia wojskowi izraelscy, egipscy i transjordańscy uzgodnili procedurę zapobiegania incydentom zbrojnym w Jerozolimie. 17 września został zamordowany w Palestynie specjalny wysłannik ONZ, hrabia Folke Bernadotte. 22 września Liga Arabska jednostronnie powołała w Gazie arabski rząd Palestyny z muftim Jerozolimy na czele i proklamowała niepodległość arabskiej części Palestyny. Transjordania sprzeciwiła się utworzeniu tego rządu i odmówiła uznania nowego państwa arabskiego. Pogorszyło to stosunki Transjordanii z Ligą Arabską. Król Abdullah w obawie przed wrogością krajów arabskich, przerwał paryskie rozmowy izraelsko-transjordańskie. 15 października Egipcjanie ostrzelali chroniony przez ONZ konwój żydowski. Ten incydent stał się pretekstem dla rozpoczęcia nowej izraelskiej ofensywy.

Operacja "Dziesięć plag"

15 października 1948 roku izraelskie oddziały uderzyły na zgrupowanie wojsk egipskich w rejonie Gazy. Równocześnie izraelskie lotnictwo zbombardowało bazy egipskie na Synaju, a płetwonurkowie zatopili egipski okręt flagowy "Emir Farouk". Egipcjanie bardzo szybko zostali wyparci z pasma nadmorskiego Tel Awiw-Gaza, zdobyto Beer Szewę, nawiązano kontakt z osadami na Negewie, a wreszcie okrążono 4 tys. żołnierzy egipskich w tzw. worku Faluja. Arabski rząd Palestyny uciekł do Kairu (w Egipcie). 21 października Legion Arabski zajął opuszczoną przez Egipcjan drogę Betlejem-Hebron. Dawid Ben Gurion nie pozwolił oddziałom izraelskim na atakowanie sił jordańskich.

Trzeci rozejm

22 października 1948 roku ONZ doprowadziło do kolejnego przerwania ognia w Palestynie. Postanowienia trzeciego zawieszenia broni nie były przestrzegane.

Operacja "Hiram"

28 października 1948 roku armia izraelska uderzyła na północną Galileę. Na przełomie października i listopada tego roku wysiedlono Arabów z Galilei i przygranicznego pasa wzdłuż granicy z Libanem. W wioskach Ilaboun, Dawayama i Hula doszło do masakr Arabów.

Operacja "Horew"

22 grudnia 1948 roku izraelska armia uderzyła na siły egipskie na pustyni Negew. Do końca grudnia siły egipskie zostały rozbite i tylko utrzymywały się jeszcze w rejonie Gazy (na linii Gaza - Umm-Reshresh), natomiast izraelskie oddziały weszły głęboko w półwysep Synaj. 30 listopada Izraelczycy osiągnęli porozumienie z Arabami w rejonie Jerozolimy, dzięki któremu wprowadzono tutaj trwałe zawieszenie broni. 30 grudnia Wielka Brytania wystosowała pod adresem Izraela ultimatum, domagając się wycofania wojsk izraelskich z Egiptu, pod groźbą brytyjskiej interwencji wojskowej. Podobnej treści list przesłał na ręce izraelskiego premiera Ben Guriona także prezydent USA Truman. Na początku stycznia 1949 roku w stolicy Transjordanii, w Ammanie, pojawił się brytyjski batalion piechoty, który miał chronić przed izraelskim zagrożeniem. Izraelczycy ustąpili przed brytyjskim ultimatum i do 8 stycznia 1949 roku wycofali swoje oddziały z Egiptu. W trakcie tej operacji Izraelczycy zestrzelili 6 stycznia pięć brytyjskich myśliwców, nadzorujących ruchy izraelskich oddziałów na Synaju. 13 stycznia na wyspie Rodos przeprowadzono pokojowe rozmowy izraelsko-arabskie. Państwa arabskie nie chciały uznać istnienia Izraela, ani złożyć deklaracji o zakończeniu wojny, odmawiały też akceptacji terytorialnych rozstrzygnięć wojny, jednak de facto Palestyna została podzielona między Izrael (77% terytorium kraju, czyli o 21% więcej niż przewidywała to rezolucja ONZ z 1947 r.), Jordanię (Judea i Samaria) oraz Egipt (Strefa Gazy). Irak całkowicie odmówił prowadzenia rozmów z Izraelem. 25 lutego zawarto rozejmowy układ izraelsko-egipski. Na mocy porozumienia, Izrael wypuścił z okrążenia egipskie wojska, które mogły powrócić do baz na Synaju. W marcu izraelska armia zajęła opuszczone przez Egipcjan pozycje i doszła do Morza Czerwonego, zajmując port Ejlat. W marcu 1949 roku Izrael i Jordania dokonały wymiany jeńców wojennych. 23 marca zawarto rozejmowy układ izraelsko-libański. 3 kwietnia zawarto rozejmowy układ izraelsko-jordański. Izrael zgodził się na zastąpienie w Samarii wojsk irackich jordańskim Legionem Arabskim. Jordania zgodziła się na utrzymanie przez Izrael pustyni Negew. Nie uregulowana została sprawa Jerozolimy. 20 lipca zawarto rozejmowy układ izraelsko-syryjski. Ustalono linię demarkacyjną. Irak i Arabia Saudyjska nie podpisały porozumień o zawieszeniu broni. Zawieszenie broni ustabilizowało sytuację na frontach, których linie stały się granicami Izraela. Jednak nie dla Arabów: wszystkie państwa Ligi Arabskiej nie uznały istnienia Izraela i pozostawały z nim nadal w stanie wojny. Przez granice, zwłaszcza z Gazy i Zachodniego Brzegu, nieustannie przechodzili dywersanci dokonujący w Izraelu zamachów; w odpowiedzi Izrael przeprowadzał brutalne akcje represyjne. Kraje arabskie ogłosiły bojkot gospodarczy Izraela. Wiele krajów w obawie przed reperkusjami w stosunkach z krajami arabskimi, nawet nie podejmowało próby zbliżenia do Izraela.

Bilans

right Pierwsza wojna izraelsko-arabska kosztowała Izrael utratę życia przez 6 tys. żołnierzy i 2 tys. cywilów, a 15 tys. osób zostało rannych. Straty krajów arabskich szacuje się na 15-20 tys. zabitych oraz 25-30 tys. rannych. Łączną liczbę uchodźców szacuje się na około 700 tys. osób, z których 460 tys. znalazło się ostatecznie w Jordanii, 100 tys. w Libanie, 80 tys. w Syrii, a reszta znalazła się w rejonie Gazy.

Zobacz też

- Historia Izraela
- Wojny izraelsko-arabskie Izraelsko-arabskie, Wojny Kategoria:Historia Izraela

14 maja

- imieniny: Bonifacy, Bończa, Dobiesław, Dobiesława, Jeremi, Jeremiasz, Maciej, Wiktor i Wiktoriusz.
- Dzień Farmaceuty
- Liberia - Dzień Jedności
- Samoa - Dzień Matek Samoa

- 1318 - Karol IV Luksemburski, król rzymski od 1346, król czeski od 1347, cesarz od 1355 (zm. 1378)
- 1686 - Gabriel Daniel Fahrenheit, fizyk (zm. 1736)
- 1771 - Robert Owen, walijski działacz socjalistyczny, pionier ruchu spółdzielczego (zm. 1858)
- 1832 - Rudolf Lipschitz, niemiecki matematyk (zm. 1903)
- 1852 - Jan Żarnowski, polski działacz państwowy, prezes Najwyższej Izby Kontroli (zm. 1926)
- 1867 - Adam Stefan Sapieha, książę, kardynał, biskup i arcybiskup krakowski (zm. 1951)
- 1897 - Sidney Bechet, amerykański saksofonista, klarnecista i kompozytor jazzowy (zm. 1959)
- 1905 - Jean Daniélou, francuski teolog, kardynał, jezuita, pionier odnowy teologii katolickiej (zm. 1974)
- 1905 - Ary Sternfeld, polski inżynier-mechanik i astronom (zm. 1980)
- 1907 - Vicente Enrique y Tarancon, hiszpański duchowny katolicki, kardynał (zm. 1994)
- 1910 - Opilio Rossi, włoski duchowny katolicki, kardynał (zm. 2004)
- 1921 - Stanisław Jasiukiewicz, polski aktor (zm. 1973)
- 1922 - Franjo Tuđman, chorwacki generał i polityk (zm. 1999)
- 1928 - Władysław Hasior, polski rzeźbiarz (zm. 1999)
- 1936 - Bobby Darin, amerykański piosenkarz popowy (zm. 1973)
- 1938 - Elżbieta Czyżewska, polska aktorka
- 1943 - Jack Bruce, brytyjski kompozytor, wokalista i basista zespołu The Cream
- 1943 - Ólafur Ragnar Grímsson, prezydent Islandii
- 1944 - George Lucas, amerykański reżyser i scenarzysta
- 1953 - Norodom Sihamoni, król Kambodży od 2004
- 1955 - Jarosław Pietras, polski polityk i dyplomata
- 1958 - Andrzej Grubba, polski tenisista stołowy

- 1313 - Bolko I Opolski, książę opolski, niemodliński i strzelecki (ur. 1254/1258)
- 1610 - Henryk IV, król Francji (ur. 1553)
- 1643 - Ludwik XIII, król Francji (ur. 1601)
- 1761 - Thomas Simpson, angielski matematyk (ur. 1710)
- 1888 - Jan Ignacy Korytkowski, polski historyk, archiwista, bibliotekarz, biskup-nominat pomocniczy gnieźnieński (ur. 1824)
- 1893 - Ernst Eduard Kummer, niemiecki matematyk (ur. 1810)
- 1912 - August Strindberg, szwedzki dramaturg i powieściopisarz (ur. 1849)
- 1923 - Charles de Freycinet, francuski polityk, czterokrotny premier Francji (ur. 1828)
- 1930 - Władysław Orkan, polski pisarz (ur. 1875)
- 1940 - Emma Goldman, anarchistka pochodzenia żydowskiego (ur. 1869)
- 1943 - Henri La Fontaine, belgijski prawnik, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (ur. 1854)
- 1944 - Tadeusz Zieliński, polski filolog klasyczny (ur. 1859)
- 1954 - Heinz Guderian, niemiecki generał (ur. 1888)
- 1973 - Bohdan Arct, polski pilot i pisarz (ur. 1913)
- 1988 - Willem Drees, holenderski polityk (ur. 1886)
- 1988 - Nikołaj Makarow, radziecki konstruktor broni strzeleckiej (ur. 1914)
- 1998 - Frank Sinatra, amerykański piosenkarz (ur. 1915)
- 2004 - Jesus Gil, hiszpański działacz sportowy (ur. 1933)

- 1792 - W Targowicy nad Siwuchą ogłoszono zawiązanie przez polskich magnatów konfederacji przeciwko reformom Sejmu Wielkiego.
- 1934 - Utworzono Obóz Narodowo-Radykalny.
- 1955 - Podpisano Układ Warszawski.
- 1983 - Milicjanci zamordowali Grzegorza Przemyka.

- 1900 - Rozpoczęły się II Letnie Igrzyska Olimpijskie w Paryżu.
- 1940 - II wojna światowa: skapitulowała Holandia.
- 1948 - Proklamowano państwo Izrael. Wybuchła pierwsza wojna izraelsko-arabska.
- 1970 - Frakcja Czerwonej Armii uwolniła Andreasa Baadera.
- 1973 - Wystrzelono na orbitę pierwszą amerykańską stację kosmiczną Skylab.
- 1983 - Na Sycylii wybuchł wulkan Etna. maj 14 ko:5월 14일 ja:5月14日 simple:May 14 th:14 พฤษภาคม

Izrael

Ustrój polityczny

Obywatelstwo

Siły Obronne Izraela

Geografia

Podział administracyjny

6 dystryktów (mechozot, l.p. machoz):
- Dystrykt Jerozolimy
- Dystrykt Północny
- Dystrykt Hajfy
- Dystrykt Centralny
- Dystrykt Tel-Awiwu
- Dystrykt Południowy

Ludność

Gospodarka

Główny artykuł: gospodarka Izraela Podstawowe informacje o ekonomii

Historia

Główny artykuł: historia Izraela

Zobacz też

- hymn państwowy, godło Izraela, flaga Izraela
- Żydzi, judaizm, język hebrajski, Święta żydowskie
- Światowa Organizacja Syjonistyczna

Linki zewnętrzne

Palestyna

Ta strona opisuje Palestynę, jako krainę geograficzną i państwo historyczne. TU znajdziesz artykuł o istniejącej obecnie Autonomii Palestyńskiej Palestyna (łac.: Syria Palæstina; hebr.: פלשתינה - Palestina; arab.: فلسطين - Filasţiinu) - kraina we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. W znaczeniu historycznym Palestyna obejmowała obszar pokrywający się z północną i środkową częścią obecnego państwa Izrael oraz zachodnią częścią Jordanii. Współcześnie nazwa Palestyna odnoszona jest najczęściej do obszaru terytorium mandatowego Wielkiej Brytanii z lat 1920-1947, obecnie terytorium państwa Izrael i obszarów przez niego okupowanych czyli Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu Jordanu (tworzące razem Autonomię Palestyńską). Terytorium to nie pokrywa się z obszarem Palestyny historycznej.

Nazwa

Nazwa Palestyna pochodzi od ludu Filistynów, którzy osiedlili się na jej wybrzeżu w XII wieku p.n.e. Nazwa ta nie była znana przed aneksją obszaru Judei przez Rzym. Dopiero po stłumieniu powstania żydowskiego Bar-Kochby w roku 133 po Chrystusie, cesarz Hadrian zmienił nazwę kraju z Judea na Syria Palestina (Syria palestyńska, czyli filistyńska).

Historia

W starożytności obecna Palestyna nosiła nazwę Kanaan. Kanaan został zasiedlony w paleolicie. W mezolicie istniały na tym terenie osiedla kultury natufskiej. Od neolitu rozwijały się, tak jak na całym Bliskim Wschodzie pierwsze miasta (Jerycho). Niekorzystne położenie geopolityczne Kanaanu w miejscu, gdzie prowadzą szlaki handlowe pomiędzy Afryką, Azją i Europą powodowało, że region ten był podbijany przez wiele ludów m.in.: Egipcjan, Hetytów, Hebrajczyków, Filistynów, Asyryjczyków, Arabów, Turków ottomańskich, Brytyjczyków czy Izraelitów. Około 2500 p.n.e. zasiedlona została przez Kanaanejczyków. Około XIII wieku p.n.e. zaczęły ją przemierzać wędrowne plemiona Hebrajczyków. W XII wieku p.n.e. na jej wybrzeżu osiedlili się Filistyni. Pod koniec XI wieku p.n.e. powstało na jej terytorium królestwo żydowskie, które wkrótce uległo rozbiciu na królestwa: Izrael i Judę. Około 587 p.n.e. Palestyna została podbita przez Babilonię. Od 538 p.n.e. weszła w skład imperium perskiego. W 332 p.n.e. zdobył ją Aleksander Macedoński. Następnie znalazła się pod władzą dynastii Ptolemeuszów, a później dynastii Seleucydów. Od 63 p.n.e. pod panowaniem rzymskim, początkowo otrzymała status państwa sprzymierzonego, lecz od 6 n.e. stała się częścią rzymskiej prowincji zwanej Judeą. Powstania żydowskie z lat 66–70 oraz 132–135 zakończyły się klęską i wypędzeniem Żydów z Palestyny. Od 395 Palestyna stała się częścią cesarstwa wschodniorzymskiego. W latach 634 – 640 została podbita przez Arabów. Między XI a XIII wiekiem w wyniku wypraw krzyżowych istniało - założone przez krzyżowców - Królestwo Jerozolimskie, które później zdobyli egipscy Mamelucy. W latach 1516–1918 Palestyna wchodziła w skład imperium osmańskiego, nie stanowiąc jednolitej jednostki administracyjnej. Zdobyta przez siły arabsko-brytyjskie podczas pierwszej wojny światowej stała się w 1922 rokiem brytyjskim mandatem - wraz z Jordanią - nazwa 'Palestyna' była stosowana do całego mandatu brytyjskiego. W lipcu 1922 roku mandat został podzielony na dwie części - Transjordanię (później nazwaną Jordanią) - na razie bez niepodległości/niezależności od mandatu brytyjskiego, którą Transjordania uzyskała dopiero w roku 1946. Ci zaś w tzw. deklaracji Balfoura zapowiedzieli przekazanie części tego terytorium Żydom, którzy od wieków żyli w diasporze. Sprzeciwiała się temu zamieszkująca tu ludność pochodzenia arabskiego, wśród której zaczęły narastać antyżydowskie nastroje. Tragedia holocaustu przyspieszyła starania międzynarodowe o stworzenia państwa żydowskiego, które od końca XIX w. było głównym celem ruchu syjonistycznego. Już od ponad 50 lat do Palestyny zmierzały tysiące osadników żydowskich, którzy zakładali prywatne gospodarstwa rolne oraz tzw. kibuce - komuny rolnicze (głównie) funkcjonujące do dziś. W 1947 r. ONZ przedstawiła projekt podziału Palestyny na dwie części: żydowską i arabską. W przeddzień wygaśnięcia mandatu brytyjskiego (1948) sąsiednie państwa arabskie: Egipt, Jordania i Syria zaatakowały powstające państwo Izrael. Mimo to Żydzi obronili swoje terytorium, a nawet powiększyli je. Podczas wojny sześciodniowej z 1967 Izrael zajął całe terytorium Palestyny i zajęte wtedy terytorium okupuje do dnia dzisiejszego mimo protestów społeczności międzynarodowej. Na okupowanych terenach wybuchły dwa powstanie palestyńskie (tzw. intifady), skierowane przeciwko władzom izraelskim. Wojska Izraela opuściły strefę Gazy we wrześniu 2005 r.

Zobacz też

- Izrael
- Autonomia Palestyńska
- Jerozolima
- Ziemia Święta Kategoria:Starożytna Palestyna Kategoria:Geografia Azji ms:Palestin ja:パレスチナ

Egipt

Egipt (łac. Aegyptus, gr. Aigyptos; nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu, Jumhuriyat Misr al-Arabiyah) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce nad Morzem Śródziemnym, pomiędzy Libią a Izraelem i Strefą Gazy. Długość granic: całkowita 2689 km (w tym: Strefa Gazy 11 km, Izrael 255 km, Libia 1150 km, Sudan 1273 km) Długość wybrzeża: 2450 km
Najwyższy punkt: Góra Katarzyny 2629 m n.p.m.
Najniższy punkt: Al-Kattara -133 m p.p.m.
Inne ważne miasta to: Aleksandria, Asuan, Asyut, Mehalla El-Kubra, Giza, Hurghada, Luksor, Kom Ombo, Port Safaga, Port Said, Sharm el Sheikh, Shubra-El-Khema, Suez
Religie: muzułmanie (dominują sunnici) 94%, chrześcijanie koptyjscy i inni 6%
Język oficjalny: arabski
Inne języki: angielski i francuski
Święto narodowe: Rocznica Rewolucji, 23 czerwca
Ustrój: republika
Partie polityczne: Partia Narodowo-Demokratyczna, Postępowa Partia Jedności, Socjalistyczna Partia Liberalna
Parlament: Zgromadzenie Narodowe - 454 miejsca
Konstytucja: z 11 września 1971 roku
Podział administracyjny: 26 gubernatorstw (muhafazat)
System prawny: oparty na prawie anglosaskim, prawie islamskim, kodeksie napoleońskim; sądowniczy organ rewizyjny - Sąd Najwyższy i Rada Stanu (nadzoruje słuszność decyzji administracyjnych); Egipt zaakceptował z zastrzeżeniami zwierzchnictwo Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości
Złoża bogactw naturalnych: ropa naftowa, gaz ziemny, ruda żelaza, fosforany, mangan, wapień, gips, talk, azbest, rudy ołowiu i rudy cynku

Historia

Tereny w dolinie i delcie Nilu są kolebką cywilizacji starożytnego Egiptu. W układzie chronologicznym:
- Stare Państwo
- Średnie Państwo
- Nowe Państwo
- panowanie asyryjskie
- panowanie perskie
- panowanie Ptolemeuszy
- panowanie rzymskie
- panowanie bizantyjskie
- panowanie arabskie
- panowanie Saladyna - dynastia Ajjubidów
- panowanie mameluków
- panowanie osmańskie
- panowanie francuskie
- panowanie angielskie
- niepodległość - 28 lutego 1922 roku Niektóre miejscowości egipskie o znaczeniu historycznym:
- Abukir
- Abu Simbel Niektórzy królowie i królowe starożytnego Egiptu:
- Hatszepsut Niektórzy bogowie starożytnego Egiptu:
- Hathor Znani archeolodzy prowadzący prace w Egipcie:
- Jean Francois Champollion
- William Flinders Petrie
- Howard Carter

Warunki naturalne i geografia fizyczna

Howard Carter] Howard Carter]
- Pustynia Libijska
- Pustynia Arabska
- Dolina Nilu
- Półwysep Synaj

Uwarunkowania hydrologiczne

Jedyna stała rzeka to Nil. Jezioro Nasera - sztuczny zbiornik powstały w wyniku przegrodzenia Nilu Wielką Tamą Asuańską. Klimat: zwrotnikowy skrajnie suchy, jedynie w wąskim pasie wybrzeża Morza Śródziemnego podzwrotnikowy typu śródziemnomorskiego. Lato (od maja do października) jest gorące i suche, z możliwymi gwałtownymi spadkami temperatury w nocy. Zima jest chłodniejsza, zwłaszcza w regionach pustynnych. Na wiosnę (od końca kwietnia do czerwca), wieje chamsin, gorący suchy wiatr, niosący pył pustynny, burze piaskowe i upały. Średnia temperatura stycznia na północy wynosi 12-14°C, na południu do 17°C, a lipca - około 23°C na północy, do 33°C na południu. Roczna suma opadów na północy wynosi do 200 mm, na południu zaledwie do kilku milimetrów.

Fauna i flora

- tamaryszek

Kultura i sztuka

- Nadżib Mahfuz - laureat literackiej Nagrody Nobla z roku 1988

Ciekawostki

- Pachnidła
- Starożytni Egipcjanie do produkcji swoich słynnych perfum używali kardamonu, cynamonu i gorzkich migdałów.

Znani współcześni Egipcjanie

- Boutros Boutros-Ghali
- Nadżib Mahfuz
- Hosni Mubarak
- Anwar Sadat
- Omar Sharif

Zobacz też

- Egipt faraonów
- Egipt faraonów (tablica chronologiczna)
- historia Afryki
- starożytny Egipt
- Zjednoczona Republika Arabska Kategoria:Egipt als:Ägypten zh-min-nan:Ai-ki̍p ko:이집트 ms:Mesir ja:エジプト simple:Egypt th:ประเทศอียิปต์

Irak

Irak, Republika Iraku (arab. Al Iraq, العراق; Republika Iraku, Al Jumhuriyatu al Iraq, الجمهوريّة العراق) – państwo arabskie na Bliskim Wschodzie, graniczące (zgodnie z ruchem wskazówek zegara) z Turcją, Iranem, Zatoką Perską, Kuwejtem, Arabią Saudyjską, Jordanią i Syrią. Stolicą i największym miastem Iraku jest Bagdad.

Informacje ogólne

- Irak obejmuje powierzchnię 434 920 km².
- Struktura ludności: Arabowie - około 75%, Kurdowie około 19%, Asyryjczycy 3-4% (6,5% według AINA - międzynarodowej organizacji asyryjskiej), Turkmeni 1,5%, Azerowie, Persowie.
- Struktura religijna: islam, przy czym szyitów jest 56-61%, a sunnitów - 35-41%. Oprócz muzułmanów spotyka się także chrześcijan (443 tys., w tym 200 tys. katolików obrządków chaldejskiego, łacińskiego, syryjskiego i ormiańskiego), na południu - mandaici, a na północy, wśród Kurdów, jezydów i Ahl-e hakk.
- Używane języki: arabski oraz na północy kurdyjski. Irak ma największe po Arabii Saudyjskiej złoża ropy. Gospodarka jest poważnie zniszczona z powodu wojny w Zatoce Perskiej, późniejszych sankcji ONZ, amerykańskiej interwencji w 2003 roku i niestabilności w okresie powojennym.

Podział administracyjny

Irak dzieli się na 18 prowincji nazywanych muhafazami (w nawiasach podano stolice prowincji):
- Al-Anbar (Ar-Ramadi)
- Al-Basra (Al-Basra)
- Al-Kadisijja (Ad-Diwahijja)
- Al-Musanna (As-Samawa)
- An-Nadżaf (An-Nadżaf)
- As-Sulajmanijja (As-Sulajmanijja)
- At-Tamim (Kirkuk)
- Babilon (Al-Hilla)
- Bagdad (Bagdad)
- Dahuk (Dahuk)
- Dijala (Bakuba)
- Irbil (Irbil)
- Karbala (Karbala)
- Majsan (Al-Amara)
- Niniwa (Mosul)
- Salah Ad-Din (Tikrit)
- Wasit (Al-Kut)
- Zi Kar (An-Nasirijja) z czego 3 północno-wschodnie prowincje As-Sulajmanijja, Dahuk i Irbil tworzą tzw. Kurdyjski Okręg Autonomiczny.

Bogactwa naturalne

Największym bogactwem naturalnym Iraku są bogate złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Pod koniec lat 80 roczne wydobycie plasowało Irak na drugim miejscu wśród bliskowschodnich producentów ropy naftowej. Dzięki dochodom uzyskiwanym z jej sprzedaży w XX wieku kraj systematycznie unowocześniał się, rozwijając swą infrastrukturę i tworząc nowe gałęzie przemysłu. Poza ropą naftową i gazem ziemnym Irak posiada bogate złoża siarki (Miszrak), fosforytów (Akaszot) i metali kolorowych.

Rolnictwo

W rolnictwie jest zatrudnionych 13% ludności zawodowo czynnej, która dostarcza taką samą część produktu krajowego brutto. Ponieważ kraj nie jest samowystarczalny pod względem żywnościowym, produkty rolne są głównym towarem sprowadzanym z zagranicy. Do głównych roślin uprawnych należą daktyle, bawełna, ryż, pszenica, jęczmień, proso. W okolicach wielkich miast rozwija się warzywnictwo i uprawa owoców. Irak należy, obok Egiptu, do głównych światowych producentów daktyli. Największe plantacje palm daktylowych znajdują się w delcie Tygrysu i Eufratu.

Historia

Eufrat Na terenach zajmowanych przez dzisiejszy Irak, około 3500 roku p.n.e. rozwinęła się starożytna cywilizacja Sumerów (Mezopotamia), później narodziły się tam cywilizacje babilońska i asyryjska, podbite w pierwszej połowie VI w. p.n.e. przez Persję. Po podbojach Aleksandra Macedońskiego w latach 334-321 p.n.e. tereny te weszły w skład jego imperium, a następnie były najważniejszą prowincją imperium Seleucydów. Następnie władali tam Partowie i Sasanidzi. W VII wieku n.e. tereny te zostały opanowane przez Arabów i stanowiły centrum arabskiego kalifatu. Od XVI wieku panowali tam Turcy osmańscy walcząc o te ziemie z Persją. W 1917 roku terytorium Iraku zostało zajęte przez wojska brytyjskie pod dowództwem gen. Stanleya Maude (cytat: Przychodzimy jako wyzwoliciele, nie zdobywcy). Od 1918 Irak stał się brytyjskim terytorium mandatowym Ligi Narodów. Antybrytyjskie powstania stłumiono bombardowaniami i użyciem broni chemicznej (gaz musztardowy). Brytyjczycy osadzili na tronie emira Abda Allaha Fajsala.

1932-1979

Obecne państwo powstało oficjalnie w 1932 na terenach brytyjskiego mandatu Ligi Narodów jako monarchia rządzona przez dynastię Haszymidów, lecz ze znacznym wpływem interesów brytyjskich. Wybuch drugiej wojny światowej i upadek Francji w 1940 spowodował wzrost nastrojów antybrytyjskich. Skrajni nacjonaliści żądali zerwania współpracy z Wielką Brytania i nawiązania sojuszu z Niemcami. W latach 1940 i 1941 oficerowie armii irackiej ograniczyli współpracę z armią brytyjską, a przywódcy o nastawieniu panarabskim rozpoczęli tajne rozmowy z Niemcami. W kwietniu i maju 1941 armia brytyjska wkroczyła do Iraku. Rozpoczęły się walki z armią iracką. Konflikt trwał około 30 dni i zakończył się kapitulacją wojsk irackich. Przywódcy panarabscy uciekli z kraju. Pomoc niemiecka na którą liczyli Irakijczycy ograniczyła się do małej jednostki Luftwaffe (7 He-111, 14 Bf-110, 20 Ju-52). Samoloty te latały z irackimi znakami rozpoznawczymi. Nowi przywódcy Iraku przyjęli brytyjskie żądania w sprawie tranzytu wojsk i zaopatrzenia. Przez Irak szła część pomocy amerykańskiej dla Związku Radzieckiego w ramach umowy Lend-Lease. Irak wypowiedział wojnę państwom Osi w styczniu 1942 roku. Zamach stanu z 1958 roku obalił monarchię. W latach 50. wzrosło znaczenie socjalistyczno-nacjonalistycznej arabskiej partii Baas, która głosiła program zjednoczenia wszystkich krajów arabskich (inny odłam rządzi w Syrii) i reform socjalistycznych. Z pomocą CIA Baas dokonała zamachu stanu przeciw rządom prezydenta Kassema w 1963 i ostatecznie przejęła pełnię władzy w roku 1968. Od 1979 do 2003 partia i kraj rządzone były przez Saddama Husajna, który odsunął od władzy wcześniejszego prezydenta - Ahmeda Hassana al-Bakra. Opozycja w Iraku przestała praktycznie istnieć.

1980-1990

Po zwycięstwie rewolucji islamskiej Chomeiniego w Iranie Irak otrzymywał znaczące wsparcie od mocarstw zachodnich (Francja, Wielka Brytania, USA, a także RFN) oraz Związku Radzieckiego i państw arabskich. 7 czerwca 1981 roku izraelskie lotnictwo zbombardowało zbudowany z francuską pomocą reaktor jądrowy Osirak w miejscowości Tuwaitha koło Bagdadu (pierwsze bojowe użycie samolotów F-16) obawiając się, że być to zaczątek irackiego programu budowy broni atomowej. 22 września 1980 pod pretekstem konfliktu granicznego o Shatt al-Arab - połączone ujście do Zatoki Perskiej rzek Tygrys i Eufrat - wojska irackie przekroczyły granicę z Iranem i doszło do trwającej osiem lat wojny iracko-irańskiej. Wybuch wojny spowodował zbliżenie między Zachodem i Irakiem (w 1982 USA usunęły Irak z listy krajów wspierających terroryzm i nawiązały stosunki dyplomatyczne). W krwawym i wyniszczającym konflikcie (łączne straty rzędu 400 mld USD), w którym obie strony łamały konwencję genewską, a wojsko irackie od 1983 wielokrotnie używało broni chemicznej, zginęło do miliona ludzi. 18 sierpnia 1988 wobec rosnącego wsparcia Zachodu i ZSRR dla Husajna Iran zdecydował się podpisać zaproponowane przez ONZ zawieszenie broni. W połowie lat 80. wojsko krwawo stłumiło powstanie irackich Kurdów. W czasie pacyfikacji północy kraju używano broni chemicznej przeciwko cywilom. 17 marca 1988 wojsko irackie dokonało przy pomocy broni chemicznej masakry 5 tysięcy mieszkańców (75% ofiar stanowiły kobiety i dzieci) kurdyjskiego miasta Halabdża. Podobny los spotkał setki innych kurdyjskich wiosek.

1990-2000

W 1990 władze Iraku wystąpiły z roszczeniami do terytorium Kuwejtu, który stanowił kiedyś część terytorium mandatowego Ligi Narodów. Na rozkaz Saddama Husajna wojska irackie siłą zajęły terytorium tego kraju. Po agresji irackiej na Kuwejt i aneksji tego państwa w 1990 r., Rada Bezpieczeństwa ONZ w rezolucjach nr 660 z 2 sierpnia 1990 i 668 z 29 listopada 1990 wezwała Irak do natychmiastowego wycofania się z zagarniętych ziem, nałożyła nań sankcje ekonomiczne i upoważniła państwa członkowskie do użycia wszelkich dostępnych środków w celu zmuszenia Iraku do przestrzegania wymienionych rezolucji. Brak efektów w negocjacjach spowodował powstanie wielonarodowej koalicji (38 państw) i podjęcie działań zbrojnych przeciwko Irakowi. 17 stycznia 1991 roku doszło do operacji znanej jako Pustynna Burza, która doprowadziła do wyparcia wojsk irackich z Kuwejtu. Przed operacją lądową sił połączonych Pustynny Miecz oddziały irackie zostały rozbite atakami z powietrza. W tym czasie Irak wystrzelił kilkadziesiąt rakiet Scud na cele w Izraelu oraz Arabii Saudyjskiej, ale bez większych efektów. Wycofujące się siły irackie podpaliły także większość szybów naftowych w Kuwejcie. Po kilkutygodniowej wojnie siły irackie zostały rozbite, zmuszone do wycofania się z Kuwejtu i przyjęcia warunków zawieszenia broni. Ponieważ mandat ONZ pozwalał tylko na wyparcie wojsk irackich z Kuwejtu, działania wojenne zostały przerwane po wycofaniu się Irakijczyków. W operacji Pustynna Burza uczestniczył także polski kontyngent (319 osób), w skład którego wchodziły: okręt szpitalny (ORP Wodnik) i ratowniczy (ORP Piast) oraz personel medyczny (baza w saudyjskim porcie Al-Jubail). W wojnie zginęło do 200 tys. Irakijczyków (głównie zmobilizowanych rezerwistów) i 148 żołnierzy koalicji antyirackiej. Praktycznie nietknięta pozostała 100-tysięczna Gwardia Rewolucyjna - ostoja władzy Saddama, która zdołała się wycofać w głąb Iraku. W czasie nalotów mimo wykorzystania tzw. inteligentnej broni zginęło wielu irackich cywili (szacunkowo 10-15 tysięcy). Między innymi 13 lutego w zbombardowanym schronie w Bagdadzie zginęło 315 kobiet i dzieci. Koalicja antyiracka nie udzieliła także pomocy wywołanym z jej inspiracji powstaniom szyitów w południowym Iraku oraz Kurdów na północy. Na mocy mandatu ONZ powstały jedynie strefy zakazu lotów dla irackich samolotów powyżej 36 oraz poniżej 33 równoleżnika. W czasie tłumienia powstań przez Gwardię Husajna zginęło ok. 60 tysięcy osób, a 1,5 mln Kurdów uciekło do Turcji i Iranu. Aby zniszczyć szyicką zbrojną opozycję, Husajn nakazał osuszyć bagna w delcie Tygrysu i Eufratu. Po wojnie na mocy mandatu ONZ prowadzone były w Iraku kontrole tamtejszego przemysłu celem unieszkodliwienia rozpoczętego jeszcze z pomocą państw Zachodu irackiego programu budowy broni masowego rażenia. Jednocześnie nałożone zostało ścisłe embargo gospodarcze na Irak, który może wyeksportować jedynie tyle ropy, aby za pieniądze uzyskane z jej sprzedaży kupić żywność i lekarstwa. W praktyce zasady embarga nie umożliwiały nawet tego, a w dodatku znaczne sumy pieniędzy zostały sprzeniewierzone przez przedstawicieli reżimu Husajna. W wyniszczonym wojną kraju doszło do katastrofy humanitarnej, w wyniku której zmarło co najmniej kilkaset tysięcy ludzi - głównie dzieci, a Irak z dość bogatego - jak na standardy regionu - kraju stał się jednym z najbiedniejszych. Pomimo końca wojny i braku mandatu ONZ samoloty brytyjskie i amerykańskie patrolujące lotnicze "strefy bezpieczeństwa" na północy i południu wielokrotnie bombardowały cele naziemne - według przedstawicieli Pentagonu w odpowiedzi na próby namierzania czy zestrzeliwania ich przez stanowiska obrony przeciwlotniczej. W 1998 roku Husajn zerwał współpracę z inspektorami ONZ, oskarżając ich o działalność szpiegowską na rzecz USA oraz o przedłużanie inspekcji w celu przeciwdziałania zdjęciu nałożonych sankcji.

Inwazja 2003 r. i amerykańska obecność w Iraku

Od 2002 roku Stany Zjednoczone prowadziły przygotowania do kolejnego uderzenia na Irak. Stojąc przed groźbą wojny, Husajn zgodził się na powrót inspektorów ONZ. Amerykańskie plany nie zyskały poparcia wszystkich członków NATO, doprowadzając do kryzysu w Sojuszu Północnoatlantyckim. m.in. pomimo nacisków ze strony Francji i Niemiec, Polska poparła Stany Zjednoczone. Wojna wywołała także gwałtowną reakcję części opinii publicznej - 15 lutego 2003 roku przez świat przetoczyły się manifestacje antywojenne, które - jak się szacuje - w samej Europie zgromadziły ponad 10 milionów osób. Ocenia się, że był to największy globalny protest w historii. 20 marca 2003 roku we wczesnych godzinach rannych amerykańskie i brytyjskie samoloty uderzyły na cele w Bagdadzie. Następnego dnia na terytorium Iraku wkroczyły wojska koalicji. Prezydent Bush ogłosił rozpoczęcie operacji "Iracka wolność". W wojnie brały udział wojska USA, Wielkiej Brytanii, Polski i Australii a na morzu wspierały je Dania i Hiszpania. Na północy Iraku aliantom pomogli kurdyjscy rebelianci zdobywając miasto Mosul. 9 kwietnia wojska amerykańskie zdobyły Bagdad. Irakijczycy w euforii niszczyli wszelkie wizerunki Saddama Husajna znajdujące się na ulicach. 1 maja prezydent USA George W. Bush ogłosił koniec poważniejszych walk w Iraku. Irak został podzielony na cztery strefy (przez zwolenników interwencji zwane "strefami stabilizacyjnymi", a przez przeciwników - "strefami okupacyjnymi"). Dwie północne kontrolują Amerykanie, południową Brytyjczycy, a środkową stojący na czele międzynarodowej dywizji Polacy. Alianci wprowadzili własną administrację oraz powołali z dniem 13 lipca Radę Zarządzającą złożoną z przedstawicieli głównych grup ludności - szyitów, sunnitów i Kurdów - w proporcjach w przybliżeniu odpowiadających proporcjom ludnościowym Iraku, w większości jednak złożoną z emigrantów prześladowanych przez reżim Husajna, którzy powrócili do Iraku po jego upadku. Walki jednak wbrew przedwczesnym deklaracjom amerykańskim nie ustały. Grupy, nazywane przez jednych - z racji stosowanych krwawych metod - terorystami, a przez innych - z racji głoszonych celów - bojownikami lub ruchem oporu działają przede wszystkim na terytoriach zamieszkanych przez sunnitów (tzw. Trójkąt sunnicki); na terenach szyickich i kurdyjskich walki są rzadsze. Celem ataków są przede wszystkim wojska stabilizacyjne, Irakijczycy podejmujący współpracę z Aliantami (np. policjanci, urzędnicy), oraz pracownicy ONZ. Podejmowane są też ataki na infrastrukturę, przede wszystkim na ropociągi. Poza tym dochodzi też do starć pomiędzy poszczególnymi grupami Irakijczyków. Paradkosem jest to, że więcej irakijczyków-cywili zginęło z rąk terrorystów niż aliantów. Największym zamachem nie skierowanym bezpośrednio przeciwko siłom stabilizacyjnym było wysadzenie, przez terrorystów 29 sierpnia samochodu pułapki przed meczetem w Nadżafie, w którym zginął Mohammed Baqir al-Hakim (przypuszczalny cel ataku) oraz około 90 osób. 13 grudnia 2003 roku Saddam Husajn został ujęty przez amerykańskich żołnierzy w pobliżu Tikritu. 1 marca 2004 r. Rada Zarządzająca przyjęła tymczasową konstytucję Iraku. 28 czerwca władzę w Iraku przejął tymczasowy rząd kierowany przez Alawiego, co formalnie zakończyło amerykańską okupację Iraku. Wojska Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników pozostały jednak w Iraku. W tym okresie rebelianci i terroryści skoncentrowali swoje ataki na przedstawicielach nowych władz irackich. Zginęło m.in. wielu policjantów i żołnierzy irackiej Gwardii Narodowej. Powszechne stały się porwania ludzi (z pobudek politycznych albo dla okupu). W związku z tym wiele zagranicznych firm wycofało nieiracki personel, a niektóre całkowicie zaprzestały działalności. Symbolem terroryzmu w Iraku stał się powiązany z al-Kaidą Jordańczyk Abu Musab al-Zarkawi, który stoi za najkrwawszymi zamachami. Mimo terroru w wyborach parlamentarnych 30 stycznia 2005 r. wzięło udział 59% uprawnionych do głosowania. Byli to w większości szyici i Kurdowie. Wśród sunnitów frekwencja była bardzo mała. W najniebezpieczniejszych rejonach kraju wybory w ogóle się nie odbyły. 13 lutego 2005 Iracka Niezależna Komisja Wyborcza podała wyniki wyborów. Wygrał szyicki Zjednoczony Sojusz Iracki (48,1 proc. głosów) przed Sojuszem Kurdyjskim (25,7 proc. głosów) oraz Listą Iracką premiera Ijada Alawiego (13,8 proc. głosów).

Zobacz też

- Polska strefa w Iraku (przez zwolenników obecności polskich wojsk w tym kraju zwana "strefą stabilizacyjną", a przez przeciwników - "strefą okupacyjną")
- Obóz Babilon (ang. Camp Babilon)
- Dżemdet Nasr
- Stosunki polsko-irackie do II wojny światowej
- Waldemar Milewicz - polski dziennikarz zastrzelony w Iraku.
- Wojna w Iraku
- George W. Bush

Zewnętrzne linki

- [http://www.eurojihad.org Wojna w Iraku i aktualności wg osób popierających interwencję] Kategoria:Państwa Azji zh-min-nan:Iraq ko:이라크 ms:Iraq ja:イラク simple:Iraq th:ประเทศอิรัก

Syria

Syria (Surija, Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją, Irakiem, Jordanią, Libanem i Izraelem.

Informacje ogólne

- Stolica: Damaszek
- Ważniejsze miasta: Aleppo, Homs, Hama, Latakia
- Liczba ludności: 18 020 000 w tym około 40 000 ludzi żyjących na okupowanych przez Izrael Wzgórzach Golan - 20 000 Arabów oraz 20 000 osadników izraelskich.
- Długość granic: całkowita 2253 km (w tym z Irakiem 605 km, z Izraelem 76 km, z Jordanią 375 km, z Libanem 375 km, z Turcją 822 km)
- Długość wybrzeża (granica morska): 193 km
- Najwyższy punkt : Góra Hermon 2814 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Jezioro Tyberiadzkie - 212 m p.p.m.
- Struktura etniczna: największą grupę stanowią arabskojęzyczni sunnici, występują też inne odłamy islamu, kilka wyznań chrześcijańskich oraz inne grupy etniczne takie jak Kurdowie i Ormianie

- Struktura religijna: muzułmanie (sunnici) 74%, alawici, druzowie i inne odłamy muzułmańskie 16%, chrześcijanie (różnych wyznań) 8,7%, Żydzi

- Święto narodowe: 17 kwietnia
- Ustrój polityczny: republika rządzona przez reżim wojskowy

- Konstytucja: z 13 marca 1973 roku

Historia

- Uzyskanie niepodległości: 17 kwietnia 1946 roku (spod administracji francuskiej - Syria była terenem mandatowym Francji)

Podział administracyjny

Syria jest podzielona na 14 prowincji (muhafazah)"
- Al Hasakah,
- Al Ladhiqiyah,
- Al Qunaytirah,
- Ar Raqqah,
- As Suwayda',
- Dar'a,
- Dayr az Zawr,
- Dimashq,
- Halab,
- Hamah,
- Hims,
- Idlib,
- Rif Dimashq,
- Tartus

Zobacz też

- starożytna Syria

Linki zewnętrzne

- [http://www.travel-images.com/syria.html Syria - fotografie] Kategoria:Państwa Azji Kategoria:Syria zh-min-nan:Syria ko:시리아 ms:Syria ja:シリア simple:Syria th:ประเทศซีเรีย

Liban (państwo)

Liban (Lubnan, Republika Libańska - Al-Jumhuriyyah al-Lubnaniyyah Al-Dżumhurijja al-Lubnanijja) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.
- Stolica: Bejrut (1,5 mln mieszkańców)
- Język urzędowy: arabski (dodatkowy francuski)
- Podział administracyjny: 5 muhafaz
- Ustrój: republika parlamentarna (parlament jednoizbowy 128 członków [po 64 chrześcijan i muzułmanów] co 4 lata, prezydent wybierany co 6 lat)
- Waluta: funt libański (1500 LBP = 1$)
- Główne miasta: Trypolis, Zahla, Sajda, Baalbek
- Główne rzeki: Nahr al-Litani, nadto źródła Asi i Jordanu
- Główne narodowości: 82,6% Libańczyków, 9,6% Palestyńczyków, Syryjczycy, Kurdowie i inni
- Główne wyznania: 60% muzułmanie (32% szyici, 21% sunnici, 7% druzowie, 0,5% alawici), 40% chrześcijanie (24% maronici, 7% prawosławni, 5% grekokatolicy, Ormianie i inni). (Stanowiska państwowe i rządowe obsadzane są według klucza wyznaniowego: prezydent - chrześcijanin maronita, premier - muzułmanin sunnita, przewodniczący parlamentu - muzułmanin szyita, równy podział tek ministerialnych, wyższych stanowisk w administracji państwowej oraz miejsc w parlamencie między przedstawicieli ludności muzułmańskiej i chrześcijańskiej.)
- Ukształtowanie terenu: Powierzchnia górzysta, z wyjątkiem pasa nizin nadbrzeżnych; równolegle do wybrzeży dwa pasma górskie Liban i Antyliban (najwyższy szczyt Kurnat as-Sauda 3083 m n.p.m.), oddzielone doliną tektoniczną Bekaa (dł. ok. 150 km);
- Klimat podzwrotnikowy śródziemnomorski; na wybrzeżu średnia temperatura w styczniu 13°C, w lipcu 28°C, w górach, na wys. ok. 1000 m odpowiednio 6°C i 22°C, roczny opad 600 - 3000; pora sucha od czerwca do września.
- Roślinność: uboga, głównie zarośla makchia, stepy, łąki górskie; niewielkie obszary leśne (w tym resztki słynnych lasów cedrowych)
- Gospodarka: Przed wybuchem konfliktu palestyńskiego wysoko rozwinięty kraj arabski, nazywany Szwajcarią Bliskiego Wschodu, po wybuchu wojny domowej lat 70. upadek gospodarczy, w latach 90. stopniowa odbudowa gospodarki.
- Przemysł: metale szlachetne, biżuteria , odzieżowy, chemiczny, elektrotechniczny, przetwórstwo ropy naftowej, żelaza i aluminium; rolnictwo, turystyka;
- PKB na 1 mieszk. 4400 dolarów (1997)
- Historia: W starożytności na terenie Libanu znajdowała się Fenicja, od VII w. p.n.e. kolejno pod panowaniem Asyrii, Egiptu, Persji, Babilonii, Grecji. W 64 p.n.e - 63 p.n.e wchodzi w skład rzymskiej prowincji Syrii; po rozpadzie cesarstwa rzymskiego w 395 należy do Bizancjum, w VII wieku obszar podbity przez Arabów, w IX wieku przez Turków, w latach 1098-1291 zajmowany przez krzyżowców, następnie zdobyty przez mameluków z Egiptu, w XVI wieku część imperium osmańskiego, od 1861 autonomia w obrębie państwa tureckiego, podczas I wojny światowej Liban był okupowany przez Francuzów i Wielką Brytanię. Od 1920 na mocy postanowień konferencji w San Remo należał wraz z Syrią do terytorium mandatowego Francji przekształconego w 1926 w republikę. W 1941 ogłoszenie formalnej niepodległości. Liban jest państwem współzałożycielem