glina Na lewym brzegu biegną one wzdłuż osi NW-SE i są to, idąc od południa: Wirynka, Strumień Junikowski (8,4 km w mieście), Bogdanka (9 km w mieście, jest to największy lewobrzeżny dopływ na terenie Poznania, w jej przedłużeniu znajduje się rynnowe jezioro Kierskie, a w samej dolinie zaporowe jezioro Rusałka) i Różany Potok. Na stokach doliny Bogdanki rozlokowały się dzielnice Sołacz i leżące poniżej Jeżyce, samo zaś dno doliny zajmują parki im. Adama Wodziczki, Sołacki i kompleks leśny Woli.
Na brzegu prawym przebieg dolin wytycza oś NE-SW, są one stosunkowo szerokie i silnie zabagnione lub zajęte przez jeziora (np. Cybina przepływa przez jez. Swarzędzkie) lecz w pobliżu ujścia silnie się zwężają i pogłębiają (Cybina wrzyna się w IV terasę na 12m, a spadek wynosi do 10‰. Dopływami (od południa) są: Kopel, Cybina (9 km w mieście, największa z nich, w jej dolnym odcinku powstało zaporowe jezioro Maltańskie powyżej którego dolinę zajmuje klin zieleni o charakterze parkowym i leśnym obejmujący między innymi Nowe ZOO), Główna (6 km w mieście), Głuszynka (7 km w mieście) oraz Struga Koźlanka.
Liczne dopływy i podział głównego nurtu Warty na wiele odnóg (do dziś zachowały się dwie obejmujące wyspę Ostrów Tumski, lecz kiedyś takie dzielnice jak: Piaski, Czartoria, Chwaliszewo czy Rybaki stanowiły osobne wyspy. Te zmiany zachodziły zarówno ze względu na naturalne procesy meandrowania rzeki, ale również, a nawet przede wszystkim wskutek prowadzonych prac hydrologicznych) tworzyły izolowane fragmenty wyższych teras tworząc tzw. "góry". Do dziś zachowała się góra Przemysła i wzgórze św. Wojciecha, a zniwelowano Muszą Górę (teren obecnego pl. Wolności) i górę św. Marcina (pozostałością po niej jest silne opadanie ulicy św. Marcin na wschód za kościołem i dużo słabsze na Zachód.
Położenie Poznania miało swoje uzasadnienie w powyższych warunkach geograficznych, doliny Bogdanki oraz Cybiny i Głównej stanowiły najdogodniejszą drogę ze wschodu na zachód pozwalając łagodnie zejść na dno Warty, która w tym miejscu dzieląc się na wiele odnóg tworzyła bród. Wraz z rozwojem miasta niwelowano różnice wysokości względnych zasypując obniżenia terenu materiałem z wzniesień. Silnie zmieniono również sieć hydrograficzną miasta. Nie tylko zredukowano liczbę odnóg Warty, ale również zasypywano małe cieki, a niektóre jak dolny bieg Bogdanki, Segankę czy Wierzbak wprowadzono do miejskiej kanalizacji. Mimo to dna dolin tych dopływów nadal stanowią tak ważne kliny zieleni. W Poznaniu znajduje się również niemal 200 zbiorników wodnych o zróżnicowanej wielkości (około 50 większych). Wśród nich jedynie Jezioro Maltańskie ma II klasę czystości wód.
Na lewym brzegu Warty: W dolinie Bogdanki znajdują się dwa największe zbiorniki naturalne:
- Jezioro Kierskie - 285 ha
- Jezioro Strzeszyńskie - 35 ha W tej samej dolinie znajdują się również zbiorniki sztuczne:
- Stawy Strzeszyńskie - 37 ha
- Jezioro Rusałka - 36,7 ha
- Stawy Sołackie - ok.3,6 ha W dolinie Strumienia Junikowskiego znajduje się 15 glinianek z których największe są:
- Staw Rozlany - 11,7 ha
- Staw Baczkowski - 10,3 ha
- Staw Świerczewo - 6,7 ha W północnej części lewobrzeżnego Poznania znajduje się naturalne Jezioro Umultowskie - 3 ha Na prawym brzegu Warty:
W dolinie Cybiny:
- Jezioro Maltańskie - 67,5 ha - największy sztuczny zbiornik wodny Poznania
- Staw Kajka - 4,3 ha
- stawy retencyjne na Cybinie Wody podziemne:
Na terenie Poznania znajdują się bogate zasoby wód podziemnych w warstwach trzecio- i czwartorzędowych oraz termalnych wód artezyjskich o temperaturze 45°C - 51°C znajdujące się na głębokościach 1100 - 1300m oraz termalnych wód bogatych w substancje mineralne o temperaturze 150°C na głębokości 4000 m. Bardzo ciekawą strukturą w granicach miasta są położone na lewym brzegu Warty, na Morasku, kratery będące pozostałością po uderzeniu Meteorytu Moraskiego. Pierwszą bryłę znaleziono 12 listopada 1914. Miała ona długość 45 cm i wagę 77,5 kg. Obecnie szacuje się, że uderzenie miało miejsce w IV tysiącleciu p.n.e. a żelazny bolid, zanim rozpadł się podczas lotu przez atmosferę miał masę około 80 ton. Do dziś widoczne jest siedem kraterów, z czego sześć jest zalanych wodą. Znajdują się one w utworzonym 24 maja 1976 rezerwacie "Meteoryt Morasko" obejmującym 55 ha. Rezerwat utworzono w celu ochrony kraterów oraz fragmentu lasu grądowego z rzadkimi gatunkami roślin i zwierząt. Na terenie rezerwatu znajduje się również najwyższe wzniesienie miasta - Góra Moraska (154 m n.p.m.) Ogólnie ponad 58% miasta znajduje się na wysoczyźnie (powyżej 80 m n.p.m.), dalsze 35% na wyższych terasach doliny Warty oraz w rynnach glacjalnych, a niecałe 7% na terasach zalewowych Warty (najniższy punkt - 60 m n.p.m.)

Klimat

Największy wpływ na klimat panujący w Poznaniu wywierają masy powietrza polarno-morskiego znad Atlantyku. Znacznie słabiej zaznacza się wpływy mas powietrza polarno-kontynentalnego i zwrotnikowego.
- temperatura:
  - średnia roczna: 8,1°C
  - najcieplejszy miesiąc - czerwiec - średnia 17,3°C
  - najzimniejszy miesiąc - grudzień - średnia -0,2°C
- wiatry: przewaga wiatrów zachodnich o prędkościach pomiędzy 2 a 10 m/s
- opady:
  - średnia roczna suma opadów - 666 mm
  - najwyższe - lipiec - 75 mm
  - najniższe - luty - 30 mm
- nasłonecznienie:
  - średnia ilość godzin słonecznych - 1515 h/rok
  - średnie zachmurzenie - 64%
  - najbardziej pogodne miesiące - sierpień i wrzesień
  - najbardziej pochmurne miesiące - listopad i grudzień

Użytkowanie gruntów

- Tereny zabudowane zajmują 106,69 km² co stanowi 41% powierzchni miasta.
- Tereny zielone zajmują 72 km² co stanowi 27% powierzchni miasta. Z tej liczby 52% to lasy. Formują one cztery, wspomniane już wyżej, kliny zieleni: golęciński (w dolinie Bogdanki), cybiński (w dolinie Cybiny), naramowicki (w północnej części lewobrzeżnego Poznania, w dolinie Warty i Różanego Potoku) oraz dębiński (w południowej części miasta, na lewym brzegu Warty). W obrębie miasta znajdują się dwa rezerwaty oraz 20 obszarów przyrodniczo-cennych.
- Grunty wykorzystywane rolniczo zajmują 57,6 km² co stanowi 21,6% powierzchni miasta. Są to grunty o IV - VI klasie.

Komunikacja

Zobacz też: Tramwaje w Poznaniu Tramwaje w Poznaniu] Poznań stanowi ważny węzeł komunikacyjny, zarówno drogowy jak i kolejowy. Przez miasto przebiegają drogi krajowe:
- autostrada A2, (E30) Berlin - Poznań - Warszawa - Mińsk - Moskwa,
- DK 5 (E261) Świecie - Bydgoszcz - Poznań - Wrocław
- DK 11 Kołobrzeg - Koszalin - Poznań - Ostrów - Kępno - Lubliniec - Bytom
- DK 92 (alternatywna do A2) Bolewicko - Pniewy - Poznań - Września - Słupca - Konin. Miasto posiada również międzynarodowy port lotniczy Ławica. W samym Poznaniu położono natomiast silny nacisk na rozwój komunikacji publicznej, a zwłaszcza tramwajowej.

Ludność

Ludność Dane historyczne w artykule Ludność Poznania Według spisu z maja 2002 Poznań na 578 900 mieszkańców (piąte miejsce w kraju) z czego 309 000 stanowią kobiety (54%) w związku z czym na 100 mężczyzn przypada 114 kobiet. Poznaniacy stanowią 17,3% mieszkańców województwa wielkopolskiego i 1,5% mieszkańców Polski. Aglomeracja poznańska zajmuje centralny obszar województwa wielkopolskiego. Obszar aglomeracji wynosi 3.917 km² (13,1% powierzchni województwa wielkopolskiego) w układzie dwóch pierścieni gmin otaczających miasto centralne - łącznie 28 gmin. Zamieszkuje tu prawie 1.1 mln osób, którzy stanowią 30% ludności województwa. Liczne badania, koncepcje i rankingi dotyczące procesów rozwoju polskich aglomeracji wskazują 2-3 pozycję aglomeracji poznańskiej w kraju. Współczynnik dzietności wynosi 1,1 (dla zastępowalności pokoleń powinien wynosić 2,1). Struktura wiekowa:
- wiek przedprodukcyjny (do 17 roku życia) - 103,4 tys. (17,9%) osób
- wiek produkcyjny (17 - 59 kobiety, 64 mężczyźni) - 381,6 tys. (65,9%) osób
- wiek poprodukcyjny (60/65 lat i więcej) - 93,8 tys. (16,2%) osób W swojej historii Poznań przeżywał wzloty i upadki. W związku z tym wahaniom ulegała również liczba jego mieszkańców. Pierwszy szczyt rozwoju urbanistycznego miasta przypadł na okres tuż przed potopem szwedzkim, gdy poznańską konurbację zamieszkiwało około 20 000 osób. Następnie kolejne wojny i epidemie zredukowały tą liczbę do około 4000. Miasto po raz kolejny zaczęło się podnosić za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Kolejnym momentem ograniczającym rozwój miasta było uczynienie z niego twierdzy. Zamknięty w fortyfikacjach Poznań miał niewielkie możliwości rozwoju. Zmianę tej sytuacji przyniósł dopiero początek XX wieku, gdy rozpoczęto likwidację starych umocnień zastępując je nowocześniejszym pierścieniem fortów. Przyrost liczby ludności został po raz kolejny ograniczony podczas II wojny światowej. Najwyższa jak dotąd liczba ludzi mieszkała w Poznaniu w początku lat 90, od tego momentu liczba ta stopniowo maleje. Ma to związek z przenoszeniem się mieszkańców do podpoznańskich gmin, które pozostają poza granicami miasta. Obecnie najlepszym wskaźnikiem ciągłego rozwoju jest stały przyrost liczby ludności zamieszkującej aglomerację poznańską.

Sławni ludzie

Lista osób związanych z Poznaniem Z Poznaniem związanych było i jest wiele osób mających olbrzymie znaczenie w życiu politycznym, kulturalnym i naukowym nie tylko Polski, ale także Europy i świata.

Wyższe uczelnie

lista poznańskich wyższych uczelni Uczelnie państwowe:
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
- Akademia Medyczna im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
- Akademia Rolnicza w Poznaniu
- Akademia Ekonomiczna w Poznaniu
- Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu
- Akademia Sztuk Pięknych w Poznaniu
- Akademia Muzyczna w Poznaniu
- Politechnika Poznańska
- Instytut Zachodni im Zygmunta Wojciechowskiego

Kultura

do dokończenia
- Teatry w Poznaniu
- Muzea w Poznaniu
- Chóry w Poznaniu
- Galerie sztuki w Poznaniu
- Kina w Poznaniu

Atrakcje turystyczne

Lista atrakcji turystycznych Poznania Lista atrakcji turystycznych Poznania Lista atrakcji turystycznych Poznania Lista atrakcji turystycznych Poznania Poznań pełen jest ciekawych miejsc. Na Starym Rynku można znaleźć perłę renesanowej architektury, zabytek klasy zerowej, ratusz. Drugim zabytkiem tej samej klasy jest poznańska fara. Innym ważnym miejscem jest Ostrów Tumski będący najstarszą częścią miasta - kolebką polskiej państwowości na którym znajduje się najstarsza w kraju katedra.
Atrakcji dopełniają liczne kościoły, pałace i zamki a także monumentalne budowle "dzielnicy cesarskiej". Dla osób spragnionych obcowania z przyrodą swoje podwoje otwierają dwa ogrody zoologiczne, ogród botaniczny, palmiarnia oraz zabytkowe parki. Na listę ciekawych obiektów należy również wpisać zabytki architektury przemysłowej, obiekty sportowe oraz stanowiące centrum wystawiennicze naszego kraju Międzynarodowe Targi Poznańskie. Przez Poznań przebiegają trasy turystyczne: europejski Szlak Romański, Szlak Piastowski oraz Trasa Kórnicka. Wokół miasta wytyczono rowerowy "Pierścień Poznański" połączony z centrum siedmioma szlakami dojazdowymi.

Bibliografia

- praca zbiorowa, Poznań. Dzieje, ludzie kultura, Poznań 1953
- K. Malinowski (red.), Dziesięć wieków Poznania, t.1, Dzieje społeczno-gospodarcze, Poznań 1956
- praca zbiorowa, Poznań, Poznań 1958
- praca zbiorowa, Poznań. Zarys historii, Poznań 1963
- Cz. Łuczak, Życie społeczno-gospodarcze w Poznaniu 1815-1918, Poznań 1965
- J. Topolski (red.), Poznań. Zarys dziejów, Poznań 1973
- Zygmunt Boras, Książęta Piastowscy Wielkopolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983
- Jerzy Topolski (red.), Dzieje Poznania, Wydawnictwo PWN, Warszawa - Poznań 1988
- Alfred Kaniecki, Dzieje miasta wodą pisane, Wydawnictwo Aquarius, Poznań 1993
- Witold Maisel (red.), Przywileje miasta Poznania XIII-XVIII wieku. Privilegia civitatis Posnaniensis saeculorum XIII-XVIII. Władze Miasta Poznania, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydawnictwa Źródłowe Komisji Historycznej, Tom XXIV, Wydawnictwo PTPN, Poznań 1994
- Wojciech Stankowski, Wielkopolska, Wydawnictwo WSiP, Warszawa 1999
- praca zbiorowa Poznań, przewodnik po zabytkach i historii, pod red. Janusza Pazdera, Wydawnictwo Miejskie, Poznań 2003

Zobacz też

- gwara poznańska
- prezydenci Poznania
- Bambrzy
- Poznański Szybki Tramwaj
- wojewodowie poznańscy i wielkopolscy
- biskupi poznańscy
- 15 Pułk Ułanów Poznańskich
- konsulaty w Poznaniu
- Telewizja WTK

Linki zewnętrzne

- [http://www.city.poznan.pl Informator Miejski]
- [http://www.poznanczyk.com Serwis Poznańczyk]
- [http://www.wirtualnypoznan.pl/ Wirtualny Poznań]
- [http://www.malta-festival.pl/ Międzynarodowy Festiwal Teatralny MALTA]
- [http://www.pozfort.prv.pl/ Poznańskie Fortyfikacje]
- [http://www.poznaninaczej.pl/ Poznań inaczej]
- [http://www.ePoznan.net/ ePoznan.net - Więcej niż Poznań...]
- [http://www.wtk.pl/ Poznańska telewizja informacyjna WTK]
- [http://www.youarein.poznan.pl/ Serwis poświęcony dla turystów zagranicznych (w języku ang.)]
- [http://poznan.naszemiasto.pl Nasze Miasto - informacje, wiadomości]
- [http://www.ipoznan.pl/ Interaktywny Poznań]
- [http://www.poznan4u.com.pl/ Poznań 4U]
- [http://www.poznan.aglomeracja.info/ Aglomeracja - Poznań]
- [http://www.mpk.poznan.pl Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu]
- [http://www.posir.poznan.pl Poznańskie Ośrodki Sportu i Rekreacji]
- [http://www.malta.poznan.pl Tor Regatowy Malta]
- [http://www.marathon.poznan.pl Największy bieg maratoński w Polsce]
- [http://skyscraperpage.com/diagrams/?c879 Diagram poznańskich wieżowców]
- ja:ポズナン simple:Poznan

Przemysł I Wielkopolski

Przemysł I (Przemysław I) Wielkopolski (ur. pomiędzy 5 czerwca 1220 a 4 czerwca 1221-zm. 4 czerwca 1257), książę wielkopolski, 1239-1241 książę na Ujściu, 1241-1247 książę wielkopolski (współrządy z bratem), w 1244 powrót do Wielkopolski Kalisza, 1247-1249 w Poznaniu i Gnieźnie, od 1249 Ruda do kaliskiego, 1249-1250 w Poznaniu i Kaliszu, 1250-1253 w całej Wielkopolsce, 1253-1257 w Poznaniu.

Genealogia

Przemysł I był najstarszym synem Władysława Odonica i Jadwigi, która była najprawdopodobniej córką Mściwoja I, namiestnika Gdańska (według innych wersji pochodziła z czeskiego rodu Przemyślidów skąd przyniosła imię dla swojego pierworodnego, dotąd nie spotykane wśród Piastów). Nie wiadomo kiedy Przemysł I się dokładnie urodził, z pośrednich danych, jednak wynika, że musiało to nastąpić pomiędzy 1220 a 1221 rokiem. Ojciec Przemysła I Władysław Odonic nakazał bardzo gruntowne wykształcić syna, gdyż jak zaświadcza m.in. "Kronika Wielkopolska" młody Piastowicz bez problemu potrafił czytać łacińskie psalmy.

Początek rządów - opanowanie Wielkopolski

Przemysł zaczął pojawiać się w dokumentach wydawanych przez ojca od 1232 roku, a władzę nad dzielnicą objął po śmierci Władysława Odonica w 1239 roku. Dwa lata później dopuścił brata Bolesława Pobożnego do formalnych współrządów, jednak w rzeczywistości panował samodzielnie. W skład księstwa odziedziczonego po ojcu wchodziły prawdopodobnie tylko północno-wschodnie rubieże Wielkopolski z Nakłem i Ujściem (choć część historyków przyjmuje, że Władysław Odonic do końca życia utrzymał się przy Wielkopolsce zlokalizowanej na północ od rzeki Warty i takie też dziedzictwo przekazał synom). W 1241 roku korzystając z zamieszania na Śląsku po śmierci w bitwie pod Legnicą Henryka II Pobożnego odzyskuje część Wielkopolski ze stołecznym Poznaniem (jeśli nie posiadał go już od 1239 roku).

Rewindykacja ziem utraconych

W 1242 roku następuje dalsza rewindykacja kosztem księcia śląskiego Bolesława II Rogatki i ostatecznie Zbąszyń i Międzyrzecz wracają w granice Wielkopolski. Zaangażowanie Przemysła na granicy ze Śląskiem próbował wykorzystać w 1243 roku książę gdański Świętopełk II Wielki, zajmując nadgraniczne Nakło, jednak Przemysł I korzystając z pomocy Krzyżaków błyskawicznie odebrał gród książętom pomorskim. W 1244 roku chcąc się zabezpieczyć od strony Bolesława Rogatki, Przemysł I pojął za żonę jego siostrę, a córkę Henryka II Pobożnego, Elżbietę sprowadzoną w tym celu z klasztoru w Trzebnicy. Wbrew planom małżeństwo nie uspokoiło sytuacji na pograniczu, pozwoliło jednak przerzucić Przemysłowi część sił w celu odzyskania dla Wielkopolski Kalisza, należącego z postanowienia Henryka Brodatego do księcia opolskiego Władysława (nie udało się wówczas odzyskać tylko najbardziej wysuniętej na południe ziemi rudzkiej zajetej dopiero w 1249 roku). Akcja rewindacyjna względem syna Henryka II Pobożnego zakończyła się w 1247 roku odzyskaniem Santoka.

Współpraca z kościołem

Nowa linia polityczna Przemysła I oparta na ścisłej współpracy z Kościołem (zwłaszcza z biskupami poznańskimi Boguchwałem II i Boguchwałem III) i popieraniu wyłącznie sił nastawianych antyśląsko spowodowała opór rycerstwa, które w 1244 roku zbuntowało się przeciwko Przemysłowi I żądając zniesienia immunitetów sądowych i skarbowych uzyskanych przez biskupów od Władysława Odonica. Synowie Władysława początkowo musieli ustąpić - ostatecznie jednak w 1252 roku wydali ponownie przywilej, który nie tylko przywracał ustalenia immunitetowe z 1237 roku, lecz dodatkowo je nawet rozszerzał. Również jednak wśród osób świeckich Przemysł I posiadał liczne grono zaufanych doradców (wojewoda poznański Przedpełk Łodzia, kasztelan poznański Boguchwał, sędzia poznański Domarat Grzymalita, łowczy Pakosław Awdaniec).

Podział Wielkopolski, walki z opozycją i książętami śląskimi

W 1247 roku opozycyjna polityka części rycerstwa wymusiła na Przemyśle wydzielenie bratu - Bolesławowi Pobożnemu dzielnicy kaliskiej, jednak w polityce zewnętrznej starszy Władysławowicz zachował pełnię władzy nad Wielkopolską. Nie był to podział ostateczny. Rok później władca wielkopolski rozbił prośląską opozycję więżąc kasztelana poznańskiego Tomasza z Nałęczów i jego synów. Zwrócił im wolność w 1250, gdy doszło do konfliktu na Śląsku pomiędzy Bolesławem II Rogatką a Konradem II Głogowskim - mężem siostry Przemysła - Salomei. Interwencja księcia wielkopolskiego dopomogła w wydzieleniu księstwa głogowskiego dla Konrada. W 1249 roku przeprowadził reformę terytorialną w Wielkopolsce zamieniając m.in. Bolesławowi dzielnicę kaliską na gnieźnieńską. Rok później z nieznanych przyczyn Przemysł I uwięził brata i objął władzę nad całą dzielnicą. Dopiero na Wielkanoc 1253 roku na skutek zabiegów Kościoła nastąpiło braterskie pogodzenie i sprawiedliwszy podział ojcowskiej dzielnicy - Bolesław Pobożny otrzymał wówczas księstwo kalisko-gnieźnieńskie. W latach pięćdziesiątych XIII wieku Przemysł I próbował prowadzić bardziej pokojową politykę ściśle współpracując ze swoim szwagrem Konradem Głogowskim, wydając w 1251 roku swoją siostrę Eufrozynę za księcia opolskiego Władysława i powstrzymując brata Bolesława od rozprawy zbrojnej z Kazimierzem Kujawskim o kasztelanię lądzką. Pomimo tego w 1254 zorganizował wyprawę zbrojną na dzierżawy Henryka III Białego niszcząc m.in należące do biskupa wrocławskiego dobra pod Oleśnicą, za co księcia spotkała kara ekskomuniki zdjętej dopiero po wyrównaniu strat. Do kolejnej wyprawy przciwko Henrykowi III doszło jeszcze we wrześniu tego samego roku, tym razem jednak, co podkreślają źródła, wspólna wyprawa Przemysła, Bolesława i Konrada II Głogowskiego unikała zniszczeń w dobrach kościelnych.

Walka z ekspansją brandenburską

Jednym z bardziej palących problemów w ciagu panowania Przemysła I była próba powstrzymania ekspansji brandenburskich Askańczyków. W prawdzie dzięki dużej mobilności rycerstwa wielkopolskiego wszelkie rajdy brandeburskie udało się powtrzymać (Santok 1247 roku, Zbąszyń w 1251 roku, Drezdenko w 1252 roku), jednak ciągłe zagrożenie nie wpływało dobrze na sytuację na pograniczu. W tym celu latach 1254 - 1255 Przemysł I usiłował nawiązać cieplejsze stosunki z Brandenburgią, do czego miało przyczynić się małżeństwo jego córki Konstancji z synem margrabiego Jana - Konradem (zawarte dopiero po śmierci księcia w 1260 roku), które okazało się jednak politycznym fiaskiem - co gorsza dało podstawę do roszczeń brandenburczyków wobec zachodnich kasztelanii Wielkopolski.

Lokacja Poznania

W 1253 władca Wielkopolski dokonał lokacji swojej stolicy - Poznania na lewym brzegu Warty na prawie magdeburskim (zamienił leżące na lewym brzegu rzeki ziemie biskupie na należące do niego tereny prawobrzeżne zajęte przez ówczesny Poznań). Rozpoczął również wznoszenie zamku królewskiego na górze Przemysła.

Kanonizacja św. Stanisława i zjazd krakowski

8 maja 1254 roku Przemysł I wziął udział w ogólnopolskim zjeździe książąt piastowskich odbytym w Krakowie z okazji kanonizacji św. Stanisława (obecni tam byli: Bolesław Pobożny, Kazimierz I Kujawski, Siemowit I Mazowiecki, Władysław Opolski i gospodarz Bolesław V Wstydliwy). Nawiązane tam przyjazne kontakty sprzydały się już rok później, kiedy książę gdański Mszczuj II korzystając z zaaobsorwania księcia wielkopolskiego gdzie indziej opanował na skutek zdrady gród w Nakle. Toczona wówczas wojna nie przyniosła jednak sukcesu i dopiero po zapłaceniu przez Przemysła I okupu 500 grzywien srebra Nakło powróciło w 1256 roku do Wielkopolski.

Śmierć, następstwo i opinie o Przemyśle I

Przemysł I zmarł 4 czerwca 1257 w Poznaniu. Został pochowany w tutejszej katedrze. Z małżeństwa Elżbietą Śląską pozostawił pięcioro dzieci: Konstancję (1245 lub 1246 - 8 października 1281) późniejszą żonę Konrada, margrabiego brandenburskiego, Eufrozynę (? - 17 lutego 1298) ksienię w klasztorze w Trzebnicy, Annę (1253 - po 26 czerwca 1295) mniszkę w Owińskiej, później ksienię, Eufemię (1253 - 5 września 1298) mniszkę u klarysek we Wrocławiu, oraz urodzonego już po śmierci syna Przemysła II (14 października 1257 - 8 lutego 1296) króla polskiego w latach 1295-1296. Księstwo poznańskie do czasu osięgnięcia przez Przemysła II pełnoletności objął Bolesław Pobożny. W kronikach Przemysła I przedstawiano jako wzór cnót ewangelicznych - miłosierdzia, skromności, umartwienia (podobno ostatnie cztery lata życia nie kąpał się, w czasie wielkiego postu nosił w włosienicę, a nocami czytywał psałterz) i umiłowania pokoju (przeczą temu jego liczne podboje). Kategoria: Piastowie wielkopolscy

1240

- 1240 ko:1240년

XVI wiek

XV wiek XVI wiek XVII wiek 1501 1502 1503 1504 1505 1506 1507 1508 1509 1510 1511 1512 1513 1514 1515 1516 1517 1518 1519 1520 1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529 1530 1531 1532 1533 1534 1535 1536 1537 1538 1539 1540 1541 1542 1543 1544 1545 1546 1547 1548 1549 1550 1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 1558 1559 1560 1561 1562 1563 1564 1565 1566 1567 1568 1569 1570 1571 1572 1573 1574 1575 1576 1577 1578 1579 1580 1581 1582 1583 1584 1585 1586 1587 1588 1589 1590 1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599 1600 ---- 1600 Wynalazki wieków XVI-XVIII
- ... Wydarzenia, które przeszły do historii :
- wiek wielkich odkryć geograficznych i podboju świata przez Europejczyków
- w Kościele chrześcijańskim dochodzi do schizmy, kiedy przez Europę przetacza się fala Reformacji i będącej odpowiedzią na nią Kontrreformacji Władcy Polski w XVI wieku :
- 1501 - 1506 : Aleksander Jagiellończyk
- 1506 - 1548 : Zygmunt I Stary
- 1548 - 1572 : Zygmunt II August (koronowany w 1530)
- 1573 - 1575 : Henryk Walezy
- 1576 - 1586 : Stefan Batory
- 1587 - 1632 : Zygmunt III Waza Ważne wydarzenia w historii Polski :
- 1505 - konstytucja Nihil novi
- 1507 - 1508 - II wojna moskiewska
- 1512 - 1537 - III wojna moskiewska
- 1525 - traktat krakowski - sekularyzacja państwa zakonu krzyżackiego i powstanie Prus Książęcych jako księstwa lennego Polski
- 1529 - wydanie I statutu litewskiego
- 1534 - 1537 - IV wojna moskiewska
- 1537 - wojna kokosza
- 1558 - 1570 - polsko - moskiewska wojna o Inflanty
- 1564 - sprowadzenie Jezuitów do Polski
- 1574 - ucieczka Henryka Walezego z Polski
- 1577 - 1582 - wojna polsko-rosyjska zakończona traktatem w Jamie Zapolskim Sławni twórcy sztuki i kultury :
- Michał Anioł
- Miguel Cervantes
- El Greco
- Hans Holbein
- Tintoretto Sławni odkrywcy i badacze :
- Mikołaj Kopernik Inne sławne postacie :
- Marcin Luter
- Thomas More Kategoria:Kartka z kalendarza-wiek ko:16세기 ja:16世紀 th:คริสต์ศตวรรษที่ 16

1657

- 1657 ko:1657년

Barok

Barok - styl w sztuce, architekturze i literaturze; wyrósł na podłożu renesansu i panował w XVI - XVIII wieku (ok. 1580 - ok. 1730 r.). Barok odznacza się ekspresyjnością, bogactwem formy i zdobnictwa, silnymi kontrastami, monumentalnością; linia prosta w sztuce i architekturze jest prawie nieobecna, jej miejsce zajmują linie faliste, załamania, występy, zaokrąglenia. Dzieła architektoniczne tego okresu bywają przeładowane dekoracją figuralną i ornamentyką. Nazywano go kiedyś "zwyrodniałą formą renesansu" (Jacob Burckhardt), a nazwę wziął od portugalskiego słowa barocco - nieregularna perła. Polscy reformatorzy oświeceniowi widzieli w baroku symbol upadku umysłowego, zacofania i panoszącego się sarmatyzmu. W okresie baroku stworzono wiele dzieł, które weszły do kanonu sztuki i stanowią punkt odniesienia także w naszej epoce (np. dramaty Szekspira wciąż na nowo odczytywane).

Podłoże przemian kulturalnych

Na soborze trydenckim Kościół podjął kilka istotnych decyzji reformatorskich, jednocześnie rośnie objętość Indeksu ksiąg zakazanych, w którym pojawia się także Biblia, bowiem Kościół uznał, że ludzie nie są w stanie samodzielnie, poprawnie zrozumieć świętej księgi. Mnożą się prześladowania innowierców, na stosach płoną heretycy. Ludność Europy zaledwie otrząsnęła się po wielkich epidemiach dżumy i trądu, a już powróciły one na nowo, choć o mniejszym nasileniu. Mała epoka lodowcowa ścięła Bałtyk i pogrążyła Europę w warunkach nie sprzyjających rolnictwu. Na wsiach szerzył się głód, doszło do znacznego spadku populacji. Niepewność i ciągłe zawirowania losu sprawiły, że myśli człowieka błądziły między wiecznością i ekstazą religijną a potrzebą użycia na ziemi - tym "padole łez".

Rozwój nauk empirycznych

głód Wiek XVI, XVII i XVIII to dalszy rozwój nauk empirycznych. Chemia powoli zaczęła się wyzwalać z zabobonu alchemii, powstały podstawy naukowej medycyny; William Harvey odkrył podwójny obieg krwi i przeprowadził, korzystając z metod wprowadzonych w XVI wieku przez ojca nowoczesnej anatomii Wesaliusza, liczne doświadczenia na zwierzętach, a także badania nad ciałem człowieka. Swe poglądy i wyniki doświadczeń zaprezentował na odczytach, a metody omówił w trakcie publicznych sekcji. Dzięki mikroskopowi biologia odkryła tajemniczy, niewidoczny gołym okiem świat, opisany przez Roberta Hooke'a w dziele Micrographia. Wynalazek ten otworzył drogę nowemu rodzajowi badań i odkrył przez człowiekiem świat struktury komórkowej i mikroorganizmów. Otworzył też drogę do sławy takim naukowcom jak Marcello Malpighi, Jan Swammerdam i Antonie van Leewenhoek. Teleskop przesunął granice znanego Wszechświata za orbitę Saturna, uświadamiając ludziom, że są drobiną dryfującą na niewielkiej planecie. W 1646 roku Kircher skonstruował latarnię czarnoksięską, przyrząd służący do otrzymywania na ścianie lub ekranie, w ciemności, powiększonych obrazów figur namalowanych na szkle

Filozofia

Reformacja stanowiła wyzwanie dla myśli katolickiej. Do walki z nią, jako z herezją stanęli jezuici i Święta Inkwizycja. W 1600 roku na Campo di Fiori zginął na stosie Giordano Bruno. Swoje poglądy, sprzeczne z oficjalną wykładnią ("świętą i nieomylną nauką") Kościoła, musiał odwołać Galileusz. W tym samym czasie Kartezjusz zwrócił uwagę na rolę wątpliwości w myśleniu i dał podstawy dla rozwoju oświeceniowego racjonalizmu. Blaise Pascal przedstawił człowieka jako istotę zagubioną, "trzcinę najwątlejszą w przyrodzie - ale trzcinę myślącą"; wykazał swoim zakładem "opłacalność" wiary w Boga, zgodnie z myślą "jeśli Bóg istnieje, a ty wierzysz- zyskujesz zbawienie i życie wieczne, jeśli wierzysz, a Boga nie ma - nic nie zyskujesz. Natomiast jeśli nie wierzysz, a Bóg istnieje - tracisz wszystko". Dla Spinozy wszystko było częścią Boga, bo istnieje jedynie Bóg, a Gottfried Leibniz, "ostatni człowiek, który wiedział wszystko" optymistycznie stwierdził, że "żyjemy na najlepszym ze światów", stworzonym przez Boga jako wypadkowa najlepszych możliwości. Thomas Hobbes, który twierdził, że w stanie natury panuje "bellum omnia omnes" – "wojna wszystkich ze wszystkimi", prawdopodobnie nie zgodziłby się z tym stwierdzeniem, a Wolter je po prostu wykpił. John Locke twierdził, że rodzimy się jako "tabula rasa", czysta tablica, na której życie zapisuje kolejne doświadczenia. Doświadczenie jest zatem jedynym źródłem naszej wiedzy. Jego myśl była prekursorska, typowa raczej dla oświeceniowego empiryzmu niż baroku: nie warto sięgać rozumem ku rzeczom niepoznawalnym, gdy świat dostępny zmysłom i rozumowi dostarcza tak wielu tajemnic do rozwiązywania.

Literatura

Literatura barokowa zerwała z klarownością odrodzenia. Zaczęła operować nowymi środkami wyrazu: paradoksem, kontrastem, absurdem, anaforą i inwersją. Szokowała czytelnika opisami brzydoty i cierpienia. W literaturze barokowej ścierały się różne koncepcje, czasem sprzeczne, apoteoza ekstazy religijnej z libertynizmem, średniowieczny alegoryzm z ozdobnym, przesyconym metaforami językiem. Typowymi motywami literatury baroku były szatan, śmierć, Bóg, piekło. Rozwinął się epos, powieść, komedia, tragikomedia i tragedia. Powstały wielkie dzieła epoki: Hamlet Szekspira (1600, premiera w 1602), Don Kichot Cervantesa (1615), Cyd Corneille'a (1636) Świętoszek Moliera (1664), Raj utracony Miltona (1667). We Włoszech rozwinął się marinizm, nazwany tak na cześć poety Giambattisto Marino, prekursora poezji dworskiej, posługującej się konceptem i kontrastem, kładącym nacisk na formę i stylistykę utworu (konceptyzm). W Hiszpanii rozpowszechnił się gongoryzm - od nazwiska poety Luisa de Góngory, hiszpańska odmiana marinizmu, znacznie trudniejsza w odbiorze, oraz mistycyzm. Dramat reprezentował Lope de Vega. We Francji, w tym samym niemal okresie, rozwijał się już klasycyzm, który szybko wyparł barok. Nicolas Boileau napisał nawet pierwszy podręcznik dla poetów: Sztuka poetycka. Racine stworzył Fedrę", Jean de Lafontaine swoje słynne Bajki, Blaise Pascal Prowincjałki. W Anglii rozwijała się poezja metafizyczna (John Donne, George Herbert, Henry Vanghan), a teatr został zdominowany przez dzieła Szekspira (zaliczanego też do twórców odrodzenia). W Londynie powstał pierwszy stały teatr, niedługo potem konkurencją dla niego stał się teatr "The Globe", który jednak wkrótce został strawiony przez pożar.

Polska literatura barokowa

:Polski barok dzieli się zazwyczaj na trzy podokresy: wczesny (na przełomie renesansu i baroku; 1580-1620), dojrzały (ok. 1620-1680) i późny, przechodzący w oświecenie (ok. 1680-1764). Wyśmiany przez polskich myślicieli oświecenia, nie był jednak niczym innym niż tylko odzwierciedleniem nurtów światowych na polskim gruncie. Polska była wówczas mocarstwem, miała powierzchnię ok. miliona km², określała się ją jako oazę wolności. Miała za sobą spektakularne zwycięstwa nad Szwedami i Turkami; jednocześnie jednak zaczęło jej zaglądać w oczy widmo rozprzężenia i upadku. Urosłe do gigantycznych rozmiarów przywileje szlacheckie nadszarpywały jej jedność, co jednak budziło wówczas niepokój tylko nielicznych twórców. Magnateria kształciła się i czerpała wzory z Zachodu, często lekceważąc spuściznę narodową i rodzimy język, panoszyła się wszechobecna francuszczyzna. Szlachta ziemiańska zwróciła się ku sarmatyzmowi, przekonana o starożytnym pochodzeniu Polaków i ich misji dziejowej (mesjanizm); na porządku dziennym było jednak nie tylko pieniactwo i liberum veto, rozbijające sejmiki, ale również duma narodowa i patriotyzm. Literatura barokowa w Polsce to przede wszystkim znakomite naśladownictwo Mariniego (Jan Andrzej Morsztyn i Daniel Naborowski), poezja ziemiańska w wydaniu Szymonowica i Morsztyna. Epikę sarmacką reprezentowali: Jan Chryzostom Pasek (Pamiętniki) i Wacław Potocki (Nierządem Polska stoi). W mieście zaczęła się rozwijać nowa forma literatury: literatura plebejska (Jan z Kijan). Poezję metafizyczną, skupioną wokół filozoficznych rozważań nad bytem, czasem i przemijaniem, reprezentowali: Mikołaj Sęp-Szarzyński, Daniel Naborowski i Sebastian Grabowiecki. Poezję sarmacką tworzył Potocki, Kochowski i Szymonowic.

Architektura barokowa

Kochowski Charakterystyczne dla epoki było łączenie architektury, malarstwa i rzeźby o maksymalnym natężeniu ekspresji. Wygięcie elewacji i gzymsów pozwalał uzyskać efekty światłocieniowe. Architektura barokowa rozwinęła się we Włoszech, jej współtwórcami byli Giacomo delia Porta, Vignola, Maderna, Bernini (Bazylika św. Piotra w Rzymie) i Borromini. Architektoniczne idee barokowe przedostały się z Włoch do Hiszpanii, Portugalii i ich kolonii. Anglia i Francja nie od razu poszły za wzorem Włoch; w krajach tych panowały trendy spokojniejsze; we Francji najwybitniejszym architektem był wtedy Jules Hardouin-Mansart, w Anglii Christopher Wren, który tworzył w duchu późno renesansowym z baroku przejmując monumentalizm. Doskonale rozwinęła się architektura barokowa w krajach południowo-niemieckich i w Austrii. Główni architekci: Fischer von Erlach, Christofer Dientzenhofer, Jacob Prandauer, w Saksonii D. Poppelman. W Polsce udzielał się też Niemiec, Andreas Schlüter. Kraje katolickie wykazywały dużą aktywność na polu barokowego budownictwa kościelnego, w okresie kontrreformacji powstało wiele świątyń jezuickich; w krajach, które oderwały się od Kościoła rzymskiego nie pojawiły się takie tendencje. W Polsce najwcześniejszym kościołem barokowym jest Kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie, rozpoczęty w roku 1597. Barok pozostawił u nas mnóstwo zabytków w większych i mniejszych miastach, a także wsiach; obok budowy nowych, przerabiano kościoły gotyckie. Prócz kościoła św. Piotra w Krakowie do najważniejszych zabytków kościelnej architektury tamtego okresu należą: w Krakowie - kaplica Wazów w Katedrze Wawelskiej, św. Anny, Wizytek. We Lwowie wybudowano wówczas kościół Ojców Dominikanów i cerkiew św. Jury. Do poznańskich zabytków barokowych należy Fara, dawny kościół jezuitów; w Gdańsku Kaplica Królewska; w Warszawie kościoły Wizytek, Kościół św. Krzyża w Warszawie, Sakramentek i Kapucynów, kościół św. Piotra na Antokolu w Wilnie, a wreszcie bazylika w Świętej Lipce.

Kontrasty baroku

Sztuka baroku w dużym stopniu stanowiła odzwierciedlenie ducha kontrreformacji - ruchu reform i odnowy moralnej w ramach Kościoła katolickiego dążącego do odrodzenia i wzmocnienia w walce z protestantyzmem. Uprzednio twórcy renesansowi dążyli do tego, by elementy klasyczne zachowały równowagę i oddalały się od presji religijnej, utrzymując emocjonalny dystans pomiędzy dziełem, a odbiorcą. Barok chce być bezpośredni i poruszający emocje, szczególnie wzniosłe i religijne, chce pochłaniać i angażować. Pełna dynamiki i dramatyzmu sztuka baroku osiągała często zdumiewające efekty, łącząc malarstwo, rzeźbę, architekturę i muzykę w ramach jednego dzieła. Ze „spektaklem” tego rodzaju obcować możemy w bazylice Św. Piotra w Rzymie, nie przypadkowo również właśnie barok dał początek nowemu interdyscyplinarnemu rodzajowi przedstawienia - operze. W baroku doprowadzono do doskonałości iluzjonizm. Odbiorca miał odnieść wrażenie, że przestrzeń jest większa, a jej granice nieokreślone (perspektywa iluzjonistyczna, obrazy "wodzące oczami" za obserwatorem). W architekturze, wykorzystując ulubione motywy klasycystyczne, jak kolumny, trójkątne frontony oraz łuki, okres ten charakteryzował się doskonałym poczuciem dramatyzmu i ruchu, których wrażenie tworzyły skrzywienia i dynamiczne rozgrywanie relacji między masą a przestrzenią. We wszystkich swych przejawach barok zachowywał przepych, przytłaczającą dekoracyjność, pragnąc wzmacniać wzniosłe stany ducha. Świecka architektura barokowa wpłynęła na powstanie szczególnego typu wielkopańskiego pałacu o charakterze reprezentacyjnym, bogato zdobionego wewnątrz, o monumentalnym charakterze, znacznie mniejeszej użyteczności. W Polsce po wojnach szwedzkich budowano i przerabiano bardzo wiele. We Wrocławiu znajdziemy piękny kościół pod wezwaniem św. Maurycego na pl.Wróblewskiego, w Warszawie okres baroku zaznaczył się zwłaszcza na Zamku Królewskim, powstał wtedy również pałac Krasińskich; najwspanialszym zabytkiem architektonicznym tego okresu w Warszawie jest pałac Jana III w Wilanowie wzorowany na pałacu w Wersalu. Barok odbił się silnie na wyglądzie miast, do kamienic dodawano wspaniałe portale, w duchu nowego stylu przebudowywano fasady.

Rzeźba

fasady Jak cała sztuka baroku, również rzeźba barokowa narodziła się we Włoszech, jej początki widzimy w dziełach da Bologne. Głównymi jej przedstawicielami byli: Bernini, A. Algardi, S. Maderna i pochodzący z Brukseli Duquesnoy. W rzeźbie, podobnie jak w malarstwie, przejawiło się dążenie do silnych kontrastów, oddania iluzji ruchu; ulubionymi tematami stały się ekstaza religijna, silne przeżycia duchowe i namiętności. Ze sztuki Antonio da Bologna wyszła szkoła francuska rzeźbiarska z François Girardonem na czele. Odrębny typ plastyki barokowej powstał w Hiszpanii; głównymi jego przedstawicielami byli Gregorio Hernandez i Martinez Montanes. Niektórzy z artystów belgijskich, jak Giovanni da Bologna i Duquesnoy, działali we Włoszech; z pracujących w kraju ojczystym warto wymienić Lucasa Faidherbe. Z holenderskich artystów wybił się na plan pierwszy Adrien de Vries, znany również w innych krajach północnej Europy z rzeźb w brązie. Najwybitniejszym niemieckim rzeźbiarzem barokowym był Andreas Schlüter. W Polsce pracowało wówczas wielu obcych rzeźbiarzy, jak np. Baltazar Fontana w Krakowie.

Malarstwo

Baltazar Fontana W malarstwie religijnym przeważała tematyka mistyczno-symboliczna, natomiast malarstwo świeckie opisywało przede wszystkim sceny mitologiczne i alegoryczne; rozwinął się portret; bujny rozkwit przeżył też pejzaż i martwa natura. Włoskie malarstwo barokowe reprezentowane było głównie przez następujące szkoły: bolońską eklektyczna (Annibale Carracci, Lodovico Carracci, Guido Reni, Domenichino, Francesco Albani i Guercino) i neapolitańską z Riberą, Salvatorem Rosą i Lucą Giordano; Caravaggio był przedstawicielem kierunku naturalistycznego. W Hiszpanii najważniejszymi malarzami byli w tym czasie Velasquez, Murillo i Francisco de Zurbara, we Francji Nicolas Poussin, Pierre Mignard, Charles Le Brun, Hyacinthe Rigaud, Gaspard Dughet i Claude Lorrain. W północnej Europie najsławniejsze wówczas nazwiska to Rubens, Van Dyck, Rembrandt, Jan Vermeer. Z artystów związanych z Polską warto wymienić: Tomasza Dolabellę, Jana Triciusa, Eleutera-Siemiginowskiego, Marcina Altomonte. W Wilnie tworzył Cornelis Danckerts de Ry.

Muzyka

Do największych twórców epoki baroku muzykolodzy zaliczają przede wszystkim Jana Sebastiana Bacha, Jerzego Fryderyka Händla oraz Antonia Vivaldiego. Muzyka baroku nauczyła się korzystać z wielu środków wyrazu i posługiwała się bogatą stylistyką. Rozwinęła się opera, oratorium i kantata, muzyka instrumentalna sięgnęła też po takie formy jak sonaty, koncerty i uwertury. Jednym z największych, a zarazem jednym z pierwszych kompozytorów okresu baroku był Claudio Monteverdi. Do jego naśladowców zalicza się Alessandro Scarlattiego i Giovanni Pergolesiego. Wielkimi włoskimi twórcami muzyki instrumentalnej tego okresu byli Arcangelo Corelli, Antonio Vivaldi, Tomaso Albinoni. W Niemczech królowała muzyka sakralna Bacha; wśród najznakomitszych niemieckich twórców tego okresu poczesne miejsce przypadło też Johannowi Pachelbelowi i Georgowi Telemannowi. W Anglii powstały wielkie opery Jerzego Fryderyka Händla. Kategoria:Barok ko:바로크 ja:バロック

1840

- 1840 ko:1840년 nb:1840 th:พ.ศ. 2383

1945

- 1945 ko:1945년 ms:1945 ja:1945年 simple:1945 th:พ.ศ. 2488

1954

- 1954 ko:1954년 ms:1954 ja:1954年 simple:1954 th:พ.ศ. 2497

Gotyk

] ] Gotyk to styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji i swoim zasięgiem objął chrześcijańską Europę. Powstanie gotyku związane jest z rozwijającą się pod koniec średniowiecza kulturą dworską, rycerską i mieszczańską. Cechuje go realizm i ekspresja. Gotyk dzieli się na trzy okresy, których czas trwania jest różny dla poszczególnych państw:
- gotyk wczesny
- gotyk dojrzały
- gotyk późny (flamboyant) Zobacz też: architektura gotycka, historia sztuki Kategoria:Sztuka średniowiecza

Tryptyk

Tryptyk - typ ołtarza szafkowego składający się z części środkowej i pary o połowę węższych, ruchomych skrzydeł. Skrzydła składano bądź rozkładano w zależności od okresu roku liturgicznego. Zobacz też: ołtarz, dyptyk, poliptyk, pentaptyk Kategoria:Architektura sakralna

Św. Katarzyna

- Święta Katarzyna Cosie
- Święta Katarzyna Drexel
- Święta Katarzyna Gerosa
- Święta Katarzyna Laboure
- Święta Katarzyna del Ricci
- Święta Katarzyna de Virgi
- Święta Katarzyna z Aleksandrii
- Święta Katarzyna z Genui
- Święta Katarzyna z Palmy
- Święta Katarzyna ze Sieny
- Święta Katarzyna z Vedstena
- Święta Katarzyna (miejscowość) - wieś w powiecie wrocławskim
- Gmina Święta Katarzyna - gmina w powiecie wrocławskim Zobacz także Błogosławiona Katarzyna

1498

- 1498 ko:1498년

Nawa

Nawa to część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Nawy są zazwyczaj oddzielone rzędem podpór - filarów lub kolumn. Średniowieczne kościoły bazylikowe były trój- lub pięcionawowe, o nawie głównej szerszej od bocznych (trójnawowe - katedra w Chartres, katedra w Reims, pięcionawowe - kościół St. Sernin w Tuluzie, katedra w Paryżu). Późnogotyckie kościoły dwunawowe mogły mieć symetryczne nawy równej szerokości (Wiślica) i prezbiterium umieszczone na osi filarów międzynawowych lub niesymetryczne nawy różnej szerokości. Ten ostatni typ był stosowany szczególnie często w budownictwie zakonów żebraczych (dominikanów i franciszkanów). W okresie nowożytnym, szczególnie w baroku można obserwować zacieranie się podziałów na nawy - często trudno orzec, czy mamy do czynienia z nawami bocznymi, czy tylko z ciągiem kaplic przyległych do nawy głównej. W kościołach jednonawowych komplikacji i zróżnicowaniu uległ kształt naw - stosowano koło, elipsę, trój- i pięcioliść a także różnego rodzaju owale z aneksami. W budownictwie przemysłowym pojęcie "nawa" używane jest dla określenia części hali oddzielonej rzędem słupów. Mamy zatem hale jedno- i wielonawowe. Zobacz też:
- przegląd zagadnień z zakresu architektury
- transept
- kościół (budynek) Bardziej ogólnie można mówić o nawach w każdym podłużnym budynku (np. w świątyni antycznej), jeśli jest on podzielony wzdłuż rzędami podpór (filarów lub kolumn). Kategoria:Części budynku

1510

- 1510 ko:1510년

1957

- 1957 als:1957 ko:1957년 ms:1957 ja:1957年 simple:1957 th:พ.ศ. 2500

Witraż

Witraż - ozdobne wypełnienie okna lub rozety wykonane z kawałków kolorowego szkła wprawianych w ołowiane ramki. Ramki stanowią kontur rysunku, kreskowanie na szkle lub malowanie na nim przeźroczystymi farbami podkreśla charakterystyczne elementy (głowę, oczy, ręce, fałdowanie szat, cieniowanie figur itp.). Do powstania witraży najprawdopodobniej przyczyniły się bizantyjskie mozaiki. W Europie pierwsze witraże pojawiły się w średniowieczu, w X w. w Reims (Francja). Rozkwit nastąpił w okresie gotyku. Do Polski trafiły dopiero w XIV w. Najważniejszym ośrodkiem na początku był Kraków. Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu architektury Kategoria:Detale architektoniczne ja:ステンドグラス

Tympanon

Tympanon - w architekturze klasycznej (starożytna Grecja, starożytny Rzym, renesans, klasycyzm) wewnętrzne trójkątne pole frontonu, często wypełnione rzeźbą. W architekturze romańskiej i gotyckiej półkoliste lub ostrołukowe pole wypełniające przestrzeń między nadprożem a łukiem portalu, wypełnione najczęściej płaskorzeźbą o tematyce Sądu Ostatecznego. Słowo to pochodzi z gr. τύμπανον - "bęben", "tympanon nad wejściem do świątyni", "patos mówcy"; oraz gr. τύπτω - "uderzać, tłuc, bić", "ukarać", "ranić, gnębić", "trafić". Bębenek w rodzaju tamburynu z metalowymi krążkami na obwodzie i jednostronnie napiętą błoną rezonansową, był w antycznej Grecji nazywany tympanonem i używano go podczas tańców, marszów i ceremonii religijnych ku czci Dionizosa, Demeter i Kybele. Dźwiek był wydobywany przez uderzenie dłonią. Później używano go także w teatrze, sympozjonów i podczas przemówień (podkreślając ich doniosłość). Ceremonie te odbywały się przed frontem świątyń i stąd zapewne wywodzi się skojarzenie tympanonu (jako ozdobionego elementu architektonicznego w postaci trójkątnego pola nad kolumnadą) i bębenka. Zobacz też:
- przegląd zagadnień z zakresu architektury Kategoria:Elementy budowlane

Adam Mickiewicz

Adam Bernard Mickiewicz (urodzony 24 grudnia 1798 w Zaosiu koło Nowogródka - zmarł 26 listopada 1855 w Konstantynopolu) - polski poeta, publicysta i działacz polityczny. Jeden z wielkich poetów polskiego romantyzmu.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość Był synem adwokata przy sądach niższych w Nowogródku. W latach 1807-1815 uczęszczał do dominikańskiej szkoły powiatowej. W wieku 17 lat skończył szkołę miejscową.Studiował nauki humanistyczne na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie z zamiarem zdobycia zawodu nauczyciela. W czasach studenckich był jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Filomatów, tajnej organizacji, która z czasem przekształciła się w spiskową organizację narodową.

Więzienie, zesłanie i emigracja

W roku 1819 rozpoczął pracę jako nauczyciel w Kownie, gdzie mieszkał do roku 1823. Podczas pobytu w Kownie napisał rozprawę, za którą w roku 1822 otrzymał tytuł magistra filozofii. W roku 1824 został aresztowany i skazany za udział w tajnych młodzieżowych organizacjach na zesłanie w głąb Rosji. W latach 1824-1829 przebywał w Petersburgu, w Odessie, Moskwie oraz na Krymie. W Rosji poznał dekabrystów, a także Aleksandra Puszkina. Następnie podróżował po Europie, początkowo w roku 1829 do Niemiec, potem do Włoch i Szwajcarii. W 1831 r. przyjechał do Wielkopolski z zamiarem przekroczenia granicy i udania się do ogarniętego powstaniem Królestwa Polskiego, lecz ostatecznie pozostał w Dreźnie do roku 1832.

W Paryżu

Z Drezna udał się do Paryża, gdzie osiadł na emigracji. Tam nawiązał współpracę z działaczami emigracyjnymi, pisał artykuły i pisma publicystyczne. W latach 1839-1840 był profesorem literatury łacińskiej w Lozannie w Szwajcarii, a w roku 1840 objął katedrę języków słowiańskich w College de France. W Paryżu w roku 1841 związał się z reprezentantem nurtu polskiego mesjanizmu - Andrzejem Towiańskim. W 1844 roku władze francuskie zawiesiły Mickiewicza w czynnościach profesora z powodu politycznej wymowy wykładów oraz propagowania towianizmu.

Ostatnie lata życia

1844 W roku 1847 zerwał stosunki z Towiańskim. W czasie Wiosny Ludów (1848) utworzył we Włoszech legion polski. Po powrocie do Paryża był współzałożycielem i redaktorem pisma "Trybuna Ludów" (Trubune des Peuples). W 1851 został poddany nadzorowi policyjnemu. Od 1852 pracował w Bibliotece Arsenału. We wrześniu 1855 roku, podczas wojny krymskiej wyjechał do Konstantynopola w Turcji, aby tworzyć oddziały polskie (tzw. Legion Żydowski), do walki Zmarł nagle podczas epidemii cholery (prawdopodobnie na tę chorobę, choć ostatnio coraz częściej mowi się, że mógł zostać otruty lub doznać wylewu krwi do mózgu). Jego ciało zostało przewiezione do Paryża i pochowane na cmentarzu Montmorency, a w roku 1890 przeniesione na Wawel, co stało się pretekstem manifestacji politycznej.

Twórczość

Debiutował Zimą miejską na łamach "Tygodnika Wileńskiego" w 1818. W 1820 opublikował Odę do młodości - utwór przynależy jeszcze do poetyki pseudoklasycyzmu, ale już wyłamuje się z ideałów oświecenia. W Odzie jednostka jest podporządkowana ideałom zbiorowości: Razem, młodzi przyjaciele!... W szczęściu wszystkiego są wszystkich cele; Jednością silni, rozumni szałem, Razem, młodzi przyjaciele!... I ten szczęśliwy, kto padł wśród zawodu, Jeżeli poległym ciałem Dał innym szczebel do sławy grodu. Razem, młodzi przyjaciele!... Odwolania do emocji, wizjonerstwo zapowiadają jednak przełom romantyczny: Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga; Łam, czego rozum nie złamie Oda nawołuje do czynnej walki, wyraża wiarę w moc rewolucyjnego przekształcania rzeczywistości i siłę młodości. Była śpiewana podczas powstań narodowych. Przetłumaczona na prawie wszystkie języki europejskie.
- Poezje t. 1 - wydane w Wilnie w roku 1822; zawierały Ballady i Romanse a także przedmowę O poezji romantycznej. Ten tom poezji miał przełomowe znaczenie w literaturze polskiej, zapoczątkowując nurt romantyczny oparty o ludowość, poezję ludową, obyczaje i wyobrażenia ludu
- Poezje t. 2 - wydane w roku 1823, zawierał on Grażynę oraz II i IV część Dziadów
- Sonety krymskie Wydane w roku 1826 w Rosji
- w Dreźnie powstała III część Dziadów najwybitniejszy polski dramat romantyczny
- Konrad Wallenrod Wydane w roku 1828 w Rosji
- epopeja Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie napisana w Paryżu w latach 1832-1834; wydana 1834. W Panu Tadeuszu Mickiewicz przedstawił pełną nostalgii i humoru wizję ginącej Polski szlacheckiej
- Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego - broszura polityczna z 1832 roku
- liryki lozańskie wydane dopiero pośmiertnie
- pisana przez całe życie I część Dziadów
- Historia przyszłości - traktat prekursorski wobec osiągnięć europejskiej fanastyki naukowej. Mickiewicz zniszczył rękopisy dzieła, zachowało się jedynie kilka kart oraz relacje przyjaciół autora.

Najbardziej znane wiersze poety

- Oda do młodości
- Romantyczność
- Sonety krymskie "Reduta Ordona"

Linki zewnętrzne

- [http://mickiewicz.kulturalna.com Adam Mickiewicz - życie i twórczość]
- [http://emcz.neostrada.pl Adam Mickiewicz w 150. rocznicę śmierci]

Galeria pomników Adama Mickiewicza

Mickiewicz, Adam Mickiewicz, Adam Mickiewicz, Adam ja:アダム・ミツキェヴィチ

1940

- 1940 ko:1940년 ms:1940 ja:1940年 simple:1940 th:พ.ศ. 2483

Marcin z Tours

Święty Marcin z Tours, biskup, urodził się pomiędzy rokiem 316 a 317 w Pannonii na Węgrzech, zmarł w 397 r.; w kościele katolickim patron żołnierzy.

Życiorys

Jego ojciec, rzymski legionista, który doszedł do godności trybuna, nadal synowi imię pochodzące od boga wojny Marsa. Jako dziecko przeniósł się wraz z rodzicami do Pavii, miasta we Włoszech. Tam poznał chrześcijan i mając zaledwie 10 lat wpisał się na listę katechumenów. Rodzina świętego nie chiała się zgodzić na jego chrzest, również miejscowy biskup był temu niechętny obawiając się gniewu ojca Marcina. Stąd też św. Marcin przyjął chrzest później. W wieku 15 lat św. Marcin obrał stan żołnierski i został rzymskim legionistą, przysięgę złożył jednak dopiero po osiągnięciu pełnoletności, tj. 17 lat. W roku 338 św. Marcin wraz ze swoim garnizonem został przeniesiony do Galii w okolice miasta Amiens. To tutaj miało miejsce znane zdarzenie z jego życia. Zimą gdy napotkał na pół nagiego żebraka, oddał mu połowę swojej żołnierskiej opończy. W nocy po tym zdarzeniu w swoim śnie zobaczył Chrystusa odzianego w jego płaszcz, który mówił do aniołów: "Patrzcie, jak mnie Marcin, katechumen, przyodział". Chrzest święty przyjął - jak to było wówczas w zwyczaju - w Wielkanoc 339 roku. Po przyjęciu chrztu św. Marcin postanowił zrezygnować ze służby wojskowej. Panowało wówczas przekonanie, iż chrześcijaninowi nie godzi się być żołnierzem, gdyż z tym zawodem związane jest przelewanie krwi. Nie było jeszcze wówczas dla chrześcijan formalnych zakazów, wprowadzili je poźniej papieże: św. Damazy I w 370 i św. Syrycjusz w 386. 386 Okazja do wystąpienia z wojska nadarzyła się św. Marcinowi w 354 r. Wówczas to towarzyszył ariańskiemu cesarzowi Konstansowi w wyprawie nad Ren, przeciwko germańskim Allemanom. Był wówczas zwyczaj, że żołnierzom w przeddzień bitwy, dla zwiększenia morale, dawano podwójny żołd. Wówczas to Marcin poprosił zamiast żołdu o zwolnienie go ze służby w wojsku. Rozgniewany tym dowódca kazał go aresztować. Marcin poprosił wtedy, aby pozwolono mu do bitwy pójść bez broni w pierwszym szeregu, a on walczyć będzie jedynie znakiem krzyża. Tak też się stało, jednakże wróg poprosił wówczas o pokój i do bitwy nie doszło. Dla chrześcijan był to wyraźny znak Boży. Po powrocie z wojny Marcin uzyskał już łatwo zwolnienie z wojska. pojechał wówczas na Węgry do swoich rodziców. Zdołał ich przed śmiercią nawrócić na wiarę chrześcijańską. W drodze powrotnej do Galii zatrzymał się w Mediolanie. Okazało się, iż tamtejszy biskup jest arianinem, gdy Marcin zaczął występować przeciw arianom, ci wyrzucili go z miasta. Z Mediolanu Marcin udał się do Francji, do miasta Poitiers. Został tam serdecznie przyjęty przez tamtejszego biskupa św. Hilarego. Gdy wyznał biskupowi, iż jego pragnieniem jest poświęcić się Bogu, żyjąc życiem ascety, ten wydzielił mu w pobliskim Liguge pustelnię. Marcin zamieszkał tam z kilkoma towarzyszami. Stał się w ten sposób w 360 r. ojcem życia zakonnego we Francji. W 371 r. zmarł biskup Tours, ponieważ sława życia i cudów świętego mnicha znana była w całej okolicy, kapłani i wierni pragnęli, aby Marcin przyjął godność biskupa. Żeby go do tego skłonić użyto wybiegu: jeden z mieszczan pojechał do świętego z prośbą o przyjazd do miasta i uzdrowienie chorej żony, kiedy tylko Marcin pojawił się w mieście, jego mieszkańcy siłą przywiedli go do katedry błagając o przyjęcie godności biskupa. W ten sposób został wybrany przez aklamację. 4 lipca 371 r.otrzymał święcenia kapłańskie i sakrę biskupią. 371 Godność biskupiąa sprawował 26 lat. Wprowadził nowy styl pracy, do tej pory biskup mieszkał przy katedrze i tam przyjmował petentów. Tymczasem św. Marcin prawie stale był poza domem wśród wiernych. Często uczestniczył w synodach, odwiedzał sąsiednich biskupów, był zaprzyjaźniony ze świętymi: Ambrożym, Wiktorynem i Paulinem z Noli. Gdy był już starszy założył klasztor w Marmoutier (14 km od Tours), gdzie najczęściej przebywał. Żył bardzo skromnie, a swoje ciało umartwiał nosząc włosienicę oraz postami i pokutą za grzechy swoich wiernych. Gdy w 383 r. zamordowano cesarza Gracjana jego następca postanowił wszystkich zwolenników swojego poprzednika zabić. Wówczas święty Marcin wybrał się w podróż i tak stanowczo bronił skazanych, że wkrótce zostali uwolnieni. W sprawie swoich wiernych pojechał również do Trewiru. Żona cesarza, arianka, nie chciał go wpuścić do pałacu, jednakże Marcin nie zrezygnował, dopóki nie spotkał się z cesarzem Walentynianem I. Na synodzie w Bordeaux w 384 r. potępiono Pryscyliana, w wyniku czego cesarz Maksymian skazał go oraz jego zwolenników na śmierć. Marcin ponownie wybrał się do Trewiru by błagać o łaskę dla heretyków, niestety przybył za późno i wrócił do Tours bardzo tym zgnębiony. Interwencja Marcina spotkała się z atakiem ze str